gunnisal
Heimsljós
veftķmarit um žróunarmįl
8. įrg. 285. tbl.
28. október 2015
Sameinušu žjóširnar fagna sjötķu įra sögu:
Höfum skuldbundiš okkur til aš nį 0,7% takmarki SŽ
Nefndarįlit  minni hluta utanrķkismįlanefndar um frumvarp utanrķkisrįšherra
Frumvarpiš vanbśiš, illa rök-stutt og byggt į misskilningi

"Minni hluti utanrķkismįlanefndar gagnrżnir haršlega hvernig aš fyrirliggjandi frumvarpi er stašiš og telur žaš vanbśiš, óljóst og byggja aš hluta til į misskilningi. Hvergi liggur fyrir greining į žvķ hvaša vanda er ętlaš aš leysa meš žvķ aš leggja nišur Žróunarsamvinnustofnun Ķslands (ŽSSĶ) og fęra verkefni hennar inn ķ utanrķkisrįšuneytiš. Žvert į móti liggur fyrir aš ŽSSĶ hefur stašiš sig meš mikilli prżši og hlotiš lof fyrir störf sķn, m.a. frį žróunarsamvinnunefnd OECD, DAC. Engin haldbęr rök koma fram ķ frumvarpinu fyrir žvķ aš leggja stofnunina nišur. Žvert į móti er ķ greinargerš tekiš sérstaklega fram aš stofnunin hafi "unniš svo gott starf į vettvangi aš eftir žvķ er tekiš" og sagt aš ŽSSĶ hafi "margsannaš sig ķ óhįšum śttektum". Ķ žessu ljósi er frumvarp utanrķkisrįšherra um aš leggja stofnunina nišur illskiljanlegt," segir ķ upphafi įlits minni hluta utanrķkismįlanefndar sem birt var ķ sķšustu viku. 

Undir įlitiš skrifa fulltrśar allra stjórnarandstöšuflokkanna, Samfylkingar, Vinstri gręnna og Bjartrar framtķšar auk žess sem fram kemur aš įheyrnarfulltrśi Pķrata lżsir sig samžykkan nefndarįlitinu.

Ķ įlitinu segir ennfremur:

"Ķ greinargerš meš frumvarpinu er klifaš į hugtökum eins og skilvirkni, hagkvęmni samhęfingu og samlegšarįhrifum og fjallaš um aš draga śr óhagręši og tvķverknaši ķ rekstri. Engin dęmi eru žó nefnd ķ greinargerš eša framsögu rįšherra um meintan tvķverknaš eša óhagręši. Žrįtt fyrir ķtrekašar tilraunir tókst ekki aš fį slķk dęmi fram į fundum nefndarinnar. Tillagan um aš leggja nišur ŽSSĶ er heldur ekki gerš ķ sparnašarskyni eins og vel kom fram ķ mįlflutningi rįšuneytisins. Į žvķ er hert ķ umsögn fjįrmįla- og efnahagsrįšuneytis ķ fylgiskjali meš frumvarpinu žar sem kemur skżrt fram aš ekki sé gert rįš fyrir aš lögfesting frumvarpsins hafi nokkurn sparnaš ķ för meš sér. Ķ žessu samhengi er vert aš undirstrika aš ŽSSĶ telst til fyrirmyndarstofnana rķkisins og Rķkisendurskošun hefur t.d. ķtrekaš afgreitt įrsreikning stofnunarinnar athugasemdalaust."

Varaš viš diplómatķskum įherslum
Ķ nefndarįliti minni hluta utanrķkismįlanefndar segir aš fram hafi komiš ķtrekaš ķ mįli gesta į fundum nefndarinnar "aš markmišiš um aš "styrkja tengslin milli žróunarsamvinnu og annarra utanrķkismįla" fęli ķ sér įkvešna hęttu į aš žróunarsamvinna yrši tengd viš óskylda žętti utanrķkisstefnunnar. Hętta er į aš diplómatķskar įherslur fari aš blandast inn ķ žróunarsamvinnuna, ž.e. aš framlagsrķki fari aš reka hana meš eigin hagsmuni aš leišarljósi en ekki hagsmuni fįtękra rķkja eingöngu. Žannig er hętta į samkrulli višskiptahagsmuna viš žróunarsamvinnu žar sem žróunarsamvinna er rekin undir sama žaki og utanrķkisvišskiptastefna svo dęmi sé tekiš."

Engar mįlefnalegar forsendur 
Ķ lok įlitsins segir aš minni hlutinn telji ljóst "aš frumvarpiš sé vanbśiš, illa rökstutt og aš hluta byggt į misskilningi. Engar mįlefnalegar forsendur eru fęršar fyrir žvķ aš leggja ŽSSĶ nišur. ŽSSĶ hefur unniš gott starf, nżmęli og ferskleiki ķ vinnubrögšum stofnunarinnar hafa vakiš veršskuldaša athygli annarra žjóša eins og birtist ķ žvķ aš stofnuninni hefur tekist aš fį yfir 700 millj. kr. frį erlendum stofnunum inn ķ ķslensk verkefni. Ķ ljósi framangreinds telur minni hlutinn žvķ rétt aš skoša alvarlega hvort umgjörš alžjóšlegrar žróunarsamvinnu Ķslands sé betur komiš į žann veg aš fęra verkefni frį utanrķkisrįšuneytinu til ŽSSĶ žannig aš a.m.k. öll tvķhliša žróunarašstoš sé vistuš hjį stofnuninni nś žegar fyrir liggur aš stjórnvöld hyggja į hęgfara hękkun framlaga til alžjóšlegrar žróunarsamvinnu - sem minni hlutinn vonar svo sannarlega aš stašiš verši viš. Viš žęr ašstęšur ętti rķkisstjórnin aš ķhuga aš styrkja hlutverk ŽSSĶ fremur en leggja hana nišur." 

