gunnisal
Heimsljˇs
veftÝmarit um ■rˇunarmßl
8. ßrg. 284. tbl.
21. oktˇber 2015
David Cameron forsŠtisrß­herra Breta ß lei­ til ═slands:
Framl÷g til ■rˇunarsamvinnu hafa aukist um 40% Ý 
forsŠtisrß­herratÝ­ hans
Hollendingar skera heiftarlega ni­ur framl÷g til ■rˇunarmßla:
Ver­a framl÷gin frß Hollandi komin ni­ur Ý 0,5% ßri­ 2018?

┴ratugum saman voru Hollendingar Ý hˇpi ■eirra ■jˇ­a sem l÷g­u mest til al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu og voru undantekningarlaust  me­ framl÷g yfir 0,7% vi­mi­i Sameinu­u ■jˇ­anna sem hlutfall af ■jˇ­artekjum. ┴ fßeinum ßrum hafa or­i­ mikil umskipti Ý ■essum mßlaflokki Ý Holllandi eftir a­ sÚrst÷k ■rˇunarsam-vinnustofnun var l÷g­ ni­ur og verkefnin flutt yfir Ý rß­uneyti. ┴ sÝ­ustu fimm ßrum  hafa stjˇrnv÷ld dregi­ verulega saman Ý framl÷gum til mßlaflokksins, hŠtt samstarfi vi­ fj÷lda ■rˇunarrÝkja og loka­ sendirß­um,  ■au skuldbinda sig ekki lengur til a­ verja 0,7% til ■rˇunarsamvinnu og  hafa ßkve­i­ a­ leggja ßherslu ß vi­skipti Ý stefnum÷rkun Ý al■jˇ­legri ■rˇunarsamvinnu.

═ nřrri frÚttaskřringu Devex frÚttaveitunnar er sÚrstaklega horft ß aflei­ingar ni­urskur­ar ß framl÷gum til ■rˇunarmßla fyrir borgarasamt÷kin Ý Hollandi. Vi­ ■eim blasir nřr veruleiki Ý ljˇsi ■ess a­ rÝkisframlagi­ hefur veri­ skori­ ni­ur og samt÷kin ■urfa ■vÝ a­ sko­a nřjar fjßr÷flunarlei­ir, loka skrifstofum, breyta og fŠkka verkefnum.

SamkvŠmt heimildum Devex ver­a framl÷g Hollendinga til ■rˇunarmßla komin ni­ur Ý 0,55% af ■jˇ­artekjum ßri­ 2017 og ■au hafa ■ß ekki um fj÷gurra ßratuga skei­ veri­ lŠgri. Ůß hafa framl÷gin veri­ lŠkkum um einn milljar­ evra. ═ frÚttaskřringunni eru sagt a­ framl÷gin kunni enn a­ lŠkka og fara ni­ur Ý 0,5% ßri­ 2018.

═ greininni er rŠtt vi­ fulltr˙a fj÷gurra borgarasamtaka sem hafa ■urft a­ endurskipuleggja starfsemina Ý ljˇsi breyttra fjßrhagsa­stŠ­na, ■.e. samtakanna Cordaid, Hivos, Oxfam Novib og SNV. Fram kemur a­ rÝkisstjˇrnin hafi Ý ßrsbyrjun tilkynnt um nřjan styrktarsjˇ­ fyrir borgarasamt÷k sem hef­i 60% minna rß­st÷funarfÚ en sjˇ­urinn sem var fyrir. Hßmarks˙thlutun vŠri 15 til 16 milljˇnir evra Ý sta­ ■eirra 70 til 80 milljˇna evra sem borgarasamt÷k ßttu ß­ur kost ß.
Fyrirsjßanleg lŠkkun ß ■rˇunarfÚ til ■jˇ­a sunnan Sahara Ý AfrÝku:
MalavÝ er hß­ast ■rˇunarfÚ allra rÝkja Ý AfrÝku

MalavÝ er  s˙ ■jˇ­ AfrÝku sem rei­ir sig mest ß ■rˇunarfÚ. Ljˇsm. gunnisal.
SamkvŠmt g÷gnum frß OECD er fyrirsjßanlegt a­ tvŠr af hverjum ■remur ■jˇ­um sunnan Sahara Ý AfrÝku koma til me­ a­ fß minna af opinberu ■rˇunarfÚ ß ßrinu 2017 mi­a­ vi­ framl÷gin Ý dag. Fj÷ldi ■jˇ­a Ý AfrÝku rei­ir sig Š minna ß ■rˇunarfÚ og hefur nß­ a­ afla eigin fjßr bŠ­i innanlands og me­ fjßrfestingum. Nefna mß bŠ­i Botswana  og MalÝ Ý ■vÝ sambandi. A­rar ■jˇ­ir eru illu heilli hß­ar ■rˇunarfÚ Ý mismiklum mŠli, engin ■jˇ­ ■ˇ jafn illa st÷dd a­ ■essu leyti og MalavÝ.

