Heimsljˇs
veftÝmarit um ■rˇunarmßl
9. ßrg. 296. tbl.
24. ßg˙st 2016
Vantalin dau­sf÷ll kornabarna og mŠ­ra Ý ■rˇunarrÝkjum:
Fyrsti dagur Ý lÝfi barns sß hŠttu-legasti bŠ­i fyrir mˇ­ur og barn

Fleiri b÷rn fŠ­ast andvana e­a deyja sk÷mmu eftir fŠ­ingu en opinber g÷gn segja til um. Sama gildir um mŠ­ur sem deyja af barnsf÷rum. SamkvŠmt t÷lum Al■jˇ­aheilbrig­isstofnunarinnar (WHO) deyja ß hverju ßri 2,7 milljˇnir barna fyrsta mßnu­inn eftir fŠ­ingu, 2,6 milljˇnir barna fŠ­ast andvana og 330 ■˙sund konur deyja af barnsf÷rum. Skrßningu ■essara dau­sfalla er verulega ßfßtt Ý m÷rgum fßtŠkum rÝkjum. Ůetta kemur fram Ý frÚtt 
frß WHO en stofnunin leggur hins vegar ekki mat ß ■a­ hversu miki­ vantali­ er Ý ■essum efnum mi­a­ vi­ uppgefnar t÷lur.

SamkvŠmt frÚttinni eru ■vÝ sem nŠst ÷ll andvana fŠdd b÷rn ˇskrß­ og hvorki eru gefin ˙t fŠ­ingar- nÚ dßnarvottor­ fyrir helming ■eirra kornabarna sem deyr ß fyrstu vikum Švinnar. Ůar sem dau­sf÷llin eru ekki skrß­, tilkynnt e­a ranns÷ku­ getur vi­komandi rÝki ekki gripi­ til nau­synlegra a­ger­a til a­ for­a ÷­rum b÷rnum og mŠ­rum frß dau­a, segir Ý frÚtt WHO.

A­ mati stofnunarinnar er nßkvŠm skrßning og greining forsenda ˙rbˇta ß ■essu svi­i ■vÝ unnt vŠri a­ bjarga flestum b÷rnum sem fŠ­ast andvana e­a deyja ß fyrstu d÷gum eftir fŠ­ingu me­ betri heilbrig­is■jˇnustu ß me­g÷ngu og vi­ fŠ­ingu.

"Fyrsti dagurinn Ý lÝfi barns er sß hŠttulegasti, bŠ­i fyrir barni­ og mˇ­urina," segir Ý frÚttinni.

Helmingur barna fŠr ekki brjˇstagj÷f fyrsta klukkutÝmann
R˙mlega helmingur allra barna fŠr ekki brjˇstagj÷f fyrsta klukkutÝmann eftir fŠ­ingu. Ůa­ eykur lÝkurnar ß sj˙kdˇmum og dau­a, a­ mati fulltr˙a Barnahjßlpar Sameinu­u ■jˇ­anna (UNICEF) sem segja ßhyggjurnar fyrst og fremst beinast a­ ■jˇ­um sunnan Sahara Ý AfrÝku. B÷rn sem fß ekki brjˇstagj÷f fyrsta klukkutÝmann eftir fŠ­ingu fara ß mis vi­ mikilvŠg nŠringarefni, mˇtefni og snertingu vi­ mˇ­ur. Allir ■essir ■Šttir stu­la a­ vernd fyrir nřfŠdda barni­.

Me­ ■vÝ a­ fresta brjˇstagj÷f um 2 til 23 klukkustundir eftir fŠ­ingu aukast lÝkurnar ß ■vÝ a­ barni­ deyi ß fyrsta mßnu­inum um 40% og me­ ■vÝ a­ fresta brjˇstagj÷f um sˇlarhring e­a meira aukast lÝkurnar ß dau­a barnsins um 80%, segja fulltr˙ar UNICEF Ý frÚtt Reuters.

Helmingur allra barna sem deyr innan vi­ fimm ßra aldur eru nřburar.

UNICEF hefur lengi barist fyrir vitundarvakningu um mikilvŠgi brjˇstagjafar. Samt÷kin telja a­ 77 milljˇnir barna vÝ­s vegar um heiminn fßi ekki brjˇstagj÷f fyrsta klukkutÝmann eftir fŠ­ingu, af ■eim 130 milljˇnum barna sem fŠ­ast ßr hvert.

"Brjˇstamjˇlk er fyrsta bˇluefni barnsins, fyrsta og besta v÷rn sem b÷rn fß gegn veikindum og sj˙kdˇmu," er haft eftir France BÚgin nŠringarrß­gjafa UNICEF Ý frÚttinni sem bygg­ er ß nřrri skřrslu frß UNICEF sem ber yfirskriftina From the first hour of life.

Ů÷gull harmleikur
"Me­ganga er tÝmi mikillar tilhl÷kkunar fyrir alla ver­andi foreldra og fj÷lskyldur ■eirra sem dreymir um a­ kynnast og elska heilbrigt barn. Me­an barni­ stŠkkar Ý kvi­i mˇ­urinnar og eftirvŠntingin eykst me­ hugsunum og draumum um ■a­ hvernig barni­ lÝti ˙t og hver framtÝ­ ■ess ver­ur. Upplifun andvana fŠ­ingar e­a andlßts barns ß me­g÷ngu, Ý fŠ­ingu e­a sk÷mmu eftir fŠ­ingu er ■÷gull harmleikur fyrir mŠ­ur, fe­ur og fj÷lskyldur um allan heim," skrifar Flavia Bustreo hjß WHO Ý formßla ritsins "Making Every Baby Counts" sem er eitt ■riggja nřrra rita sem WHO hefur nřlega gefi­ ˙t.

