Heimsljˇs
veftÝmarit um ■rˇunarmßl
9. ßrg. 299. tbl.
14. september 2016
═sland hreinasta landi­ Ý heiminum:
Fjßrhagstjˇn vegna loftmengunar dregur verulega ˙r ■rˇun

Ljˇsmynd frß VÝetnam: gunnisal

Tjˇn af v÷ldum loftmengunar hleypur ß trilljˇnum bandarÝkjadala og dregur verulega ˙r ■rˇun Ý m÷rgum l÷ndum, segir Ý nřrri skřrslu Al■jˇ­abankans. SamkvŠmt skřrslunni er ═sland hreinasta landi­ Ý heiminum.

═ skřrslunni - The Cost of Air Pollution : Strengthening the Economic Case for Action - er reikna­ur ˙t efnahagslegur kostna­ur af loftmengun, bŠ­i innan- og utanh˙ss mi­a­ vi­ sÝ­ustu haldbŠr g÷gn sem eru frß ßrinu 2013. ┌treikningurinn sřnir a­ KÝna tapa­i ■vÝ sem nŠst 10% af landsframlei­slunni vegna mengunar, Indland 7,69% og SrÝ Lanka og KambˇdÝa r˙mlega 8%.

RÝku ■jˇ­irnar glata einnig tugum milljar­a dala ß ßri af s÷mu ßstŠ­um vegna glata­ra vinnustunda og kostna­ar samfÚlagsins vegna ˇtÝmabŠrra dau­sfalla. ═ BandarÝkjunum er tjˇni­ af v÷ldum loftmengunar reikna­ ß 45 milljar­a dala, Bretlandi ß 7,6 milljar­a dala - 5,6 milljar­a punda - og Ý Ůřskalandi ß 18 milljar­a dala.

SamkvŠmt frÚtt The Guardian eru Simbabve, MalavÝ og Mi­afrÝkulř­veldi­ me­al ■eirra ■jˇ­a ■ar sem loftmengun er hva­ minnst og LÝberÝa ber minnst fjßrhagslegt tjˇn af v÷ldum loftmengunar af ■rˇunarrÝkjum. A­eins 0,03% af landsframlei­slu tapast Ý ┌r˙gvŠ, fjßrhagslegt tjˇn upp ß 17 milljˇnir dala. ┴ ═slandi er tjˇni­ meti­ ß a­eins 3 milljˇnir dala og ■vÝ hreinasta landi­ Ý heiminum, eins og segir Ý frÚttinni.

Breytt matarmenning:
Meiri ßsˇkn Ý ruslfŠ­i eftir hŠkkun matvŠlaver­s Ý ■rˇunarrÝkjum 

Milljˇnir Ýb˙a ■rˇunarrÝkja sem ßttu Ý erfi­leikum me­ a­ grei­a fyrir hef­bundin matvŠli eins og maÝs, hrÝsgrjˇn og hveiti ■egar matv÷ruver­ hŠkka­i ß ßrunum 2007 til 2011 tˇku upp matarvenjur ß Vesturl÷ndum sem kenndar eru vi­ ruslfŠ­i. SamkvŠmt ni­urst÷­um fj÷gurra ßra rannsˇknar Ý tÝu l÷ndum breyttust matarvenjur verulega ß ■essu tÝmabili me­ aukinni ßsˇkn Ý skyndimat me­ hßtt hlutfall af sykri, fitu og salti.

Skyndileg hŠkkun og sveiflur ß ver­i helstu matvŠla Ý tengslum vi­ vi­skipti ß al■jˇ­am÷rku­um me­ hrßv÷ru leiddi a­ mati skřrsluh÷funda til fyrrnefndra breytinga Ý matarmenningu margra ■jˇ­a ■vÝ fˇlk neyddist til ■ess a­ sŠkja inn ß vinnumarka­inn Ý tekju÷flun fyrir mat. Um lei­ og fleiri unnu lengri vinnudag til a­ brau­fŠ­a fj÷lskylduna var­ minni tÝmi fyrir fj÷lskylduna og sÝfellt fleiri hˇfu a­ kaupa skyndimat sem ■Šgilegt var a­ grÝpa me­ sÚr.

Frß ■essum athyglisver­u ni­urst÷­um segir Ý skřrslu frß Institute for Development Studies (IDS) og Oxfam-samt÷kunum sem ber yfirskriftina: Precarious Lives: Food, Work and Care After the Global Food Crisis.

Rannsˇknin nß­i me­al annars til KenÝa, BˇlivÝu, IndˇnesÝu, Pakistan, VÝetnam og SambÝu.

UtanrÝkisrß­herra mŠlir fyrir fullgildingu samnings um rÚttindi fatla­s fˇlks:
"Vendipunktur Ý mikilvŠgri rÚttindabarßttu," segir rß­herra

Lilja Alfre­sdˇttir utanrÝkisrß­herra mŠlti Ý gŠr fyrir ■ingsßlyktunartill÷gu um fullgildingu samnings Sameinu­u ■jˇ­anna um rÚttindi fatla­s fˇlks. Samningurinn var undirrita­ur af hßlfu ═slands 30. mars 2007 me­ ■a­ a­ markmi­i a­ fatla­ fˇlk njˇti allra mannrÚttinda og mannfrelsis til fulls og jafns vi­ a­ra. 

