gunnisal
Heimsljˇs
veftÝmarit um ■rˇunarmßl
8. ßrg. 288. tbl.
2. desember 2015
MŠ­ur bÝ­a Ý eftirvŠntingu eftir betri a­st÷­u vi­ fŠ­ingar:
Nř glŠsileg fŠ­ingardeild opnar fljˇtlega Ý Mangochi
Miklar vonir bundnar vi­ ■jˇ­arlei­toga ß ParÝsarrß­stefnunni:
┴ ßbyrg­ ■eirra a­ skrifa handriti­ a­ framtÝ­inni

Ban Ki-moon, a­alframkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna hefur skora­ ß lei­toga rÝkja heims a­ axla ßbyrg­ Ý loftslagsmßlum ■vÝ "pˇlitÝskt tŠkifŠri ß bor­ vi­ ■etta, kemur ef til vil ekki aftur."

Ban lÚt ■essi or­ falla ■egar hann ßvarpa­i 150 oddvita rÝkja Ý opnunarrŠ­u sinni ß loftslagsrß­stefnu Sameinu­u ■jˇ­anna sem hˇfst Ý ParÝs. "Ůi­ eru­ saman komin til a­ skrifa handriti­ a­ framtÝ­inni," sag­i Ban. "Vi­ h÷fum aldrei gengist undir a­ra eins ■olraun, en vi­ h÷fum heldur aldrei fengi­ anna­ eins tŠkifŠri. Ůa­ er ß ykkar valdi a­ tryggja farsŠld ■essarar og nŠstu kynslˇ­a."

Ban bŠtti vi­ a­ ParÝsarfundurinn yr­i a­ marka tÝmamˇt og flytja heiminum ■ann bo­skap a­ framundan vŠri minni losun koltvÝsřrings og vi­nßm gegn lotftslagsbreytingum. "Ůa­ ver­ur ekki aftur sn˙i­."

Fyrir ßhugasama er vert a­ nefna a­ Stjˇrnarrß­i­ hefur sett upp safnsÝ­u ■ar sem unnt er a­ kynna sÚr um hva­ veri­ er a­ semja um ß loftslagsrß­stefnunni Ý ParÝs. ┴ sÝ­unni er me­al annars greint frß Křˇtˇ bˇkuninni, landsmarkmi­i ═slands um samdrßtt Ý losun grˇ­urh˙salofttegunda og sˇknarߊtlun ═slands. Ůß kemur einnig fram a­ COP21, sem er yfirskrift fundarins Ý ßr, stendur fyrir 21. a­ildarrÝkja■ing loftslagssamnings Sameinu­u ■jˇ­anna (Conference of Parties). 


Versta ■ingmßl Ý aldarfjˇr­ung segir fyrrverandi utanrÝkisrß­herra:
Frumvarpi­ um afdrif Ůrˇunar-samvinnustofnunar sent aftur til utanrÝkismßlanefndar

Eftir fj÷rutÝu klukkustunda umrŠ­u ß yfirstandandi ■ingi um afdrif Ůrˇunarsamvinnu-stofnunar ═slands nß­ist loks samkomulag um a­ vÝsa mßlinu aftur til utanrÝkismßlanefndar. Frumvarpi­ veldur miklum deilum milli stjˇrnar og stjˇrnarandst÷­u og Íssur SkarphÚ­insson fyrrverandi utanrÝkisrß­herra hefur lřst ■vÝ yfir a­ ■etta sÚ versta ■ingmßl sÝ­ustu 25 ßra. Hann hefur eins og stjˇrnarandsta­an ÷lll sta­i­ gegn ßformum utanrÝkisrß­herra a­ slß af einu fagstofnun landsins Ý ■rˇunarsamvinnu, stofnun sem hafi aukin heldur lagt til mikilvŠga sÚr■ekkingu ß al■jˇ­avettvangi um ßrabil og haft ßhrif ß ■a­ a­ al■jˇ­astofnanir hafi lagt mikla fjßrmuni Ý verkefni sem sÚrfrŠ­ingar ŮSS═ lei­a.

┴stŠ­an fyrir ■vÝ a­ mßlinu var ß nř vÝsa­ til utanrÝkismßlanefndar voru ˇskir stjˇrnarandst÷­unnar um a­ freista ■ess a­ nß sßtt Ý mßlinu, annars vegar a­ fresta gildist÷ku laganna fram yfir nŠstu kosningar og hins vegar a­ sko­a hvort unnt vŠri a­ b˙a ■annig um hn˙tana a­ ŮSS═ yr­i sÚrst÷k rß­uneytisstofnun innan rß­uneytisins. Gestir hafa veri­ kalla­ir fyrir utanrÝkismßlanefnd, sÝ­ast ß mßnudagskv÷ld og fleiri eru bo­a­ir Ý kv÷ld. Ekki liggur fyrir hvenŠr nefndin afgrei­ir mßli­ sem fer ■ß aftur fyrir ■ingi­ til ■ri­ju umrŠ­u og atkvŠ­agrei­slu.

Sam■ykktu kv÷ldfund en sßtu heima
S˙ sÚrkennilega uppßkoma var­ ß ■inginu Ý sÝ­ustu viku a­ stjˇrnarmeirihlutinn sam■ykkti gegn vilja stjˇrnarandst÷­unnar a­ efna til kv÷ldfundar sÝ­astli­inn mi­vikudag til ■ess a­ rŠ­a frumvarpi­. Ůingmenn meirihlutans fˇru a­ ■vÝ b˙nu heim. KatrÝn J˙lÝusdˇttir ■ingma­ur Samfylkingar vakti ß ■vÝ a­ athygli a­ "stjˇrnarli­ar taka engan ■ßtt Ý ■essari umrŠ­u, ■eir koma ekki me­ nein r÷k og reyna ekki a­ eiga vi­ okkur samtal e­a svara spurningum okkar. ═ ■ri­ja lagi hefur rß­herrann heldur engan ßhuga ß ■vÝ a­ eiga or­asta­ vi­ okkur og Ý fjˇr­a lagi hafa forseti, rß­herra og stjˇrnarmeirihlutinn Ý engu svara­ fj÷lm÷rgum bo­um okkar um a­ eiga vi­ okkur or­asta­ um m÷gulega sßtt Ý mßlinu. ╔g held a­ ■a­ sÚ b˙i­ a­ nefna fjˇrar ˇlÝkar till÷gur um ■a­ hvernig fri­ur gŠti skapast um mßli­. N˙ er veri­ a­ keyra mßli­ inn Ý kv÷ldfund ■ar sem rß­herrann Štlar ekki a­ vera og ekki einn einasti ■ingma­ur stjˇrnarli­sins er Ý salnum. - Er ■etta bo­legt Al■ingi ═slendinga?," spur­i ■ingma­urinn.