Ritin eru ■essi:
Skřrsla frß MatvŠlaߊtlunar SŮ um samstarfi­ vi­ ICEIDA Ý MalavÝ:
Mikill ßrangur af skˇlamßltÝ­ar-verkefninu sem dregur ˙r brottfalli og fjarvistum nemenda

Verulega hefur dregi­ ˙r brottfalli og fjarvistum nemenda Ý skˇlum ■ar sem heimarŠkta­ar skˇlamßltÝ­ir eru Ý bo­i fyrir b÷rnin, segir Ý nřrri skřrslu MatvŠlaߊtlunar Sameinu­u ■jˇ­anna ■ar sem fjalla­ er um samstarf vi­ al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu ═slands (ICEIDA) Ý MalavÝ. Alls voru 312 ■˙sund mßltÝ­ir Ý bo­i ß vegum WFP og ICEIDA Ý ■remur skˇlum Ý Mangochi hÚra­i ß sÝ­asta skˇlaßri. Ůa­ er 41% aukning milli ßra og skřrist af betri mŠtingu nemenda og fŠkkun barna sem hverfa frß nßmi.

Kvikmyndabrot me­ umfj÷llun um verkefni­ I ICEIDA nˇvember 2015
Kvikmyndabrot me­ umfj÷llun um verkefni­ I ICEIDA nˇvember 2015
═slendingar hafa Ý tŠplega fj÷gur ßr stutt verkefni ß vegum MatvŠlaߊtlunar Sameinu­u ■jˇ­anna (WFPI) Ý MalavÝ um heimarŠkta­ar skˇlamßltÝ­ir. ŮŠr eru hluti af stˇru verkefni WPF sem er langstŠrsti veitandi skˇlamßltÝ­a Ý landinu sem nß til r˙mlega 900 ■˙sunda skˇlabarna, e­a 30% allra barna Ý landinu. Af r˙mlega 90 ■˙sund nemendum sem fß skˇlamßltÝ­ir Ý MalavÝ ß vegum WFP eru um 1500 b÷rn Ý ■remur skˇlum Ý Mangochi sem fß heimarŠkta­an mat Ý skˇlanum sem greiddur er af Ýslensku skattfÚ gegnum ICEIDA.

═ ■essari nřju skřrslu WFP er fjalla­ um samstarfi­ vi­ ICEIDA sem hˇfst Ý nˇvember 2012. ═ skřrslunni kemur fram kemur fram a­ ■essi hugvitsamlega a­fer­ a­ bjˇ­a skˇlab÷rnum upp ß mßltÝ­ir ˙r heimabygg­ hafi hafist me­ samstarfi WFP og ICEIDA Ý Mangochi Ý umrŠdddum ■remur skˇlum me­ samstarfssamningi til fimm ßra. Eftir gˇ­an ßrangur af verkefninu fyrsta ßri­ hafi WFP tekist a­ bŠta vi­ sj÷ nřjum grunnskˇlum, tveimur Ý Mangochi og fimm Ý Phaombe, me­ styrk frß samt÷kunum Purchase from Africans for Africa (PAA). ┴ri sÝ­ar ßkvß­u norsk stjˇrnv÷ld a­ setja umtalsvert fÚ Ý verkefni­ og ■ß fj÷lga­i skˇlunum upp Ý 79. Alls eru n˙na 89 skˇlar Ý fjˇrum hÚru­um sem bjˇ­a nemendum heimarŠkta­ar mßltÝ­ir, a­ ■vÝ er fram kemur Ý skřrslunni.

Verkefni­ hefur ekki a­eins haft jßkvŠ­ ßhrif ß skˇlag÷ngu, nßm og nŠringu barnanna heldur hefur ■a­ jafnframt vÝ­tŠk ßhrif Ý samfÚlaginu ■vÝ samvinnufÚl÷g bŠnda sjß um ˙tvegun mßltÝ­anna og ganga a­ kaupanda vÝsum a­ afur­um me­ tilheyrandi efnahagslegum framf÷rum. Ůannig hafi heimarŠktu­u skˇlamßltÝ­irnar margf÷ldunarßhrif ß ■rˇun Ý samfÚlaginu - eins og fram kemur Ý me­fylgjandi myndbandi.
Drj˙gur skerfur ═slendinga Ý fyrstu skřrslu Umhverfisstofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna um kyn og umhverfi

ForsÝ­a skřrslunnar.
═slendingar l÷g­u drj˙gan skerf til fyrstu skřrslu Umhverfisstofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna sem fjallar sÚrstaklega um samspil kyns og umhverfis. Skřrslan kom ˙t Ý maÝ og ber yfirskriftina: The Global Gender and Environment Outlook (GGEO). JafnrÚttisskˇli hßskˇla Sameinu­u ■jˇ­anna (UNU-GEST) bau­ hinga­ sÚrfrŠ­ingum Ý febr˙ar vegna skřrsluger­arinnar og ■rÝr einstaklingar tengdir skˇlanum eru me­al h÷funda, ■Šr Joni Seager, Lilja Dˇra Kolbeinsdˇttir og AnnadÝs Rudˇlfsdˇttir.

Joni Seager er meginh÷fundur skřrslunnar en h˙n hefur veri­ me­ fyrirlestra Ý JafnrÚttisskˇlanum ß sÝ­ustu ßrum og leitt starfi­ sem lřtur a­ kynjamßlum Ý tengslum vi­ loftslagsbreytingar. Lilja Dˇra Kolbeinsdˇttir er verkefnastjˇri Ý sendirß­i ═slands Ý Map˙tˇ Ý MˇsambÝk og AnnadÝs Rudˇlfsdˇttir er fyrrverandi skˇlastřra UNU-GEST og dˇsent Ý a­fer­afrŠ­i rannsˇkna vi­ Hßskˇla ═slands.

═ skřrslunni er fjalla­ um ■Šr ßskoranir sem heimurinn stendur frammi fyrir Ý tengslum vi­ kyn og umhverfismßl me­ Heimsmarkmi­in Ý forgrunni og ßlits leita­ hjß vÝsindam÷nnum og sÚrfrŠ­ingum ß m÷rgum svi­um. ═ skřrslunni er ekki a­eins umfj÷llun um mikilvŠgi ■ess og ßstŠ­ur fyrir ■vÝ a­ tengja saman kyn og umhverfi heldur er einnig l÷g­ ßhersla ß stefnumˇtandi valkosti og lausnir Ý vi­nßmi gegn loftslagsbreytingum Ý ■vÝ skyni a­ skapa sjßlfbŠrari lei­ir fyrir alla.