Žvķ er viš aš bęta aš önnur umręša um frumvarpiš hófst ķ sķšustu viku į Alžingi og var ólokiš žegar Noršurlandarįšsžing hófst og žingfundum var frestaš. Framhald umręšunnar veršur sjįlfsagt ķ nęstu viku žegar hefšbundiš žinghald hefst į nż.

Nefndarįlit minni hluta utanrķkismįlanefndar ķ heild
Stöšuskżrsla um stelpur ķ heiminum:
Sjónum beint aš žvķ sem ógert er ķ réttindamįlum stślkna

Ķ nżrri įrsskżrslu um stöšu stślkna ķ heiminum er sjónum beint aš žvķ sem ógert er ķ réttindamįlum stślkna. Alžjóšasamtökin Plan International gefa śt svokallaša "State of the World Girls Report" įrlega og nżja skżrslan ber yfirskriftina "The Unfinished Business of Girls“ Rights." Žar er aš finna greinar um žaš sem įunnist hefur ķ mįlefnum stślkna en einnig žaš sem ógert er til žess aš žęr njóti žeirra réttinda sem žęr hafa. Ķ ritinu er mešal annars fjallaš um stślkur og efnahag, įtök og hörmungar, hlutverk karla og strįka, stślkur og tękni, spurningar um völd, og menntun.

"Žótt hvert og eitt umręšuefni sżni įfanga sem hafa nįšst og markmiš sem enn į eftir aš nį, er eitt öruggt: sś harša barįtta sem stślkur vķšs vegar ķ heiminum standa frammi fyrir dag hvern mun ofbjóša žér," segir ķ kynningu samtakanna į įrsskżrslunni. Nefnd eru sex dęmi ķ tengslum viš menntun žessu til stašfestingar.

  • Ķ įrslok 2012 voru 62 milljónir stślkna į grunnskólaaldri ekki ķ skóla.
  • Ķ Afganistan eru 71 stślkna, og ķ Pakistan 82 stślkur, ķ grunnskóla fyrir hverja 100 strįka.
  • Fyrir unga stślku ķ Sušur-Sśdan eru žrefalt meiri lķkur į žvķ aš hśn deyi af barnsförum eša į mešgöngu en aš hśn ljśki grunnskólanįmi.
  • Könnun įriš 2011 leiddi ķ ljós aš rśmlega 50% stślkna, og žvķ sem nęst 68% strįka, į Indlandi lżsa sig sammįla fullyršingunni: "Žar sem fólk bżr viš örbirgš er betra aš mennta strįk en stelpu."
  • Į įrunum 2009 til 2013 voru geršar įrįsir į skóla ķ sjötķu žjóšrķkjum og ķ mörgum tilvikum var spjótum sérstaklega beint aš stślkum, foreldrum og kennurum sem berjast fyrir kynjajafnrétti ķ menntun.

Įrsskżrsluna mį lesa hér.
Landsfundarįlyktun Sjįlfstęšisflokksins:
Vilja draga śr višskipta-hindrunum sem snerta fįtękustu žjóširnar

Ķ landsfundarįlyktun Sjįlfstęšisflokksins frį žvķ um sķšustu helgi um utanrķkismįl er ekki minnst į aukin framlög til alžjóšlegrar žróunarsamvinnu og reyndar koma hugtökin žróunarsamvinna eša žróunarmįl ekki fyrir ķ įlyktuninni. Hins vegar segir ķ kafla um alžjóšlega samvinnu aš grundvöllur utanrķkisstefnu Sjįlfstęšisflokksins sé aš standa vörš um hagsmuni Ķslands meš alžjóšlegu samstarfi og rękta sérstaklega tengsl viš žęr žjóšir sem deila meš okkur hugsjónum um frelsi, lżšręši og mannréttindi.

Į öšrum staš segir aš į "vettvangi Sameinušu žjóšanna og annarra alžjóšlegra samtaka og stofnana ber Ķslendingum aš styšja af einurš mįlefni frišar og mannréttinda og stušla aš umbótum og framförum į alžjóšavettvangi. Žar ber hęst barįttu gegn hungri, sjśkdómum og fįtękt og aš tekiš sé į vanda flóttafólks ķ heiminum meš markvissum hętti."

Ķ įlyktun landsfundarins segir ennfremur aš "forsendur jįkvęšrar efnahagsžróunar og bęttra kjara ķbśa fįtękustu rķkja heims eru aukin utanrķkisvišskipti og viršing fyrir umhverfismįlum. Sjįlfstęšisflokkurinn telur aš stefna beri aš žvķ į heimsvķsu aš draga śr višskiptahindrunum, sem snerta sérstaklega fįtękustu žjóšir heims til aš stušla žannig aš aukinni hagsęld žessara rķkja."

Eigum aš deila aušlegš okkar meš žeim sem mest žurfa į aš halda

Aš mati Vinstri gręnna er žaš "fyrir nešan allar hellur aš į tķmum batnandi žjóšarhags eigi framlög til žróunarsamvinnu samkvęmt fjįrlagafrumvarpinu aš standa ķ staš og aš rķkisstjórnin hyggist ekki einu sinni standa viš sķn eigin metnašarlausu įform ķ žeim efnum,"  eins og segir ķ landsfundarįlyktun flokksins frį sķšustu helgi.

