gunnisal
Heimsljˇs
veftÝmarit um ■rˇunarmßl
8. ßrg. 286. tbl.
4. nˇvember 2015
FŠ­uˇ÷ryggi meira en ß­ur hefur ■ekkst:
Hungur ˇgnar 25 milljˇnum manna Ý 28 ■jˇ­rÝkjum
┴herslur Breta Ý orkumßlum Ý ■rˇunarrÝkjum gagnrřndar:
Miklum fjßrmunum vari­ til jar­efnaeldsneytis en litlu fÚ
Ý endurnřjanlega orku
Kynningarmyndband um nřjar ßherslur Breta Ý orkumßlum AfrÝku/ DfID
Kynningarmyndband um nřjar ßherslur Breta Ý orkumßlum AfrÝku/ DfID
Breska rÝkisstjˇrnin birti fyrir sk÷mmu nřja barßttuherfer­  um orkuvŠ­ingu AfrÝku ■ar sem ßhersla er eing÷ngu l÷g­ ß nřtingu sˇlarorku Ý ■ßgu Ýb˙a til sveita Ý ßlfunni. Ůessi stefnum÷rkun hefur hloti­ misjafnar undirtektir. Heimsljˇs birti Ý sÝ­ustu viku krŠkju ß grein Benjamins Leo hjß Center for Global Development ■ar sem hann segir ˙tspili­ ˇvŠnt ■vÝ ßŠtlunin gangi einv÷r­ungu ˙t ß ■a­ a­ sty­ja ■rˇun lausna var­andi sˇlarorku Ý smßum stÝl. Hann segir a­ yfirleitt dugi ■essi tŠki a­eins til ■ess a­ lřsa upp eina LED ljˇsaperu e­a tvŠr og hla­a farsÝma. SlÝk geti tŠpast talist byltingarkennd ߊtlun ■ˇtt vissulega sÚ lÝti­ rafmagn betra en ekkert. Ůa­ sem AfrÝka ■urfi sÚ hins vegar "raunverulegt rafmagn" sem geti kn˙i­ tŠki eins og sjˇnvarp, loftkŠlingu, ˙tvarp og jafnvel smßfyrirtŠki - og sÚ byggt ß ■okkalega ÷ruggu og ˇdřru landsneti.

Annar ■ßttur Ý orkustefnu Breta gagnvart ■rˇunarrÝkjum hefur lÝka veri­ gagnrřndur sÝ­ustu dagana en fj÷lmi­lar hafa greint frß ■vÝ a­ Bretar hafi greitt 2,2 milljar­a punda ß sÝ­ustu ßrum til fßtŠkra rÝkja til a­ sty­ja vi­ baki­ ß ■eim vi­ kolavirkjanir og a­rar jar­efnavirkjanir sem stu­la a­ hlřnun jar­ar. FjßrhŠ­in sÚ helmingi meiri en Bretar verji til stu­nings hreinum og endurnřjanlegum orkugj÷fum Ý ■rˇunarrÝkjunum, a­ ■vÝ er fram komi Ý ˙ttekt ODI (Overseas Development Institute) fyrir hjßlparsamt÷k ka■ˇlskra, Cafod.

"A­ halda ßfram stu­ningi vi­ ■rˇun ß jar­efnaeldsneyti er ß engan hßtt skynsamleg Ý ljˇsi markmi­a Breta Ý loftslagsmßlum og barßttumßlum  okkar gegn fßtŠkt," er haft eftir Neil Thorns hjß Cafod. Bent er ß a­ Bretar eru ßsamt tŠplega 200 ÷­rum ■jˇ­um a­ undirb˙a rß­stefnu Sameinu­u ■jˇ­anna um loftslagsmßl ■ar sem Štlunin er a­ skrifa undir nřjan loftslagssamning, ■ann fyrsta Ý ßtjßn ßr. Rß­herra orkumßla Ý Bretlandi hefur lřst ■eim samningi sem ■eim mikilvŠgasta ß ■essu ßri.

SamkvŠmt ˙ttekt ODI rß­st÷fu­u Bretar um 5,2 millj÷r­um punda ß ßrunum 2009 til 2013 Ý orkumßl ■rˇunarrÝkja, e­a um einum milljar­i punda ßrlega. Af ■essari fjßrhŠ­ fˇru 43% til stu­nings vi­ framlei­slu e­a dreifingu ß jar­efnaeldsneyti, einkum olÝu og gass, en a­eins 19% var vari­ til stu­nings verkefnum sem tengjast endurnřjanlegri orku.

Kjarnorka Ý AfrÝku?
ŮvÝ er vi­ a­ bŠta a­ tÝmariti­ The Conversation greindi frß ■vÝ ß d÷gunum a­ m÷rg AfrÝkurÝki horfa n˙ bj÷rtum augum til kjarnorku sem t÷fralausnar Ý orkumßlum og ■ar er helst horft til stu­nings frß R˙ssum og KÝnverjum. Kjarnorka er ■ekkt Ý AfrÝku allt frß ßrinu 1959 ■egar fyrsti kjarnaofninn var tekinn Ý notkun Ý Austur-Kongˇ. Eina kjarnorkuver ßlfunnar sem n˙ er Ý notkun er Ý Su­ur-AfrÝku en margar ■jˇ­ir eru hlynntar ■vÝ a­ nřta kjarnorku, ■ar ß me­al ■jˇ­ir sunnan Sahara eins og Gana, NÝger, ┌ganda og nor­ur■jˇ­ir ßlfunnar eins og AlsÝr, Marokkˇ og T˙nis. Og ekki mß gleyma ■vÝ a­ řmsar AfrÝku■jˇ­ir eiga ˙ran Ý j÷r­u en fimmtungur alls ˙rans Ý heiminum kemur frß AfrÝku, mest frß Su­ur-AfrÝku, MalavÝ, NamibÝu og NÝger.

Margir sÚrfrŠ­ingar ˇttast hins vegar skelfilegar aflei­ingar ■ess a­ reisa kjarnorkuver Ý AfrÝku, segir bla­i­.

Nordisk energimission i Elfenbenskysten/ Danska utanrÝkisrß­uneyti­
MˇsambÝsk-NorrŠn rß­stefna Ý Map˙tˇ:
Hagv÷xtur Ý allra ■ßgu
NorrŠnir fulltr˙ar ßsamt forseta MˇsambÝkur, t.f.v., Johnny Flent° (sendiherra Danmerkur), Erkki Tuomioja (■ingma­ur Finnlands), Adriano Maleiane (efnahags- og fjßrmßlarß­herra), Filipe Nyusi (forseti), Seija Toro, (sendiherra Finnlands), Irina Schoulgin Nyoni (sendiherra SvÝ■jˇ­ar), ěyvind Udland Johansen (chargÚ d'affaires, sendirß­i Noregs) og ١rdÝs Sigur­ardˇttir (umdŠmisstjˇri ŮSS═)

Dagana 14. og 15.  oktˇber var NorrŠn-mˇsambÝsk rß­stefna um hagv÷xt Ý ■ßgu allra haldin Ý anna­ sinn Ý Maputo, h÷fu­borg MˇsambÝk en s˙ fyrri var haldin fyrir ■remur ßrum. Rß­stefnan gekk afar vel og var afskaplega vel sˇtt. ┴ henni voru rŠ­umenn frß ÷llum Nor­url÷ndunum og MˇsambÝk. Forseti MˇsambÝk, Filipe Jacinto Nyusi, hÚlt opnunarrŠ­u ß fyrsta degi rß­stefnunnar og řmsir innlendir stjˇrnmßlamenn og a­rir gestir sˇttu rß­stefnuna heim og sk÷pu­u lÝflegar og ßhugaver­ar samrŠ­ur.

Rß­stefnunni var skipt Ý sex pallbor­ ßsamt opnunarath÷fnum og umrŠ­um Ý byrjun hvers dags.  ┴ dagskrß voru řmis ßhugaver­ mßlefni; ■ßtttaka kvenna Ý atvinnulÝfinu, ■rˇun landb˙na­ar Ý landinu, tŠkifŠri til ■ßttt÷ku frumkv÷­la og smßfyrirtŠkja (SME's), ■ßtttaka og tŠkifŠri ungs fˇlks, tŠkifŠri til aukins ßvinnings ß sta­arvÝsu, og loks j÷fnu­ur, lř­rŠ­i og valddreifing.
Hluti ■ßtttakenda ß rß­stefnunni Ý Map˙tˇ.

Ungmenni Ý brennidepli
Frß ═slandi tˇk Engilbert Gu­mundsson, framkvŠmdastjˇri ŮSS═, ■ßtt og stjˇrna­i pallbor­i um tŠkifŠri til aukinnar ■ßttt÷ku ungmenna Ý framlei­slugeiranum. Ůar sk÷pu­ust lÝflegar umrŠ­ur, en Ý hringbor­inu voru fulltr˙ar frß Hßskˇla Kaupmannahafnar, einkafyrirtŠkinu Motorcare, borgarasamt÷kunum Young Africa, kvennafylkingu Ungmennarß­sins og tŠkni- og starfsnßmsverkefni stjˇrnvalda.
 
