|
|
 |
Heimsljós
veftímarit um þróunarmál
|
|
8. árg. 288. tbl.
|
2. desember 2015
|
|
Mæður bíða í eftirvæntingu eftir betri aðstöðu við fæðingar:
Ný glæsileg fæðingardeild opnar fljótlega í Mangochi
Innan fárra vikna, snemma á næsta ári, verður ný og glæsileg mæðradeild opnuð í Mangochibænum í samnefndu héraði í Malaví. Þar vinna Íslendingar með héraðsyfirvöldum að því að bæta lífsgæði íbúanna sem telja rúmlega eina milljón. Aðstaðan til fæðinga á héraðssjúkrahúsinu er óviðunandi, meðal annars vegna þrengsla, því aðeins sex til sjö konur geta fætt á sama tíma. Oft kemur hins vegar fyrir að fleiri börn vilja koma í heiminn um svipað leyti og nýja fæðingardeildin skammt frá héraðssjúkrahúsinu leysir þann vanda því þar geta tólf konur fætt samtímis.
Í meðfylgjandi kvikmyndabroti sem tekið var upp á dögunum er myndir frá bæði núverandi fæðingardeild og þeirri nýju auk þess sem rætt er við William Peno héraðsyfirlækni og Guðmund Rúnar Árnason verkefnastjóra Þróunarsamvinnustofnunar. Lýðheilsuverkefnið er sú af verkefnastoðunum þremur í Mangochi sem er mest að umfangi og þar er sjónum einkum beint að aðgerðum sem er ætlað að draga úr líkum á ungbarnadauða og því að konur deyi af barnsförum. Það er fyrst og fremst gert með því að bæta þjónustu við barnshafandi konur og ungbarnaeftirlit - og nýja fæðingardeildin er stærsta einstaka verkefnið í því skyni, en einnig hafa verið gerðar margvíslegar endurbætur á heilsugæslustöðvum í héraðinu og aðstæður bæði sjúklinga og starfsfólks betrumbættar. Fjölgun vegna fæðingardeildarinnar? Mikil eftirvænting ríkir meðal íbúa í Mangochi sem hafa beðið lengur en ætlað var eftir opnun nýju deildarinnar. Fæðingartíðni í héraðinu er hærri en víðast hvar annars staðar í Malaví, eða um sjö börn á hverja konu, og líklegt er að seinkun framkvæmda við fæðingardeildina hafi orðið til þess að fjölga þungunum í samfélaginu því margar konur vilja eignast barn í nýju fæðingardeildinni! Skrifað var undir samninga um byggingaframkvæmdir við verktaka, að undangengnu útboði, í árslok 2013. Allmiklar tafir urðu í útboðsferlinu, þannig að verkið hófst síðar en til stóð. Nokkrar tafir hafa einnig orðið á framkvæmdatímanum. Í árslok 2014 voru byggingarframkvæmdir langt komnar og unnið að frágangi innanhúss. Jafnframt var undirbúningur alþjóðlegs útboðs vegna tækjakaupa langt kominn. Um leið og stóra fæðingardeildin í Mangochibæ var boðin út, var boðin út bygging tveggja minni fæðingardeilda, á dreifbýlum svæðum. Hvor um sig er tengd heilsugæslum sem ætlað er að þjóna nokkrum tugum þúsunda íbúa. Þá hafa verið keyptir sjúkrabílar sem hafa bætt mikið aðgengi fólks, ekki síst mæðra, að héraðssjúkrahúsinu.
|
|
Miklar vonir bundnar við þjóðarleiðtoga á Parísarráðstefnunni:
Á ábyrgð þeirra að skrifa handritið að framtíðinni
Ban Ki-moon, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna hefur skorað á leiðtoga ríkja heims að axla ábyrgð í loftslagsmálum því "pólitískt tækifæri á borð við þetta, kemur ef til vil ekki aftur."
Ban lét þessi orð falla þegar hann ávarpaði 150 oddvita ríkja í opnunarræðu sinni á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem hófst í París. "Þið eruð saman komin til að skrifa handritið að framtíðinni," sagði Ban. "Við höfum aldrei gengist undir aðra eins þolraun, en við höfum heldur aldrei fengið annað eins tækifæri. Það er á ykkar valdi að tryggja farsæld þessarar og næstu kynslóða."
Ban bætti við að Parísarfundurinn yrði að marka tímamót og flytja heiminum þann boðskap að framundan væri minni losun koltvísýrings og viðnám gegn lotftslagsbreytingum. "Það verður ekki aftur snúið."