Tilfinningaklßm?
Frumvarpi­ var ßfram rŠtt ß fimmtudagsmorgni Ý sÝ­ustu viku og ■ß var­ jafnframt talsver­ umrŠ­a um opinber framl÷g ═slands til ■rˇunarsamvinnu, sem sumir stjˇrnar■ingmenn tˇku ˇstinnt upp. VigdÝs Hauksdˇttir sag­ a­ ■ingmenn fŠru fram me­ "tilfinningaklßm" (!) en SvandÝs Svavarsdˇttir ■ingma­ur Vinstri grŠnna sag­i a­ frumvarp rß­herrans vŠri lÝtilsvir­ing vi­ mßlaflokkinn Ý heild og ■ess vegna vŠri sjßlfsagt og e­lilegt a­ tala um framl÷g til ■rˇunarsamvinnu Ý s÷mu andrß og veri­ vŠri a­ tala um a­ leggja ni­ur fagstofnun.

"Ůa­ eru undarlegar orrustur sem ■essi rÝkisstjˇrnarmeirihluti ßkve­ur a­ leggja Ý. Ůetta er afspyrnuvont mßl. Ůa­ eru engin almennileg r÷k fyrir ■essari rß­st÷fun nema ef vera skyldi a­ hŠstv. rß­herra vill hafa ■ennan mßlaflokk undir sÚr Ý rß­uneytinu, vill ekki a­ faglegir a­ilar sjßi um ■etta, ■olir ekki gagnrřni ■eirra sem um ■essi mßl vÚla og hafa til ■ess ■ekkingu. Ůa­ er au­vita­ grÝ­arlega vont," sag­i Rˇbert Marshall og bŠtti vi­: "Ůa­ er mj÷g vont a­ ■essi mßlaflokkur sem skiptir svo miklu mßli a­ sÚ sßtt um sÚ afgreiddur me­ ■essum hŠtti. HÚr hefur ■a­ Ýtreka­ veri­ bo­a­ Ý umrŠ­unni sÝ­ustu daga a­ menn reyni a­ finna sameiginlega lausn, frestun ß gildist÷ku, be­i­ eftir ˙ttekt og svo framvegis til a­ hŠgt sÚ a­ afgrei­a mßli­ me­ sameiginlegri lausn. Svo koma stjˇrnarli­ar upp og halda ■vÝ fram a­ me­ ■essu nßist einhver hagrŠ­ing sem er b˙i­ a­ neita a­ ver­i. Ůa­ eina sem hefur veri­ hagrŠtt Ý ■essari umrŠ­u er sannleikurinn."

KatrÝn J˙lÝusdˇttir sag­i vi­ umrŠ­una ß fimmtudag a­ sÚr fyndist umrŠ­an og andr˙mslofti­ Ý salnum og ß bekkjunum alveg ˇskaplega afhj˙pandi. "Ůa­ a­ telja ■a­ ßstŠ­u til a­ segja einhverja fimm aura brandara og henda gaman a­ ■vÝ a­ einhverjir vitlausir og naÝvir vinstri menn hafi ßhuga ß ■rˇunarsamvinnu - Úg ß ekki til aukateki­ or­ yfir stemninguna hÚr Ý ■essum sal og ■a­ sem sagt er Ý ■essum stˇl. Menn eru a­ taka upp bŠkur og reyna a­ koma h÷ggi ß ■ß sem berjast fyrir ■vÝ hÚr a­ vi­ sÚum stolt ■jˇ­ me­al ■jˇ­a og veitum ÷fluga ■rˇunara­sto­. Finnst ykkur ■etta Ý lagi, kŠri ■ingheimur? Vilji­ ■i­ lÝta Ý eigin barm og ßtta ykkur ß ■vÝ a­ vi­ erum me­al 20 rÝkustu ■jˇ­a heims og vi­ eigum a­ hjßlpa 20 fßtŠkustu ■jˇ­um heims eins vel og vi­ getum? Vi­ eigum ekki a­ henda gaman a­ ■vÝ hÚr Ý salnum e­a reyna a­ lßta ■a­ lÝta ˙t sem einhvern aulahßtt ■eirra sem fyrir ■vÝ berjast, eins og menn gera hÚr Ýtreka­."

Peningarnir koma ekki ˙r prˇsentut÷lum
Ragnhei­ur RÝkhar­sdˇttir ■ingma­ur SjßlfstŠ­isflokksins sag­i vi­ umrŠ­una a­ "hva­ sem hver segir Ý ■essum sal er s˙ krˇnutala sem fer Ý ■rˇunarsamvinnu Ý ■essum fjßrl÷gum og ß ■essu ßri og fyrir ßri­ 2016 margfalt hŠrri en nokkru sinni fyrr." Sigur­ur Ingi Jˇhannsson sjßvar˙tvegs- og landb˙na­arrß­herra bŠtti sÝ­an um betur og sag­i: "Peningarnir koma ekki ˙r prˇsentut÷lum. Ůeir koma ˙r krˇnut÷lum."