Žar segir ennfremur aš naušsynlegt sé "aš Ķsland axli įbyrgš į forréttindastöšu sinni ķ alžjóšasamfélaginu og geri žaš sem ķ valdi žess stendur til aš deila aušlegš sinni meš žeim sem mest žurfa į aš halda. Viš megum ekki lķta undan," segir ķ įlyktun fundarins.

Nįnar
Jafnrétti kynjanna raunhęft markmiš fyrir įriš 2030
Frétt RŚV
Phumzile Mlambo-Ngcuka  framkvęmdastżra UN Women var hér į landi um sķšustu helgi og tók mešal annars žįtt ķ fundi ķ Hörpu ķ tilefni af aldarafmęli kosningarréttar ķslenskra kvenna. Fram kom ķ mįli hennar aš hśn teldi jafnrétti kynjanna raunhęft markmiš fyrir įriš 2030, aš mörg ljón séu ķ veginum en erfišast verši aš breyta hugarfarinu, eins og fram kom ķ frétt RŚV.

Ķ grein Önnu Marsibil Clausen blašamanns į Mbl.is kemur fram aš Phumzile hafi rętt viš ķslenska karlmenn um jafnréttisįtakiš HeForShe. Ķ greininni segir:

"Žaš er end­ur­nęr­andi aš heyra unga menn segj­ast vera femķn­ist­ar, ég hélt ekki aš ég myndi lifa žann dag aš heyra žaš."

"Lófa­klappiš dundi um leiš og fram­kvęmda­stżra UN Women, Phumzile Mlam­bo-Ngcuka, sleppti žessu sķšasta orši spjall­fund­ar ut­an­rķk­is­rįšuneyt­is­ins og UN Women į Ķslandi um žżšingu HeForShe herferšarinnar. Hśn vķsaši žar til orša tón­list­ar­manns­ins Frišriks Dórs og tóm­stunda­fręšinem­ans Stef­įns Gunn­ars sem bįšir höfšu talaš fyr­ir jafn­rétti skömmu įšur og hafiš mįl sitt į žvķ aš skil­greina sig sem femķn­ista," sagši ķ greininni.

Sķšar ķ greininni segir aš ķ lok fundarins hafi Phumzile hvatt ķs­lenska karl­menn til žess aš skrį sig sem HeForS­he į heimasķšu verk­efn­is­ins. "Sagši hśn aš žó svo aš Ķsland leiši list­ann ķ skrįn­ing­um mišaš viš höfšatölu geti landiš enn gert bet­ur. "Ég žarf 100 pró­sent frį Ķslandi," sagši Madame Phumzile og žó svo aš glettn­in hafi skiniš śr aug­um henn­ar var öll­um višstödd­um ljóst aš gamn­inu fylgdi nokk­ur, ef ekki full al­vara."

Framkvęmdastżra UN Women veršur višstödd spjallfund ķ Hörpu/ Vķsir
Samstarfssamningur viš UN Women

Ķ sķšustu viku skrifušu Gunnar Bragi Sveinsson utanrķkisrįšherra og Gušrśn Ögmundsdóttir formašur stjórnar landsnefndar UN Women undir samstarfssamning utanrķkisrįšuneytisins viš landsnefndina fyrir tķmabiliš 2016-2018. Um er aš ręša fjórša samninginn sem undirritašur er til žriggja įra ķ senn.

Eitt helsta markmiš samningsins er aš stušla aš vitundarvakningu og sinna fręšslu- og upplżsingastarfi um störf UN Women, kynjajafnrétti og mįlefni kvenna ķ žróunarlöndum. Auk žess sem landsnefndin veitir almenna rįšgjöf og umsögn vegna mįlefna į fjölžjóšlegum vettvangi og sinnir fręšslu um jafnréttismįl fyrir sérfręšinga sem fara til starfa į vettvangi į vegum utanrķkisrįšuneytisins.

Į nęstu žremur įrum stefnir landsnefndin į višamikiš kynningarįtak og fręšsluherferš um HeforShe į Ķslandi. Žį mun landsnefndin leggja aukna įherslu į aš fręša almenning um žįtttöku UN Women ķ mannśšarstarfi, en stofnunin hefur nżlega hafiš stušning į žeim vettvangi, sem m.a. felst ķ stušningi viš konur sem bśa viš neyš, įherslu į öryggi t.d. ķ flóttamannabśšum og fręšslu til samtaka sem sinna mannśšarstarfi svo fįtt eitt sé nefnt, eins og fram kemur į vef UN Women.

Framlög til landsnefndarinnar nema samtals 39 milljónum į gildistķma samningsins, eša 13 m.kr. į įri.

Sögulegt tękifęri til aš sżna alžjóšlega forystu

"Į loftslagsrįšstefnunni COP21 ķ Parķs gefst sögulegt tękifęri til aš sżna alžjóšlega forystu og vilja til aš taka į loftslagsbreytingum," segja umhverfis- og loftslagsmįlarįšherrar Noršurlandanna en ķ morgun skrifušu žeir undir sameiginlega yfirlżsingu į įrlegu žingi Noršurlandarįšs ķ Reykjavķk. 