Fyrir áhugasama er vert að nefna að Stjórnarráðið hefur sett upp safnsíðu þar sem unnt er að kynna sér um hvað verið er að semja um á loftslagsráðstefnunni í París. Á síðunni er meðal annars greint frá Kýótó bókuninni, landsmarkmiði Íslands um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda og sóknaráætlun Íslands. Þá kemur einnig fram að COP21, sem er yfirskrift fundarins í ár, stendur fyrir 21. aðildarríkjaþing loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna (Conference of Parties).
|
Versta þingmál í aldarfjórðung segir fyrrverandi utanríkisráðherra:
Frumvarpið um afdrif Þróunar-samvinnustofnunar sent aftur til utanríkismálanefndar
Eftir fjörutíu klukkustunda umræðu á yfirstandandi þingi um afdrif Þróunarsamvinnu-stofnunar Íslands náðist loks samkomulag um að vísa málinu aftur til utanríkismálanefndar. Frumvarpið veldur miklum deilum milli stjórnar og stjórnarandstöðu og Össur Skarphéðinsson fyrrverandi utanríkisráðherra hefur lýst því yfir að þetta sé versta þingmál síðustu 25 ára. Hann hefur eins og stjórnarandstaðan ölll staðið gegn áformum utanríkisráðherra að slá af einu fagstofnun landsins í þróunarsamvinnu, stofnun sem hafi aukin heldur lagt til mikilvæga sérþekkingu á alþjóðavettvangi um árabil og haft áhrif á það að alþjóðastofnanir hafi lagt mikla fjármuni í verkefni sem sérfræðingar ÞSSÍ leiða.
 Ástæðan fyrir því að málinu var á ný vísað til utanríkismálanefndar voru óskir stjórnarandstöðunnar um að freista þess að ná sátt í málinu, annars vegar að fresta gildistöku laganna fram yfir næstu kosningar og hins vegar að skoða hvort unnt væri að búa þannig um hnútana að ÞSSÍ yrði sérstök ráðuneytisstofnun innan ráðuneytisins. Gestir hafa verið kallaðir fyrir utanríkismálanefnd, síðast á mánudagskvöld og fleiri eru boðaðir í kvöld. Ekki liggur fyrir hvenær nefndin afgreiðir málið sem fer þá aftur fyrir þingið til þriðju umræðu og atkvæðagreiðslu.Samþykktu kvöldfund en sátu heima Sú sérkennilega uppákoma varð á þinginu í síðustu viku að stjórnarmeirihlutinn samþykkti gegn vilja stjórnarandstöðunnar að efna til kvöldfundar síðastliðinn miðvikudag til þess að ræða frumvarpið. Þingmenn meirihlutans fóru að því búnu heim. Katrín Júlíusdóttir þingmaður Samfylkingar vakti á því að athygli að "stjórnarliðar taka engan þátt í þessari umræðu, þeir koma ekki með nein rök og reyna ekki að eiga við okkur samtal eða svara spurningum okkar. Í þriðja lagi hefur ráðherrann heldur engan áhuga á því að eiga orðastað við okkur og í fjórða lagi hafa forseti, ráðherra og stjórnarmeirihlutinn í engu svarað fjölmörgum boðum okkar um að eiga við okkur orðastað um mögulega sátt í málinu. Ég held að það sé búið að nefna fjórar ólíkar tillögur um það hvernig friður gæti skapast um málið. Nú er verið að keyra málið inn í kvöldfund þar sem ráðherrann ætlar ekki að vera og ekki einn einasti þingmaður stjórnarliðsins er í salnum. - Er þetta boðlegt Alþingi Íslendinga?," spurði þingmaðurinn. Tilfinningaklám? Frumvarpið var áfram rætt á fimmtudagsmorgni í síðustu viku og þá varð jafnframt talsverð umræða um opinber framlög Íslands til þróunarsamvinnu, sem sumir stjórnarþingmenn tóku óstinnt upp. Vigdís Hauksdóttir sagð að þingmenn færu fram með "tilfinningaklám" (!) en Svandís Svavarsdóttir þingmaður Vinstri grænna sagði að frumvarp ráðherrans væri lítilsvirðing við málaflokkinn í heild og þess vegna væri sjálfsagt og eðlilegt að tala um framlög til þróunarsamvinnu í sömu andrá og verið væri að tala um að leggja niður fagstofnun. "Það eru undarlegar orrustur sem þessi ríkisstjórnarmeirihluti ákveður að leggja í. Þetta er afspyrnuvont mál. Það eru engin almennileg rök fyrir þessari ráðstöfun nema ef vera skyldi að hæstv. ráðherra vill hafa þennan málaflokk undir sér í ráðuneytinu, vill ekki að faglegir aðilar sjái um þetta, þolir ekki gagnrýni þeirra sem um þessi mál véla og hafa til þess þekkingu. Það er auðvitað gríðarlega vont," sagði Róbert Marshall og bætti við: "Það er mjög vont að þessi málaflokkur sem skiptir svo miklu máli að sé sátt um sé afgreiddur með þessum hætti. Hér hefur það ítrekað verið boðað í umræðunni síðustu daga að menn reyni að finna sameiginlega lausn, frestun á gildistöku, beðið eftir úttekt og svo framvegis til að hægt