═sland og Al■jˇ­abankinn


Hlutverk Al■jˇ­abankans er a­ stu­la a­ efnahagslegri og fÚlagslegri uppbyggingu ■rˇunarlanda. "Draumur okkar er heimur ßn fßtŠktar," stendur skřrum st÷fum Ý h÷fu­st÷­vum Bankans Ý Washington en hann starfar me­ stjˇrnv÷ldum ■rˇunarrÝkja og veitir ■eim a­sto­ Ý formi lßna, styrkja og rß­gjafar. ═sland ß vÝ­tŠkt samrß­ vi­ Nor­url÷ndin og EystrasaltsrÝkin um stefnumˇtun innan Al■jˇ­abankans, en ■essi l÷nd mynda eitt kj÷rdŠmi bankans.

═ me­fylgjandi kvikmyndabroti er rŠtt vi­ Emil Breka Hreggvi­sson fulltr˙a ═slands Ý bankanum um hlutverk bankans og ßherslur ═slands.

Nřsk÷punarverkefni MatvŠlaߊtlunar SŮ Ý barßttunni gegn hungri 

Frß kynningu ß verkefninu Ý Ůřslandi. Ljˇsm. WFP

MatvŠlaߊtlun Sameinu­u ■jˇ­anna (WFP) kynnti Ý sumar nřjung sem hefur ■a­ markmi­ a­ kalla eftir nřsk÷pun og nřjum vi­skiptahugmyndum til ■ess a­ nß ÷­ru Heimsmarkinu um a­ ˙trřma hungri. Tilkynnt var um "Innovation Accelerator" Ý Munchen Ý Ůřskalandi en verkefni­ nřtur fyrst og fremst stu­nings ■řskra stjˇrnvalda og ver­ur samstarfsverkefni starfsfˇlks World Food Program (WFP) og frumkv÷­la ˙r einkageiranum og borgarasamt÷kum.

Sameinu­u ■jˇ­irnar sam■ykktu Heimsmarkmi­in eins og al■jˇ­ veit Ý september ß sÝ­asta ßri. Ůau gilda til ßrsins 2030 og fela Ý sÚr a­ ■ß ver­i til dŠmis b˙i­ a­ ˙trřma hungri. Rˇbert Opp yfirma­ur nřsk÷punar hjß WFP segir hins vegar a­ ver­i framfarir ßfram ß sama hra­a og veri­ hefur undanfarin ßr sÚ fjarri lagi a­ hungri ver­i ˙trřmt fyrir ßri­ 2030. ١tt ■eim jar­arb˙um sem gangi svangir til hvÝlu a­ kv÷ldi hafi fŠkka­ um 167 milljˇnir ß sÝ­asta ßratug sÚu enn tŠplega 800 milljˇnir sem fßi ekki nŠgan mat. "Au­vita­ er nřsk÷pun ekki eina svari­, ■a­ ■arf pˇlÝtÝskan vilja og margt anna­ Ý barßttuna gegn hungri, en nřsk÷pun er einn li­urinn Ý ■eirri barßttu," segir hann.

Ertharin Cousin framkvŠmdastjˇri MatvŠlaߊtlunar SŮ sag­i vi­ kynninguna a­ stofnunin og samstarfsa­ilar hennar sinntu daglega ney­artilvikum me­ matvŠlaa­sto­ fyrir ■ß fßtŠkustu Ý heiminum. "Vi­ ■urfum a­ vera stˇrhuga Ý leit a­ nřjum hugmyndum, nřjum verkfŠrum og lausnum til a­ tryggja ÷llum nŠgan mat," sag­i h˙n.

Hlutfallslega eru flestir vi­ hungurm÷rk Ý sunnanver­ri AfrÝku e­a 23% Ýb˙afj÷ldans en flestir Ý hˇpi hungra­ra eru hins vegar Ý sunnanver­ri AsÝu e­a 281 milljˇn manna.

MatvŠlaߊtlun Sameinu­u ■jˇ­anna vinnur n˙ ■egar a­ 12 nřsk÷punarverkefnum Ý tÝu l÷ndum.

Al■jˇ­legi mann˙­ardagurinn: Eitt mannkyn
St÷ndum me­ flˇttam÷nnum sem rei­a sig ß mann˙­ara­sto­!
Smelltu ß myndina og settu ■ig Ý spor flˇttafˇlks me­ ■vÝ a­ taka nokkrar af ■eim erfi­u ßkv÷r­unum sem ■a­ stendur frammi fyrir.

Eitt mannkyn er ■ema al■jˇ­lega mann˙­ardagsins sem haldinn var ß f÷studaginn Ý sÝ­ustu viku, 19. ßg˙st. ┴ ■eim degi hv÷ttu Sameinu­u ■jˇ­irnar til ■ess a­ heimurinn standi me­ ■eim 130 milljˇnum manna ney­ast til a­ rei­a sig ß mann˙­ara­sto­. "Al■jˇ­a mann˙­ardagurinn minnir ßr hvert ß nau­syn ■ess a­ lina ■rautir. Hann er einnig tŠkifŠri til ■ess a­ hei­ra mann˙­arstarfsmenn og sjßlfbo­ali­a sem starfa ß vÝglÝnu ney­arinnar," sag­i Ban Ki-moon, a­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna Ý ßvarpi ß ■essum degi.

═ frÚtt Upplřsingaskrifstofu Sameinu­u ■jˇ­anna, UNRIC, segir a­ ■ema dagsins eigi a­ minna ß ßrangur fyrta lei­togafundar s÷gunnar um mann˙­armßl sem haldinn var Istanb˙l Ý vor. Ůar skuldbundu ■jˇ­ir heims sig til a­ hjßlpa fˇlki Ý ney­ og tryggja a­ hjßlparstarfsmenn geti ÷ruggir sinnt starfi sÝnu og komi­ ney­ara­sto­ til nau­staddra ß skilvirkan hßtt.

Íllum er ljˇst a­ veruleikinn er annar. R˙mlega eitt hundra­ starfsmenn hjßlparsamtaka voru drepnir vi­ skyldust÷rf ß sÝ­asta ßri, langflestir sta­arrß­nir heimamenn Ý ■eim rÝkjum sem ■urfa ß ney­ara­sto­ a­ halda. Ůß eru fj÷lm÷rg dŠmi ■ess a­ ney­ara­sto­ kemst ekki til nau­staddra, eins og til dŠmis mß lesa um Ý ßtakanlegri grein New York Times um ■ß 75 ■˙sund sřrlenska flˇttamenn sem b˙a Ý Berm ß landamŠrum  JˇrdanÝu og Sřrlands. 