Ķ yfirlżsingunni segja žeir aš į loftslagsrįšstefnunni COP21 ķ Parķs ķ nęsta mįnuši gefist sögulegt tękifęri til aš sżna alžjóšlega forystu og vilja til aš taka į loftslagsbreytingum. Žį ķtreka žeir mikinn vilja til aš nį metnašarfullum og lagalega bindandi alžjóšlegum samningi į COP21 ķ Parķs sem komi muni ķ veg fyrir aš mešalhitastig ķ heiminum hękki um meira en 2 grįšur į Celsķus.

Sjįlfbęr hagvöxtur - norręna leišin
Ķ fréttatilkynningu segir aš Noršurlöndin hyggist enn sem fyrr beita sér fyrir metnašarfullum ašgeršum ķ loftslagsmįlum og stefna aš žvķ aš hagkerfin ķ samfélögum žeirra verši loftslagsžolin, meš mikla orkuskilvirkni og litla losun kolefna. Noršurlönd hafi löngum litiš fram į veginn viš stefnumótun ķ loftslags- og orkumįlum.

"Reynsla okkar sżnir aš hęgt er aš draga śr losun meš įhrifarķkum hętti įn žess aš hagvöxtur eša samfélagsžróun bķši skaša af. Ašgeršir ķ loftslagsmįlum geta bętt efnahagslegan įrangur, hvatt til fjįrfestinga og nżsköpunar, skapaš atvinnu og haft jįkvęš įhrif į öšrum svišum, svo sem į heilsufar og orkuöryggi," segja norręnu rįšherrarnir.


Jóhann Žorsteinsson lįtinn
Jóhann Žorsteinsson lķfefnafręšingur og fyrrverandi starfsmašur Žróunarsamvinnustofnunar Ķslands ķ Mósambķk er lįtinn, 67 įra aš aldri. Hann lést eftir skammvinn veikindi ķ Mapśtó, höfušborg Mósambķk, žar sem hann bjó samfellt ķ tuttugu įr.

Jóhann fór fyrst til starfa į vegum Žróunarsamvinnustofnunar til Mósambķk ķ október 1995 sem verkefnastjóri og fulltrśi Ķslands ķ verkefni SADC rķkjanna um umbętur ķ gęšamįlum sjįvarfangs.  Jóhann hafši įšur en hann hélt utan starfaš aš gęšamįlum hjį Rannsóknastofnun fiskišnašarins, bęši ķ Reykjavķk og Vestmannaeyjum, en auk žess hafši hann starfsreynslu frį Sjįvarafuršadeild Sambandsins og Sölumišstöš hrašfrystihśsanna.

Eftir aš SADC verkefninu lauk įriš 1998 rak Jóhann um hrķš veitingahśs ķ Quelimane ķ noršur Mósambķk. Einnig vann hann ķ įrabil sem gęšastjóri hjį frönsku rękjueldisfyrittęki ķ sama fylki.   Jóhann réšst aftur til starfa hjį ŽSSĶ įriš 2006 sem rįšgjafi viš eftirlitsstofnun meš gęšum ķ sjįvarśtvegi en sś stofnun rak mešal annars rannsóknarstofur ķ Mapśtó, Beira og Quelimane.

Jóhann lauk störfum fyrir Žróunarsamvinnustofnun įriš 2009, en sķšustu įrin rak hann eigiš fyrirtęki ķ Mapśtó sem sį mešal annars um višhald hśseigna sendirįša og opinberra stofnana.

Jóhann lętur eftir sig eiginkonu, Marcelinu Francisco Loforte Žorsteinsson, og žrjś uppkomin börn.  
Minningarathöfn fer fram mįnudaginn 2. nóvember kl. 13:00 ķ Hįteigskirkju.

Žróunarsamvinnustofnun Ķslands sendir ašstandendum innilegar samśšarkvešjur.

Įhugavert

Five myths about poverty, growth and inequality, eftir Chris Hoy/ ODI
-
Nine things we learned about the global goals, eftir Eliza Anyangwe og Bibi van der Zee/ TheGuardian
-
Aid then and now: 'There is great dignity in receiving the generosity of others'/ TheGuardian
-
Energy Access Is Not for Free, eftir Kristina Skierka/ HuffingtonPost
-
Empowering Women through Jobs in the Digital Economy/ Alžjóšabankinn
Focus On Zero Hunger: South Sudan (Episode 6)
Focus On Zero Hunger: South Sudan (Episode 6)
What works to keep adolescent girls in school? Part 3, eftir Berk Ozler/ Alžjóšabankablogg
-
We can end polio-if we want to, eftir Shelly Garnham/ Results-Results
-
Young Global Citizens For A Sustainable Planet/ Unesco
-
1st EuropeAid Social Media Youth Takeover/ Storify
-
Det räckte inte med att Hitler kallade afrikaner för halvapor/ OmVärlden
-
Are the Global Goals Famous Yet?, eftir Charles Kenny/ CGDev
-
New Jolie film puts spotlight on Ethiopia's child bride abductions/ Reuters
-
No need to panic: Africa is still rising... slowly, eftir Liesl Louw-Vaudran/ ISSAfrica
-
It's our shared responsibility to protect girls' and women's rights, eftir Magdy Martķnez-Solimįn/ UNDP
#Music4Dev guest MzVee hopes her music will help end poverty, eftir Korina Lopez/ Alžjóšabankablogg
-
SCENES FROM THE POLIO FIGHT, eftir Bill Gates/ GatesNotes
-
Girls speak out: 'I want to be a lawyer, to take action for pregnant children'/ TheGuardian
-
Live Q&A: Improving nutrition by 2030 - how do we get there?/ Alžjóšlegt netspjall į morgun, fimmtudag, TheGuardian
-
Will the SDGs Serve to Bridge the Gender Gap?, eftir Paloma Duran/ IPS
-
My son was born in our car. He was still safer than if he'd been born in 21 other countries, eftir Mark Leon Goldberg/ WashingtonPost
-
Global Security: What Does Gender Have To Do With It?/ USIP
-
Promoting, Protecting and Realising the Rights of Children: A Matter of Political Will, eftir Jakob Con Uexkull/ TheGuardian
-
Children paying a high price for growing inequality, OECD How's Life? report finds
-
How will the SDGs differ from the MDGs?, eftir Duncan Green og Takumo Yamada/ TheIGC
-
Greint frį góšum įrangri, eftir Óla Kristjįn Įrmannsson/ Vķsir
-
Beyond Smiling Faces: How engaging with youth can help transform societies and achieve the Sustainable Development Goals, eftir Sarah Huxley, Felix Zimmermann og Bathylle Missika/ DevCom & ActionAid
-
Hver er staša gjafmildi į Ķslandi?, eftir Gunnar Hersvein/ Stundin
-
Why Is DfID Pushing Solar-Only When Africans Say They Want On-Grid Electricity?, eftir Benjamin Leo/ CGDev
-
Where Has The Global Movement Against Inequality Got To, And What Happens Next?, eftir Katy Wright/ GlobalPolicy
-