Vilhjßlmur Bjarnason ■ingma­ur SjßlfstŠ­isflokksins sag­i a­ mßli­ hef­i veri­ honum alla tÝ­ ˇskiljanlegt. "═ gŠrkv÷ldi lß fyrir samkomulag um a­ ■etta mßl fŠri til utanrÝkismßlanefndar ÷­ru sinni. ╔g hyggst grei­a fyrir ■vÝ me­ atkvŠ­i mÝnu en mßli­ er mÚr jafn ˇskiljanlegt og fyrr. Framsˇknarmenn hafa svo sem ß­ur skaka­ til me­ stofnanir og ■etta vir­ist vera partur af ■vÝ. Framsˇknarmenn hafa ekki mŠrt ■etta frumvarp Ý umrŠ­um utan eins snillimŠlis frß hv. ■m. Ůorsteini SŠmundssyni Ý andsvari vi­ utanrÝkisrß­herra ■annig a­ ef m÷nnum kemur ß ˇvart a­ fyrirvari minn Ý nefndarßliti skuli vera me­ ■essum hŠtti Štla Úg a­ hafa ■etta svona a­ ■essu sinni. ╔g Štla a­ grei­a fyrir ■vÝ a­ ■etta komist til nefndar ÷­ru sinni."

Ungar st˙lkur Ý ßhŠttuhˇpi vegna HIV:
Ůref÷ldun dau­sfalla me­al unglinga af v÷ldum alnŠmis 
┴ sÝ­ustu fimmtßn ßrum hafa dau­sf÷ll unglinga af v÷ldum alnŠmis ■refaldast, samkvŠmt t÷lum sem Barnahjßlp Sameinu­u ■jˇ­anna birti Ý tilefni af al■jˇ­a alnŠmisdeginum Ý gŠr, 1. desember. AlnŠmi er helsta dßnarors÷k unglinga Ý AfrÝku og annar helsti dßnarvaldur unglinga ■egar horft er ß heiminn allan.

┴ sÝ­asta ßri lÚtust 60 ■˙sund ungmenni af v÷ldum alnŠmis en 20 ■˙sund ßri­ 2000. Af ÷llum HIV smitu­um Ý heiminum eru unglingar eini aldurshˇpurinn ■ar sem dßnart÷lur eru ekki a­ lŠkka.

═ sunnanver­ri AfrÝku, ■ar sem ˙tbrei­sla sj˙kdˇmsins er mest, smitast mun fleiri st˙lkur en piltar, sem best sÚst ß ■vÝ a­ sj÷ af hverjum tÝu sem greinast me­ alnŠmi ß aldrinum 15-19 ßra eru st˙lkur. Ůa­ er ekki sÝ­ur ßhyggjuefni a­ a­eins tÝundi hluti ungs fˇlks Ý ■essum heimshluta fer Ý HIV greiningu.

Fram kemur hjß UNICEF a­ ■rßtt fyrir ■essa fj÷lgun ■eirra ungmenna sem deyja af v÷ldum sj˙kdˇmsins hafi tekist a­ bjarga lÝlfi 1,3 milljˇna barna me­ smit. Ůar munar mestu um a­ger­ir sem gripi­ er til Ý ■eim tilgangi a­ draga ˙r lÝkum ß HIV smiti frß mˇ­ur til barns.

Ey­ing skˇga alvarlegur umhverfisvandi Ý MalavÝ

Nßnast hvergi Ý heiminum er skˇgarey­ing jafn mikil og Ý MalavÝ, einu fßtŠkasta rÝki veraldar. ═b˙arnir - r˙mlega sextßn milljˇnir - hafa fŠstir a­gang a­ rafmagni, innan vi­ tÝu af hundra­i. Rafmagni­ er framleitt me­ vatnsaflsst÷­vum sem loftslagsbreytingar leika grßtt eins og ■ß sem rei­a sig ß rafmagni­.  Ůorri Ýb˙a MalavÝ ■ekkir hins vegar rafmagn fyrst og fremst af afspurn og ■eir sŠkja orkuna Ý skˇgana og bera heim eldivi­ og vi­arkol til heimilisnota. M˙rsteinarnir sem flest h˙sanna eru bygg­ er kalla lÝka ß mikinn eldivi­ og trjßnum fŠkkar jafnt og ■Útt Ý ■essu ß­ur skˇgi vaxna landi.
═ me­fylgjandi nřju kvikmyndabroti fjallar VÚdÝs Ëlafsdˇttir starfsnemi Ůrˇunarsamvinnu-stofnunar ═slands Ý MalavÝ um ey­ingu skˇga, ßstŠ­ur og ■Šr aflei­ingar sem h˙n hefur Ý f÷r me­ sÚr. 

"Skˇgarey­ing hefur vÝ­tŠk ßhrif ß vistkerfin og getur komi­ verulega aftan a­ fˇlki. Jar­vegurinn ver­ur nŠringarsnau­ur, dřr hverfa, trÚn hŠtta a­ binda jar­veginn og svo mŠtti lengi telja. Ůrßtt fyrir a­ Malavar sÚu hß­ir timbri er enn lÝtil ßhersla ß skˇgrŠkt og verndun. Ůorpsh÷f­inginn Ý Chowe, bŠnum vi­ Namizimu skˇginn, var spur­ur hvernig vŠri teki­ ß skˇgarey­ingu ß svŠ­inu og gat litlu svara­. Hann sag­i erfitt a­ banna fˇlki a­ nota skˇginn ■egar ekki vŠri hŠgt a­ bjˇ­a ■eim ÷nnur ˙rrŠ­i Ý sta­inn. Fˇlk hefur ˙r svo litlu a­ mo­a."

Hva­ gerir Ůrˇunarsamvinnu-stofnun Ý MalavÝ?