Al■jˇ­adagur Ý gŠr til minningar um ■rŠlas÷lu og afnßm hennar

A­fararnˇtt 23. ßg˙st 1791 ger­u karlar og konur sem hneppt h÷f­u veri­ Ý ■rŠldˇm Ý AfrÝku uppreisn gegn ■rŠlahaldi ß eynni Saint-Domingue sem n˙ heitir HaÝtÝ. Uppreisnin kom af sta­ bylgju sem um sÝ­ir leiddi til afnßms ■rŠlas÷lu. ┴ri­ 1997 ßkva­ UNESCO, Mennta,- vÝsinda,- og menningarstofnun Sameinu­u ■jˇ­anna a­ helga 23. ßg˙st ßr hvert minningu allra ■eirra sem b÷r­ust fyrir frelsi. 
Al■jˇ­adegi til minningar um ■rŠlas÷lu og afnßm hennar er Štla­ a­ segja s÷gu ■essa fˇlks og hei­ra gildi ■eirra.

FrÚttaskřringu um al■jˇ­adaginn er a­ finna ß vef Upplřsingaskrifstofu Sameinu­u ■jˇ­anna (UNRIC) ■ar sem fram kemur me­al annars a­ r˙mlega 15 milljˇnir karla, kvenna og barn hafi veri­ fˇrnarl÷mb ■rŠlas÷lunnar yfir Atlantshafi­ ß 400 ßra tÝmabili, einu myrkustu stund mannkynss÷gunnar.

VÝ­ir Sigur­sson fyrrverandi umdŠmisstjˇri ŮSS═ lßtinn

Vilmundur VÝ­ir Sigur­sson 1944-2016
═ lok sÝ­asta mßna­ar lÚst VÝ­ir Sigur­sson fyrrverandi umdŠmisstjˇri Ůrˇunarsamvinnu-stofnunar ═slands Ý NamibÝu eftir erfi­ veikindi. VÝ­ir haf­i ß­ur en hann tˇk vi­ starfi umdŠmisstjˇra veri­ verkefnastjˇri fyrir h÷nd ═slendinga vi­ uppbyggingu sjˇmannaskˇlans Ý Walvis Bay, NAMFI, frß j˙nÝmßnu­i ßri­ 2000 til desember 2005. Ůar var hann allt Ý senn kennari, a­sto­arskˇlastjˇri og skˇlastjˇri. "Fyrir ═slendinga haf­i VÝ­ir forystu um ■etta mikla verkefni og var Ý rauninni stjˇrnandi skˇlans ■ˇ a­ innlendur starfsma­ur bŠri ■a­ starfsheiti, ßsamt me­ ■eirri forystu, sem VÝ­ir haf­i um ■jßlfun og uppbyggingu skˇlans," skrifa­i Sighvatur Bj÷rgvinsson fyrrverandi framkvŠmdastjˇri ŮSS═ Ý minningagrein um VÝ­i.

Eftir heimkomu frß NamibÝu starfa­i VÝ­ir sem kennari vi­ TŠkniskˇlann, skˇla atvinnulÝfsins, en hann haf­i ß­ur en hann hÚlt utan til starfa a­ ■rˇunarmßlum starfa­ sem kennari vi­ Střrimannaskˇlann Ý ReykjavÝk, frß 1968 til 2000, ■ar af Ý eitt ßr sem skˇlameistari Ý leyfi skipa­s skˇlameistara. Hann starfa­i sem a­sto­arskˇlameistari og ßfangastjˇri veturinn 1999-2000.

VÝ­ir fŠddist ß Eskifir­i 5. maÝ 1944 og lÚst ß lÝknardeild LSH Ý Kˇpavogi 26. j˙lÝ 2016.

Eftirlifandi eiginkona VÝ­is er Jˇhanna ┴sdÝs Ůorvaldsdˇttir sÚrkennari.

AfrÝku■jˇ­ir  samtaka um stˇrßtak gegn malarÝu

Ein helsta skřringin ß hŠkkun me­alaldurs Ýb˙a Ý AfrÝku er s˙ a­ dregi­ hefur stˇrlega ˙r dau­sf÷llum af v÷ldum malarÝu Ý ßlfunni ß sÝ­ustu ßrum. Me­alaldurinn hŠkka­i um tŠplega tÝu ßr ß sÝ­ustu fimmtßn ßrum, ■.e. frß aldamˇtum, og var kominn Ý 60 ßr um sÝ­ustu ßramˇt. Enn ß ■ˇ eftir a­ gera har­a atl÷gu a­ ■essum skŠ­a sj˙kdˇmi.

Um sÝ­ustu helgi sammŠltust fulltr˙ar 47 AfrÝkurÝkja  um nřja a­ger­arߊtlun Ý ■eim tilgangi a­ ˙trřma veikinni en nÝu af hverjum tÝu dau­sf÷llum af v÷ldum malarÝu ver­a Ý AfrÝku. Nřja a­ger­arߊtlunin var sam■ykkt einrˇma ß svŠ­afundi Al■jˇ­aheilbrig­is-stofnunarinnar af fulltr˙um allra ■jˇ­anna sem eiga a­ild a­ WHO. Beinar a­ger­ir eru settar Ý forgang og fylgt eftir ßrangri sÝ­ustu ßra. Dau­sf÷llum af v÷ldum sj˙kdˇmsins hefur fŠkka­ frß ßrinu 2000 um 66% sem ■ř­ir a­ 6,2 milljˇnum mannslÝfa hefur veri­ bjarga­, b÷rnum Ý miklum meirihluta.


Ůß greindi dagbla­i­ Daily News Ý TansanÝu frß ■vÝ Ý gŠr a­ vÝsindamenn ■ar Ý landi hef­u ■rˇa­ sÚrstakar dau­agirldru sem settar er undir ■akskegg h˙sa og lokka til sÝn moskÝtˇflugurnar. Um ■essa a­fer­ hefur ß­ur veri­ fjalla­ einsog sjß mß ß me­fylgjandi myndbandi.