MŠlikvar­inn ß ■a­ hversu hß­ar ■jˇ­ir eru erlendu ■rˇunarfÚ byggir ß g÷gnum um hlutfall framlaga Ý innanlandsverkefnum af ■jˇ­artekjum vi­komandi vi­t÷kurÝkis. SamkvŠmt ■essari skilgreiningu er hlutfalli­ hŠst Ý MalavÝ e­a 28,5% af ■jˇ­artekjum. Ůjˇ­in er tŠpast bjargßlna hva­ matar÷ryggi vi­vÝkur og rei­ir sig Ý miklum mŠli ß ■rˇunarfÚ Ý grunn■jˇnustu vi­ Ýb˙na eins og heilbrig­is- og menntamßl. Ůa­ kom berlega Ý ljˇs Ý fjßrmßlahneyksinu fyrir nokkrum misserum ■egar framlagsrÝki kipptu a­ sÚr hendinni a­ opinberir starfsmenn, bŠ­i heilbrig­isstarfsfˇlk og kennarar svo dŠmi sÚu nefnd, fengu ekki ˙tborgu­ laun. Opinber ■jˇnusta var skert og ■a­ var bŠ­i skortur ß nau­synjum, eins og ß eldsneyti og lyfjum.

A­rar ■jˇ­ir ß lista yfir ■Šr ■jˇ­ir Ý AfrÝku sem treyst mest ß framl÷g eru LÝberÝa, GambÝa, MˇsambÝk, R˙anda, Leshoto og MalÝ. 

Ůegar Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands heyrir s÷gunni til:
Spilling ■rÝfst sÚrlega vel Ý gruggugum pottum 
Sigurbj÷rg Sigurgeirsdˇttir stjˇrnsřslufrŠ­ingur

"Eftir a­ utanrÝkisrß­uneyti­ yfirtekur ŮSS═ munu ÷ll framl÷g Ýslenskra skattgrei­enda til al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu lenda Ý "einum potti" innan rß­uneytisins. ╔g leyfi mÚr a­ segja a­ sß pottur mun ver­a "gruggugri" eftir ■ann flutning," skrifa­i Sigurbj÷rg Sigurgeirsdˇttir stjˇrnsřslufrŠ­ingur ß FÚsbˇkarsÝ­u sÝna ß mßnudag en eins og flestum er kunnugt liggur fyrir frumvarp frß utanrÝkisrß­herra um a­ Ůrˇunarsamvinnu-stofnun ═slands ver­i l÷g­ ni­ur frß og me­ ßramˇtum. 

UtanrÝkismßlanefnd hefur afgreitt frumvarpi­ ˙t ˙r nefndinni og ■a­ bÝ­ur annarrar umrŠ­u ß ■inginu.

Pistillinn ß Facebook ber yfirskriftina "ŮSS═: Post mortem - Ůegar Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands (ŮSS═) heyrir s÷gunni til. H˙n r÷ksty­ur fullyr­inguna Ý innganginum me­ ■essum or­um:

"Ůetta fullyr­i Úg, ■ar sem alla jafna er erfi­ara a­ fylgjast me­ ■vÝ sem gerist innan rß­uneyta en innan undirstofnanna ■eirra. Ůa­ er t.d. fßheyrt a­ RÝkisendursko­un geri stjˇrnsřslu˙ttekt ß rß­uneyti. Almenna reglan Ý opinberri stjˇrnsřslu er s˙ a­ me­ ■vÝ a­ koma velskilgreindum og afm÷rku­um verkefnum fyrir Ý undirstofnunum utan rß­uneytis er au­veldara a­ fylgjast me­ ■vÝ ß hvern hßtt fjßrmunum ■ar er vari­. Ůa­ er rß­st÷fun Ý ■ßgu gagnsŠis, sřnileika og almannahagsmuna. Til ■ess a­ teljast framl÷g til al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu ■urfa verkefnin sem fjßrm÷gnu­ eru og a­fer­irnar sem beitt er a­ standast al■jˇ­legar vi­mi­unarreglur sem fylgt er eftir af ■rˇunarsamvinnunefnd OECD."

Sigurbj÷rg gerir lÝka a­ umtalsefni ßsˇkn utana­komandi a­ila Ý framl÷gin til ■rˇunarmßla.