═ pallbor­inu fˇru fram umrŠ­ur um a­b˙na­ Ý menntakerfinu Ý MˇsambÝk, og var ßhersla l÷g­ ß a­ gˇ­ menntun sÚ megin■ßttur Ý a­ koma ungmennum ˙t Ý atvinnulÝfi­. SamkvŠmt ■ßtttakendum er eitt helsta vandamßli­ innan menntakerfisins a­ koma stefnu stjˇrnvalda Ý menntamßlum Ý framkvŠmd. ١ a­ nßmskrß landsins sÚ gˇ­ eru a­stŠ­ur Ý skˇlum landsins oft ekki nŠgilega gˇ­ar til a­ framfylgja nßmsstefnunni. Kennarar fara ekki eftir nßmskrß, bekkir eru oft yfirfullir og tungumßla÷r­ugleikar geta veri­ miki­ vandamßl ■ar sem kennt er ß port˙g÷lsku, svo dŠmi sÚu tekin. Ů÷rf er ß framkvŠmdarafli sem getur fylgt stefnumßlum eftir, en samkvŠmt ungum fulltr˙um pallbor­sins hefur framkvŠmdarafli­ ekki fari­ vel Ý h÷ndum stjˇrnvalda hinga­ til.

Einnig var tala­ um ■÷rfina ß a­ skapa tŠkifŠri fyrir ungmenni til a­ geta lŠrt og unni­ hvar sem er Ý landinu og a­ verkleg ■jßlfun sÚ einnig efld, Ý borgum sem og Ý dreifbřli.  Styrkja ■arf ˇformlega atvinnugeirann, ■ar sem opinberi geirinn og einkageirinn hafa ekki rřmi til a­ taka ß mˇti ■eim fj÷lda ungmenna sem kemur inn ß vinnumarka­inn ß ßri hverju.

Efling landb˙na­ar
Ëformlegi atvinnugeirinn nŠr til ■eirra sem lifa ß sjßlfs■urftarb˙skap og annarra ■eirra sem eru utan vi­ hinn formlega vinnumarka­ landsins. Um 70% ■jˇ­arinnar stunda sjßlfs■urftarb˙skap og ■essi hluti ■jˇ­arinnar var a­alumrŠ­uefni pallbor­s um ■rˇun landb˙na­ar. RŠtt var um ■Šr takmarkanir sem ■essi hluti ■jˇ­arinnar břr vi­ og hva­a ˙rrŠ­i eru Ý bo­i til a­ hann eigi meiri a­ild a­ hagvexti landsins. Minnst var ß mikilvŠgi ■ess a­ gera marka­i a­ ÷ruggu svŠ­i fyrir bŠndur og a­ auka ˙tflutning landb˙na­arvara, sem kallar ß ■ßttt÷ku samfÚlaga ß dreifbřlissvŠ­um. Hvernig efla mß dreifbřlissamfÚl÷gin var a­alumrŠ­uefni Ý pallbor­i um valddreifingu ■ar sem me­al annars var l÷g­ ßhersla ß breytingu Ý skattal÷gum sem ger­i fylkjum kleift a­ var­veita tekjur innan hvers fylkis, en ■eim er Ý dag mi­střrt af skattayfirv÷ldum landsins.

A­ efla tŠkifŠri bŠnda til a­ taka ■ßtt Ý hinu formlega hagkerfi er mikilvŠgt, einnig fyrir ungt fˇlk sem vill starfa Ý landb˙na­i. ŮvÝ eins og sagt var Ý pallbor­inu um ungmenni er ßhugi Ý ■eirra r÷­um ß a­ starfa Ý landb˙na­i, en ■au vilja ekki lifa lÝfi foreldra sinna. Efling landb˙na­ar er ■vÝ megin■ßttur Ý a­ skapa hagv÷xt sem ber hag allra fyrir brjˇsti Ý MˇsambÝk.

LÝkt og sjß mß var fjalla­ um m÷rg mikilvŠg mßlefni ß rß­stefnunni sem snerta alla geira landsins. Breytingar byrja ßvallt me­ ■vÝ a­ vandamßlin eru rŠdd og krufin til mergjar og ■eir m÷guleikar sem eru fyrir hendi skilgreindir. Or­ geta haft grÝ­arlega mikil ßhrif og n˙ ■arf a­ sjß til ■ess a­ hugmyndir frß rß­stefnunni sÚu teknar skrefinu lengra - ß framkvŠmdastigi­. -HŮV
Rß­stefna me­ lei­togum AfrÝku Ý Nřju DelÝ:
Indverjar bjˇ­a AfrÝku■jˇ­um rausnarlega ■rˇunara­sto­ og hagstŠ­ lßn
Indverjar vilja ekki vera eftirbßtar KÝnverja Ý AfrÝku og hÚtu ■vÝ ß rß­stefnu um sÝ­ustu helgi a­ veita AfrÝku■jˇ­um rausnarlega ■rˇunara­sto­ og ˇdřr lßn. ═ frÚtt Globalnyt kemur fram a­ Narendra Modi, forsŠtisrß­herra Indlands, hafi heiti­ ■rˇunara­sto­ sem svari til 80 milljar­a Ýslenskra krˇna og nřrra hagstŠ­ra lßna til AfrÝku■jˇ­a, auk ■ess sem heiti­ er aukinni samvinnu.

Rß­stefnan um helgina var haldin Ý Nřju DelÝ ■ar sem saman voru komnir fulltr˙ar frß 54 AfrÝku■jˇ­um ■ar af 41 forsŠtisrß­herra. Indverski forsŠtisrß­herrann hÚt ■ar 10,6 millj÷r­um dala ß nŠstu fimm ßrum Ý ■rˇunara­sto­, auk ■ess sem ß fˇt ver­ur settur sÚrstakur sjˇ­ur me­ 100 milljˇnum dala. Ůß ver­a bo­nir 50 ■˙sund nßmsmannastyrkir fyrir AfrÝkub˙a sem fara Ý nßm til Indlands.

India hopes for stronger ties with Africa ahead of India-Africa Summit/ CCTV
India hopes for stronger ties with Africa ahead of India-Africa Summit/ CCTV
Globalnyt segir a­ Indverjar vŠnti ■ess a­ fß Ý sta­inn einhverja hlutdeild Ý afrÝskum nßtt˙ruau­lindum, me­al annars olÝu og e­almßlmum. Indland vŠntir ■ess einnig a­ nß betri t÷kum ß m÷rku­um Ý AfrÝku ■ar sem KÝnverjar eru Ý a­alhlutverki.

Indverjar hafa l÷ngum veri­ Ý miklu samstarfi vi­ ■jˇ­ir AfrÝku. ═ MˇsambÝk eru Indverjar a­ reisa risastˇra sˇlarorkust÷­, Ý E■ݡpÝu hafa Indverjar stutt sykurframlei­slu og Ý NÝgerÝu hafa stjˇrnv÷ld noti­ stu­nings Indverja Ý barßttunni gegn Boko Haram. Frß sjˇnarhˇli AfrÝku er mikill ßhugi ß indverskri sÚr■ekkingu Ý tŠknimßlum, sÚrstaklega Ý fjarskipta- og upplřsingatŠkni. Frß aldamˇtum hafa vi­skipti milli Indlands og AfrÝku ■vÝ sem nŠst tuttugufaldast og nßmu ß sÝ­asta ßri 72 millj÷r­um dala.

En KÝnverjar ger­u gott betur og seldu fyrir 200 milljar­a dala Ý AfrÝku ß sÝ­asta ßri.

Banaslys Ý umfer­inni: HŠttu-legustu vegirnir eru Ý AfrÝku
Fj÷ldi banaslysa Ý umfer­inni Ý AfrÝku.

BÝlafj÷ldi Ý hverju landi segir ekkert til um fj÷lda banaslysa Ý umfer­inni. ═ AfrÝku eru rÚtt um 5 ■˙sund bÝlar ß 100 ■˙sund Ýb˙a. ═ Evrˇpul÷ndum er 48 ■˙sund bÝlar ß 100 ■˙sund Ýb˙a. Engu a­ sÝ­ur eru banaslys Ý umfer­inni Ý AfrÝku ■vÝ sem nŠst ■risvar sinnum fleiri en Ý Evrˇpu, a­ ■vÝ er fram kemur Ý nřjum g÷gnum frß Al■jˇ­aheilbrig­is-stofnuninni (WHO).

┴stŠ­urnar eru fj÷lmargar. Ein helsta ßstŠ­an er skortur ß vir­ingu fyrir umfer­arreglum, en einnig vondir vegir og skortur ß gangstÚttum. ═ nřrri skřrslu um slys Ý umfer­inni nefnir WHO einnig a­ brß­amˇttt÷ka ß heilsugŠslust÷­vum geti skipt sk÷pum ■vÝ alvarlega slasa­ir geti hugsanlega bjargast ■ar sem v÷l er ß slÝkri ■jˇnustu.

Flestir sem lßta lÝfi­ Ý umfer­arslysum eru bÝleigendur (40%) en ßlÝka margir gangandi vegfarendur deyja Ý umfer­inni (39%), segir Ý skřrslunni. Ůar er lÝka bent ß a­ efnahagslegur uppgangur Ý AfrÝku hafi Ý f÷r me­ sÚr a­ bÝleigendum og bÝlum fj÷lgi Ý ßlfunni sem lei­i ˇhjßkvŠmilega til fj÷lgunar umfer­arslysa nema ■vÝ a­eins a­ umbŠtur ver­i ger­ar Ý vegamßlum og hert ß eftirliti me­ ■vÝ a­ umfer­arreglum sÚ fylgt.