"╔g tr˙i ■vÝ a­ fullgilding sÚ vendipunktur Ý mikilvŠgri rÚttindabarßttu. H˙n ver­i til ■ess a­ Al■ingi flřti nau­synlegum breytingum ß Ýslenskri l÷ggj÷f, svo fatla­ fˇlk fßi noti­ fullra mannrÚttinda og frelsis til jafns vi­ a­ra," sag­i utanrÝkisrß­herra. 

Vi­ fullgildingu ver­ur hŠgt a­ řta ˙r v÷r verkefnum tengdum vitundarvakningu, ■jßlfun og frŠ­slu. Ůß kve­ur eftirlitskerfi samningsins ß um skřrslugj÷f til nefndar ß vegum Sameinu­u ■jˇ­anna en ■a­ er mikilvŠgur spegill ß st÷rf stjˇrnvalda og vettvangur fyrir rÚttindabarßttu fatla­s fˇlks. Vi­ fullgildingu samningsins virkjast ■etta eftirlitskerfi. Loks er ■a­ vi­varandi verkefni stjˇrnvalda a­ ■rˇa og ˙tfŠra rÚttindin sem samningurinn kve­ur ß um, ˇhß­ einstaka lagabreytingum.

Aukin mengun Ý ßm og v÷tnum ˇgnar lÝfi 300 milljˇna manna

Ljˇsmynd frß MalavÝvatni: gunnisal
R˙mlega 300 milljˇnir manna Ý AsÝu, AfrÝku og Su­ur-AmerÝku eiga ß hŠttu a­ fß lÝfshŠttulega sj˙kdˇma eins og kˇleru og taugaveiki vegna vaxandi mengunar Ý ßm og v÷tnum, a­ ■vÝ er fram kemur Ý nřrri skřrslu frß Umhverfisstofnun Sameinu­u ■jˇ­anna (UNEP). Ůar segir a­ ß tuttugu ßra tÝmabili, frß 1990 til 2010, hafi mengun aukist  Ý r˙mlega helmingi fljˇta Ý ■essum ■remur heimsßlfum. Mengunin er tilkomin af v÷ldum vÝrusa, bakterÝa og annarra ÷rvera, auk langvarandi eiturefna frß ßbur­i og bensÝni.

Skřringarnar ß meiri mengun Ý ßm og v÷tnum er me­al annars rekin til fˇlksfj÷lgunar, aukins landb˙na­ar og magnaukningar af skˇlpi. Reuters-frÚttastofan hefur eftir Dietrich Borchard a­alh÷fundi skřrslunnar a­ skortur ß vatnsgŠ­um ß heimsvÝsu og fj÷ldi fˇlks sem lÝ­ur fyrir vont vatn sÚ miklu stŠrra vandamßl en ß­ur hafi veri­ tali­. Hann tekur ■ˇ fram a­ margar ßr sÚu Ý gˇ­u ßstandi en nau­synlegt sÚ a­ grÝpa til verndara­ger­a.

Mengunin er mest Ý asÝskum ßm og v÷tnum e­a allt a­ 50%, fjˇr­ungur fljˇta Ý Su­ur-AmerÝku er menga­ur og Ý AfrÝku er allt frß 10-25% fljˇta mengu­.

Fram kemur Ý skřrslunni a­ 3,4 milljˇnir dau­sfalla ß ßri hverju megi rekja til vatnsborinna sj˙kdˇma eins og ni­urgangspesta, kˇleru, mŠnusˇtt og taugaveiki.  ┴hŠttuhˇpurinn telur 164 milljˇnir manna Ý AfrÝku, 134 milljˇnir Ý AsÝu og 25 milljˇnir Ý Su­ur-AmerÝku.


Gˇ­ar frÚttir berast ˙t um Evrˇpu

Frß dreifingu bla­sins Ý Kaupmannah÷fn: Louise Dyring Mbae/Red Barnet
Hundru­ ■˙sunda eintaka af gˇ­um frÚttum var dreift Ý Danm÷rku og Noregi og tveimur ÷­rum EvrˇpurÝkjum Ý sÝ­ustu viku en samkvŠmt frÚtt Upplřsingaskrifstofu Sameinu­u ■jˇ­anna (UNRIC) var 500 ■˙sund eint÷kum af "Heimsins bestu frÚttum" dreift Ý Kaupmannah÷fn og nokkrum ÷­rum borgum Ý Danm÷rku, auk Nuuk ß GrŠnlandi.

Ůetta er sj÷unda ßri­ Ý r÷­ sem bla­inu me­ jßkvŠ­um frÚttum um ■rˇun Ý heiminum er dreift me­ svipu­um hŠtti. "Heimsins bestu frÚttir" (Verdens Bedste Nyheder) er bŠ­i bla­ og vefsÝ­a sem leggur ßherslu ß frÚttaflutning um fram■rˇun heimsins og Ý frÚtt UNRIC segir a­ fram■rˇun megi me­al annars ■akka ■rˇunarsamvinnu og ßtaki ß bor­ vi­ Heimsmarkmi­in.