Fręšigreinar og skżrslur
Fréttir og fréttaskżringar

Morocco poised to become a solar superpower with launch of desert mega-project/ TheGuardian
-
New UN health agency report cites measures to reduce risks from climate pollutants/ UN
-
UNICEF undirbżr dreifingu hjįlpargagna ķ Afganistan og Pakistan/ UNICEF
-
-
-
-
-
-

-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
 
Opportunity and equality for all?/ OECD
Opportunity and equality for all?/ OECD
Launch of the Centre for Opportunity and Equality/ OECD
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

Jóhann Žorsteinsson 1948-2015 - Minning

Ég sat um žetta leyti įrs ķ fyrra į veitingastaš ķ mósambķsku borginni Quelimane og beiš eftir flugi til Mapśtó. Nķu tķma seinkun var į fluginu noršur vikunni įšur og nś hafši vélinni seinkaš aftur um nķu klukkutķma. Mér varš starsżnt į pizzuofninn į veitingastašnum. Jói Žorsteins hafši sagt mér frį honum žegar ég fęrši honum reykta hangilęriš aš heiman sem hann ętlaši aš hafa į jólunum. Hann sagši aš fyrst ég vęri aš fara til Quelimane yrši ég aš koma viš į veitingahśsinu sem hann rak um įrabil og sérstaklega gera mér ferš žangaš til aš sjį pizzuofninn, hann vęri engin smįsmķši. Hann fylgdi sögunni eftir ķ smįatrišum ķ leiftrandi skemmtilegri og lifandi frįsögn, sagši nįkvęmlega frį žvķ hvernig hann hannaši ofninn og hvernig žessu ferlķki var komiš fyrir og meš kunnuglegum glettnissvip ķ andlitinu trśši hann mér fyrir žvķ aš ekki hefši veriš eldaš ķ öšrum eins pizzuofni ķ henni Mósambķk.
 
Og nś er Jói Žorsteins allur. Farinn alltof fljótt.

Žaš er birta og gleši yfir minningum um Jóa Žorsteins. Žaš fór įvallt einkar vel į meš okkur žegar viš hittumst og ég hafši į honum miklar mętur, góšlįtlegu augunum og sögunum sem hann sagši af sjįlfum sér og samferšarfólki. Ég tók snemma eftir žvķ aš hann var śrręšagóšur, alltaf meš lausnir į takteinum og hann var einstaklega greišvikinn, dįlķtill ęvintżramašur eins og tķtt er um žį sem gera Afrķku aš heimkynnum sķnum, hafši alltaf of mörg jįrn ķ eldinum, grannur og kvikur ķ hreyfingum meš góša nęrveru, eins og sagt er. 

Ég sį hann fyrst nišur viš höfn ķ Mapśtó haustiš 1998 žegar ég var ķ fylgdarliši Halldórs Įsgrķmssonar utanrķkisrįšherra sem fréttamašur Sjónvarps į ferš um samstarfsrķki Žróunarsamvinnustofnunar. Jói var žį bśinn aš vera ķ Mósambķk ķ fįein įr og vann fyrir ŽSSĶ ķ samstarfsverkefni meš žjóšum ķ sunnanveršri Afrķku sem snerist um gęšamįl sjįvarfangs. Hann hafši mikla reynslu af slķkum störfum frį Ķslandi og naut žess aš mišla žekkingu sinni og byggja upp samstarf viš heimamenn.

Viš įttum sķšar eftir aš kynnast betur žegar viš vorum bįšir starfsmenn Žróunarsamvinnustofnunar og ég kom sušur til Mósambķk ķ efnisleit meš skrifblokk og myndavél. Žį var Jói ekki ašeins fylgdarmašur og sögumašur um rannsóknarstofur ķ gęšaeftirliti eša sjįlfa rķkiseftirlitsstofnunina heldur bauš hann mér meš ķ mislangar feršir um Mapśtó og Mósambķk til aš sżna mér borgina og landiš eša heimsękja tengdamóšur sķna ķ sveitina žar sem hann var lķka aš bjįstra viš aš byggja, koma sér upp hśsi ķ ellinni, sem hann fékk sķšan aldrei aš lifa.