MalavÝ er elsta af n˙verandi samstarfsl÷ndum Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands en samstarfi­ hˇfst fyrir r˙mum aldarfjˇr­ungi, ßri­ 1989. En hva­a verkefni hafa ═slendingar stutt Ý ■essu fßtŠka rÝki AfrÝku sem er hß­ast stu­ningi framlagsrÝkja af ÷llum ■jˇ­um heims. ═ ■essu nřja kvikmyndabroti er fjalla­ Ý stuttu mßli um ■rˇunarstarf ═slendinga Ý MalavÝ.

Samst÷­uhˇpur um jar­hita
gunnisal
Tilkynnt var um stofnun al■jˇ­legs samst÷­uhˇps um nřtingu jar­hita (Global Geothermal Alliance) ß rÝkjarß­stefnu loftslagssamnings Sameinu­u ■jˇ­anna Ý ParÝs ß mßnudag.  SamkvŠmt frÚtt utanrÝkisrß­uneytis eiga ß fjˇr­a tug rÝkja og stofnana sŠti Ý hˇpnum en ß me­al stofnenda me­ ═slandi eru Frakkland, BandarÝkin, ═talÝa og Nřja Sjßland, fj÷lm÷rg ■rˇunarrÝki og fj÷l■jˇ­legar stofnanir og a­ilar ß bor­ vi­ Al■jˇ­abankann, AfrÝkusambandi­ og svŠ­abundna ■rˇunarbanka. Orkustofnun, ═slenskar orkurannsˇknir - ═SOR og Jar­hitaskˇli hßskˇla SŮ eru ennfremur stofna­ilar.

═sland hefur veri­ Ý fararbroddi rÝkja um stofnun samst÷­uhˇpsins en al■jˇ­leg samt÷k um endurnřjanlega orkugjafa, IRENA, hafa leitt vinnuna og munu vista samstarfsvettvanginn, sem ver­ur Ý Abu Dhabi. Me­ samstarfshˇpnum er Štla­ a­ b˙a til vettvang rÝkja, stofnana og fyrirtŠkja sem vinna a­ aukinni nřtingu jar­hita ß heimsvÝsu, segir Ý frÚtt rß­uneytisins.

Markmi­ samstarfsins er a­ auka hlutdeild jar­hita Ý orkub˙skap heimsins, a­ fimmfalda raforkuframlei­slu fyrir 2030 og tv÷falda jar­hita til h˙shitunar ß sama tÝma. Ůß er samstarfsvettvangurinn li­ur Ý a­ sty­ja vi­ frumkvŠ­i framkvŠmdastjˇra SŮ um a­ auka hlutfall sjßlfbŠrrar orku um meira en helming fram til ßrsins 2030 (Sustainable Energy for All by 2030). 


┴hugavert
 
-
-
-
-
-

-
-
-
Warriors Cinema Trailer HD - The Maasai Play Cricket
Warriors Cinema Trailer HD - The Maasai Play Cricket
The hefty price of child marriage, eftir Quentin Wodon, Suzanne Petroni/ Devex
-
-
African Union seeks to end 'child bride' customs
African Union seeks to end 'child bride' customs
#16Days - Calling on governments for a sustainable response to SRGBV/ UNGEI
-
-
-
-
-
-
-
-
-

FrŠ­igreinar og skřrslur
FrÚttir og frÚttaskřringar

-
-
-
-
-
-
: Inequality & Wealth Distribution | The Last 30 Years and the Next 30/ UNU-Wider
: Inequality & Wealth Distribution | The Last 30 Years and the Next 30/ UNU-Wider
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Bye Bye Ebola: the happiest music video of the year/ GlobalCitizen
Bye Bye Ebola: the happiest music video of the year/ GlobalCitizen
-
-
-
-
-
-
-
Loftslagsmßlin sÚ­ frß skˇlalˇ­inni

-eftir Stefßn Jˇn Hafstein umdŠmisstjˇra ŮSS═ Ý ┌ganda

Eldivi­urinn borinn heim. Ljˇsm. gunnisal
S÷mu viku og stˇra loftslagsrß­stefnan er haldin Ý ParÝs um hvorki meira nÚ minna en ,,framtÝ­ mannkyns" og ,,lÝf ß j÷r­inni" ■ar sem ■jˇ­arlei­togar brřna hver annan um a­ standa sig n˙ Ý stykkinu, enda oft funda­ af minna tilefni, logar glatt undir potti Ý gagnfrŠ­askˇla Ý ┌ganda. Minnir mann ß litla ßramˇtabrennu ■ar sem l÷­ursveittur matsveinn hamast vi­ a­ henda lurkum ß bßl sem sleikir risastˇran pott me­ graut handa 400 nemendum. Ůa­ bullsř­ur. ┌ti ß hla­i stendur mannhŠ­arhßr vi­ark÷stur sem trukkur sveitarfÚlagsins kom me­ ˙r sendifer­ Ý bŠinn ■ar sem skˇgarh÷ggsmenn selja eldsmat. Ůeir hafa Ý sig og ß me­ ■vÝ a­ taka ■ßtt Ý skˇgarey­ingu landsins sem nemur meira en 90 000 hekt÷rum lands ßrlega. Stˇr hluti af ■essu vi­arh÷ggi er til eldunar, Ý skˇlum, fyrirtŠkjum og ß heimilum ■ar sem a­rir kostir eru ekki Ý bo­i.

Skˇlastřran harmar mj÷g grÝ­arlega kostna­ sem leggja ver­ur ß foreldra til a­ a­ hita graut. Hvert hlass kostar jafnvir­i 200 dollara og ■eir peningar ver­a a­ koma ˙r v÷sum foreldra Ý fßtŠku fiskimannasamfÚlagi ■ar sem ,,ˇkeypis menntun fyrir alla" er svo sannarlega ekki ˇkeypis. Og ˙t um glugga og upp ˙r reykhßf li­ast svartur m÷kkur af ,,grˇ­urh˙salofttegundum" sem leggja sitt af m÷rkum til a­ gera loftslagsrß­stefnuna Ý ParÝs enn■ß mikilvŠgari en ella.