Hlutfallslega flest banaslys Ý umfer­inni Ý AfrÝku ver­a Ý LÝbÝu en ÷ruggast er a­ aka um ß Seychelleseyjum.

Evrˇpsk regnhlÝfasamt÷k mˇtmŠla har­lega:
Or­stÝr Dana Ý h˙fi ef ßform ganga eftir um mikinn ni­urskur­ framlaga

RegnhlÝfasamt÷k r˙mlega 2.600 evrˇpskra borgarasamtaka Ý mann˙­ar- og ■rˇunarmßlum mˇtmŠla har­lega fyrirhugu­um ni­urskur­i ß framl÷gum danskra stjˇrnvalda til al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu.  Minnihlutastjˇrn hŠgri flokksins Venstre ßformar a­ skera ni­ur framl÷g til ■rˇunara­sto­ar um hartnŠr ■rjß milljar­a danskra krˇna og fulltr˙um borgarasamtaka ■ykja skilabo­in frß d÷nsku rÝkisstjˇrninni sÚrkennileg. Fulltr˙ar ■essara  ÷flugu samtaka, Concord, hafa birt har­ort opi­ brÚf til forsŠtisrß­herra, fjßrmßlarß­herra og utanrÝkisrß­herra Ý d÷nsku stjˇrninni.

═ brÚfinu segir a­ fulltr˙ar samtakanna hafi miklar ßhyggjur af ßkv÷r­un stjˇrnarinnar um a­ draga stˇrkostlega ˙r framl÷gum til ■rˇunarsamvinnu.  ┴ sÚrst÷ku Evrˇpußri um ■rˇunarsamvinnu og me­ nřundirrita­an samning um sjßlfbŠr ■rˇunarmarkmi­ sÚu skilabo­in sem rÝkisstjˇrnin sendi frß sÚr ruglingsleg. Ni­urskur­urinn mun hafa beint og ˇbeint ßhrif ß milljˇnir manna sem b˙i vi­ fßtŠkt.

"┴skoranir sem felast Ý sjßlfbŠrri ■rˇun nŠstu ßra eru gÝfurlegar. Ůa­ er ß ßbyrg­ allra ■jˇ­a a­ gera skyldu sÝna til a­ takast ß vi­ ■essar ßskoranir. Danm÷rk hefur jafnan veri­ metin af okkur Evrˇpub˙um og ß heimsvÝsu sem varanleg, ßrei­anleg og lei­andi samstarfs■jˇ­ Ý ■rˇunarsamvinnu. ... Me­ fyrirsjßanlegum ni­urskur­i ß opinberri ■rˇunarsamvinnu ˙r 90,8% af ■jˇ­artekjum ni­ur Ý s÷gulegt lßgmark upp ß 0,7% er or­stÝr Dana Ý h˙fi," segir me­al annars Ý brÚfinu.

Ennfremur segir Ý brÚfinu a­ samt÷kin telji r÷k stjˇrnvalda um ßstŠ­ur ni­urskur­arins ekki tr˙ver­ugar en danska rÝkisstjˇrnin hefur gefi­ ˙t yfirlřsingar ■ess efnis a­ Ý ■rˇunarsamvinnu eigi a­ leggja meiri ßherslu ß "rŠtur vandans Ý krÝsu farandsfˇlks" me­ ■vÝ a­ styrkja a­ger­ir um fri­ og ÷ryggi, v÷xt og vi­skipti, Ý  14 samstarfsrÝkjum Dana. Ůau voru 21 ß sÝ­asta ßri.
Ůß mˇtmŠla samt÷kin fyrirhugu­um ni­urskur­i ß framl÷gum til borgarasamtaka sem ßforma­ er a­ sker­a um fjˇr­ung. Loks er skora­ ß rß­herrana a­ Ýhuga endursko­un ß ■eirri ßkv÷r­un sem tekin hefur veri­ og verja ■ß st÷­u sem Danm÷rk hefur ß al■jˇ­avettvangi sem sterkur stu­ningsa­ili sjßlfbŠrrar ■rˇunar Ý heiminum.

Margir ═slendingar hafa starfa­ fyrir Sameinu­u ■jˇ­irnar

Fj÷lmargir ═slendingar hafa starfa­ ß vettvangi Sameinu­u ■jˇ­anna Ý gegnum tÝ­ina, bŠ­i ß vegum utanrÝkisrß­uneytisins og hjß ■eim fj÷lm÷rgu stofnunum sem tilheyra samt÷kunum. ═ tilefni af 70 ßra afmŠli samtakanna tˇk FÚlag Sameinu­u ■jˇ­anna saman stutt myndb÷nd frß nokkrum ═slendingum sem starfa fyrir samt÷kin erlendis. 
Sameina­ar ■jˇ­ir Ý 70 ßr - vi­tal vi­ GrÚtu Gunnarsdˇttur sendiherra/ R┌V

Mß bjˇ­a ■Úr a­ gefa Ý baukinn?

Tilvonandi fermingarb÷rn ganga Ý h˙s ■essa vikuna og safna fÚ til vatnsverkefna Hjßlparstarfs kirkjunnar Ý AfrÝku. B÷rnin ganga tv÷ og tv÷ saman og foreldrar ■eirra eru jafnvel me­ Ý f÷r ■egar ■au banka upp ß hjß landsm÷nnum me­ s÷fnunarbauk Hjßlparstarfsins Ý h÷nd. S÷fnuninni lřkur ß f÷studag.

═ frÚtt frß Hjßlparstarfi kirkjunnar segir:

┴­ur en b÷rnin ganga Ý h˙s fß ■au frŠ­slu um ■a­ hvernig vatns■rˇ, vatnstankur e­a brunnur me­ hreinu vatni getur gj÷rbreytt lÝfi fˇlks til hins betra: Heilsufar batnar; st˙lkur sem ß­ur sˇttu vatn um langan veg fß tÝma til a­ sŠkja skˇla; me­ ßveitu ver­ur til meiri og betra fŠ­a og svo koll af kolli.

Me­ ■vÝ a­ taka ■ßtt Ý fjßr÷flunarverkefninu fß b÷rnin innsřn Ý lÝf jafnaldra sinna Ý starfssvŠ­um Hjßlparstarfs kirkjunnar Ý AfrÝku og kynnast erfi­leikum sem ■au b˙a vi­. Fermingarb÷rnin fß lÝka tŠkifŠri til a­ rŠ­a um ßbyrg­ okkar allra ß ■vÝ a­ allir jar­arb˙ar fßi lifa­ mannsŠmandi lÝfi.

═ nˇvember 2014 s÷fnu­u fermingarb÷rn 8.162.460 krˇnum til vatnsverkefna Hjßlparstarfsins Ý E■ݡpÝu og ┌ganda. S÷fnunin Ý ßr er s˙ sautjßnda Ý r÷­inni en framlag fermingarbarna og stu­ningur ■eirra er ˇmetanlegur og kann Hjßlparstarfi­ ■eim bestu ■akkir fyrir!

Me­ von um a­ ■˙, lesandi gˇ­ur, takir vel ß mˇti fermingarb÷rnunum sem banka upp ß hjß ■Úr me­ s÷fnunarbauk Hjßlparstarfs kirkjunnar Ý h÷nd. Ef ■˙ ert ekki heima, skilja ■au eftir mi­a me­ grei­sluupplřsingum um bankareikninginn sem hŠgt er leggja inn ß: 
0334-26- 56200, kt. 450670-0499.

┴hugavert
-
-
-
European Development Days 15 - Thank you!
European Development Days 15 - Thank you!
-
-
-
-
-
Goma Ready for Take-Off/ Al■jˇ­abankinn
Goma Ready for Take-Off/ Al■jˇ­abankinn
THE BIRDS AND THE BEES AND THE SDGS / GirlEffect
-
-
-
Sustainable Development Goals Explained: Sustainable Cities and Economic Growth/ UN
Sustainable Development Goals Explained: Sustainable Cities and Economic Growth/ UN
Can UN 1325 be made a living document?, eftir Anubha Bhonsle/ Medium
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