Mér er minnisstętt aš į heimleiš śr feršinni til gömlu konunnar geršum viš stuttan stans viš einskonar vegasjoppu, lķtinn veitingastaš žar sem viš fengum okkur sśpu og Jói var óšar kominn ķ fjörugar umręšur viš vertinn. Ég sagšist ętla aš bregša mér śt ķ fįeinar mķnśtur og freista žess aš taka nokkrar myndir ķ sķšdegissólinni. Og žarna bak viš vegasjoppuna tók ég tvęr myndir į sömu mķnśtunni, tvęr ljósmyndir sem eru aš margra dómi jafnvel tvęr žęr skįstu sem ég hef tekiš um ęvina. Žegar ég horfi į myndirnar er mér efst ķ huga žakklęti til Jóa Žorsteins. 

Fyrir žį sem hafa įstrķšu fyrir ljósmyndun og sjį myndefni viš hvert fótmįl ķ fjarlęgum heimshluta eins og Afrķku er ekkert betra en aš vera į ferš meš manni eins og Jóa Žorsteins. Hann var alltaf viljugur til aš stöšva bķlinn, kom gjarnan ķ humįtt į eftir mér, alltaf žolinmóšur, vinsamlegur og hlżr. Viš fórum ógleymanlega helgarferš til Svasķlands, ókum um landiš og höfšum nęgan tķma til aš spjalla og staldra viš žar sem eitthvaš markvert var aš sjį. Jói Žorsteins var fróšur um žennan heimshluta og gerši sér far um aš deila žeim fróšleik. Hvar sem hann kom leit hann į alla sem jafningja, fór ekki ķ manngreinaįlit og ķ fari hans var hvorki aš finna hroka né yfirlęti. Ég kunni vel viš žessa eiginleika og manninn sem žį hafši aš geyma. 

Hann lifši lķfinu lifandi. Blessuš sé minning Jóhanns Žorsteinssonar. Eiginkonu og uppkomnum börnum sendi ég innilegar samśšarkvešjur.
 -Gunnar Salvarsson 

Glefsur śr sögu ķslenskrar žróunarsamvinnu - VI hluti
Tvķhliša ašstoš forsenda frumvarpsins   
Fyrir nokkrum įrum birtust ķ Heimsljósi glefsur śr sögu ķslenskrar žróunarsamvinnu. Ķ ljósi žess aš flest bendir til aš 45 įra sögu sérstakrar stofnunar um tvķhliša žróunarsamvinnu Ķslands ljśki innan tķšar eru žessar stuttu frįsagnir endurbirtar.

Žaš er eitthvaš bogiš viš žį skilgreiningu į vanžróušum löndum, žróunarlöndum, sem hvaš žekktust eru ķ heiminum. Er žar m.a. haldiš fram, aš žaš séu lönd, sem ekki fylgist meš tķmanum. Žetta mį žó ekki skilja svo, aš hér sé ašeins įtt viš fįein lönd, sem svo er įstatt um, heldur er hér um aš ręša lönd, žar sem um 2/3 hlutar ķbśa jaršar bśa. Meš skilgreiningu sem žessari gerum viš óafvitandi lķtiš śr vandanum, viš blekkjum sjįlf okkur og metum vandamįlin samkvęmt žvķ." Žetta segir Skśli Möller varaformašur Ęskulżšssambands Ķslands ķ greinarflokki sem birtist ķ Morgunblašinu voriš 1970 undir yfirskriftinni: Hvaš er žróunarland?
Žar var komiš sögu aš žriggja manna nefndin um ašstoš Ķslands viš žróunarlöndin hafši veriš bešin um aš skila svoköllušu endanlegu įliti eftir aš hugmyndir um sérstakan "žróunarsjóš" höfšu veriš teknar af dagskrį žingsins. Endanlega įlitiš lį fyrir frį nefndinni, žeim Ólafi Björnssyni, Sigurši Gušmundssyni og Ólafi Stephensen, ķ febrśar 1970. Sķšla sama įrs, ķ októberlok, kom frumvarpiš fram į žingi og Ólafur Björnsson fylgdi žvķ śr hlaši fįeinum dögum sķšar, 4. nóvember, enda var hann fyrstur žingmanna "til žess aš bera žetta mįl inn ķ žingiš," eins og hann komst sjįlfur aš orši. Ašrir flutningsmenn frumvarpsins voru žeir Björn Jónsson, Jón Įrmann Héšinsson, Karl Gušjónsson og Ólafur Jóhannesson.
 
Ólafur Björnsson gerši grein fyrir žeim drętti sem oršiš hafši frį žvķ nefndin var skipuš haustiš 1965 og vķsaši til efnahagsöršugleikanna sem skullu į seinni hluta įrsins 1967, "sem hlutu aš setja svip sinn mjög į alla fjįrlagaafgreišslu og žį aušvitaš um leiš į mat į möguleikum į žvķ aš leggja fé fram ķ žessu skyni sem öšru. Žessir efnahagsöršugleikar og žaš, hvaš mjög žrengdi vegna žeirra aš öllum fjįrveitingum, uršu svo til žess, aš hlé varš žį um skeiš į störfum nefndarinnar."
 