═ 10 mÝn˙tna akstursfjarlŠg­ er annar skˇli, sem bř­ur upp ß verkmenntabrautir eins og bÝlavi­ger­ir, trÚsmÝ­i og m˙rhle­slu. Heldur er ■etta allt snautlegt, bara einn hefill ß trÚsmÝ­averkstŠ­inu og bÝldrusla til a­ Šfa sig ß vi­ger­um (vantar dÝselvÚl til ■ess sama) og t÷lvuver sem brosmildar st˙lkur manna. Strßkarnir ˙r byggingadeild eru lßtnir smÝ­a nřja heimavist, sem er gˇ­ hugmynd, sjß mß nokku­ vanda­a byggingu teygja sig til himins. Ůar er eldh˙s og Ý ■vÝ pottur og undir honum logar Ý einni spÝtu. Ůa­ bullsř­ur. HÚr eru sÚrstakar hlˇ­ir sem kallast orkusparandi og eru ■a­ greinilega ■vÝ Ý samanbur­i vi­ steinahr˙guna utan um eldinn Ý hinum skˇlanum ■arf miklu fŠrri spÝtur til a­ elda. Ůetta eru sßraeinfaldar hlˇ­ir ■ar sem ra­a­ er upp m˙rsteinum til a­ mynda hˇlf utan um eldstŠ­i­ og sÝ­an loka­ me­ hellu nema ■ar sem pottinum er tyllt yfir eldinn. Enginn hiti fer til spillis og orkusparna­urinn augljˇs. ,,Svona eldivi­arsparnadi hlˇ­ir hljˇta a­ vera fljˇtar a­ borga sig?" spyr a­komuma­ur. ,,Au­vita­" segir yfirkennarinn.

Ůetta er ekki nein nř lausn. Hefur veri­ ■ekkt lengi og vÝ­a notu­ me­ gˇ­um ßrangri. Hvers vegna ■ß ekki alls sta­ar ■ar sem elda­ er vi­ bßl? LÝtil spurning sem skiptir samt mßli Ý hinu stˇra samhengi ParÝsarfundarins. ŮvÝ 80% af orku■÷rf AfrÝku til eldunar er svara­ me­ eldivi­i, sem samtals nemur 700 milljˇnum r˙mmetra ß ßri. Ůar af er a­ minnsta kosti helmings afla­ me­ ˇsjßlfbŠrum hŠtti, sem ■ř­ir a­ ÷rt gengur ß skˇga AfrÝku. Svo fßrßnlegt sem ■a­ hljˇmar ■ß er ljˇst a­ AfrÝka Ý heild ■arf brß­um a­ flytja inn eldvi­ frß ÷­rum ßlfum me­ tilheyrandi kostna­i og mengun. Og hverfandi skˇgar gera miklu minna gagn en ß­ur vi­ kolefnisbindingu, sem vinnur gegn grˇ­urh˙saßhrifum. Alir tapa. En krakkarnir Ý gagnfrŠ­askˇlanum ■urfa graut til a­ lŠra og ■a­ getur veri­ skynsamleg fjßrfesting fyrir Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands a­ styrkja skˇlann til a­ koma sÚr upp orkusparandi hlˇ­um, minnka eldivi­arnotkun og skˇgarey­ingu og semja um a­ foreldrar ■urfi ■ß a­ leggja minna af m÷rkum en ß­ur til reksturs skˇlanna. Ůetta er ■a­ sem kallast a­ vinna ß bß­ar hendur og alla kanta, ■vÝ margt smßtt... er ekki svo smßtt ■egar ß heildina er liti­.
Stˇra Švintřri­ Ý Perlunni

-eftir Selmu Sif ═sfeld Ëskarsdˇttur starfsnema ŮSS═ Ý ┌ganda

Myndir frß dv÷linni Ý ┌ganda.
┴ umdŠmisskrifstofum Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands Ý MalavÝ, MˇsambÝk og ┌ganda starfa ■rÝr starfsnemar sem lÝkt og undanfarin ßr hafa fallist ß bei­ni Heimsljˇss um pistlaskrif ■ann tÝma sem ■eir dvelja Ý samstarfsl÷ndum ═slendinga. 

Ůß er komi­ a­ sÝ­asta pistli mÝnum hÚ­an frß ┌ganda og jafnframt er fari­ a­ lÝ­a a­ brottf÷r okkar fj÷lskyldunnar, en a­eins r˙mar tvŠr vikur eru eftir af dv÷l okkar hÚrna Ý Perlu AfrÝku. Ůa­ er skrřti­ a­ hugsa til ■ess a­ n˙ sÚ desember, mßnu­ur vestrŠnu kaupge­veikarinnar. Heima keppist fˇlk vi­ a­ baka sem flestar sortir af smßk÷kum og klßra a­ kaupa allar jˇlagjafirnar svo ■a­ hafi tÝma til a­ ■rÝfa sem flesta eldh˙sskßpa fyrir klukkan sex ß a­fangadag. HÚrna Ý ┌ganda er hins vegar fßtt sem minnir ß ■ennan jˇlamßnu­. 

Vissulega er komi­ upp jˇlaskraut Ý stŠrstu verslunarmi­st÷­var borgarinnar en ■a­ dugar lÝti­ Ý barßttunni vi­ sˇlina sem hÚr skÝn alla daga. Svo var Pßfinn lÝka Ý heimsˇkn, hann fÚkk meiri athygli en yfirvofandi jˇlahßtÝ­. Fyrir jˇlabarn eins og mig er alltaf jafn fur­ulegt a­ upplifa annars konar desember en ß ═slandi, en fyrstu jˇlunum mÝnum a­ heiman eyddi Úg, 18 ßra, ß str÷nd Ý MˇsambÝk og bor­a­i p÷nnuk÷kur og ferska ßvexti Ý jˇlamatinn. Aftur ß mˇti er lÝka einkar ßhugavert a­ upplifa jˇlaundirb˙ning Ý fjarlŠgum l÷ndum og ■a­ er ßkve­in ßskorun a­ hlusta ß Bj÷gga syngja "Ů˙ komst me­ jˇlin til mÝn" Ý steikjandi hita. Ůa­ ver­ur ■ˇ a­ segjast a­ ■a­ er hressandi a­ sleppa vi­ allt sem snřr a­ jˇlage­veikinni Ý ßr og marka­s÷flin sem henni fylgja og lenda bara ß ═slandi korter Ý jˇl og hamborgarhrygg. 