FrŠ­igreinar og skřrslur
FrÚttir og frÚttaskřringar

-
-
Ůa­ ■arf a­ afleggja vetˇi­ - vi­tal vi­ Íssur SkarphÚ­insson/ UNRIC
-
Report Finds Forced Cannibalism, Mass Graves In South Sudan/ HuffingtonPost
-
Worldwide, climate change is worse news for women/ TheConversation
-
Kenya's terrible dilemma: Run out of energy, or risk terrorists seizing a nuclear power plant/ Qz
-
Uganda: Redress Needed for Children Born of Conflict-Related Sexual Violence in Northern Uganda and Their Mothers/ AllAfrica
-
'Minorities face discrimination at every turn' in criminal justice systems - UN rights expert
Zimbabwe's white farmers start anew in Mozambique/ AlJazeera
Zimbabwe's white farmers start anew in Mozambique/ AlJazeera
Malawi School Feeding Program Threatened by Food Crisis/ VOANews
-
Kagame free to rule till 2034/ EastAfrican
-
BÝti­ - Sameinu­u ■jˇ­irnar eiga afmŠli, hefur ■etta bßkn skila­ einhverju?/ VÝsir
-
Millionsvindel mod Sveriges ambassade i Uganda/ GlobalNyt
-
Foreign troops helped defeat Ebola outbreak/ SciDev
═sland Ý 12. sŠti velmegunarlistans/ RUV
The Social Cash Transfer Programme - Breaking the cycle of poverty in Zambia/ FAO
The Social Cash Transfer Programme - Breaking the cycle of poverty in Zambia/ FAO
Church of Uganda aims to serve deaf worshippers/ BBC
-
Karolina Fund: Mßttur kvenna Ý TansanÝu/ Kjarninn
-
The importance of data for fighting poverty in Sierra Leone/ DevelopmentProgress
-
SŮ og Rau­i krossinn kalla eftir samst÷­u/ RUV
-
"Chained Like Prisoners" - Abuses Against People with Psychosocial Disabilities in Somaliland/ MannrÚttindavaktin (HRW)
-
Store kutt i vanlig bistand/ Bistandsaktuelt
-
MS tvinges til at skŠre 17 stillinger/ GlobalNyt
-
World's climate pledges not yet enough to avoid dangerous warming - UN/ TheGuardian
-
EU's top-down approach may run against high-impact aid strategy/ Devex
-
Tuberculosis deaths rise but global fight against disease is paying off, report says/ TheGuardian
-
American Girls Weigh In: 'We're Not Just Sitting Ducks': #15Girls/ NPR
-
Mozambique Turns to IMF for Emergency Loan as Currency Falls/ Bloomberg
-
'Very significant number' of Eritreans joining exodus to Europe - UN Assembly told/ UNNewsCentre
-
FrÚttaskřringa■Šttir: Africa On The Move/ DW
-
Uganda: President Museveni Endorsed for Fifth Term/ AllAfrica
-
Regjeringen vil legge ned fagblad om bistand/ Bistandsaktuelt
-
Enough with western voices: 'experts' are fueling dangerous development myths/ TheGuardian
-
Madagascar: the country that's poor but not poor enough for aid/ TheGuardian
-
Vantar ߊtlun um hvernig minnka ß losun/ RUV
-
How Climate Change Threatens Zambia's Already Fragile Nutrition Record/ IPS
-
Globala mňl i fokus pň Utvecklingsforum 2015/ Sida
-
Ugandans losing faith in electoral system as apathy and scepticism prevail/ TheGuardian
-
Developing world leaders speak out on aid donors/ WM
-
Parts of southern Africa are within tantalising reach of eliminating malaria/ TheConversation
Sierra Leone opens schools for pregnant girls after spike amid Ebola/ AlJazeera
Sierra Leone opens schools for pregnant girls after spike amid Ebola/ AlJazeera
-
Searching for the
Searching for the "Grail": Uganda Economic Update 6/ Al■jˇ­abankinn
Polio on the brink of eradication/ Devex

Eleven major firms agree to promote inclusion of persons with disabilities - UN labour agency

Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands Ý 35 ßr

- eftir ١rdÝsi Sigur­ardˇttur umdŠmisstjˇra ŮSS═ Ý MˇsambÝk

MalavÝ er elsta samstarfsland Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands. Ljˇsm. gunnisal
Ůa­ hefur varla fari­ fram hjß ■eim sem lßta sig ■rˇunarsamvinnu ═slands var­a a­ fyrir Al■ingi liggur frumvarp til laga um a­ leggja stofnunina ni­ur Ý ßrsbyrjun 2016. Af ■vÝ tilefni er ekki ˙r vegi a­ draga saman nokkra ■rŠ­i ˙r s÷gu hennar Ý ■eim tilgangi a­ skřra fyrir lesendum hver ■essi stofnun er og fyrir hva­ h˙n stendur.

ŮSS═ var sett ß stofn me­ l÷gum ßri­ 1981 og var fali­ a­ annast opinbert tvÝhli­a ■rˇunarsamstarf ═slands[1]. Saga tvÝhli­a ■rˇunarsamvinnu ═slendinga nŠr ■ˇ lengra aftur. Fyrsti vÝsir a­ henni hˇfst ßri­ 1971 Ý kj÷lfar ■ess a­ Al■ingi sam■ykkti a­ koma ß fˇt stofnun sem k÷llu­ var A­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin. S˙ stofnun var ÷rsmß og mest af fjßrveitingu hennar fˇr Ý a­ grei­a framl÷g til norrŠnna samstarfsverkefna. ١ var­ til lÝti­ tvÝhli­a samstarfsverkefni Ý KenÝa ß svi­i fiskimßla sem unni­ var a­ ß ßrunum 1978-82.

Samstarf vi­ GrŠnh÷f­aeyjar hˇfst um ■a­ leyti sem ŮSS═ var sett ß laggirnar og var ■a­ fyrsta sjßlfstŠ­a ■rˇunarsamstarf ═slands vi­ anna­ rÝki. Ůa­ samstarf stˇ­ yfir Ý tvo ßratugi, e­a til ßrsloka 1999. Seint ß nÝunda ßratugnum bŠttist MalavÝ vi­ sem samstarfsland. Var­ ■a­ fyrir valinu ß grundvelli norrŠns samstarfs vi­ SADCC[2] rÝkjasamt÷kin Ý sunnanver­ri AfrÝku en ŮSS═ tˇk a­ sÚr a­ sty­ja vi­ ■ann li­ er snerti fiskimßl - sem Ý kj÷lfari­ leiddi til a­ ger­ur var tvÝhli­a samstarfssamningur vi­ MalavÝ. Fljˇtlega bŠttist NamibÝa Ý hˇpinn og mß lÝka rekja upphafi­ a­ ■eirri ßkv÷r­un til norrŠns samstarfs. Ůegar NamibÝa hlaut sjßlfstŠ­i 1990 leitu­u stjˇrnv÷ld ■ar til Nor­urlandanna um stu­ning vi­ uppbyggingarstarfi­ og tˇk ŮSS═ a­ sÚr a­ sty­ja vi­ hafrannsˇknir ■ar. Var ■a­ byrjunin ß tvÝhli­a samstarfi landanna sem stˇ­ yfir Ý tuttugu ßr, e­a til ßrsloka 2010. Samstarfi­ vi­ MˇsambÝk hˇfst 1995 og fˇr vali­ fram ß svipu­um forsendum, ■ar sem ŮSS═ afmarka­i sig vi­ l÷nd Ý SADC samt÷kunum me­ ßherslu ß fiskimßl. ┌ganda var vali­ sem samstarfsland um aldamˇtin 2000 ■egar ßkve­i­ haf­i veri­ a­ lj˙ka samstarfinu vi­ GrŠnh÷f­aeyjar. Fiskimßlin voru enn Ý forgrunni en einnig voru l÷g­ til grundvallar atri­i eins og fri­ur og stjˇrnarfar og jafnframt nßlŠg­ vi­ ÷nnur samstarfsl÷nd ŮSS═[3].

ŮSS═ fˇr Ý fyrsta sinn Ý tvÝhli­a samstarf vi­ rÝki utan AfrÝku ßri­ 2004 og ■ß vi­ tv÷ rÝki, NÝkaragva Ý Rˇm÷nsku AmerÝku og SrÝ Lanka Ý AsÝu. Vali­ ßtti sÚr sta­ ß grundvelli pˇlitÝsks mats al■jˇ­askrifstofu utanrÝkisrß­uneytisins, a­ ˇsk ŮSS═, um nř samstarfsl÷nd[4]. Ůrj˙ vi­mi­ voru l÷g­ til grundvallar; a­ ■au vŠru Ý hˇpi fßtŠkustu rÝkja, a­ stjˇrnarhŠttir vŠru vi­undandi og a­ um tilt÷lulega lÝtil rÝki vŠri a­ rŠ­a. Ínnur atri­i  voru ■ˇ einnig talin geta skipt mßli, ■ar ß me­al nßtt˙ruau­lindir og ef ˇska­ vŠri eftir stu­ningi vi­ mßlefni ■ar sem Ýslensk ■ekking ■Štti standa framarlega. Ůa­ var einmitt ß ■eim forsendum sem l÷ndin tv÷ ur­u fyrir valinu, NÝkaragva ˇska­i eftir stu­ningi ═slands ß svi­i jar­hitamßla og SrÝ Lanka ba­ um stu­ning ß svi­i sjßvar˙tvegsmßla. Samstarfi­ vi­ SrÝ Lanka stˇ­ eing÷ngu yfir til 2009 og samstarfinu vi­ NÝkaragva lauk formlega um svipa­ leyti en ■ˇ ekki endanlega fyrr en 2012.