"═ mi­borg Kaupmannahafnar stˇ­u tveir stjˇrnmßlamenn af sitt hvorum vŠng danskra stjˇrnmßla hli­ vi­ hli­ og afhentu vegfarendum, ekki sÝst hjˇlrei­afˇlki, bla­i­ me­ gˇ­u frÚttunum og ßvaxasafa me­ SjßlfbŠru ■rˇunarmarkmi­unum prentu­um ß umb˙­irnar. Ůau Kristian Jensen utanrÝkisrß­herra ˙r Venstre og Johanna Schmidt-Nielsen ˙r hinum vinstri sinna­a Einingarlista voru komin ß stjß fyrir allar aldir og komu bl÷­unum Ý hendur vegfarenda og rŠddu vi­ gesti og gangandi," segir Ý frÚttinni.

"Vandamßl Ýslenska heilbrig­iskerfisins er l˙xusvandamßl"
"Vandamßl Ýslenska heilbrig­iskerfisins eru l˙xusvandamßl," segir William Peno, yfirhÚra­slŠknir Ý Mangochi-hÚra­i Ý MalavÝ. HÚra­i­ er Ý samstarfi vi­ Ýslensk stjˇrnv÷ld Ý gegnum ICEIDA, al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu ═slands.

Ůannig hefst frÚtt Ý FrÚttabla­inu sÝ­astli­inn f÷studag ■ar sem rŠtt var vi­ malavÝska lŠkninn sem hefur veri­ ß ═slandi sÝ­ustu dagana.

"Peno er 29 ßra gamall og ßbyrgur fyrir allri heilbrig­is■jˇnustu Ý hÚra­inu ■ar sem b˙a nŠrri 1,2 milljˇnir manna. St˙lkur eiga b÷rn mj÷g ungar Ý hÚra­inu, allt ni­ur Ý 13 ßra gamlar, og eru or­nar margra barna mŠ­ur fyrir tvÝtugt.

Verkefni ═slands Ý hÚra­inu mß skipta Ý ■rjß hluta, lř­heilsuverkefni, menntaverkefni og vatnsveituverkefni. Hluti af lř­heilsuverkefninu er bygging fimm fŠ­ingardeilda til a­ tryggja betri heilbrig­is■jˇnustu vi­ ver­andi mŠ­ur og nřfŠdd b÷rn ■eirra.

"Eitt af stŠrstu vandamßlum okkar eru andlßt af barnsf÷rum. ┴ mÝnu svŠ­i eru ■etta lÝklega um fimmtÝu konur ß ßri, Ý samanbur­i vi­ ykkur sem eru­ kannski me­ eitt andlßt ß tÝu ßra fresti," segir Peno.

"Ykkar heilbrig­iskerfi Ý samanbur­i vi­ okkar kerfi er eins og svart og hvÝtt, nor­ur og su­ur. Ůi­ eru­ ljˇsßrum frß okkur ■egar kemur a­ tŠkni. Eins og sta­an er Ý dag ■urfum vi­ a­ reka heilbrig­is■jˇnustu Ý mÝnu hÚra­i fyrir 500 ■˙sund bandarÝkjadali ß ßri [57 milljˇnir Ýslenskra krˇna] og ■a­ er me­ ÷llu sem ■vÝ fylgir fyrir r˙mlega milljˇn manns."

Peno hefur kynnt sÚr Ýslenska heilbrig­iskerfi­ sÝ­astli­na daga og hitt yfirlŠkna og stjˇrnendur ß spÝt÷lunum. Hann vonast til a­ fß t÷luver­a ■ekkingu sem geti nřst til jßkvŠ­ra breytinga Ý heimalandinu."

Fjßrfesting Ý unglingsst˙lkum yfirskrift al■jˇ­a mannfj÷ldadagsins

┴ al■jˇ­a mannfj÷ldadeginum sem haldinn var um mitt sumar voru unglingsst˙lkur Ý brennidepli. Yfirskrift dagsins var "fjßrfesting Ý unglingsst˙lkum" og fˇl Ý sÚr ßkall til rÝkisstjˇrna heims a­ bŠta st÷­u ■essa ■jˇ­fÚlagshˇps Ý ■ßgu st˙lknanna sjßlfra og alls samfÚlagsins.

Mannfj÷ldastofnun Sameinu­u ■jˇ­anna (UNFPA) hefur ß undanf÷rnum ßrum sÚrstaklega lagt sig eftir a­ vinna a­ mßlefnum unglingsst˙lkna sem vÝ­a Ý heiminum sŠta margvÝslegri mismunun. ═ frÚtt Ý tilefni dagsins sag­i ß vef UNFPA a­ Ý m÷rgum samfÚl÷gum lÝti foreldrar ■annig ß a­ unglingsst˙lkur sÚu tilb˙nar Ý hjˇnaband og barneignir. Margar sÚu nau­ugar teknar ˙r skˇla og miki­ skorti ß a­gengi ■eirra a­ grunnupplřsingum um heilsu, mannrÚttindi og kyn- og frjˇsemisrÚttindi sem hafi alvarlegar aflei­ingar fyrir lÝf st˙lknanna.

Ínnur mynd blasi vi­ ■egar kynt er undir valdeflingu st˙lkna, ■egar ■Šr ■ekkja rÚtt sinn og fß tŠkifŠri til a­ njˇta hŠfileika sinna og menntunar. Ůß blˇmstri samfÚl÷g eins og sjß mß Ý me­fylgjandi myndbandi frß UNFPA.