Nřtt fˇlk til forystu Ý breskri ■rˇunarsamvinnu

Priti Patel nřr yfirma­ur DfID.
Uppstokkun var­ Ý bresku rÝkisstjˇrninni Ý sumar eins og al■jˇ­ veit og me­ rÝkisstjˇrn Theresu May blßsa nřir vindar Ý ■rˇunarmßlum me­ nřju fˇlki. Rß­uneyti ■rˇunarmßla, DfID, hefur nřtt fˇlk Ý ÷llum stjˇrnunarst÷­um og nřr yfirma­ur DfID er Priti Patel ■ingma­ur ═haldsflokksins fyrir Witham Ý Essex. Nř stefna breskra stjˇrnvalda Ý ■rˇunarmßlum felur Ý sÚr ßherslu ß vi­skipti vi­ ■rˇunarrÝkin.  FrÚttaveitan Devex birti ß d÷gunum frÚttaskřringu um nřja fˇlki­ hjß DfID.

┴hugavert


-
-
-
-
-
-
The 'new realities' in social protection - vi­tal vi­ Miguel Nino-Zarazua hjß  World Institute for Development Economics Research/ Devex
The 'new realities' in social protection - vi­tal vi­ Miguel Nino-Zarazua hjß World Institute for Development Economics Research/ Devex
-
What works to improve young people's sexual and reproductive health/ WHO
-
Open Letter: A Call for Development Ideas to Address U.S. Challenges, eftir Cindy Huang/ CGDev
-
Amazing African proverbs that can be linked to the new Global Goals/ ONE
-
The strength of the Sahawari women/ ThisIsAfrica
-
Investing in science can help put food on Africa's plates, eftir John Butler-Adam/ TheConversation
-
Migration is the story of most of us because 'we all move': a visit to Lesbos, eftir Nadira Omarjee/ TheConversation
-
Is Uganda ready to implement Agenda 2030?, eftir Sophie Nampewo Kakembo/ DevInIt
-
Identification & Development: What Have We Learnt and Where Are We Going? Comments Requested for Upcoming Book, eftir Alan Gelb and Anna Diofasi/ CGDev
-
El Nino happens every 3-7 years. How can Africa be better prepared?, eftir Excellent Hachileka/ UNP
-
Can enough development professionals speak the language of finance?, eftir Naki B. Mendoza / Devex
-
Changing cultural norms: 'Rape, beat or kill a woman? Go to jail', eftir Holly Burkhalter/ Devex
-
Here's a New Angle on the Shape of the World, eftir Jake Doherthy/ NYT
-
Why connecting everyone to the internet could help end extreme poverty, eftir Eloise Todd/ ONE
-
Here's What You Need to Know About HIV/AIDS, TB & Malaria/ GlobalFund
Here's What You Need to Know About HIV/AIDS, TB & Malaria/ GlobalFund
-
Investors in Africa are so focused on the poor that they are ignoring the middle class/ Qz
-
Girls in Uganda become SDG "ambassadors," fight teen pregnancy with poetry/ UNFPA
-
Hundreds of twins gather in Kampala to celebrate their annual festival/ CCTV

Endemic infectious diseases: the next 15 years, eftir Dr Ren Minghui/ WHO

FrŠ­igreinar og skřrslur
FrÚttir og frÚttaskřringar

Poverty, Drought and Felled Trees Imperil Malawi Water Supply/ NYTimes
-
Malawi to start importing electricity from neighbouring countries/ CCTV
-
The world's largest international climate funds/ Devex
-
UNOPS and the World Bank sign a new framework agreement/ UNOPS
-
Mozambique's coal mines shed 4,000 jobs as coal price drops/ TheAfricaReport
-
How birth control changed everything for a young mother in Uganda/ ThisInsider
-
Uganda - South Sudan Refugee Situation as of 17 August 2016, Infographic and statistics/ ReliefWeb
-
Is Uganda the best place to be a refugee?/ TheGuardian
-
One Photo of a Syrian Child Caught the World's Attention. These 7 Went Unnoticed/ NYT
-
Why USAID is looking to Silicon Valley for food security partners/ DEVEX
-
Malawi Agro-Entrepreneur Blazes New Trail for Youth/ VOA
-
Is Malawi serious about corruption? - Corruption and Aid in Malawi/ BBC
-
Waterless toilet turns waste into clean water and power/ CNN
-
The Wives of Boko Haram - The Women Who Willingly Married Militants/ ForeignAffairs
-
FrÚttabrÚf UNU-GEST, j˙nÝ 2016
-
Mozambique: Peace deal?/ DW
-
Voices of refugees and internally displaced people from Niger and Nigeria/ Oxfam
-
Rape and ransack in South Sudan - BBC Newsnight
Rape and ransack in South Sudan - BBC Newsnight
-
Smallholder farmers in Malawi are growing fertilizer trees on their farms to improve food production/ AgoforestryWorld
-
Data vs. mosquitoes/ Devex
-
African health ministers eye Sh213bn plan to fight outbreaks/ TheCitizen
-
The Rescuers/ FP
-
They're defeating Boko Haram but are they Nigeria's next security threat?/ IRIN
-
Lişlesa fˇr ekki heim til E■ݡpşÝu/ Mbl.is
-
Women grapple with harsh weather/ AfricaRenewal

ŮrjßtÝu stelpur Ý rokkb˙­um Ý Tˇgˇ me­ hljˇ­fŠrin frß ═slandi

Sagt var frß ■vÝ Ý sÝ­asta Heimsljˇsi a­ fyrirhuga­ar vŠru rokkb˙­ir Ý Tˇgˇ fyrir ungar st˙kur me­ hljˇ­fŠrum sem safna­ var saman ß ═slandi fyrr Ý sumar. Alda Lˇa Leifsdˇttir hjß samt÷kunum Sˇl Ý Tˇgˇ haf­i frumkvŠ­i a­ s÷fnuninni Ý samstarfi vi­ femÝnÝsku samt÷kin Stelpur rokka! og h˙n sag­i ß FÚsbˇkarsÝ­u sinni Ý fyrradag a­ ■rjßtÝu tßningsst˙lkur hef­u teki­ ■ßtt Ý rokkb˙­unum ß ■ri­judag Ý vikunni ■ar ß undan. "...eftir tveggja daga Šfingar var komin taktur og nokkur grip og fjˇrar hljˇmssveitir fluttu m˙sik sÝna ß lokatˇnleikunum," skrifar Alda Lˇa og bŠtir vi­:

"Ůessar st˙lkur voru sÚrstaklega einbeittar og kraftmiklar og h÷f­u or­ ß ■vÝ a­ ■a­ vŠri ÷ryggi og gott a­ starfa Ý kvennarřmi ■ar sem ■Šr gŠtu unni­ ˇßreittar. ═ Togo er jafnrÚtti kynjanna ekki komi­ langt ß veg. Tˇnlistarkonur eiga erfitt uppdrßttar en um lei­ og ■Šr ganga Ý hjˇnaband er ˙t um ferilinn. Ůa­ var ■vÝ alveg einst÷k ßnŠgja a­ sjß unglingsst˙lkurnar ■essa viku Ý Kpalime (enn■ß ˇgiftar), blˇmstra og springa ˙t og taka verkefnum sÝnum alvarlega. Ůa­ var svo fallegt a­ sjß ■Šr hlŠja, bjartsřnina, einbeitnina, fÝtonkraftinn og k˙li­ sem aldrei bregst Ý vestur-AfrÝku. Ůa­ lŠddist a­ manni von og ■rß um a­ ■essar st˙lkur myndu eignast lÝf vi­ ÷nnur kj÷r og vi­mi­ en mŠ­ur ■eirra. ┴fram stelpur - big bisou."


Dagbˇk ˙r skˇginum me­ ÷pum 

Ljˇsmynd:SJH
- eftir Stefßn Jˇn Hafstein forst÷­umann sendirß­s ═slands Ý Kampala

Ůetta var fj÷lskylduheimsˇkn, komi­ vi­ hjß fjarskyldum Šttingum ˙ti ß landi, inni Ý skˇgi. Simpansar eru nŠsti kafli vi­ okkur Ý ■rˇunars÷gunni. Heimildir segja a­ vi­ og ■eir sÚu me­ 99% sama erf­aefni, en nřjustu t÷lur eru 94%. Nokku­ nßlŠgt samt. En samt svo fjarri.

Vi­ heyr­um ÷skrin Ý fjarska. Fimm fer­amenn me­ vopnu­um skˇgarver­i sem rann ß hljˇ­i­, ■etta gekk vel, stundum lÝ­ur dagurinn ßn ■ess a­ leyfisskyldir fer­amenn nßi fundi vi­ ■essa frŠndur sÝna. "Ůetta eru matarbo­" sag­i v÷r­urinn. ═ dagrenningu skrÝ­a ■eir ˙r hrei­rum sÝnum sem ■eir flÚtta ˙r greinum og laufum til a­ sofa langt ofan vi­ skˇgarbotninn ■ar til gaulandi garnir heimta morgunver­.

Ískrin bßrust ˙r řmsum ßttum, greinilega 4-5 fimm hˇpar ß svŠ­inu, af ■eim 130 sem eru Ý Kibale gar­inum. Alls um 1300 dřr. HÚr lß einn simpansi undir trÚ og horf­i ß okkur, hljˇp svo burt Ý hvelli og hvarf Ý ■ykkni­. ╔g bjˇst vi­ ■eim stŠrri. En ■eir leyna ß sÚr, hlaupa um ß fjˇrum fˇtum og eru ßl˙tir en ■reknir um her­ar og brjˇst. Ver­a 50-60 kÝlˇ mest og nß sextugsaldri. 

"Hann er einn af ■eim feimnu" sag­i v÷r­urinn, vi­ vorum ß lei­ til fundar vi­ annan ■eirra tveggja hˇpa sem hafa veri­ a­laga­ir a­ mannaheimsˇknum, kŠra sig kollˇtta um fˇlki­ sem gˇnir.

Skˇgurinn er ansi ■Úttur og hßr, vafningsvi­ur flŠkist um mann og greinar slßst til og frß, sˇlin nŠr ekki ■arna inn, en n˙ runnu nokkrir apar ni­ur langan trjßstofn og komu alveg a­ okkur. Erindi­ var n˙ ekki a­ heilsa mannfˇlkinu. HÚr hˇfst frjˇsemisath÷fn.

Apaynja var greinilega komin me­ ßstrÝ­urnar Ý hßgÝr, aftuendinn rjˇ­ur og slefandi, ˇtvÝrŠtt tßkn um egglos. Ůeir sem komu n˙ ß gˇ­u flugi ß eftir voru engir aukvisar. Tv÷ karldřr, annar er varaforseti flokksins, nŠstur ß eftir Alfa-a­al-foringjanum, hinn hvorki meira nÚ minna en Titto sjßlfur, ungur og upprennandi pˇlitÝkus me­al flokksins, a­eins um hßlf■rÝtugur, en b˙inn a­ fŠrast ofurhratt upp metor­astigann. Ůeir Štlu­u sÚr bß­ir a­ nß Ý egglosi­.

Daman vildi fŠra sig inn Ý ■ykkni­. N˙ lag­i af sta­ halarˇfa sem elti rjˇ­ann afturendann ß henni, fyrstur varaforsetinn, ■ß ungi metna­arapinn og loks vi­, fimm bleiknefir Ý halarˇfu ßsamt ver­inum gˇ­a, vi­ gengum r÷sklega gegnum r÷kkurskˇginn til a­ missa ekki af uppßkomunni sem augljˇslega var Ý vŠndum.

Simpansadama me­ egglos lŠtur vita af sÚr me­ hljˇ­um og ■essum tßknrŠna bjarma sem af afturendanum stafa­i. Ůa­ er kappsmßl fyrir karlana a­ komast a­. Sß fyrsti sem kemur sŠ­i sÝnu upp ß ßfangasta­ vinnur. Hjß simp÷nsum hefur nßtt˙ran ■ann gang a­ sŠ­i­ sem fyrst kemur upp eftir egglos hleypur Ý k÷kk og varnar annarra apa sŠ­i sem ß eftir kunna a­ koma a­ komast lengra. Svo frjˇgvast h˙n.