Stofnunin hefur ■vÝ ß undanf÷rnum ßrum hŠtt samstarfi vi­ ■rj˙ l÷nd, m.a. vegna ni­urskur­ar Ý framl÷gum til stofnunarinnar sem var­ Ý kj÷lfar efnahagshrunsins ß ═slandi 2008. Vissulega ■arf a­ gera rß­ fyrir a­ endursko­a ■urfi val ß samstarfsl÷ndum me­ vissu millibili til a­ laga sig a­ a­stŠ­um ß hverjum tÝma og nřta sem best ■a­ fjßrmagn sem til rß­st÷funar er. Stofnunin hefur sett sÚr vi­mi­ um val ß samstarfsl÷ndum[5] ■ar sem einkum er horft til fimm atri­a. ═ fyrsta lagi a­ leggja ßherslu ß fßtŠkustu l÷ndin - einkum Ý AfrÝku; Ý ÷­ru lagi a­ starfa Ý fßmennari l÷ndum; Ý ■ri­ja lagi a­ starfa Ý l÷ndum ■ar sem ■rˇunara­sto­ ß mann er hlutfallslega lÝtil og/e­a fßar ■rˇunarstofnanir starfandi; og Ý fjˇr­a lagi a­ starfa Ý l÷ndum ■ar sem fri­ur rÝkir -  en lÝta ■ˇ sÚrstaklega til vi­kvŠmra rÝkja; og Ý fimmta og sÝ­asta lagi a­ starfa Ý l÷ndum ■ar sem stjˇrnarfar fer batnandi. Gert er rß­ fyrir a­ fara ■urfi fram val ß nřjum samstarfsl÷ndum ß nŠstu ßrum og hefur starfshˇpur ß vegum utanrÝkisrß­uneytisins og ŮSS═ unni­ till÷gur um ■a­ en ßkv÷r­un um vi­rŠ­ur vi­ m÷guleg nř samstarfsl÷nd hefur ekki enn veri­ tekin.

Reynsla ŮSS═ af tvÝhli­a ■rˇunarsamstarfi
TvÝhli­a ■rˇunarsamvinna byggist ß millirÝkjasamningum milli rÝkisstjˇrna framlagsrÝkis og vi­t÷kurÝkis, en getur ■ˇ veri­ me­ ÷­rum hŠtti[6]. ═ tvÝhli­a ■rˇunarsamvinnu eru, ˇlÝkt marghli­a ■rˇunarsamvinnu, sřnileg tengsl milli ■eirra sem leggja fram fjßrmuni og ■eirra sem vi­ ■eim taka. Skattgrei­endur Ý framlagsrÝki geta fylgst me­ hva­ ver­ur um tvÝhli­a framl÷gin og almenningur Ý vi­t÷kurÝkinu s÷mulei­is og hinn pˇlitÝski veruleiki er ■vÝ annar en ■egar um marghli­a framl÷g er a­ rŠ­a. Gera ver­ur miklar faglegar og si­fer­ilega kr÷fur til ■eirra sem me­ fjßrmunina fara.
Meginmarkmi­ me­ tvÝhli­a ■rˇunarsamvinnu ═slendinga er a­ vinna gegn fßtŠkt og Ý ■ßgu mannrÚttinda. Til vi­bˇtar vi­ l÷g og stefnu ═slands ßsamt stefnu samstarfslanda er teki­ mi­ af ÷llum helstu al■jˇ­legum sßttmßlum sem ═sland hefur undirgengist til a­ vinna a­ ■eim markmi­um. Kr÷fur um fagleg vinnubr÷g­ og skuldbindingu gagnvart meginmarkmi­unum koma ■vÝ ˙r m÷rgum ßttum.

Umhverfi ■rˇunarsamvinnu tekur sÝfelldum breytingum, bŠ­i ß grundvelli pˇlitÝskrar hugmyndafrŠ­i og hugmynda og rannsˇkna sÚrfrŠ­inga og frŠ­imanna ß hverjum tÝma. Starfsemi ŮSS═ hefur aukist verulega a­ umfangi og starfshŠttir og verklag teki­ miklum breytingum sÝ­an stofnunin var sett ß fˇt ß sÝnum tÝma. Meginmarkmi­in, a­ draga ˙r fßtŠkt og sty­ja mannrÚttindi, eru ■ˇ enn hin s÷mu.

Fyrstu ßrin var ŮSS═ ÷rsmß Ý sni­um, henni var stjˇrna­ af litlum hˇpi manna og yfir henni var pˇlitÝsk stjˇrn. ┴hersla var ß tŠknilega a­sto­ sem beindist einkum a­ ■vÝ a­ leysa ßkve­in st÷rf af hendi fremur en a­ sty­ja heimamenn til a­ framkvŠma ■au sjßlfir. Fram kemur, t.a.m. Ý ˙ttektum, a­ starfsemin lei­ fyrir a­ stefnum÷rkun var ekki ŠtÝ­ nŠgilega skřr nÚ heldur verklřsingar og starfsreglur og undirb˙ningur var ekki alltaf nˇgu vanda­ur. En viljinn til a­ auka fagmennsku og renna styrkari sto­um undir starfsemina var alltaf fyrir hendi og st÷­ugt var unni­ a­ umbˇtum.
Me­ aukinni reynslu og breyttu umhverfi Ý ■rˇunarsamvinnu efldist starfsemi ŮSS═ smßm saman og var­ formfastari og markvissari. Stofnunin setti sÚr stefnumi­ 1995[7] og 2004 setti h˙n sÚr Ýtarlega stefnu ßsamt verklagsreglum[8] sem tˇku mi­ af ■vÝ al■jˇ­lega umhverfi sem starfsemi af ■essum toga fer fram Ý. Einnig var mˇtu­ sÚrst÷k stefna Ý ■verlŠgum mßlaflokkum eins og jafnrÚttis- og umhverfismßlum og si­areglur voru sam■ykktar. ┴ri­ 2012 tˇk gildi Sřn og starfhŠttir ŮSS═[9] ■ar sem er a­ finna ßherslur stofnunarinnar til a­ vinna a­ framgangi stefnu Ýslenskra stjˇrnvalda Ý mßlaflokknum.

Framan af var stu­ningur ŮSS═ fyrst og fremst ß svi­i fiskimßla og voru ■au svo til eina verkefnasvi­i­ fram undir aldamˇtin 2000 ef frß eru talin fßein smß fÚlagsleg hli­arverkefni. ┴herslur tˇku ■ß a­ breytast og ger­ist ■a­ me­al annars Ý kj÷lfar ˙ttektarskřrslu Jˇnasar H. Haralz frß 1997[10] og Ý takt vi­ ßlitsger­ ■eirra Hermanns Í. Ingˇlfssonar og Jˇnasar H. Haralz um ■rˇunarsamvinnu ═slands, frß 2003[11]. Um aldamˇtin var gefin ˙t LangtÝmaߊtlun ŮSS═ fyrir ßrin 2000-2004[12] sem var s˙ fyrsta sinnar tegundar. Ůar var kynnt s˙ stefna sem sÝ­an hefur Ý meginatri­um veri­ fylgt, a­ undirstrika mennta- og heilbrig­ismßl Ý verkefnavali til vi­bˇtar vi­ fiskimßl. Orkumßl bŠttust enn fremur vi­ sem sÚrstakt verkefnasvi­ snemma ß ÷ldinni[13] en ßhugi ß tvÝhli­a samstarfi Ý ■eim mßlaflokki er mun eldri[14]. Sß ßhugi byggir ß ■vÝ sjˇnarmi­i sem fram kemur ■egar Ý stefnumi­unum frß 1995, og hefur veri­ margÝtreka­ur sÝ­an, a­ a­sto­ skuli einkum veitt ß svi­um ■ar sem ═slendingar b˙i yfir sÚrstakri ■ekkingu og reynslu. Loks hefur athygli Ý vaxandi mŠli beinst a­ vatns- og salernismßlum ß undanf÷rnum ßrum, sem nßtengd eru heilbrig­ismßlum og skÝrskota beint til hinna ■verlŠgu jafnrÚttis- og umhverfismßla.

Mikil aukning var­ upp ˙r aldamˇtum, einkum frß ßrinu 2005, Ý framl÷gum til stofnunarinnar. Krˇnan var sterk um ■Šr mundir og miki­ fÚkkst fyrir hana Ý erlendum gjaldeyri. L÷gin frß 1981 voru ß ■eim tÝma farin a­ hamla ■rˇun verklags ■ar sem Ý ■eim var a­ finna ßkvŠ­i um a­ ŮSS═ fŠri me­ yfirstjˇrn allra verkefna sem h˙n kŠmi a­. Ůegar nř l÷g um al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu ═slands tˇku gildi 2008[15] opnu­ust lei­ir til a­ beita nřjum og fj÷lbreytilegri nßlgunum Ý samstarfi, bŠ­i hva­ var­ar t.a.m. samfjßrm÷gnun og til a­ beina fjßrmunum Ý sjˇ­i Ý umsjˇn vi­t÷kurÝkja og auka ■ar me­ eignarhald ■eirra ß verkefnum.