sé að afgreiða málið með sameiginlegri lausn. Svo koma stjórnarliðar upp og halda því fram að með þessu náist einhver hagræðing sem er búið að neita að verði. Það eina sem hefur verið hagrætt í þessari umræðu er sannleikurinn." Katrín Júlíusdóttir sagði við umræðuna á fimmtudag að sér fyndist umræðan og andrúmsloftið í salnum og á bekkjunum alveg óskaplega afhjúpandi. "Það að telja það ástæðu til að segja einhverja fimm aura brandara og henda gaman að því að einhverjir vitlausir og naívir vinstri menn hafi áhuga á þróunarsamvinnu - ég á ekki til aukatekið orð yfir stemninguna hér í þessum sal og það sem sagt er í þessum stól. Menn eru að taka upp bækur og reyna að koma höggi á þá sem berjast fyrir því hér að við séum stolt þjóð meðal þjóða og veitum öfluga þróunaraðstoð. Finnst ykkur þetta í lagi, kæri þingheimur? Viljið þið líta í eigin barm og átta ykkur á því að við erum meðal 20 ríkustu þjóða heims og við eigum að hjálpa 20 fátækustu þjóðum heims eins vel og við getum? Við eigum ekki að henda gaman að því hér í salnum eða reyna að láta það líta út sem einhvern aulahátt þeirra sem fyrir því berjast, eins og menn gera hér ítrekað." Peningarnir koma ekki úr prósentutölum Ragnheiður Ríkharðsdóttir þingmaður Sjálfstæðisflokksins sagði við umræðuna að "hvað sem hver segir í þessum sal er sú krónutala sem fer í þróunarsamvinnu í þessum fjárlögum og á þessu ári og fyrir árið 2016 margfalt hærri en nokkru sinni fyrr." Sigurður Ingi Jóhannsson sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra bætti síðan um betur og sagði: "Peningarnir koma ekki úr prósentutölum. Þeir koma úr krónutölum." Vilhjálmur Bjarnason þingmaður Sjálfstæðisflokksins sagði að málið hefði verið honum alla tíð óskiljanlegt. "Í gærkvöldi lá fyrir samkomulag um að þetta mál færi til utanríkismálanefndar öðru sinni. Ég hyggst greiða fyrir því með atkvæði mínu en málið er mér jafn óskiljanlegt og fyrr. Framsóknarmenn hafa svo sem áður skakað til með stofnanir og þetta virðist vera partur af því. Framsóknarmenn hafa ekki mært þetta frumvarp í umræðum utan eins snillimælis frá hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni í andsvari við utanríkisráðherra þannig að ef mönnum kemur á óvart að fyrirvari minn í nefndaráliti skuli vera með þessum hætti ætla ég að hafa þetta svona að þessu sinni. Ég ætla að greiða fyrir því að þetta komist til nefndar öðru sinni."
|
Ungar stúlkur í áhættuhópi vegna HIV:
Þreföldun dauðsfalla meðal unglinga af völdum alnæmis
Á síðustu fimmtán árum hafa dauðsföll unglinga af völdum alnæmis þrefaldast, samkvæmt tölum sem Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna birti í tilefni af alþjóða alnæmisdeginum í gær, 1. desember. Alnæmi er helsta dánarorsök unglinga í Afríku og annar helsti dánarvaldur unglinga þegar horft er á heiminn allan.
Á síðasta ári létust 60 þúsund ungmenni af völdum alnæmis en 20 þúsund árið 2000. Af öllum HIV smituðum í heiminum eru unglingar eini aldurshópurinn þar sem dánartölur eru ekki að lækka. Í sunnanverðri Afríku, þar sem útbreiðsla sjúkdómsins er mest, smitast mun fleiri stúlkur en piltar, sem best sést á því að sjö af hverjum tíu sem greinast með alnæmi á aldrinum 15-19 ára eru stúlkur. Það er ekki síður áhyggjuefni að aðeins tíundi hluti ungs fólks í þessum heimshluta fer í HIV greiningu. Fram kemur hjá UNICEF að þrátt fyrir þessa fjölgun þeirra ungmenna sem deyja af völdum sjúkdómsins hafi tekist að bjarga lílfi 1,3 milljóna barna með smit. Þar munar mestu um aðgerðir sem gripið er til í þeim tilgangi að draga úr líkum á HIV smiti frá móður til barns.
|
|
Eyðing skóga alvarlegur umhverfisvandi í Malaví
Nánast hvergi í heiminum er skógareyðing jafn mikil og í Malaví, einu fátækasta ríki veraldar. Íbúarnir - rúmlega sextán milljónir - hafa fæstir aðgang að rafmagni, innan við tíu af hundraði. Rafmagnið er framleitt með vatnsaflsstöðvum sem loftslagsbreytingar leika grátt eins og þá sem reiða sig á rafmagnið. Þorri íbúa Malaví þekkir hins vegar rafmagn fyrst og fremst af afspurn og þeir sækja orkuna í skógana og bera heim eldivið og viðarkol til heimilisnota. Múrsteinarnir sem flest húsanna eru byggð er kalla líka á mikinn eldivið og trjánum fækkar jafnt og þétt í þessu áður skógi vaxna landi.