En ■a­ veit svo sem enginn hver er pabbinn hverju sinni og ■egar unginn kemur Ý heiminn er sameiginlega forsjß allra Ý flokknum.

Vi­ ■rŠddum leynda stigu ß eftir blˇmarˇsinni rjˇ­u.

Fleiri voru ß lei­inni. Hin karldřrin h÷f­u greinilega ve­ur af ■vÝ a­ eftir einhverju vŠri a­ slŠgast, hrˇp og k÷ll tˇku a­ berast ofan ˙r trjßkrˇnum og ■ytur Ý laufi ■egar gl÷ggt mßtti greina a­ heill hˇpur veitti okkur eftirf÷r. Titto ger­ist ˇrˇlegur og n˙ kom annar smßhˇpur fer­amanna a­ okkur og varaforsetinn og daman smeyg­u sÚr dřpra Ý ■ykkni­.

Hvernig nŠr ungur simpansi frama Ý flokknum? Me­ ■vÝ a­ slßst. Og sřna lei­togafŠrni. Titto haf­i ■oti­ upp metor­astigann me­ ■vÝ a­ slßst meira og betur en a­rir karlar, svo virtist hann nokkku­ gˇ­ur Ý a­ finna mat og verjast ■egar a­komuflokkar reyna a­ seilast til ßhrifa inn ß verndarsvŠ­i hˇpsins.
Hver flokkur hefur sitt svŠ­i og hleypir engum a­. Karldřrin halda sig innan sama hˇpsins alla Švina, en eitt og eitt kvendřr fŠrir sig ß milli, stundum vegna ■ess a­ ■eim er rŠnt e­a ■Šr gefst upp ß rß­rÝki einhvers apans. Ůannig tryggir nßtt˙ran lÝka hŠfileg bl÷ndum.
N˙ vorum vi­ b˙in a­ třna varaforsetanum og d÷munni.

Hins vegar heyr­ust hro­aleg lŠti ofan ˙r trjßnum skammt undan, ÷skur, urr og gelt og brak og brestir. Slagsmßl h÷f­u brotist ˙t. Vi­ ■ustum Ý ßtt a­ lßtunum en hlupum nŠstum ■vÝ um koll varaforsetann og ynjuna sem sßtu blÝ­ ß svip undir steini. B˙in. Varaforsetanum haf­i tekist a­ koma tappa Ý d÷muna ß rÚttu augnabliki. Ůa­ var Titto sem hljˇp ˙t undan sÚr, stˇ­st ekki a­ reka eftirfylgjendur frß og efndi til stˇrslagsmßla uppi Ý trjßnum ■ar sem allt var a­ ver­a vitlaust.

Ekki sßum vi­ fangbr÷g­, glÝmur e­a bit ■ˇtt stundum fari svona slagsmßl alla lei­ og endi me­ sßrum, ■ˇtt brŠ­ur berjist ekki til bana. Enn barin brjˇst, skrŠkt og hrŠkt og hristir stofnar.  

En n˙ heyr­ust ÷nnur k÷ll. Slagsmßlaaparnir ■ustu af sta­, sveiflu­u sÚr af greinum e­a ste­ju­u me­ skˇgarbotninum, einn sat efst Ý krˇnu og sřndi ˇgurlegar vÝgtennur: Ůa­ eru komnir bavÝanar!!! N˙ voru allir Ý saman li­i og skutust me­ ˇgnarhra­a til mˇts vi­ meinvŠttina sem voru a­ stelast Ý berin ■eirra!

Vi­ eltum sem mest vi­ mßttum Ý Šrandi lßtunum, sßum bara eitt br˙nleitt bak ß bavÝna en okkar flokkur fˇr hamf÷rum upp og ni­ur trjßstofna, ˙t ß greinar og sveifla­i sÚr ß tßgum eins og Ý Tarsanmyndum.

N˙ birtist einn af ■eim stˇru ˙t ß trjßgrein ■ar sem hann blasti vi­ ÷llum Ý kring, simp÷nsum og bavÝ÷num. Stˇr Ý sˇlarljˇsinu og sveifla­i herfangi sÝnu: OfurlÝtill bavÝanaungi tÝsti af hrŠ­slu. Sß stˇri rumungur hÚlt um a­ra afturl÷ppina og sveifla­i greyinu eins og tuskud˙kku og lamdi harkalega Ý trjßstofn: Dunk dunk dunk.

Ůa­ glitti Ý br˙nt baki­ ß mˇ­urinnn fyrir ne­an trÚ­. Svo hvarf h˙n.

UngarŠninginn sat ■arna uppi fyrir allra sjˇnum og lÚt krÝli­ dingla ni­ur frß sÚr, litla andliti­ var afskrŠmt af hrŠ­slu. FÚlagar ÷skru­u: 

Ůetta var gildra. Herstjˇrnarleg gildra Ý strÝ­inu: "Komi­ ef ■i­ ■ori­ bavÝanar og reyni­ a­ bjarga afkvŠminu ykkar!"   

Simpansar gera ■etta tÝ­um til a­ lokka ˇvinin Ý ßrßs ˙r felust÷­um. ١tt bavÝanar sÚu me­ skarpar vÝgtennur og fimari en simpansar eru ■eir ekki nŠrri jafn sterkir og lßta oft undan sÝga.

Sem ■eir ger­u. Enginn gaf sig fram til a­ bjarga unganum. Dunk dunk dunk heyr­ist aftur me­an greyinu var lami­ Ý trjßgrein, svo eymdarlegt vol sem fjara­i ˙t ■egar apinn ■aut loks ofar Ý trÚ­.

S÷mmu sÝ­ar kom eitthvert stykki hrapandi ni­ur. I­rin ˙r unganum skullu ß skˇgarbotninum.

StrÝ­inu var loki­ og bavÝnar farnir.
--
NŠstu mÝn˙tur druslu­u ■eir leifunum af unganum me­ sÚr eftir skˇgarstÝg. ١tt simpansar sÚu sˇlgnir Ý margs konar apakj÷t eru engar heimildir um a­ ■eir Úti bavÝana, m÷rgum til fur­u. Stundum skipuleggja ■eir smßapavei­ar til a­ nß sÚr Ý kj÷t. Ein ynjan var fljˇt a­ koma ß sta­inn ■egar karlarnir komu me­ ungahrŠi­ og bau­ upp ß skyndikynlÝf fyrir munnbita, en ßhuginn fjara­i strax ˙t ■egar kom Ý ljˇs hvers kyns var. ŮŠr selja blÝ­u sÝna ■egar gott er Ý bo­i.