Dagur lŠsis haldinn hßtÝ­legur Ý hßlfa ÷ld

Literacy opens doors to new worlds of possibility - Forest Whitaker
═ sÝ­ustu viku, 8. september, var al■jˇ­legur dagur lŠsis haldinn hßtÝ­legur Ý fimmtugasta sinn. Mennta-, vÝsinda- og menningarstofnun Sameinu­u ■jˇ­anna (UNESCO) hefur um ßrara­ir beitt sÚr fyrir ■vÝ a­ efla lestrarkunnßttu Ý heiminum e­a frß ßrinu 1966. ═ frÚtt Upplřsingaskrifstofu SŮ (UNRIC) segir a­ ß al■jˇ­adeginum Ý ßr hafi veri­ ßstŠ­a til a­ lÝta um ÷xl og bŠ­i minnast og fagna ■eim ßrangri sem nß­st hefur en samkvŠmt sÝ­ustu t÷lfrŠ­ig÷gnum eru 82% jar­arb˙a lŠsir en a­eins 18% ˇlŠsir. ═ sÝ­arnefnda hˇpnum eru tveir af hverjum ■remur konur.

"A­ lŠra a­ lesa telst til grundvallar mannrÚttinda og forsenda fyrir menntun Švina ß enda. LŠst samfÚlag er kraftmiki­ samfÚlag, ■ar sem skipst er ß hugmyndum og r÷krŠtt af krafti. LŠsi er forsenda einstaklinga, fj÷lskyldna og heilu samfÚlaganna til ■ess a­ hafa ß valdi sÝnu a­ bŠta heilsuna, auka tekjurnar og eiga samskipti vi­ heiminn. Lestrarkunnßttan er einnig fyrir marga skref til a­ ÷­last sjßlfstŠ­i og sjß sÚr farbor­a," segir me­al annars Ý frÚtt UNRIC.

 "Heimurinn hefur breyst frß 1966", segir Irina Bokova, forstjˇri UNESCO, "en vi­ erum jafn ßkve­in og ■ß Ý ■vÝ a­ hver kona og hver karl skuli geta ÷­last ■ß hŠfni sem hugurinn stefnir a­, me­ reisn og vir­ingu. Lestrarkunnßtta er grunnurinn a­ ■vÝ a­ byggja upp sjßlfbŠra framtÝ­ fyrir alla," segir Ý frÚttinni.

ParÝsarsamningurinn snřst um ßbyrg­ okkar ß ■vÝ hvernig j÷r­ vi­ skilum til barna okkar
"Fullgilding ═slands ß ParÝsarsamningnum n˙ sendir skilabo­ um a­ vi­ viljum sřna metna­ vi­ framkvŠmd samningsins og leggja okkar af m÷rkum til ■ess a­ hann hljˇti gildi sem fyrst ß heimsvÝsu. ╔g vonast ■vÝ til a­ ═sland geti fullgilt samninginn sem fyrst," segir Lilja Alfre­sdˇttir utanrÝkisrß­herra ß Al■ingi Ý sÝ­ustu viku ■egar h˙n mŠlti fyrir ■ingsßlyktunartill÷gu um fullgildingu ParÝsarsamnings Sameinu­u ■jˇ­anna. Samningurinn ÷­last gildi ■egar a­ minnsta kosti 55 rÝki me­ 55% af heimslosun hafa fullgilt hann. N˙ ■egar hafa r˙mlega 20 rÝki fullgilt, en mikilvŠgum ßfanga var nß­ Ý sÝ­ustu viku ■egar BandarÝkin og KÝna lřstu ■vÝ yfir a­ ■au vŠru a­ fullgilda samninginn. 

Samningurinn var sam■ykktur Ý desember ß sÝ­asta ßri og undirrita­ur Ý aprÝl. Hann skuldbindur rÝki heims til a­ vinna saman a­ ■vÝ a­ breg­ast vi­ loftslagsbreytingum og ßhrifum ■eirra.

 "ParÝsarsamningurinn er metna­arfyllsti loftslagssamningur sem rÝki heims hafa gert til ■essa og leggur hornstein a­ stefnu rÝkja Ý loftslagsmßlum til framtÝ­ar. Hann snřst um framtÝ­ina og ßbyrg­ okkar ß ■vÝ hvernig j÷r­ vi­ skilum til barnanna okkar," segir Lilja Alfre­sdˇttir utanrÝkisrß­herra.

 
Nßnar ß vef utanrÝkisrß­uneytis

795 milljşˇnşir b˙a vi­ vannŠrşingu

Mbl.is birti Ý gŠr vi­tal vi­ Ínnu Poulsen framkvŠmdastjˇra MatşvŠlaşßŠtlşunar Samşeinu­u ■jˇ­anna (WFP) en h˙n hÚlt erindi ß opnum fundi ß vegum Al■jˇ­amßlastofnunar Hßskˇla ═slands og utanrÝkisrß­uneytisins og fjalla­i sÚrstaklega um Heimsmarkmi­ #2 a­ ˙trřma hungri fyrir ßri­ 2030.