Verklag Ý ■rˇunarsamvinnu er Ý st÷­ugri endursko­un. ═ gegnum ßrin hefur markvisst starf veri­ unni­ vi­ a­ endursko­a verklag og starfshŠtti og ■rˇa nřjar lei­ir til samstarfs. SÝ­asta ßratuginn hefur aukin ßhersla veri­ l÷g­ ß a­ starfa ß forsendum samstarfslanda stofnunarinnar, eins og al■jˇ­leg vi­mi­ kve­a ß um, og a­ einbeita sÚr a­ stu­ningi vi­ ߊtlanir og ßherslur ■eirra. Stˇr hluti af stu­ningi  stofnunarinnar beinist a­ ßkve­num hÚru­um Ý samstarfsl÷ndunum og hefur s˙ nßlgun veri­ a­ mˇtast allt frß aldamˇtum ■egar mennta- og heilbrig­ismßl bŠttust vi­ sem ßherslusvi­ hjß stofnuninni. Undirstrika­ er a­ heimamenn sjßi um og beri ßbyrg­ ß framkvŠmd verkefna til a­ tryggja sem mest eignarhald ■eirra ß ÷llum a­ger­um. Hlutverk ŮSS═ hefur ß sama tÝma teki­ breytingum og snřr Ý vaxandi mŠli a­ ■ßttt÷ku Ý undirb˙ningi og rß­gj÷f og jafnframt eftirliti me­ a­ ■eir fjßrmunir sem stofnunin rß­stafar fyrir h÷nd ═slendinga nřtist sem skyldi. Jafnframt er skřrt kve­i­ ß um gˇ­a stjˇrnsřslu og sem best a­gengi almennings a­ upplřsingum um starfsemi stofnunarinnar.

ŮSS═ starfar Ý anda ßrangursstjˇrnunar og setur sÚr mŠlanleg markmi­. Mikil ßhersla er l÷g­ ß a­ vanda vel til undirb˙nings nřrra verkefna ■ar sem skilgreindar eru mŠlanlegar ˙tkomur til ßrangursmats. Lengi hefur veri­ ger­ krafa um mat ˇvilhallra a­ila ß framgangi ß tvÝhli­a samstarfi ŮSS═ og ger­ er krafa um a­ ÷ll verkefni sÚu metin af ˇhß­um a­ilum me­ reglulegu millibili og ßrangur ■eirra metinn. St÷­ugt er unni­ a­ ■vÝ a­ auka skilvirkni, og ßbyrg­, gagnsŠi og ßrangur eru h÷f­ a­ lei­arljˇsi Ý ÷llu samstarfi.

┴ 35 ßra vegfer­ ŮSS═ hefur byggst upp innan stofnunarinnar vÝ­tŠk fagleg ■ekking og sÚr■ekking ß a­stŠ­um Ý samstarfsl÷ndum stofnunarinnar og ■rˇunarsamvinnu almennt. Einnig hefur or­i­ til vi­amiki­ tengslanet vi­ stjˇrnv÷ld, stofnanir, einkageirann, borgarasamt÷k og almenning Ý samstarfsl÷ndunum og vi­ al■jˇ­asamfÚlagi­ Ý ■essum mßlaflokki. Ůessi ■ekking og tengslin sem henni fylgja hefur byggst upp ß l÷ngum tÝma og oft vi­ erfi­ar a­stŠ­ur. H˙n liggur Ý minni og starfshßttum stofnunarinnar, ■vÝ starfsfˇlki sem ■ar starfar ß hverjum tÝma og ■vÝ verklagi og starfsumhverfi sem mˇtast hefur Ý ßranna rßs. Ůessi ■ekking er dřrmŠt fyrir Ýslenskt samfÚlag og miklu skiptir a­ h˙n glatist ekki.


[1] L÷g nr. 43/1981 um Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands.
[2] Southern Africa Development Consultative Conference (sÝ­ar SADC: Southern Africa Development Community). Upphaflega samstarf nÝu landa Ý sunnanver­ri AfrÝku sem stefnt var gegn a­skilna­arstefnu Su­ur-AfrÝku.
[3] ICEIDA Annual Report 2000.
[4] UtanrÝkisrß­uneyti­. 2004. Nř samstarfsl÷nd ŮSS═ - PˇlitÝskt mat al■jˇ­askrifstofu utanrÝkisrß­uneytisins. Al■jˇ­askrifstofa, maÝ 2004.
[5] ŮSS═. 2012. Sřn og starfshŠttir 2012-2014. http://www.iceida.is/media/pdf/Syn-og-starfshŠttir-2012-2014.pdf
[6] SamkvŠmt skilgreiningu OECD-DAC er tvÝhli­a ■rˇunarsamvinna skilgreind ß eftirfarandi hßtt: bein samvinna milli framlagsrÝkis og ■rˇunarrÝkis; ■.m.t. framl÷g rÝkis Ý sjˇ­ ß vegum al■jˇ­astofnunar me­ fyrirmŠlum um hvernig rß­st÷fun ■eirra skuli hßtta­, e­a samvinna vi­ innlend og al■jˇ­leg fÚlagasamt÷k sem starfa a­ ■rˇunarmßlum, e­a ÷nnur samvinna vi­ innlenda a­ila.
[7] ŮSS═ (1995). Stefnumi­ Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands. Sjß: ŮSS═ (2000). ═ LangtÝmaߊtlun Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands fyrir ßrin 2000-2004. Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands.
[8] ŮSS═ (2005). Stefna og verklag ŮSS═. http://www.iceida.is/media/utgefid-efni/stefna&verklag.pdf
[9] ŮSS═ (2012). Sřn og starfshŠttir 2012-2014. ŮSS═.  http://www.iceida.is/media/pdf/Syn-og-starfshŠttir-2012-2014.pdf
[10] Jˇnas H. Haralz (1997). Um ■rˇunarsamvinnu ═slands. Ë˙tgefin skřrsla.
[11]Hermann Írn Ingˇlfsson og Jˇnas H. Haralz. 2003. ═sland og ■rˇunarl÷ndin - ┴litsger­ um ■rˇunarsamvinnu ═slands og ■ßttt÷ku Ý starfi al■jˇ­astofnana. UtanrÝkisrß­uneyti­.
[12]ŮSS═ (2000). LangtÝmaߊtlun Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands fyrir ßrin 2000-2004. Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands.
[13] UtanrÝkisrß­uneyti­ (2005). Stefnumi­ ═slands Ý ■rˇunarsamvinnu 2005-2009. http://www.utanrikisraduneyti.is/media/Utgafa/Stefnumid_ISL.pdf
[14] ŮSS═ (2000). Hugmyndir um aukna starfsemi Ý ■rˇunarsamvinnu (1992). Fylgiskjal 1 Ý LangtÝmaߊtlun Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands fyrir ßrin 2000-2004. Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands.
A­ fitta inn

-eftir H÷llu ١reyju Victorsdˇttur starfsnema ŮSS═ Ý MˇsambÝk

Marka­ur Ý Chockwe. Ljˇsmynd: HŮV
┴ umdŠmisskrifstofum Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands Ý MalavÝ, MˇsambÝk og ┌ganda starfa ■rÝr starfsnemar sem lÝkt og undanfarin ßr hafa fallist ß bei­ni Heimsljˇss um pistlaskrif ■ann tÝma sem ■eir dvelja Ý samstarfsl÷ndum ═slendinga. 

Ůa­ er sjaldnast dans ß rˇsum a­ a­lagast nřju samfÚlagi. ŮvÝ fjŠr eigin menningu sem ■a­ er, ■vÝ erfi­ara vir­ist a­ kynnast samfÚlaginu almennilega og koma sÚr fyrir Ý ■vÝ. A­ starfa innan ■rˇunarsamvinnu Ý lßgtekjulandi er svo sÚrstakur kapÝtuli ˙t af fyrir sig. Menningarmunur veldur oft misskilningi og jafnvel pirringi og beiskju, eins gˇ­ur og hann getur annars veri­. Svo er sumt sem einfaldlega stendur Ý vegi fyrir manni ■egar ma­ur reynir a­ komast inn Ý nřjan menningarheim. MÚr (og vonandi ÷­rum) til gamans langar mig ■vÝ a­ deila reynslu minni af nokkrum ■eim veggjum sem au­velt er a­ reka sig ß sem Vesturlandab˙i Ý MˇsambÝk.
 
Tungumßl og ˙tlit
Allflestum innflytjendum reynist tungumßli­ stˇr ■r÷skuldur sem stÝga ■arf yfir til a­ fß plßss Ý samfÚlagi innfŠddra, sama hvar Ý heiminum sem er. Ůa­ au­veldar ekki hlutina ■egar um er a­ rŠ­a samfÚlag ■ar sem t÷lu­ eru um 43 tungumßl og opinbert tungumßl ■jˇ­arinnar er a­eins tala­ af hluta Ýb˙anna.
 
Sem dŠmi um erfi­leika af ■essu tagi mß nefna verslun ß m÷rku­um landsins. ═ ■eim a­stŠ­um getur skipt ÷llu mßli a­ tala sta­bundi­ tungumßl ■ess svŠ­is sem versla­ er ß til a­ fß rÚtt ver­ gefi­ upp. Jafnvel MˇsambÝkanar eiga ß hŠttu a­ ■urfa a­ borga um 25% hŠrra ver­ ■egar fer­ast er um landi­ tali ■eir ekki sta­bundna tungumßli­ og viti ekki hvernig ver­lagi er hßtta­ ß svŠ­inu. A­ vera blßeygur Nor­urlandab˙i me­ asnalegan hreim Ý s÷mu a­stŠ­um er ■vÝ eins og a­ vera gangandi gullkista og frßbŠrt grˇ­atŠkifŠri. A­ hafa ˙tlending Ý f÷r me­ sÚr getur jafnvel haft erfi­leika Ý f÷r me­ sÚr fyrir infŠdda og gert allt pr˙tt erfi­ara. ŮvÝ tˇk Úg eftir ■egar Úg var vinsamlega be­in um a­ bÝ­a Ý bÝlnum, ß me­an innfŠddur fer­afÚlagi stoppa­i vi­ vegamarka­ fyrir utan h÷fu­borgina einn daginn, svo Úg hef­i ekki slŠm ßhrif ß ver­lagi­.
 