SÝ­astli­inn f÷studag heimsˇtti Úg Candle Light Foundation, samt÷k sem Úg hef skrifa­ um ß­ur sem stofnu­ voru af Erlu Halldˇrsdˇttur og sty­ja st˙lkur til nßms. Samt÷kin AlnŠmisb÷rn hafa svo me­ stu­ningi utanrÝkisrß­u-neytisins byggt verkmenntaskˇla fyrir st˙lkurnar hjß Candle Light, en hann opna­i formlega Ý aprÝl sl. Ínninni var n˙ a­ lj˙ka Ý skˇlanum og a­ ■vÝ tilefni var slegi­ til heljarinnar veislu fyrir helgi. Sem formanni AlnŠmisbarna var mÚr bo­i­ a­ taka ■ßtt Ý hßtÝ­arh÷ldunum. Einnig var Úg fulltr˙i Ůrˇunarsamvinnustofnunar (ŮSS═) ■ennan dag og afhenti skˇlanum skrifstofuh˙sg÷gn vi­ mikinn f÷gnu­ vi­staddra. ŮSS═ fŠr­i Candle Light skrifbor­, skrifbor­sstˇla og lŠstar hirslur sem eiga ßn efa eftir a­ koma sÚr vel Ý nřja h˙snŠ­inu, en miki­ hefur vanta­ upp ß b˙na­ sem ■ennan sÝ­an skˇlinn opna­i. Ůa­ voru ■vÝ einkar gla­ar st˙lkur sem stigu dans og sungu og hl÷kku­u ■Šr til nŠstu annar Ý skˇlanum.    

Ůa­ er ˇtr˙legt a­ hugsa til ■ess hversu hratt tÝminn hefur li­i­ vi­ leik og st÷rf og margt hefur ß daga okkar drifi­ sÝ­an vi­ fj÷lskyldan lentum Ý Entebbe Ý ßg˙st sl. Vinnulega sÚ­ hafa ■essir fjˇrir mßnu­ir veri­ einkar lŠrdˇmsrÝkir, samstarfsfˇlk mitt hÚr hjß ŮSS═ hefur kennt mÚr margt og Úg hef fengi­ a­ taka ■ßtt Ý margvÝslegum verkefnum er sn˙a a­ menntun barna og unglinga. Fer­ir til tveggja samstarfshÚra­a standa upp˙r ■vÝ ■ar sß Úg me­ eigin augum hversu mikil ■÷rfin er, en einnig hversu miklu hefur veri­ ßorka­ Ý gegnum samstarf ŮSS═ og hÚra­anna sÝ­astli­in ßr Ý menntamßlum, og hversu mikilvŠgt ■a­ er a­ halda starfinu ßfram svo ■au b÷rn sem Úg hitti fßi tŠkifŠri til ■ess a­ mennta sig. Ůa­ var ■vÝ einkar spennandi a­ taka ■ßtt Ý ■vÝ a­ mˇta menntaverkefni framtÝ­arinnar og vonandi fŠ Úg tŠkifŠri til a­ sŠkja ┌ganda heim aftur og fylgjast me­ framvindu mßla.

Vi­ fj÷lskyldan h÷fum einnig lŠrt margt ß ■essum fjˇrum mßnu­um, okkur tˇkst a­ finna bŠ­i sandkassa og sundlaugar og ■ekkjum vi­ flesta barnvŠna sta­i Kampala n˙ eins og lˇfa okkar. Vi­ h÷fum kynnst gˇ­u fˇlki og lent Ý allskyns Švintřrum, bor­a­ epli me­ ÷punum og horfst Ý augu vi­ ljˇn. Vi­ h÷fum ÷ll ■roskast og vaxi­ bŠ­i sem einstaklingar og sem fj÷lskylda. Vi­ erum heldur betur ßnŠg­ me­ ■ß ßkv÷r­un okkar a­ taka ■etta st÷kk og fŠra fj÷lskylduna hinum megin ß hn÷ttinn og ■akklßt fyrir tŠkifŠri­. ┌ganda hefur gefi­ okkur miki­ og vonandi fßum vi­ tŠkifŠri til ■ess a­ sn˙a aftur Ý nßinni framtÝ­, ■anga­ til yljum vi­ okkur vi­ minningarnar um stˇra Švintřri­ okkar Ý Perlunni.               
Glefsur ˙r s÷gu Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu - IX. hluti
Lifir A­sto­in e­a deyr?
Fyrir nokkrum ßrum birtust Ý Heimsljˇsi glefsur ˙r s÷gu Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu. ═ ljˇsi ■ess a­ flest bendir til a­ 45 ßra s÷gu sÚrstakrar stofnunar um tvÝhli­a ■rˇunarsamvinnu ═slands lj˙ki innan tÝ­ar eru ■essar stuttu frßsagnir endurbirtar.

ForsÝ­a Al■ř­ubla­sins 28. desember 1978.
═ sÝ­ustu s÷guk÷flum hefur veri­ horft ß fyrstu Ýslensku stofnunina sem sett var ß laggirnar af hßlfu stjˇrnvalda til a­ sinna opinberri ■rˇunarsamvinnu - A­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin, eins og stofnunin hÚt. H˙n starfa­i Ý tÝu ßr, frß 1971 til 1981, og haf­i ˙r litlu a­ spila, ßvallt Ý fjßrsvelti og bjˇ vi­ a­st÷­uleysi. Bj÷rn Ůorsteinsson var eini starfsma­ur A­sto­arinnar, Ý hßlfu starfi, en stofnunin tˇk ß ■essum tÝma ■ßtt Ý samnorrŠnum verkefnum Ý KenÝa, TansanÝu og MˇsambÝk, auk ■ess sem undirb˙ningur hˇfst Ý lok sj÷unda ßratugarins um fyrsta sjßlfstŠ­a verkefni­ Ý tvÝhli­a ■rˇunarsamvinnu: samstarfi­ vi­ GrŠnh÷f­aeyjar. Meira um ■a­ sÝ­ar.
 