Í meðfylgjandi nýju kvikmyndabroti fjallar Védís Ólafsdóttir starfsnemi Þróunarsamvinnu-stofnunar Íslands í Malaví um eyðingu skóga, ástæður og þær afleiðingar sem hún hefur í för með sér.
"Skógareyðing hefur víðtæk áhrif á vistkerfin og getur komið verulega aftan að fólki. Jarðvegurinn verður næringarsnauður, dýr hverfa, trén hætta að binda jarðveginn og svo mætti lengi telja. Þrátt fyrir að Malavar séu háðir timbri er enn lítil áhersla á skógrækt og verndun. Þorpshöfðinginn í Chowe, bænum við Namizimu skóginn, var spurður hvernig væri tekið á skógareyðingu á svæðinu og gat litlu svarað. Hann sagði erfitt að banna fólki að nota skóginn þegar ekki væri hægt að bjóða þeim önnur úrræði í staðinn. Fólk hefur úr svo litlu að moða."
|
|
Hvað gerir Þróunarsamvinnu-stofnun í Malaví?
Malaví er elsta af núverandi samstarfslöndum Þróunarsamvinnustofnunar Íslands en samstarfið hófst fyrir rúmum aldarfjórðungi, árið 1989. En hvaða verkefni hafa Íslendingar stutt í þessu fátæka ríki Afríku sem er háðast stuðningi framlagsríkja af öllum þjóðum heims. Í þessu nýja kvikmyndabroti er fjallað í stuttu máli um þróunarstarf Íslendinga í Malaví.
|
|
Samstöðuhópur um jarðhita
Tilkynnt var um stofnun alþjóðlegs samstöðuhóps um nýtingu jarðhita (Global Geothermal Alliance) á ríkjaráðstefnu loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna í París á mánudag. Samkvæmt frétt utanríkisráðuneytis eiga á fjórða tug ríkja og stofnana sæti í hópnum en á meðal stofnenda með Íslandi eru Frakkland, Bandaríkin, Ítalía og Nýja Sjáland, fjölmörg þróunarríki og fjölþjóðlegar stofnanir og aðilar á borð við Alþjóðabankann, Afríkusambandið og svæðabundna þróunarbanka. Orkustofnun, Íslenskar orkurannsóknir - ÍSOR og Jarðhitaskóli háskóla SÞ eru ennfremur stofnaðilar.
Ísland hefur verið í fararbroddi ríkja um stofnun samstöðuhópsins en alþjóðleg samtök um endurnýjanlega orkugjafa, IRENA, hafa leitt vinnuna og munu vista samstarfsvettvanginn, sem verður í Abu Dhabi. Með samstarfshópnum er ætlað að búa til vettvang ríkja, stofnana og fyrirtækja sem vinna að aukinni nýtingu jarðhita á heimsvísu, segir í frétt ráðuneytisins.
Markmið samstarfsins er að auka hlutdeild jarðhita í orkubúskap heimsins, að fimmfalda raforkuframleiðslu fyrir 2030 og tvöfalda jarðhita til húshitunar á sama tíma. Þá er samstarfsvettvangurinn liður í að styðja við frumkvæði framkvæmdastjóra SÞ um að auka hlutfall sjálfbærrar orku um meira en helming fram til ársins 2030 (Sustainable Energy for All by 2030).
|
|
|
|
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
|
|
|
|
-
-
-
-
|
| |
Overview of Key Issues in Financing the New Global Developmental Agenda/ OLC
|
|
|
Fréttir og fréttaskýringar
|
- - - - - -
|
| |
: Inequality & Wealth Distribution | The Last 30 Years and the Next 30/ UNU-Wider
|
- - - - - - - -
|
| |
Páfinn: Ég elska Afríku/ CNS
|
- - - - - - - - - - - - - - -
|
| |
Bye Bye Ebola: the happiest music video of the year/ GlobalCitizen
|
- - - - - - - |
|
|
|
|
|
|
|
Loftslagsmálin séð frá skólalóðinni
-eftir Stefán Jón Hafstein umdæmisstjóra ÞSSÍ í Úganda
|
| |
Eldiviðurinn borinn heim. Ljósm. gunnisal
|
Sömu viku og stóra loftslagsráðstefnan er haldin í París um hvorki meira né minna en ,,framtíð mannkyns" og ,,líf á jörðinni" þar sem þjóðarleiðtogar brýna hver annan um að standa sig nú í stykkinu, enda oft fundað af minna tilefni, logar glatt undir potti í gagnfræðaskóla í Úganda. Minnir mann á litla áramótabrennu þar sem löðursveittur matsveinn hamast við að henda lurkum á bál sem sleikir risastóran pott með graut handa 400 nemendum. Það bullsýður. Úti á hlaði stendur mannhæðarhár viðarköstur sem trukkur sveitarfélagsins kom með úr sendiferð í bæinn þar sem skógarhöggsmenn selja eldsmat. Þeir hafa í sig og á með því að taka þátt í skógareyðingu landsins sem nemur meira en 90 000 hektörum lands árlega. Stór hluti af þessu viðarhöggi er til eldunar, í skólum, fyrirtækjum og á heimilum þar sem aðrir kostir eru ekki í boði.