Ůessi vandamßl bŠtast ofan ß ■etta venjulega, s.s. a­ geta ekki tjß­ sig almennilega, veri­ fyndin, tala­ akademÝskt tungumßl og fleira. Sß ■r÷skuldur er ■ˇ vel yfirstÝganlegur. Erfi­ara er a­ hŠtta a­ vera blßeygur ˙tlendingur.
 
Expatab˙bblan
Ůegar flutt er til lßgtekjulanda frß Vesturheimi er mj÷g au­velt a­ festast inni Ý ■vÝ sem Úg kalla "expatab˙bblu". Expatab˙bblan er eins konar ˇformleg hˇlmlenda al■jˇ­legra starfsmanna, maka ■eirra og fj÷lskyldna sem dvelja Ý landinu til lengri e­a skemmri tÝma. ═ b˙bblunni b˙a expatar saman, vinna saman og ey­a frÝstundum sÝnum saman.
 
═ Map˙tˇ er b˙bblan ansi greinileg. HÚr eru margir al■jˇ­legir starfsmenn sem flestir b˙a ß svipu­u svŠ­i, starfa Ý nßlŠg­ hver vi­ annan og fara ß s÷mu veitingasta­ina og kaffih˙sin.
 
Fyrstu kynni starfsnema ŮSS═, vi­ komuna til Map˙tˇ, eru af ÷­rum starfnemum ß vegum norrŠnna sendiskrifstofa sem eru Ý svipa­ri st÷­u og hann sjßlfur. ┴lÝka třndir. ═ gegnum starfsnemana kynnist ma­ur svo erlendum starfsnemum annarra stofnana og ■eirra vinum og kunningjum. Ůessi ke­juverkun vir­ist ■ˇ sjaldnast lei­a til kynna af mˇsambÝsku fˇlki og sta­irnir sem eru stunda­ir eru oftar en ekki fullir af ÷­rum ˙tlendingum.
 
ŮvÝ fylgja řmis ■Šgindi og forrÚttindi a­ lifa Ý b˙bblunni. Fyrir skemmstu ger­i rafmagnsbilun Ý Map˙tˇ ■a­ a­ verkum a­ meirihluti borgarinnar var­ rafmagns- og vatnslaus Ý um ■a­ bil tvŠr vikur. Ůetta haf­i a­ sjßlfs÷g­u grÝ­arleg ßhrif ß lÝf og starf meirihluta borgarb˙a, en Ý b˙bblunni gekk lÝfi­ sinn vanagang me­ morgunsturtum, loftrŠstingu, t÷lvum, ljˇsi og tilheyrandi. Truflanirnar Ý b˙bblunni voru vŠgast sagt minnihßttar, sl÷kkt var ß fleiri ljˇsastaurum en venjulega og einstaka sinnum datt rafmagni­ ˙t Ý nokkrar sek˙ndur Ý senn. Hef­i Úg ekki fylgst me­ frÚttum hef­i Úg jafnvel ekki teki­ eftir ■essum rafmagns- og vatnsskorti enda fer­a­ist Úg ekki miki­ ˙t fyrir svŠ­i­ ß ■essum tÝma.
 
Tala­ er um a­ expatalÝf auki lÝkurnar ß a­ al■jˇ­legir starfsmenn haldi fjarlŠg­inni frß hinu "raunverulega" lÝfi innfŠddra og horfi ßfram a­ ß ■a­ utan frß lÝkt og ß­ur en komi­ var til landsins. Jafnvel ■a­ innfŠdda fˇlk, sem expatar eiga Ý samstarfi vi­, gefur ekki raunsanna mynd af samfÚlaginu ■ar sem ■a­ er einnig starfmenn al■jˇ­legra stofnana e­a stjˇrnvalda. Til a­ kynnast hinu "raunverulega" samfÚlagi hlřtur ■vÝ a­ vera nau­synlegt a­ slÝta sig frß ■essum ■Šgindum e­a gŠta ■ess a­ minnsta kosti a­ gleyma sÚr ekki alveg Ý ■eim.
 
Ůa­ sem getur gert lÝfi­ Ý b˙bblunni erfitt er samviskan. Ůa­ er au­velt a­ fß samviskubit yfir a­ njˇta lÝfsins ■egar fßtŠkt og erfi­leikar rÝkja allt Ý kring. ŮvÝ getur reynst nau­synlegt minna sig reglulega ß a­ ■a­ er engum hjßlp Ý ■vÝ a­ ma­ur lßti sÚr lÝ­a illa yfir ■vÝ a­ hafa ■a­ gott. Ůß er betra a­ nota kraftinn sem ■a­ gefur Ý a­ lßta gott af sÚr lei­a og gefa af sÚr, lifa Ý n˙inu og njˇta lÝfsins.

Glefsur ˙r s÷gu Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu - VII hluti
Fjßrsvelti og a­st÷­uleysi A­sto­arinnar
Fyrir nokkrum ßrum birtust Ý Heimsljˇsi glefsur ˙r s÷gu Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu. ═ ljˇsi ■ess a­ flest bendir til a­ 45 ßra s÷gu sÚrstakrar stofnunar um tvÝhli­a ■rˇunarsamvinnu ═slands lj˙ki innan tÝ­ar eru ■essar stuttu frßsagnir endurbirtar.

Fyrirs÷gn Ý TÝmanum Ý jan˙ar 1976.
Stofnunin "A­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin" tˇk til starfa - a­ nafninu til - 1. aprÝl 1971 Ý samrŠmi vi­ l÷gin sem sam■ykkt voru viku fyrr. Stofnunin haf­i hins vegar engar fjßrveitingar ß ■essu fyrsta ßri en Al■ingi kaus henni stjˇrn. "Fyrsta ßri­, sem stofnunin starfa­i, haf­i h˙n ekki til umrß­a neina fjßrveitingu, og ßri­ 1972 voru a­eins veittar ■rjßr milljˇnir til starfsemi hennar," segir Ëlafur Bj÷rnsson prˇfessor og ■ingma­ur Ý grein Ý 19. j˙nÝ, ßrsriti KvenrÚttindafÚlagsins, en hann var Ý aprÝl 1971 skipa­ur  forma­ur stjˇrnarinnar. Me­ honum Ý stjˇrn voru kosnir Gunnar G. Schram prˇfessor, Jˇn Kjartansson forstjˇri, Ëlafur R. Einarsson menntaskˇlakennari og Írlygur Geirsson stjˇrnarrß­sfulltr˙i. Gunnar flutti reyndar af landi brott sk÷mmu sÝ­ar og ■ß kaus Al■ingi Sk˙la M÷ller kennara Ý hans sta­.
 
┴ fyrsta starfsßri "A­sto­arinnar" eins og stofnunin var oft k÷llu­ "var rŠtt um a­ e­lilegt vŠri a­ ═sland tŠki ■ßtt Ý hinu norrŠna samstarfi sem ■egar var komi­ ß um a­sto­ vi­ ■rˇunarl÷nd," eins og Bj÷rn Dagbjartsson or­ar ■a­ Ý FrÚttbrÚfi ŮSS═ l÷ngu sÝ­ar ■egar hann skrifar um samstarfi­ vi­ Nor­url÷ndin. ═sland ger­ist ßri­ 1973 formlegur a­ili a­ svok÷llu­um Oslˇarsamningi frß ßrinu 1968 um samstarf Nor­urlandanna til a­sto­ar ■rˇunarrÝkjum.
 
VÝsir a­ auknum samskiptum
"Fjßrveitingar til stofnunarinnar hafa hÚr ß landi veri­ af svo skornum skammti, a­ um tvÝhli­a a­sto­, sem neinu munar, hefir ekki veri­ a­ rŠ­a. Hins vegar hefir ═sland ßtt a­ild a­ hinum norrŠnu verkefnum sÝ­an 1973 og hefir teki­ ■ßtt Ý kostna­i vi­ ■au samkvŠmt reglum, sem Nor­url÷ndin hafa komi­ sÚr saman um. Ůessi norrŠnu verkefni eru ■rj˙, svok÷llu­ samvinnuverkefni Ý Kenyu og TanzanÝu og landb˙na­arverkefni Ý TanzanÝu," segir Ëlafur Bj÷rnsson Ý grein sinni Ý 19. j˙nÝ ritinu, ßri­ 1975. "Starf A­sto­ar ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin hefir hinga­ til veri­ svo smßtt Ý sni­um, a­ varla er hŠgt a­ tala um meira en vÝsi a­ auknum samskiptum vi­ ■ri­ja heiminn," segir ■ar ennfremur.
 