═ fjßrlagafrumvarpi fyrir ßri­ 1977 haf­i fjßrveitinganefnd Al■ingis tv÷faldi­ framl÷g til A­sto­arinnar, ˙r 12,5 milljˇnum Ý 25 milljˇnir, og ■ß skrifa­i Bj÷rn dagbla­sgrein og sag­i me­al annars a­ "dagar kraftaverkanna vŠru ekki li­nir ■rßtt fyrir allt." Hann skřrir ummŠlin me­ ■essum or­um:
 
"Ůeim sem ekkert ■ekkja til mßlsins ■ykir eflaust einum of sterkt til or­a teki­, a­ tala um undur og kraftaverk. Til gl÷ggvunar er ekki ˙r vegi a­ skjˇta inn smßvegis um ■rautag÷ngu A­sto­ar ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin frß ■vÝ a­ l÷gin um hana voru sam■ykkt ß Al■ingi vori­ 1971. - Allan ■ennan tÝma hefur stofnunin veri­ meira og minna ˇstarfhŠf vegna fjßrskorts. Al■ingi hefur einfaldlega ekki fari­ eftir e­a teki­ mark ß fjßrbei­num hennar. .. Meira a­ segja hefur komi­ fyrir, a­ fß var­ aukafjßrveitingu eitt ßri­ vegna ■ess a­ Al■ingi sinnti ekki fjßrbei­ni svo a­ hŠgt vŠri a­ standa vi­ ger­a samninga." (Ůjˇ­viljinn 26. febr˙ar 1977,, bls. 7).
 
١tt hŠkkun framlaga sÚ talsver­ Ý krˇnum tali­ ver­ur raunhŠkkunin lÝtil vi­ efnhagsa­stŠ­ur eins og rÝktu hÚr ß ■essum tÝma, Ý 50% ver­bˇlgu. ŮolinmŠ­in gagnvart ßhugalitlum stjˇrnv÷ldum vir­ist vera ß ■rotum Ý lok ßrsins 1977 ■vÝ Bj÷rn skrifar Ý FrÚttabrÚf A­sto­arinnar Ý desember:
 
Til hvers var veri­ a­ koma ■essari stofnun ß fˇt ef henni ß ekki a­ ver­a kleift a­ starfa?
"A­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin er Štla­ samkvŠmt l÷gum a­ annars kynningar- og upplřsingastarfsemi um ■rˇunarl÷ndin. Ůessari starfsemi hefur stofnunin ekki geta­ sinnt a­ neinu rß­i vegna ■ess a­ fjßrmagn til ■essa ■ßttar hefur ekki veri­ fyrir hendi. Ůß hefur stofnunin ekki geta­ haldi­ opinni skrifstofu svo a­ nokkur mynd sÚ ß nÚ rß­i­ starfsmann til a­ annast ■au st÷rf sem brřnust eru. Ůß hefur samvinna ═slendinga vi­ hin Nor­url÷ndin ß svi­i uppřsinga og kynningar ß ■rˇunarl÷ndunum veri­ stˇrlega ßbˇtavant ■rßtt fyrir gˇ­an vilja stjˇrnar A­sto­arinnar og mikinn velvilja frŠnd■jˇ­a okkar Ý ■essum efnum. Allt er ■etta vegna ■ess a­ hinga­ til hefur ekki ■řtt a­ nefna upphŠ­ir vegna stjˇrnunar, skrifstofu e­a ˙tgßfustarfsemi. Ůa­ skal ß ■a­ minnt hÚr a­ lokum a­ ■ann 1. aprÝl 1978 ver­ur A­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin 7 ßra g÷mul og vilji menn sko­a ■au l÷g sem henni er Štla­ a­ vinna eftir er ekki a­ efa a­ sumir munu hugsa til hvers var veri­ a­ koma ■essari stofnun ß fˇt, ef henni ß ekki a­ ver­a gert kleift a­ starfa?"
 
TˇmlŠti ß tÝmum ˇj÷fnu­ar ß ═slandi
Bj÷rn Ůorsteinsson spur­i ■annig Ý desember 1977 og ■egar Ý fyrstu viku nŠsta ßrs, 5. jan˙ar 1978, skrifar hann grein Ý Ůjˇ­viljann og veltir m.a. fyrir sÚr hugsanlegum skřringum ß ßhugaleysi og tˇmlŠti ■ings og ■jˇ­ar ß ■rˇunara­sto­. "Me­an ■jˇ­fÚlagsˇrÚttlŠti­ rÝ­ur h˙sum hÚr ß landi er vart a­ vŠnta ■ess a­ ═slendingar skipti sÚr af ˇrÚttlŠti annars sta­ar Ý heiminum," segir hann Ý greininni.
 