Skólastýran harmar mjög gríðarlega kostnað sem leggja verður á foreldra til að að hita graut. Hvert hlass kostar jafnvirði 200 dollara og þeir peningar verða að koma úr vösum foreldra í fátæku fiskimannasamfélagi þar sem ,,ókeypis menntun fyrir alla" er svo sannarlega ekki ókeypis. Og út um glugga og upp úr reykháf liðast svartur mökkur af ,,gróðurhúsalofttegundum" sem leggja sitt af mörkum til að gera loftslagsráðstefnuna í París ennþá mikilvægari en ella.
Í 10 mínútna akstursfjarlægð er annar skóli, sem býður upp á verkmenntabrautir eins og bílaviðgerðir, trésmíði og múrhleðslu. Heldur er þetta allt snautlegt, bara einn hefill á trésmíðaverkstæðinu og bíldrusla til að æfa sig á viðgerðum (vantar díselvél til þess sama) og tölvuver sem brosmildar stúlkur manna. Strákarnir úr byggingadeild eru látnir smíða nýja heimavist, sem er góð hugmynd, sjá má nokkuð vandaða byggingu teygja sig til himins. Þar er eldhús og í því pottur og undir honum logar í einni spítu. Það bullsýður. Hér eru sérstakar hlóðir sem kallast orkusparandi og eru það greinilega því í samanburði við steinahrúguna utan um eldinn í hinum skólanum þarf miklu færri spítur til að elda. Þetta eru sáraeinfaldar hlóðir þar sem raðað er upp múrsteinum til að mynda hólf utan um eldstæðið og síðan lokað með hellu nema þar sem pottinum er tyllt yfir eldinn. Enginn hiti fer til spillis og orkusparnaðurinn augljós. ,,Svona eldiviðarsparnadi hlóðir hljóta að vera fljótar að borga sig?" spyr aðkomumaður. ,,Auðvitað" segir yfirkennarinn.
Þetta er ekki nein ný lausn. Hefur verið þekkt lengi og víða notuð með góðum árangri. Hvers vegna þá ekki alls staðar þar sem eldað er við bál? Lítil spurning sem skiptir samt máli í hinu stóra samhengi Parísarfundarins. Því 80% af orkuþörf Afríku til eldunar er svarað með eldiviði, sem samtals nemur 700 milljónum rúmmetra á ári. Þar af er að minnsta kosti helmings aflað með ósjálfbærum hætti, sem þýðir að ört gengur á skóga Afríku. Svo fáránlegt sem það hljómar þá er ljóst að Afríka í heild þarf bráðum að flytja inn eldvið frá öðrum álfum með tilheyrandi kostnaði og mengun. Og hverfandi skógar gera miklu minna gagn en áður við kolefnisbindingu, sem vinnur gegn gróðurhúsaáhrifum. Alir tapa. En krakkarnir í gagnfræðaskólanum þurfa graut til að læra og það getur verið skynsamleg fjárfesting fyrir Þróunarsamvinnustofnun Íslands að styrkja skólann til að koma sér upp orkusparandi hlóðum, minnka eldiviðarnotkun og skógareyðingu og semja um að foreldrar þurfi þá að leggja minna af mörkum en áður til reksturs skólanna. Þetta er það sem kallast að vinna á báðar hendur og alla kanta, því margt smátt... er ekki svo smátt þegar á heildina er litið.
|
|
|
|
Stóra ævintýrið í Perlunni
-eftir Selmu Sif Ísfeld Óskarsdóttur starfsnema ÞSSÍ í Úganda
|
| |
Myndir frá dvölinni í Úganda.
|
Á umdæmisskrifstofum Þróunarsamvinnustofnunar Íslands í Malaví, Mósambík og Úganda starfa þrír starfsnemar sem líkt og undanfarin ár hafa fallist á beiðni Heimsljóss um pistlaskrif þann tíma sem þeir dvelja í samstarfslöndum Íslendinga.
Þá er komið að síðasta pistli mínum héðan frá Úganda og jafnframt er farið að líða að brottför okkar fjölskyldunnar, en aðeins rúmar tvær vikur eru eftir af dvöl okkar hérna í Perlu Afríku. Það er skrýtið að hugsa til þess að nú sé desember, mánuður vestrænu kaupgeðveikarinnar. Heima keppist fólk við að baka sem flestar sortir af smákökum og klára að kaupa allar jólagjafirnar svo það hafi tíma til að þrífa sem flesta eldhússkápa fyrir klukkan sex á aðfangadag. Hérna í Úganda er hins vegar fátt sem minnir á þennan jólamánuð.