Frumvarpiš var ķ žrķgang rętt į žingi žennan veturinn, fyrst 4. nóvember 1970 į žingskjali 71, ķ annaš sinn viš ašra umręšu 26. nóvember sama įr og loks viš žrišju umręšu 17. mars 1971. Žaš er full įstęša til žess aš lķta į višhorfin sem uppi voru milli žingmanna og rżna ašeins ķ žau atriši sem įgreiningur var um. Fyrst er žó aš lķta į sjįlft frumvarpiš en ķ 1. grein žess segir: Komiš skal į fót opinberri stofnun, er nefnist Ašstoš Ķslands viš žróunarlöndin.
 
Įhersla į kynningarhlutverk til aš efla įhuga almennings
Ķ 2. greininni um hlutverk stofnunarinnar segir aš hśn skuli ķ fyrsta lagi gera tillögur um hugsanlegar framkvęmdir ķ žįgu žróunarlandanna, skipuleggja slķkar framkvęmdir og hafa eftirlit meš žeim. Ķ öšru lagi aš vinna į annan hįtt aš auknum samskiptum Ķslands og žróunarlandanna, į sviši menningarmįla og višskipta og leggja skuli įherslu į tiltekin verkefni žar efst į blaši er aš vinna aš kynningu į žróunarlöndunum og mįlefnum žeirra "meš žaš fyrir augum aš efla įhuga almennings į aukinni ašstoš viš žau." Žį er vikiš aš auknum menningartengslum og nefndur m.a. möguleikinn aš veita ungu fólki ašgang aš hérlendum menntastofnunum. Einnig er minnst į višskiptatengsl og fram kemur aš stofnunin į lķka aš veita upplżsingar og leišbeiningar til annarra sem hafa meš höndum hjįlparstarfsemi ķ žįgu žróunarlandanna. Loks er eitt af hlutverkunum aš skipuleggja og hafa eftirlit meš verkefnum sem Ķslandi kynnu aš vera falin af hįlfu Sameinušu žjóšanna.
 
Ķ 3. greininni er stofnuninni heimilt aš stofna til samskota mešal almennings ķ žįgu įkvešinna verkefna; 4. greinin fjallar um stjórnina sem į aš vera skipuš fimm mönnum sem kosnir eru af sameinušu Alžingi; 5. greinin er heimild stjórnar til aš leita sérfręšilegrar ašstošar; 6. greinin fjallar um aš kostnašur sé greiddur śr rķkissjóši og 7. greinin er um gildistöku laganna.
 
Ekki žörf sérstakrar löggjafar um framlög til alžjóšastofnana
Ķ frumvarpinu er sem sagt gert rįš fyrir aš "komiš skuli į fót opinberri stofnun, er nefnist Ašstoš Ķslands viš žróunarlöndin" en ķ fyrri tillögum sem komu fram į žingi var ekki tekin afstaša til žess hvort ašstošin yrši ķ mynd framlaga til alžjóšlegra stofnana eša meš sérstakri stofnun sem hefši meš höndum tvķhliša žróunarašstoš, "en ķ henni felst žaš, aš Ķslendingar sjįlfir mundu žį skipuleggja og annast framkvęmdir til ašstošar ķ žróunarlöndunum annašhvort einir eša eftir atvikum ķ samvinnu viš ašra," eins og fram kom ķ mįli Ólafs Björnssonar fyrsta flutningsmanns. Hann sagši žetta vera grundvallarmun "žvķ aš ef sś leiš yrši farin aš leggja ašstošina einvöršungu fram sem framlag til alžjóšlegra stofnana, žį vęri ...engin žörf sérstakrar löggjafar um žetta efni. Žį vęri nóg, aš t.d. starfsmönnum utanrķkisrįšuneytis eša fulltrśum Ķslands į žingi Sameinušu žjóšanna vęri fališ aš gera tillögu um žaš til fjįrveitinganefndar, hversu žvķ fé, sem veitt vęri į fjįrlögum hverju sinni, vęri bezt rįšstafaš. ...Ef ašstošin er hins vegar veitt ķ žeirri mynd, aš Ķsland taki sjįlft virkan žįtt ķ skipulagningu žeirra framkvęmda, ...žį er naušsynlegt aš koma į fót innlendri stofnun... Meš samžykkt žessa frumvarps vęri žvķ tekin sś afstaša til žessa mįls, aš stefnt skuli aš žvķ, aš ašstošin verši ķ žessari mynd
 
Ólafur fęrši sķšan margvķsleg rök fyrir žvķ aš setja ętti į laggirnar slķka stofnun og lagši įherslu į žaš ašstošin vęri ekki žaš sama og alžjóšlegt lķknarstarf. "Žrišji heimurinn svokallaši er voldugt og vaxandi afl į vettvangi hins alžjóšlega samstarfs. Ef viš Ķslendingar viljum vera virkir žįtttakendur ķ žvķ, er okkur naušsynlegt aš žekkja žennan heim, komast ķ snertingu viš hann og kynna okkur vandamįl hans. Viš žurfum aš eignast menn, sem sérfróšir eru į žessu sviši, og žeirrar žekkingar veršur aš mķnu įliti bezt aflaš meš žįtttöku ķ ašstoš viš žróunarlöndin," sagši hann.
 