Hann nefnir fyrst Ý greininni ˇj÷fnu­inn ß ═slandi, fÚlagslegan og efnahagslegan, nefnir a­ vandkvŠ­i ■jˇ­fÚlagsins sÚu ŠtÝ­ l÷g­ ß her­ar ■eim sem bera ■yngstu byr­arnar. Hann vÝsar til kjarasamninga ■ar sem fleiri krˇnur eru jafnhar­an teknar til baka Ý ver­hŠkkunum og ˇ­aver­bˇlgu. Samt sÚ ■vÝ haldi­ fram vi­ hßtÝ­leg tŠkifŠri a­ hvergi sÚ betra a­ b˙a en ß ═slandi. "═slendingar hafa undanfarin ßr veri­ Šri­ afskiptalitlir um hagi annarra ■jˇ­a, sÚrstaklega ß ■etta vi­ um ■rˇunarl÷ndin, 2/3 hluta mannkynsins, sem b˙a vi­ ÷murleg lÝfsskilyr­i. ١tt vi­ sÚum sÚrst÷k ■jˇ­ me­ eigin menningu komumst vi­ ekki hjß ■vÝ Ý minnkandi heimi hra­fara tŠkni a­ hafa samskipti vi­ anna­ fˇlk og a­rar ■jˇ­ir. Vi­ erum ekki lengur einagnru­ ■jˇ­, fjarri skarkala heimsins. Vandamßl ■rˇunarlandanna koma okkur ■vÝ sannarlega vi­, ■ˇ ekki vŠri nema frß si­fer­ilegu sjˇnarmi­i sÚ­. Hitt er svo anna­ mßl hvort vi­ erum lÝkleg til a­ lßta okkur eymd me­brŠ­ra okkar nokkru skipta. Varla er ■a­ lÝklegt ß me­an hinn almenni launama­ur hÚr ß landi ver­ur a­ vinna myrkranna ß milli til ■ess a­ hafa Ý sig og ß. ŮvÝ a­ ■eir sem sŠtta sig vi­ slÝkt ˇrÚttlŠti Ý sÝnu eigin ■jˇ­fÚlagi eru ekki lÝklegir a­ lßta sig eymd fˇlks Ý fjarlŠgum l÷ndum skipta." (Ůjˇ­viljinn 5. jan˙ar 1978, bls. 7).
 
Lifir A­sto­in e­a deyr?
═ lok ßrsins 1978 er mŠlirinn nŠstum fullur og Bj÷rn skrifar Ý 5. t÷lubla­ A­sto­arinnar Ý desember. "Ůa­ hlřtur a­ koma a­ ■vÝ einn gˇ­an ve­urdag a­ A­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin hr÷kkvi upp af vegna fjßrsveltis. Ůa­ fer ■vÝ a­ ver­a fullkomin ßstŠ­a til ■ess a­ spyrja hvers vegna Ý ˇsk÷punum hŠstvirt Al■ingi var a­ sam■ykkja l÷g um ■essa stofnun fyrir r˙mum 7 ßrum?" Og svo bŠtir hann vi­: "En ■a­ er lÝkast til tilgangslaust a­ koma me­ svona spurningu, ■a­ fŠst vÝst enginn til a­ svara henni."
 
Ůessi har­or­a grein vekur heilmikla athygli og Al■ř­ubla­i­ slŠr upp fyrirs÷gn ß forsÝ­u: "Lifir "A­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin" nŠstu jˇl" - en tilvitnunin er sˇtt Ý lokaor­ greinarinnar Ý FrÚttabrÚfinu: "Ůa­ ver­ur spennandi a­ fylgjast me­ ■vÝ hvort A­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin nŠr a­ lifa nŠstu jˇl e­a hvort h˙n leggur upp laupana fyrir ■ann tÝma. Ekki er n˙ hŠgt a­ segja a­ 8 ßr sÚ hßr aldur. Og svona til gamans a­ lokum er rÚtt a­ benda ß, a­ ß sÝ­asta ßri mun ■rˇunara­sto­ ═slands hafa numi­ nßlŠgt 0,06% af ■jˇ­arframlei­slunni. Ef ■essi tala (40 millj.) ver­ur ßfram ■egar fjßrl÷g hafa veri­ afgreidd mß b˙ast vi­ a­ ■rˇunara­sto­ ═slendinga hafi minnka­ um 15-20%. Seint munu ═slendingar nß 1% markinu me­ ■essu endemis ßframhaldi."
 
TÝminn grÝpur ß lofti ■essar lÝnur og spyr Ý fyrirs÷gn: Minnkar ■rˇunara­sto­ ═slendinga um 15-20%? - Fjßrlagafrumvarpi­ gerir ekki rß­ fyrir a­ hŠgt ver­i a­ sinna samningsbundnum framl÷gum ß nŠsta ßri. TÝminn rekur lÝka skrif Bj÷rns Ý FrÚttabrÚfi A­sto­arinnar.
 
"Ůa­ ver­ur vÝst saga til nŠsta bŠjar a­ Ýslenska rÝki­ skuli kippa burtu ÷llum grudvelli undan samningi, sem ■a­ er nřlega b˙i­ a­ gera," skrifar Bj÷rn Ůorsteinsson ˇmyrkur Ý mßli.-Gsal
facebook
UM HEIMSLJËS 

Heimsljˇs - veftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Heimsljˇs er frŠ­slu- og upplřsingarit um ■rˇunarmßl og ■rˇunarsamvinnu. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß ■vÝ a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Heimsljˇs birtir gjarnan greinar um ■rˇunarmßl en ŠtÝ­ undir nafni og ß ßbyrg­ h÷funda. SlÝkar greinar ■urfa ekki a­ endurspegla stefnu ŮSS═. Einungis greinar undir nafni framkvŠmdastjˇra teljast endurspegla vi­horf stofnunarinnar.

 

Skrßi­ ykkur Ý ßskrift ß heimasÝ­unni, www.iceida.is og lßti­ vinsamlegast a­ra me­ ßhuga ß ■rˇunarmßlum vita af tilvist veftÝmaritsins. Allar ßbendingar um efni eru vel ■egnar.

 

Ůeir sem vilja senda okkur ßbendingu um efni e­a afskrß sig af netfangalista eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfangi­ iceida@iceida.is. Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Vi­ bi­jumst velvir­ingar ß ■vÝ a­ geta ekki nota­ Ýslenskar gŠsalappir Ý vi­t÷lum en bandarÝskt sni­mßt VeftÝmaritsins leyfir ekki notkun ■eirra.

 

Bestu kve­jur, ┌tgßfu- og kynningardeild ŮSS═

 

ISSN 1670-8105