Vissulega er komið upp jólaskraut í stærstu verslunarmiðstöðvar borgarinnar en það dugar lítið í baráttunni við sólina sem hér skín alla daga. Svo var Páfinn líka í heimsókn, hann fékk meiri athygli en yfirvofandi jólahátíð. Fyrir jólabarn eins og mig er alltaf jafn furðulegt að upplifa annars konar desember en á Íslandi, en fyrstu jólunum mínum að heiman eyddi ég, 18 ára, á strönd í Mósambík og borðaði pönnukökur og ferska ávexti í jólamatinn. Aftur á móti er líka einkar áhugavert að upplifa jólaundirbúning í fjarlægum löndum og það er ákveðin áskorun að hlusta á Bjögga syngja "Þú komst með jólin til mín" í steikjandi hita. Það verður þó að segjast að það er hressandi að sleppa við allt sem snýr að jólageðveikinni í ár og markaðsöflin sem henni fylgja og lenda bara á Íslandi korter í jól og hamborgarhrygg.
Síðastliðinn föstudag heimsótti ég Candle Light Foundation, samtök sem ég hef skrifað um áður sem stofnuð voru af Erlu Halldórsdóttur og styðja stúlkur til náms. Samtökin Alnæmisbörn hafa svo með stuðningi utanríkisráðu-neytisins byggt verkmenntaskóla fyrir stúlkurnar hjá Candle Light, en hann opnaði formlega í apríl sl. Önninni var nú að ljúka í skólanum og að því tilefni var slegið til heljarinnar veislu fyrir helgi. Sem formanni Alnæmisbarna var mér boðið að taka þátt í hátíðarhöldunum. Einnig var ég fulltrúi Þróunarsamvinnustofnunar (ÞSSÍ) þennan dag og afhenti skólanum skrifstofuhúsgögn við mikinn fögnuð viðstaddra. ÞSSÍ færði Candle Light skrifborð, skrifborðsstóla og læstar hirslur sem eiga án efa eftir að koma sér vel í nýja húsnæðinu, en mikið hefur vantað upp á búnað sem þennan síðan skólinn opnaði. Það voru því einkar glaðar stúlkur sem stigu dans og sungu og hlökkuðu þær til næstu annar í skólanum.
Það er ótrúlegt að hugsa til þess hversu hratt tíminn hefur liðið við leik og störf og margt hefur á daga okkar drifið síðan við fjölskyldan lentum í Entebbe í ágúst sl. Vinnulega séð hafa þessir fjórir mánuðir verið einkar lærdómsríkir, samstarfsfólk mitt hér hjá ÞSSÍ hefur kennt mér margt og ég hef fengið að taka þátt í margvíslegum verkefnum er snúa að menntun barna og unglinga. Ferðir til tveggja samstarfshéraða standa uppúr því þar sá ég með eigin augum hversu mikil þörfin er, en einnig hversu miklu hefur verið áorkað í gegnum samstarf ÞSSÍ og héraðanna síðastliðin ár í menntamálum, og hversu mikilvægt það er að halda starfinu áfram svo þau börn sem ég hitti fái tækifæri til þess að mennta sig. Það var því einkar spennandi að taka þátt í því að móta menntaverkefni framtíðarinnar og vonandi fæ ég tækifæri til að sækja Úganda heim aftur og fylgjast með framvindu mála.
Við fjölskyldan höfum einnig lært margt á þessum fjórum mánuðum, okkur tókst að finna bæði sandkassa og sundlaugar og þekkjum við flesta barnvæna staði Kampala nú eins og lófa okkar. Við höfum kynnst góðu fólki og lent í allskyns ævintýrum, borðað epli með öpunum og horfst í augu við ljón. Við höfum öll þroskast og vaxið bæði sem einstaklingar og sem fjölskylda. Við erum heldur betur ánægð með þá ákvörðun okkar að taka þetta stökk og færa fjölskylduna hinum megin á hnöttinn og þakklát fyrir tækifærið. Úganda hefur gefið okkur mikið og vonandi fáum við tækifæri til þess að snúa aftur í náinni framtíð, þangað til yljum við okkur við minningarnar um stóra ævintýrið okkar í Perlunni.
|
|
|
|
Glefsur úr sögu íslenskrar þróunarsamvinnu - IX. hluti
Lifir Aðstoðin eða deyr?