═ frÚtt Mbl.is sag­i:

"Verkşefni­ er ver­ugt ■vÝ 795 milljşˇnşir b˙a vi­ nŠrşingşarşskort Ý dag og ney­arßstand rÝkşir vÝ­a. Anne Poulşsen framşkvŠmdaşstjˇri World Food Programme ß Nor­urşl÷ndşum er ■ˇ bjartşsřn en h˙n flutti erşindi um markşmi­i­ ß mßnuşdag. StŠrsta verkşefni­ sÚ a­ gera samşfÚşl÷g sem lendi Ý ßf÷llşum sjßlfşbŠr. 

Poulşsen sem ß­ur starfa­i sem bla­akona hjß Politiken, segşir řmşisşlegt hafa breyst ß sÝ­astli­num ßrum Ý matşvŠlaa­sto­. N˙ er minna um a­ mat sÚ dreift til fˇlks en ß­ur. Meira og minna ÷ll a­sto­ World Food Programme vi­ sřrşlenska flˇttaşmenn er t.a.m. me­ ■eim hŠtti a­ flˇttaşmennşirnşir fß grei­sluşkort sem lagt er innß fyrşir nau­synjşum. Ůetta segşir h˙n a­ styrki verslşun og innvi­i ß ■eim st÷­um sem ney­in er oft mikşil og ■ß sÚ uppşlifşun fˇlks.


┌ttekt ß Hßskˇlum Sameinu­u ■jˇ­anna

UtanrÝkisrß­uneyti­ ˇskar eftir a­ rß­a rß­gjafa til a­ framkvŠma ˙ttekt ß Hßskˇlum Sameinu­u ■jˇ­anna ß ═slandi. Nßnari upplřsingar mß finna ß heimasÝ­u RÝkiskaupa.

┴hugavert

Millions of children fleeing war 'systematically denied' basic rights, eftir Harriet Grant/ TheGuardian
-
For South Sudan's children, it's all about the future, eftir Marianna Zaichykova/ UNICEFblogg
-
Challenging conventional wisdom about girl's schooling, eftir TRICIA KOROKNAY-PALICZ/ Al■jˇ­abankablogg
-
Getting beyond the usual South African reporting on "Africa"/ AfricaIsACountry
-
Is the declining pace of innovation lowering productivity & growth?, eftir VINAYA SWAROOP/ Al■jˇ­abankablogg
-
Greater transparency for global health, eftir Katy Athersuch/ HippocraticPost
-
Four challenges to powering local economies, eftir Sarah Best/ IIED
-
Press statement by UNHCR Special Envoy, Ms. Angelina Jolie Pitt/ UNHCR


More women needed as U.N. peacekeepers, urge defense chiefs and campaigner Angelina Jolie/ Reuters
-
Trade Policy under Siege, eftir Kimberly Ann Elliott/ CGDev
-
The challenge of affordable housing for low-income city-dwellers, eftir ZAIGHAM M. RIZVI/ Al■jˇ­abankablogg
-
Can developing countries increase pension coverage to prepare for old age?, eftir GLORIA M. GRANDOLINI/ Al■jˇ­abankablogg
-
Five myths about global women's economic empowerment, eftir Abigail Hunt/ TheGuardian
-
Temperatures Rise, and We're Cooked, eftir Nicholas Kristof/ NYTimes
-
Sensitizing development challenges through virtual reality, eftir Bassam Sebti/ Al■jˇ­abankablogg
-
Empowering women in Africa: The only way to achieve food security/ ECDPM
-
Exponential thinking: A revolutionary mindset for development?, eftir Catherine Cheney/ Devex
-
FILM4CLIMATE GLOBAL VIDEO COMPETITION/ Film4Climate
-
Ekkert hungur ßri­ 2030, eftir BryndÝsi EirÝksdˇttur/ FrÚttabla­i­
-
Can developing countries increase pension coverage to prepare for old age?, eftir GLORIA M. GRANDOLINI/ Al■jˇ­abankablogg
-
The world helped destroy Afghanistan. It must help Afghans rebuild it, eftir Zarlasht Halaimzai/ TheGuardian
-
Are you being served? The gap between effective and nominal access to infrastructure services, eftir SUMILA GULYANI/ Al■jˇ­abankablogg
-
Reflections on gender for positive youth development programming, eftir Nicole Cheetham/ YouthPower
-
10 Former Child Brides Tell Their Own Stories - In Photos
-
Responding to crises: What can we do? What's next?, eftir Tony Addison/ UNU-WIDER
-
Hjßlpumst a­ vi­ a­ bjarga mannslÝfum!, eftir Sema Erla Serdar/ Kvennabla­i­
-
For a world on the move: The UN Summit for Refugees and Migrants/ SŮ
-
BEAUTY: Embracing blackness/ D+C
-
As Instability Rises, Some African Nations Must Choose Between China And The West For Help, eftir Eric Olander and Cobus van Staden/ HuffingtonPost
-
CONGO'S FEMALE DANDIES/ LightFootTravel
-
"I HAVE THE STRENGTH"- A mother of 15 children discovers she has a choice about pregnancy/ Pathfinder
-
TIFF 2016: The Ultimate Guide to African Movies at the Toronto International Film Festival/ OkayAfrica
-
Ferry tales: a trip up Lake Malawi/ TheGuardian
-
The next generation of African scientists need a more sustainable career path, eftir RAMA GEORGE-ALLEYNE/ Al■jˇ­abankablogg
-
'Respect to the girls'- meet Sudan's all-female band/ DW
-
REVIEW: STRIKING SONGS FROM MALAWI ON ZOMBA PRISON PROJECT/ AP