Bj÷rn Ůorsteinsson kennari var fyrsti og eini starfsma­ur A­sto­arinnar, lausrß­inn alla tÝ­ Ý hlutastarfi frß haustinu 1971. Bj÷rn skrifar um starfsemina fyrstu ßrin Ý 1. tbl. frÚttabrÚfs A­sto­ar ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin sem kom ˙t fj÷lrita­ Ý jan˙ar 1977, m.a. um fjßrveitingar: ŮŠr voru 3 milljˇnir 1972, 5 milljˇnir 1973, 5 milljˇnir 1974, 10 milljˇnir 1975 og 12.5 milljˇnir 1976. Um sÝ­ustu fjßrveitingarnar skrifar Bj÷rn: "Bß­ar ■essar fjßrveitingar voru rÚtt nŠgilegar til a­ standa vi­ samningsbundnu framl÷gin. Ůa­ var ■vÝ ˙tsÚ­ um ■a­ a­ stofnunin gŠti sinnt a­ ÷­ru leyti ■eim verkefnum sem henni ber samkvŠmt l÷gum. ┴ ■vÝ er engra breytinga von, nema fjßrveitingavaldi­ sjßi sÚr fŠrt a­ auka fjßrveitingar til stofnunarinnar. Ver­ur a­ vona a­ rß­amenn og Al■ingi sjßi sig um h÷nd Ý ■essum efnum fyrr en seinna, ■vÝ a­ l÷g, sem ■essi hafa Šri­ lÝti­ gildi ef ekki er hŠgt a­ framfylgja ■eim. Ver­ur a­ segja eins og er, a­ starfsgrundv÷llur stofnunar, sem ■essarar, er au­vita­ enginn ef h˙n ver­ur ßfram Ý fjßrsvelti eins og h˙n hefur veri­ til ■essa."
 
ŮrˇunarfÚ til ═slands meira en framl÷g til ■rˇunarrÝkja
"Ůiggjum yfirleitt meira ˙r sjˇ­um Sameinu­u ■jˇ­anna en vi­ verjum til styrktar ■rˇunarl÷ndum," sag­i Ý fyrirs÷gn TÝmans vori­ 1976 en ■ß haf­i komi­ ˙t skřrsla stjˇrnar A­sto­arinnar fyrir starfstÝmabili­ 1971-1975. TÝminn segir: "═ ßr mß Štla a­ 1% ■jˇ­artekna okkar ver­i um 1.5 milljar­ar krˇna, og er ■ß ljˇst a­ framlag ═slands ■etta ßr er a­eins um Ż prˇmill. ... Hitt er ■ˇ alvarlegra, a­ ═slendingar hafa ■egi­ jafn miki­ og ■ˇ oftar meira, ˙r sjˇ­um samkvŠmt fjßrlagafrumvarpi," segir ■ar. ═ bˇkinni Stjˇrnarrß­ ═slands er einnig fjalla­ um ■rˇunarsamvinnu frß ■essu sjˇnarhorni en grei­slur frß UNDP, Ůrˇunarstofnun SŮ, til ═slendinga voru st÷­va­ar Ý mars 1976 ■egar ■Šr nßmu 400 ■˙sund dollurum og h÷f­u fari­ fram ˙r ߊtlun. "═ skřrslu sinni um utanrÝkismßl 1976 nefndi utanrÝkisrß­herra a­ "styrkir Ůrˇunarstofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna vŠru fyrst og fremst Štla­ir hinum fßtŠkari ■rˇunarl÷ndum" og hlyti ■a­ a­ vera kappsmßl ═slendinga a­ ßrlegt framlag ■eirra samsvara­i a­ minnsta kosti ■eim grei­slum sem rynnu til landsmanna, svo svo hef­i ekki veri­ hinga­ til. - Ůrˇunara­sto­in ßkva­ ßri­ 1976 a­ ˙thluta ═slendingum s÷mu upphŠ­ Ý ■rˇunara­sto­ og ■eir hef­u fengi­ nŠstli­in fimm ßr. En rÝkisstjˇrnin tˇk ■ß ßkv÷r­un a­ af■akka ■essa a­sto­ "ß ■eirri forsendu, a­ van■rˇu­ rÝki Šttu a­ hafa forgang og a­ rÚtt ■yki a­ ═sland sÚ frekar gefandi en ■iggjandi a­ sjˇ­um Sameinu­u ■jˇ­anna." (Stjˇrnarrß­ ═slands, bls. 346-347, h÷f: Ëlafur Rastrick og Sumarli­i R. ═sleifsson).
 
Fjßrsvelti og a­st÷­uleysi
Fjßrsvelti og a­st÷­uleysi var einkennandi fyrir stofnunina ■au tÝu ßr sem h˙n starfa­i, Bj÷rn Ůorsteinsson haf­i t.d. a­st÷­u Ý herbergiskytru, fyrst Ý Borgart˙ni 7 hjß Fasteignamati rÝkisins og sÝ­an hjß ┴TVR ß Lindarg÷tu. "Stofnunin er Ý sjßlfheldu," er haft eftir Ëlafi Bj÷rnssyni ßri­ 1979 Ý grein Helgarpˇstsins en h˙n hefst ß ■essum or­um: S˙ stofnun sem sÚr um ■ßtt ═slands Ý a­sto­ vi­ ■rˇunarl÷ndin, "A­sto­ ═slands vi­ ■rˇundarl÷ndin" er Ý fjßrhagslegu svelti og hefur veri­ ■a­ frß ■vÝ h˙n var sett ß laggirnar me­ l÷gum frß Al■ingi ßri­ 1971. ┴ Al■ingi hefur ß sama tÝma rÝkt ßhugaleysi um mßlefni stofnunarinnar, og illa hefur gengi­ a­ fß ■ingmenn til a­ sam■ykkja samningsbundin framl÷g til ■r˙narhjßlpar." ═ greininni kemur m.a. fram hausti­ 1978 hafi Al■ingi hafna­ bei­ni frß A═Ů um fimm milljˇna krˇna framlag til stjˇrnunar, skrifistofu og upplřsingastarfsemi. "Ef fari­ er a­ leggja ˙t Ý eitthvert skrifstofuhald Útur ■etta sig meira og minna upp sjßlft. Ůa­ er ekki meira fÚ en svo, sem vi­ leggjum Ý ■rˇunara­sto­, a­ ■a­ ß a­ renna Ý hana ˇskipt," er haft eftir Geir Gunnarssyni al■ingismanni.
 
Vextir nota­ir Ý styrki
Bj÷rn Ůorsteinsson lřsir ■vÝ Ý ■essari s÷mu grein hvernig fjßr er afla­ til a­ senda fˇlk til ■rˇunarlanda til a­ kynna sÚr mßlin af eigin raun, "...me­ ■vÝ a­ taka framl÷gin frß rÝkinu ˙t jafnˇ­um og ■au hafa fengist greidd, og leggja ■au inn Ý banka. Ůar hafa ■au sÝ­an legi­ ß v÷xtum ■ar til eftir ■eim hefur veri­ kalla­. Vextina h÷fum vi­ sÝ­an nota­, me­ leyfi rß­uneytisins, til a­ styrkja fˇlk til fer­a til ■rˇunarlanda. ŮrÝr ═slendingar fengu slÝka styrki, fyrst MargrÚt Einarsdˇttir sem sˇtti rß­stefnu Ý Oslˇ (!) "■ar sem rŠdd voru vandamßl kvenna Ý ■rˇunarl÷ndunum me­ ■ßttt÷ku fj÷lda kvenna ■a­an," (ËB Ý 19. j˙nÝ ritinu), sÝ­an KristÝn Tryggvadˇttir kennari sem fˇr til TansanÝu og safna­i efni Ý samfÚlagsfrŠ­iverkefni, og loks Pßll Hei­ar Jˇnsson sem ger­i nokkra ˙tvarps■Štti um GrŠnh÷f­aeyjar.
 
Ůß tˇk stofnunin ß ßrunum 1972 til 1974 ■ßtt Ý ■vÝ Ý samrß­i vi­ utanrÝkisrß­uneyti­ a­ kosta dv÷l Ýslenskra skipstjˇrnarmanna Ý Indlandi ■ar sem ■eir lei­beindu m÷nnum vi­ fiskvei­ar. ═ nŠsta pistli ver­ur fjalla­ um verkefni A­sto­arinnar ß ßrunum 1971-1981. -Gsal
facebook
UM HEIMSLJËS 

Heimsljˇs - veftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Heimsljˇs er frŠ­slu- og upplřsingarit um ■rˇunarmßl og ■rˇunarsamvinnu. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß ■vÝ a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Heimsljˇs birtir gjarnan greinar um ■rˇunarmßl en ŠtÝ­ undir nafni og ß ßbyrg­ h÷funda. SlÝkar greinar ■urfa ekki a­ endurspegla stefnu ŮSS═. Einungis greinar undir nafni framkvŠmdastjˇra teljast endurspegla vi­horf stofnunarinnar.

 

Skrßi­ ykkur Ý ßskrift ß heimasÝ­unni, www.iceida.is og lßti­ vinsamlegast a­ra me­ ßhuga ß ■rˇunarmßlum vita af tilvist veftÝmaritsins. Allar ßbendingar um efni eru vel ■egnar.

 

Ůeir sem vilja senda okkur ßbendingu um efni e­a afskrß sig af netfangalista eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfangi­ iceida@iceida.is. Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Vi­ bi­jumst velvir­ingar ß ■vÝ a­ geta ekki nota­ Ýslenskar gŠsalappir Ý vi­t÷lum en bandarÝskt sni­mßt VeftÝmaritsins leyfir ekki notkun ■eirra.

 

Bestu kve­jur, ┌tgßfu- og kynningardeild ŮSS═

 

ISSN 1670-8105