Geta skuldugir gefiš?
Ķ lok ręšunnar gerši hann 1% višmiš Sameinušu žjóšanna aš umtalsefni og kvašst telja ešlilegt aš Ķslendingar stefni aš žvķ į sama hįtt og ašrar žjóšir, sem slķka ašstoš veita, aš 1% af žjóšartekjunum renni til ašstošar viš žróunarlöndin. Um žetta atriši spunnust miklar umręšur og breytingartillögur žegar frumvarpiš var tekiš til žrišju umręšu 17. mars įriš eftir. Ķ millitķšinni fór önnur umręša fram 26. nóvember 1970. Viš upphaf žeirrar umręšu nefndi Ólafur Björnsson aš žaš sjónarmiš hefši komiš fram um mįliš į opinberum vettvangi, aš "vegna žess aš Ķslendingar skulda talsvert erlendis, žį sé ekki rétt, aš žeir gerist fjįrmagnsśtflytjendur į žann hįtt aš veita ašstoš til žróunarlandanna." Og hann spurši undrandi: "...žętti okkur žaš ekki dįlķtiš vafasamur bošskapur, ef sagt yrši viš okkur, aš svo lengi sem viš ekki gętum greitt upp öll okkar lįn ķ lįnastofnunum og annars stašar, męttum viš hvorki lįna né gefa neinum neitt?"
 
Einar Įgśstsson var eini fulltrśi allsherjarnefndar sem gerši fyrirvara žegar frumvarpiš var afgreitt frį nefndinni. Hann gerši ķtarlega grein ķ ręšu viš 2. umręšu fyrir afstöšu sinni og fyrirvaranum sem fólst ķ efasemdum um réttmęti žess aš setja sérstaka ķslenska stofnun į laggirnar og óttanum viš spillingu. "Žaš er almennt įlitiš, aš sérfręšižekkingu žurfi til žess aš koma žessari ašstoš fyrir og žaš sé mjög aušvelt aš gera jafnvel meira ógagn en gagn og žaš žurfi aš bśa vel um hnśtana til žess aš tryggja, aš vištakendur - sś žjóš, sem žiggur ašstošina - noti hana rétt fólkinu til hagsbóta, en ekki žannig, aš einstakir ašilar ķ vištökulöndunum mati krókinn į slķkri ašstoš, eins og dęmi eru til um og dęmi vęri hęgt aš nefna um. Og žaš, sem ég dreg ķ efa ķ žessu sambandi, er žaš, aš Ķslendingar geti aflaš sér žessarar séržekkingar į mįlefnum žróunarlandanna į žann hįtt, aš žaš kosti ekki of mikinn hluta af žeirri takmörkušu ašstoš, sem Ķslendingar geta ķ té lįtiš." Og sķšar ķ ręšunni sagši Einar: "Viš erum ašilar aš Sameinušu žjóšunum, og viš störfum į žeirra vettvangi. Hvers vegna eigum viš ekki aš nota žęr leišir, sem žar koma til greina? Hér starfar Rauši krossinn, deild śr Alžjóša Rauša krossinum. Er ekki hęgt aš notast viš hann? Hann hefur 10 įra reynslu ķ žróunarhjįlp."
 
Ólafur Björnsson svaraši Einari og sagši af skiljanlegum įstęšum vęri žróunarašstoš og hjįlparstarfi mjög blandaš saman ķ almennum umręšum um žessi mįl. "En alžjóšleg lķknarstarfsemi hefur aušvitaš žvķ hlutverki aš gegna aš koma til hjįlpar, žar sem neyšarįstand skapast, senda matvęli, fatnaš og annaš til naušstaddra, og slķkt įstand getur aušvitaš skapazt ķ žróunarlöndum og ķ öšrum löndum. Hin eiginlega ašstoš viš žróunarlöndin gegnir hins vegar fyrst og fremst žvķ hlutverki aš hjįlpa žessum žjóšum til žess aš nżta nįttśruaušlindir sķnar og ašra framleišslumöguleika. Žess vegna get ég ekki į žetta fallizt, žó aš starfsemi žeirra ašila hér į landi, sem taka žįtt ķ alžjóšlegri lķknarstarfsemi, sé alls góšs makleg."
 
Žrišja umręša og samžykkt frumvarpsins ķ nęsta pistli. -Gsal

facebook
UM HEIMSLJÓS 

Heimsljós - veftķmarit um žróunarmįl er gefiš śt af Žróunarsamvinnustofnun Ķslands. Heimsljós er fręšslu- og upplżsingarit um žróunarmįl og žróunarsamvinnu. Ritinu er ętlaš aš glęša umręšu um žróunarmįl og gefa įhugasömum kost į žvķ aš fylgjast meš žvķ sem hęst ber hverju sinni. Heimsljós birtir gjarnan greinar um žróunarmįl en ętķš undir nafni og į įbyrgš höfunda. Slķkar greinar žurfa ekki aš endurspegla stefnu ŽSSĶ. Einungis greinar undir nafni framkvęmdastjóra teljast endurspegla višhorf stofnunarinnar.

 

Skrįiš ykkur ķ įskrift į heimasķšunni, www.iceida.is og lįtiš vinsamlegast ašra meš įhuga į žróunarmįlum vita af tilvist veftķmaritsins. Allar įbendingar um efni eru vel žegnar.

 

Žeir sem vilja senda okkur įbendingu um efni eša afskrį sig af netfangalista eru vinsamlegast bešnir um aš senda slķk erindi į netfangiš iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Viš bišjumst velviršingar į žvķ aš geta ekki notaš ķslenskar gęsalappir ķ vištölum en bandarķskt snišmįt Veftķmaritsins leyfir ekki notkun žeirra.

 

Bestu kvešjur, Śtgįfu- og kynningardeild ŽSSĶ

 

ISSN 1670-8105