FrŠ­igreinar og skřrslur
FrÚttir og frÚttaskřringar

Brexit could cost poorest countries ú320m a year, warn economists/ TheGuardian
-
Nigeria facing 'a famine unlike any we have ever seen'/ News24
-
How to build effective and sustainable National School Meals programmes/ WFP
-
Uganda Offers Refugees a Home Away From Home/ Al■jˇ­abankinn
-
More than 300 million at risk of life-threatening diseases from dirty water: UN/ Reuters
-
Mogens Lykketoft Ý vi­tali hjß ┴rna SnŠvarr: Hundru­ milljˇna gŠtu flosna­ upp/ UNRIC
-

Nř rannsˇkn sřnir mengun Ý mosa/ RUV
-
Poverty and exclusion among Indigenous Peoples: The global evidence, eftir Gillett Hall/ Al■jˇabankablogg
-
Poor countries have the edge on climate innovation/ SciDev
-
Women's economic empowerment: navigating enablers and constraints/ DevelopmentProgress
-
Occupation: Migrant. One African's 12-year quest for Europe/ Reuters
-
Hafa safna­ 30 milljˇnum fyrir UNICEF/ VÝsir
-
Japan Steps Up Support To Fight Hunger And Boost Nutrition In Africa/ WFP
-
Development investors commit $660m for African financial services providers/ HowWeMadeItInAfrica
-
Malawi's Secret Weapon Against HIV: Male Circumcision/ PSMag
-
Uganda to become Clean Development Mechanism Hub/ SciDev
-
Panama Papers reveal Africa losing billions to corruption and bribery/ ONE
-
Regeringen skriver kultur ud af udviklingsstrategi/ Althinget
-
Hug­ust stela k˙m ┌gandaforseta/ RUV
-
Oljefond-selskap ga lysskye lňn til Mosambik/ Bistandsaktuelt
-
Breast Cancer: A Looming Epidemic In The Developing World/ HuffingtonPost
-
Innovating for a malaria-free Africa/ Devex
-
500 millioner til jobbskapning i utviklingsland/ Bistandsaktuelt
-
Funding for women's rights groups in poor countries falls by more than half/ TheGuardian
-
Time to get tough on human trafficking and sex slavery/ IRIN

SjßlfbŠr ■rˇun ■arfnast langtÝmanßlgunar

- eftir ┴g˙st Mß ┴g˙stsson sÚrfrŠ­ing ß ■rˇunarsamvinnuskrifstofu utanrÝkisrß­uneytis

═ sÝ­ustu ßrsskřrslu ■rˇunarߊtlunar Sameinu­u ■jˇ­anna er mikilvŠgi ■ess a­ ungt fˇlk eygi m÷guleika ß jßkvŠ­ri ˙trßs fyrir krafta sÝna undirstrika­. ═ ■essu samhengi sÚ langtÝma atvinnuleysi ungs fˇlks ßhyggjuefni ■ar sem a­ slÝkt grefur undan samfÚlagslegri samheldni og auki lÝkurnar ß glŠpum, ofbeldi og fÚlagslegri ˇlgu. ═ rannsˇkn frß ßrinu 2010 fundu Altindag og Mocan fylgni ß milli atvinnuleysis og neikvŠ­s vi­horfs til lř­rŠ­is og bent hefur veri­ ß fylgni undankomuleysis ungs fˇlks og lÝkum ■ess a­ ■a­ gangi til li­s vi­ vopna­a ÷fgahˇpa.[1]

═ ■essu samhengi er hŠgt a­ lÝta til ■ess gˇ­a ßrangurs sem nß­st hefur Ý ■rˇunarsamvinnuverkefnum ═slands Ý samstarfsl÷ndum ß bor­ vi­ MalavÝ. TÝ­ni barnadau­a Ý landinu lŠkka­i ˙r 247 af hverjum 1000 fŠddum b÷rnum ßri­ 1990 Ý 71 lßtin b÷rn af hverjum 1000 fŠddum ßri­ 2013. Ůa­ er meti­ a­ ß ■essu tÝmabili hafi lÝfi 280.000 barna veri­ bjarga­ me­ bŠttri mŠ­ra- og ungbarnavernd. ═ samstarfshÚra­i ═slands Ý landinu, Mangochi, hefur almennt heilsufar mŠ­ra og ungbarna einnig batna­ t÷luvert Ý kj÷lfar verkefna al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu ═slands.

┴ me­an tÝ­ni barnadau­a hefur lŠkka­ umtalsvert ß sÝ­ustu ßrum hefur fj÷ldi fŠddra barna ß hverja konu haldist t÷luvert hßr. SamkvŠmt nřjustu t÷lum eignast konur Ý MalavÝ a­ me­altali tŠplega sex b÷rn yfir Švina. SamkvŠmt mati Sameinu­u ■jˇ­anna er r˙mlega helmingur Ýb˙a MalavÝ undir 20 ßra aldri og tveir ■ri­ju Ýb˙a eru yngri en 30 ßra. LŠkkun tÝ­ni barnadau­a ß me­an fj÷ldi fŠddra barna helst hßr mun a­ ÷llum lÝkindum auka enn hlutfall ungs fˇlks Ý landinu (sjß skřringarmynd).