Fyrir nokkrum árum birtust í Heimsljósi glefsur úr sögu íslenskrar þróunarsamvinnu. Í ljósi þess að flest bendir til að 45 ára sögu sérstakrar stofnunar um tvíhliða þróunarsamvinnu Íslands ljúki innan tíðar eru þessar stuttu frásagnir endurbirtar.
|
| |
Forsíða Alþýðublaðsins 28. desember 1978.
|
Í síðustu söguköflum hefur verið horft á fyrstu íslensku stofnunina sem sett var á laggirnar af hálfu stjórnvalda til að sinna opinberri þróunarsamvinnu - Aðstoð Íslands við þróunarlöndin, eins og stofnunin hét. Hún starfaði í tíu ár, frá 1971 til 1981, og hafði úr litlu að spila, ávallt í fjársvelti og bjó við aðstöðuleysi. Björn Þorsteinsson var eini starfsmaður Aðstoðarinnar, í hálfu starfi, en stofnunin tók á þessum tíma þátt í samnorrænum verkefnum í Kenía, Tansaníu og Mósambík, auk þess sem undirbúningur hófst í lok sjöunda áratugarins um fyrsta sjálfstæða verkefnið í tvíhliða þróunarsamvinnu: samstarfið við Grænhöfðaeyjar. Meira um það síðar.
Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 1977 hafði fjárveitinganefnd Alþingis tvöfaldið framlög til Aðstoðarinnar, úr 12,5 milljónum í 25 milljónir, og þá skrifaði Björn dagblaðsgrein og sagði meðal annars að "dagar kraftaverkanna væru ekki liðnir þrátt fyrir allt." Hann skýrir ummælin með þessum orðum:
"Þeim sem ekkert þekkja til málsins þykir eflaust einum of sterkt til orða tekið, að tala um undur og kraftaverk. Til glöggvunar er ekki úr vegi að skjóta inn smávegis um þrautagöngu Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin frá því að lögin um hana voru samþykkt á Alþingi vorið 1971. - Allan þennan tíma hefur stofnunin verið meira og minna óstarfhæf vegna fjárskorts. Alþingi hefur einfaldlega ekki farið eftir eða tekið mark á fjárbeiðnum hennar. .. Meira að segja hefur komið fyrir, að fá varð aukafjárveitingu eitt árið vegna þess að Alþingi sinnti ekki fjárbeiðni svo að hægt væri að standa við gerða samninga." ( Þjóðviljinn 26. febrúar 1977,, bls. 7).
Þótt hækkun framlaga sé talsverð í krónum talið verður raunhækkunin lítil við efnhagsaðstæður eins og ríktu hér á þessum tíma, í 50% verðbólgu. Þolinmæðin gagnvart áhugalitlum stjórnvöldum virðist vera á þrotum í lok ársins 1977 því Björn skrifar í Fréttabréf Aðstoðarinnar í desember:
Til hvers var verið að koma þessari stofnun á fót ef henni á ekki að verða kleift að starfa?
"Aðstoð Íslands við þróunarlöndin er ætlað samkvæmt lögum að annars kynningar- og upplýsingastarfsemi um þróunarlöndin. Þessari starfsemi hefur stofnunin ekki getað sinnt að neinu ráði vegna þess að fjármagn til þessa þáttar hefur ekki verið fyrir hendi. Þá hefur stofnunin ekki getað haldið opinni skrifstofu svo að nokkur mynd sé á né ráðið starfsmann til að annast þau störf sem brýnust eru. Þá hefur samvinna Íslendinga við hin Norðurlöndin á sviði uppýsinga og kynningar á þróunarlöndunum verið stórlega ábótavant þrátt fyrir góðan vilja stjórnar Aðstoðarinnar og mikinn velvilja frændþjóða okkar í þessum efnum. Allt er þetta vegna þess að hingað til hefur ekki þýtt að nefna upphæðir vegna stjórnunar, skrifstofu eða útgáfustarfsemi. Það skal á það minnt hér að lokum að þann 1. apríl 1978 verður Aðstoð Íslands við þróunarlöndin 7 ára gömul og vilji menn skoða þau lög sem henni er ætlað að vinna eftir er ekki að efa að sumir munu hugsa til hvers var verið að koma þessari stofnun á fót, ef henni á ekki að verða gert kleift að starfa?"
Tómlæti á tímum ójöfnuðar á Íslandi
Björn Þorsteinsson spurði þannig í desember 1977 og þegar í fyrstu viku næsta árs, 5. janúar 1978, skrifar hann grein í Þjóðviljann og veltir m.a. fyrir sér hugsanlegum skýringum á áhugaleysi og tómlæti þings og þjóðar á þróunaraðstoð. "Meðan þjóðfélagsóréttlætið ríður húsum hér á landi er vart að vænta þess að Íslendingar skipti sér af óréttlæti annars staðar í heiminum," segir hann í greininni.