Frßs÷gnin er lengri og hana mß lesa Ý heild ß vef Stefßns Jˇns - stefanjon.is
Spennandi tÝmar framundan Ý perlu AfrÝku

Sigr˙n Bj÷rg Ý Kampala.
- eftir Sigr˙nu Bj÷rgu A­algeirsdˇttur starfsnema Ý ┌ganda

═ sendirß­um ═slands Ý MalavÝ, MˇsambÝk og ┌ganda starfa ■rÝr starfsnemar sem lÝkt og undanfarin ßr hafa fallist ß bei­ni Heimsljˇss um pistlaskrif ■ann tÝma sem ■eir dvelja Ý samstarfsl÷ndum ═slendinga. 

Kampala... miki­ er gott a­ vera komin aftur! Eins og ß­ur sag­i Ý Heimsljˇsi starfa­i Úg hÚr fyrir samt÷kin Candle Light Foundation Ý ßrslok 2014 og kolfÚll ■ß fyrir borginni. Ţmislegt hefur breyst ß ■eim tŠpu tveimur ßrum sÝ­an Úg dvaldi hÚr sÝ­ast - flest til hins betra. Ůa­ sem blessunarlega hefur ekki breyst er i­andi mannlÝf borgarinnar. HÚr mß enn finna tˇnlist og ßvaxtamarka­i ß hverju horni, sem og gestrisna og kßta heimamenn. Hvar sem ma­ur kemur mŠtir ma­ur brosi og hjßlpsemi sem ßn efa gerir a­l÷gun a­ nřju landi mun bŠrilegri en annars. ┴ flugvellinum Ý Kairˇ, ■ar sem Úg bei­ ˇsofin Ý r÷­ eftir a­ komast um bor­ Ý flugvÚlina til ┌ganda gekk upp a­ mÚr ˙g÷nsk kona. H˙n brosti til mÝn og sag­i: "you are most welcome to Uganda... you all are!" og beindi ■ß or­um sÝnum a­ ÷llum Ý r÷­inni. Ůetta fŠr­i bros yfir andlit ■reyttrar konu og jˇk ß spennuna sem fylgdi ■vÝ a­ koma aftur til landsins ■ar sem gestrisni og jßkvŠ­ni eru einkennandi - eitthva­ sem fleiri ■jˇ­ir mŠttu taka sÚr til fyrirmyndar.

Fyrsta vinnuvikan fˇr vel af sta­ og Úg er hŠgt og rˇlega a­ komast inn Ý ÷ll ■au ßhugaver­u og krefjandi verkefni sem starfsmenn ■rˇunarsamvinnusvi­sins vinna a­. Eins og er ■ß vinnum vi­ me­ tveimur samstarfshÚru­um a­ verkefnum sem snerta mennta- og hreinlŠtismßl. Annars vegar er ■a­ Kalangala hÚra­ sem er eyjasamfÚlag ß ViktorÝuvatni og hins vegar Buikwe hÚra­ sem er um 50 km austur af Kampala og liggur vi­ nor­anvert ViktorÝuvatn. Strax ß ■ri­ja degi fyrstu starfsviku minnar fˇr Úg Ý vettvangsfer­ Ý Buikwe hÚra­. Ůar heimsˇttum vi­ tvo samstarfsskˇla og var virkilega ßhugavert a­ fß a­ sjß skˇlana, eftir a­ hafa lesi­ um ■ß Ý skřrslum, og ■a­ starf sem ■ar fer fram. Ůar sß Úg me­al annars nřja og glŠsilega salernisa­st÷­u sem og vatnsbrunn sem mikil ßnŠgja var me­, en bŠ­i voru ■au bygg­ me­ styrk frß Ýslenskum yfirv÷ldum.
 
Buikwe hÚra­ stendur ekki vel ■egar kemur a­ menntamßlum og ß ■a­ sÚrstaklega vi­ um fiskvei­isamfÚl÷g hÚra­sins en ■ar eru grunnskˇlasˇkn og lŠsi undir hÚra­s- og landsme­altali. ═ dag er unni­ a­ skřrslu ˙t frß vÝ­amikilli rannsˇkn sem starfsfˇlk ■rˇunarsamvinnusvi­s ═slands lag­i upp me­ og snřr h˙n a­ upplifun nemenda, kennara og foreldra ß menntun Ý hÚra­inu. Ůessi skřrsla ver­ur starfsfˇlki ■rˇunarsamvinnusvi­s og skˇlayfirv÷ldum Buikwe hÚra­s mj÷g gagnleg ■egar kemur a­ ■vÝ a­ nß settum markmi­um er var­a bŠtta og aukna menntun Ý hÚra­inu og hlakka Úg miki­ til a­ fylgjast me­ og taka ■ßtt Ý framgangi ■essa verkefnis. 
facebook
UM HEIMSLJËS 

Heimsljˇs - veftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af utanrÝkisrß­uneytinu. Heimsljˇs er frŠ­slu- og upplřsingarit um ■rˇunar- og mann˙­armßl og al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um mßlaflokkinn og gefa ßhugas÷mum kost ß ■vÝ a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Heimsljˇs birtir gjarnan greinar um ■rˇunarmßl en ŠtÝ­ undir nafni og ß ßbyrg­ h÷funda. SlÝkar greinar ■urfa ekki a­ endurspegla stefnu stjˇrnvalda. 

 

Ůeir sem vilja senda okkur ßbendingu um efni e­a afskrß sig af netfangalista eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfang ritstjˇrans, Gunnars Salvarssonar, gsal@mfa.is

.

Vi­ bi­jumst velvir­ingar ß ■vÝ a­ geta ekki nota­ Ýslenskar gŠsalappir Ý vi­t÷lum en bandarÝskt sni­mßt veftÝmaritsins leyfir ekki notkun ■eirra.

 

ISSN 1670-8105