Ůetta gefur til kynna a­ ■ˇ svo a­ ßrangur nßist Ý lř­heilsuverkefnum al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu ═slands Ý MalavÝ sÚ endanlegu markmi­i hennar ekki nau­synlega nß­. SamkvŠmt n˙gildandi ߊtlun um al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu ═slands er markmi­i­ barßtta gegn fßtŠkt og bŠttum lÝfskj÷rum Ý fßtŠkustu hlutum heims. SÝ­an s˙ ߊtlun var sam■ykkt Ý mars 2013 hefur ═sland undirgengist frekari skuldbindingar til sjßlfbŠrni al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu, lÝkt og fram kemur t.a.m. Ý Heimsmarkmi­um Sameinu­u ■jˇ­anna.

═ ■vÝ skyni er or­i­ mikilvŠgara en ß­ur a­ huga a­ sam■Šttingu řmissa verkefna■ßtta og hafa Ý huga breytilegt umhverfi Ý samstarfsrÝkjum ═slands. Eitt af ■vÝ sem til lengri tÝma mun ■rřsta ß a­l÷gun samstarfsߊtlana al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu ═slands er breytt samsetning samfÚlagsins Ý samstarfsrÝkjunum, m.a. a­ auki­ hlutfall ungs fˇlks me­ hŠrra menntunarstig en ß­ur kalli eftir tŠkifŠrum til a­ lifa lÝfi sÝnu til fullnustu. Ůess vegna ■arfnast sjßlfbŠr ■rˇunarsamvinna langtÝmanßlgunar og ■ess vegna er mikilvŠgt a­ unni­ sÚ a­ heimsmarkmi­um Sameinu­u ■jˇ­anna me­ sam■Šttri nßlgun.


[1]Altindag, D., and N. Mocan. 2010. "Joblessness and Perceptions about the Effectiveness of Democracy." Journal of Labor Research 31(2): 99-123.

Plastpokabann Ý ┌ganda

Ljˇsmynd frß Kampala: Enno Schr÷der.
- eftir Sigr˙nu Bj÷rgu A­algeirsdˇttur starfsnema Ý ┌ganda

═ sendirß­um ═slands Ý MalavÝ, MˇsambÝk og ┌ganda starfa ■rÝr starfsnemar sem lÝkt og undanfarin ßr hafa fallist ß bei­ni Heimsljˇss um pistlaskrif ■ann tÝma sem ■eir dvelja Ý samstarfsl÷ndum ═slendinga. 

Eftir dv÷l mÝna Ý ┌ganda ßri­ 2014 sat Ý mÚr ■a­ grÝ­arlega magn af plastpokum sem finna mß Ý landinu og ofnotkun ■eirra Ý matv÷rub˙­um og ß m÷rku­um. Ůessir nŠfur■unnu polythene plastpokar voru kynntir til s÷gunnar Ý ┌ganda upp ˙r 1980 og hafa sÝ­an noti­ mikilla vinsŠlda. ═ matv÷rub˙­um var starfsma­ur sem haf­i ■a­ hlutverk a­ ra­a matv÷rum Ý plastpoka, sem voru manni a­ kostna­arlausu, og var ekki spara­ til. V÷rur sem Úg hef­i yfirleitt komi­ Ý einn taupoka voru dreif­ar ß 4-5 plastpoka og voru umhverfislegar aflei­ingar eftir ■vÝ - plastpokar ˙tum allt! Ůegar rigndi stÝflu­u pokarnir rennur og ■egar var vindur fauk plast um allar g÷tur. ═ raun voru plastpokarnir ein helsta ßstŠ­a ■ess hve h÷fu­borgin Kampala virtist skÝtug - fj÷ll af plastpokum allssta­ar. ╔g velti ■essu oft fyrir mÚr ß me­an ß dv÷l minni stˇ­, ■ß sÚrstaklega eftir a­ Úg heimsˇtti R˙anda, en ■a­ var fyrsta land Ý heimi til a­ banna plastpoka fyrir um 10 ßrum sÝ­an. A­ keyra yfir landamŠrin var eins og a­ koma Ý annan heim. Ůar sßst ekki plast e­a rusl ß g÷tum ˙ti enda Kigali, h÷fu­borg R˙anda oft s÷g­ ein af hreinustu borgum heims. Miki­ sem Úg ˇska­i ■ess a­ ┌ganda, sem mÚr ■ˇtti or­i­ svo vŠnt um, tŠki nßgranna sÝna til fyrirmyndar.
 
Ůegar Úg fˇr a­ versla Ý matinn ■egar Úg kom hinga­ aftur fyrir mßnu­i sÝ­an tˇk Úg um lei­ eftir ■vÝ a­ Ý b˙­inni mßtti hvergi sjß ■essa ß­ur vinsŠlu plastpoka. ╔g fˇr Ý smß rannsˇknarvinnu og komst ■ß a­ ■vÝ, mÚr til mikillar ßnŠgju, a­ Ý aprÝl 2015 haf­i veri­ sett ß bann vi­ plastpokum Ý landinu! ═ rannsˇknarvinnu minni komst Úg einnig a­ ■vÝ a­ ßri­ 2009 var reynt a­ setja ß sambŠrilegt bann sem gekk ekki eftir og var Ý sta­ komi­ upp endurvinnsluverksmi­jum. Ůegar ljˇst var or­i­ a­ endurvinnslan vŠri ekki a­ skila fullnŠgjandi ßrangri var bann gegn plastpokum sett Ý l÷g.
 