Hann nefnir fyrst í greininni ójöfnuðinn á Íslandi, félagslegan og efnahagslegan, nefnir að vandkvæði þjóðfélagsins séu ætíð lögð á herðar þeim sem bera þyngstu byrðarnar. Hann vísar til kjarasamninga þar sem fleiri krónur eru jafnharðan teknar til baka í verðhækkunum og óðaverðbólgu. Samt sé því haldið fram við hátíðleg tækifæri að hvergi sé betra að búa en á Íslandi. "Íslendingar hafa undanfarin ár verið ærið afskiptalitlir um hagi annarra þjóða, sérstaklega á þetta við um þróunarlöndin, 2/3 hluta mannkynsins, sem búa við ömurleg lífsskilyrði. Þótt við séum sérstök þjóð með eigin menningu komumst við ekki hjá því í minnkandi heimi hraðfara tækni að hafa samskipti við annað fólk og aðrar þjóðir. Við erum ekki lengur einagnruð þjóð, fjarri skarkala heimsins. Vandamál þróunarlandanna koma okkur því sannarlega við, þó ekki væri nema frá siðferðilegu sjónarmiði séð. Hitt er svo annað mál hvort við erum líkleg til að láta okkur eymd meðbræðra okkar nokkru skipta. Varla er það líklegt á meðan hinn almenni launamaður hér á landi verður að vinna myrkranna á milli til þess að hafa í sig og á. Því að þeir sem sætta sig við slíkt óréttlæti í sínu eigin þjóðfélagi eru ekki líklegir að láta sig eymd fólks í fjarlægum löndum skipta." ( Þjóðviljinn 5. janúar 1978, bls. 7).
Lifir Aðstoðin eða deyr?
Í lok ársins 1978 er mælirinn næstum fullur og Björn skrifar í 5. tölublað Aðstoðarinnar í desember. "Það hlýtur að koma að því einn góðan veðurdag að Aðstoð Íslands við þróunarlöndin hrökkvi upp af vegna fjársveltis. Það fer því að verða fullkomin ástæða til þess að spyrja hvers vegna í ósköpunum hæstvirt Alþingi var að samþykkja lög um þessa stofnun fyrir rúmum 7 árum?" Og svo bætir hann við: "En það er líkast til tilgangslaust að koma með svona spurningu, það fæst víst enginn til að svara henni."
Þessi harðorða grein vekur heilmikla athygli og Alþýðublaðið slær upp fyrirsögn á forsíðu: "Lifir "Aðstoð Íslands við þróunarlöndin" næstu jól" - en tilvitnunin er sótt í lokaorð greinarinnar í Fréttabréfinu: "Það verður spennandi að fylgjast með því hvort Aðstoð Íslands við þróunarlöndin nær að lifa næstu jól eða hvort hún leggur upp laupana fyrir þann tíma. Ekki er nú hægt að segja að 8 ár sé hár aldur. Og svona til gamans að lokum er rétt að benda á, að á síðasta ári mun þróunaraðstoð Íslands hafa numið nálægt 0,06% af þjóðarframleiðslunni. Ef þessi tala (40 millj.) verður áfram þegar fjárlög hafa verið afgreidd má búast við að þróunaraðstoð Íslendinga hafi minnkað um 15-20%. Seint munu Íslendingar ná 1% markinu með þessu endemis áframhaldi."
Tíminn grípur á lofti þessar línur og spyr í fyrirsögn: Minnkar þróunaraðstoð Íslendinga um 15-20%? - Fjárlagafrumvarpið gerir ekki ráð fyrir að hægt verði að sinna samningsbundnum framlögum á næsta ári. Tíminn rekur líka skrif Björns í Fréttabréfi Aðstoðarinnar.
"Það verður víst saga til næsta bæjar að íslenska ríkið skuli kippa burtu öllum grudvelli undan samningi, sem það er nýlega búið að gera," skrifar Björn Þorsteinsson ómyrkur í máli.-Gsal
|
|
|
 |
 |
UM HEIMSLJÓS
Heimsljós - veftímarit um þróunarmál er gefið út af Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Heimsljós er fræðslu- og upplýsingarit um þróunarmál og þróunarsamvinnu. Ritinu er ætlað að glæða umræðu um þróunarmál og gefa áhugasömum kost á því að fylgjast með því sem hæst ber hverju sinni. Heimsljós birtir gjarnan greinar um þróunarmál en ætíð undir nafni og á ábyrgð höfunda. Slíkar greinar þurfa ekki að endurspegla stefnu ÞSSÍ. Einungis greinar undir nafni framkvæmdastjóra teljast endurspegla viðhorf stofnunarinnar. Skráið ykkur í áskrift á heimasíðunni, www.iceida.is og látið vinsamlegast aðra með áhuga á þróunarmálum vita af tilvist veftímaritsins. Allar ábendingar um efni eru vel þegnar. Þeir sem vilja senda okkur ábendingu um efni eða afskrá sig af netfangalista eru vinsamlegast beðnir um að senda slík erindi á netfangið iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is . Við biðjumst velvirðingar á því að geta ekki notað íslenskar gæsalappir í viðtölum en bandarískt sniðmát Veftímaritsins leyfir ekki notkun þeirra. Bestu kveðjur, Útgáfu- og kynningardeild ÞSSÍ
| | ISSN 1670-8105 |
|
|