Ůar sem banni­ hefur veri­ sett ß ß­ur, ßn ßrangurs, var ■vÝ Ý fyrstu ekki teki­ alvarlega. National Environment Management Authority (NEMA) hefur hins vegar gert vel Ý a­ framfylgja banninu og var fari­ ß milli allra stŠrstu matv÷rub˙­anna og plastpokar ger­ir upptŠkir. ┴ minni m÷rku­um mß enn finna plastpoka, en vegna ■ess hversu skyndilega banni­ var sett ß var s÷lufˇlki leyft a­ klßra ■Šr birg­ir af plastpokum sem ■a­ ßtti. Forma­ur almannatengsla hjß NEMA Ý ┌ganda segir banni­ kŠrkomi­ en hann segir plastpoka ekki einungis ska­lega fyrir umhverfi landsins, heldur einnig fjßrhag. ┴rlega fara um 38.600 tonn af plastpokum ˙t Ý umhverfi­ Ý landinu og kostar ■a­ rÝki­ um 2.7 milljˇnir bandarÝkjadollara ß ßri a­ losa stÝflur og anna­ sem plastpokar valda Ý h÷fu­borginni einni.
 
Banni­ er vissulega skref Ý rÚtta ßtt en ß ■vÝ eru samt sem ß­ur skiptar sko­anir og ljˇst er a­ ■a­ mun taka tÝma a­ fß alla til a­ framfylgja ■vÝ og loks sjß almennilegan ßrangur. Margir eru ˇßnŠg­ir me­ hversu skyndilega banni­ var sett ß og hvernig a­ ■vÝ var sta­i­ og halda ßfram a­ kaupa plastpoka frß a­ilum sem smygla plastpokum yfir landamŠrin. A­rir eru ßnŠg­ir me­ banni­ og vonast til a­ ■a­ skili ■eim hreinna umhverfi. Eitt er ljˇst og ■a­ er a­ til a­ nß ßrangri ■urfa yfirv÷ld og NEMA a­ leggja mun meiri ßherslu ß a­ standa fyrir frŠ­slu til almennings um af hverju banni­ var sett ß og a­ upplřsa fˇlk um ska­semi plastpokanna. Ůa­ er ekki fyrr en ■ß sem hŠgt er a­ vona a­ allir almennir borgarar vir­i banni­.
 
═ l÷ndum ■ar sem finna mß jafn miki­ magn af plastpokum eins og Ý ┌ganda er ■a­ vissulega Ý takt vi­ nřju Heimsmarkmi­ Sameinu­u ■jˇ­anna a­ banna e­a reyna a­ takmarka notkun ■eirra og annarra efna sem hafa ska­leg ßhrif ß umhverfi­. Heimsmarkmi­ n˙mer 12 snřr eimitt a­ ßbyrgri neyslu og undirmarkmi­ ■ess n˙mer 12.5 segir a­ eigi sÝ­ar en 2030 ver­i dregi­ verulega ˙r myndun ˙rgangs me­ forvarnarstarfi, takm÷rkun, endurvinnslu og endurnotkun. Me­ ■essu banni hefur ┌ganda ■vÝ fŠrst skrefi nŠr ■vÝ a­ nß Heimsmarkmi­i n˙mer 12. N˙ ■arf ■vÝ bara a­ halda uppi frŠ­slu og vona a­ banninu ver­i framfylgt af yfirv÷ldum og almennum borgurum og a­ hŠgt ver­i a­ hugsa til framtÝ­ar ■ar sem ┌ganda, ■a­ fallega land sem ■a­ er, ver­i laust vi­ ska­lega plastpoka um allar g÷tur og skˇga og leggi ■ar me­ sitt af m÷rkum Ý ßtt a­ hreinni heimi. ╔g er ekki frß ■vÝ a­ n˙ ■egar megi sjß mun ß g÷tum borgarinnar - ■Šr eru ÷rlÝti­ hreinni en ß­ur.
 
facebook
UM HEIMSLJËS 

Heimsljˇs - veftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af utanrÝkisrß­uneytinu. Heimsljˇs er frŠ­slu- og upplřsingarit um ■rˇunar- og mann˙­armßl og al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um mßlaflokkinn og gefa ßhugas÷mum kost ß ■vÝ a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Heimsljˇs birtir gjarnan greinar um ■rˇunarmßl en ŠtÝ­ undir nafni og ß ßbyrg­ h÷funda. SlÝkar greinar ■urfa ekki a­ endurspegla stefnu stjˇrnvalda. 

 

Ůeir sem vilja senda okkur ßbendingu um efni e­a afskrß sig af netfangalista eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfang ritstjˇrans, Gunnars Salvarssonar, gsal@mfa.is

.

Vi­ bi­jumst velvir­ingar ß ■vÝ a­ geta ekki nota­ Ýslenskar gŠsalappir Ý vi­t÷lum en bandarÝskt sni­mßt veftÝmaritsins leyfir ekki notkun ■eirra.

 

ISSN 1670-8105