"Fyrir utan ■au ■rˇunarsamvinnuverkefni sem unnin eru ß vettvangi samstarfslands sem eru ß verksvi­i ŮSS═ ■ß er hart tekist er ß um framl÷gin til al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu og ■ar takast ß (a) vi­skiptahagsmunir (t.d. fyrirtŠki sem vilja fß Ývilnanir/stu­ning frß stjˇrnv÷ldum til a­ taka ■ßtt Ý jar­hitaverkefnum Ý ■rˇunarrÝkjum er dŠmi um slÝka hagsmuni), og (b) fÚlagasamt÷k sem m.a. stunda mann˙­ar- og ney­ara­sto­ (Ůar er Rau­i Kross ═slands einn af stŠrstu styrk■egum rß­uneytisins). Hvorki vi­skiptahagsmunir ═slendinga Ý ■rˇunarrÝkjum nÚ strangt tilteki­ mann˙­ar- og ney­ara­sto­ teljast til al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu samkvŠmt al■jˇ­lega vi­urkenndum reglum."

Ůß vÝkur h˙n a­ hagsmunatengslum ١ris Gu­mundssonar hjß Rau­a Krossinum en hann skrifa­i ßlitsger­ina fyrir rß­herrann sem frumvarpi­ er byggt ß. Sigurbj÷rg segir:

"A­alrß­gjafi rß­herrans Ý mßlefnum al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu og ■eim ßformum rß­herrans a­ leggja ni­ur ŮSS═ er einn af Š­stu yfirm÷nnum innan Rau­a Kross ═slands. Ůarna eru augljˇs hagsmunatengsl og ■egar ■au eru til sta­ar geta hagsmunaßrekstrar teki­ ß sig řmsar myndir. Ůessi rß­gjafi rß­herrans talar ■vÝ mßli a­ Ýslensk stjˇrnv÷ld Šttu a­ sty­ja vi­ fyrirtŠki Ý orkugeiranum sem vilja koma me­ jar­hitaverkefni inn Ý ■rˇunarl÷nd, ■rßtt fyrir a­ slÝkt teljist ekki til al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu. Anna­ hvort er um alvarlegan ■ekkingarskort a­ rŠ­a hjß rß­gjafanum e­a honum hefur veri­ fali­ pˇlitÝskt erindi.

ATHUGIđ: ef stjˇrnmßlamenn vilja afla sÚr fylgis ■ß reyna ■eir a­ nß til kjˇsenda Ý gegnum stofnanir sem vinna a­ almannahagsmunum Ý landinu, t.d. ═b˙­alßnasjˇ­, Bygg­astofnun o.fl. Enginn rß­herra aflar sÚr fylgis me­ st÷rfum ŮSS═ vegna ■ess a­ st÷rf hennar eru ß vettvangi ■rˇunarlanda og Ýb˙ar ■eirra hafa ekki kosningarÚtt ß ═slandi. Aftur ß mˇti er au­velt og algengt a­ stjˇrnmßlamenn reyni a­ afla sÚr fylgis me­ stu­ningi sÝnum vi­ Ýslensk fÚlagasamt÷k og fyrirtŠki og gildir ■ß einu hvort ■essir a­ilar eru me­ starfsemi ß ═slandi e­a erlendis.

Vegir spillingar eru oftast ˇrannsakanlegir og mikil nřsk÷pun rÝkir ß ■eim vettvangi. Spilling ■rÝfst sÚrlega vel Ý gruggugum pottum," skrifar Sigurbj÷rg Sigurgeirsdˇttir stjˇrnsřslufrŠ­ingur.

Vilhjßlmur Bjarnason skrifar undir me­ fyrirvara:
Meiri hluti utanrÝkismßlanefndar birtir nefndarßlit

Vilhjßlmur Bjarnason
"Meiri hluti utanrÝkismßlanefndar leggur ßherslu ß a­ nau­synlegt sÚ a­ gŠta a­ hagkvŠmni og skilvirkni Ý al■jˇ­legri ■rˇunarsamvinnu ═slands svo a­ h˙n ver­i rekin me­ sem mestum ßrangri. N˙ ■egar fyrir liggur vilji stjˇrnvalda til a­ hŠkka framl÷g ═slands til al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu er brřnt a­ ganga frß framtÝ­arfyrirkomulagi al■jˇ­legrar ■rˇunarsamvinnu innan Ýslensku stjˇrnsřslunnar ■annig a­ h˙n ver­i me­ sem bestu mˇti. Meiri hlutinn telur a­ svo sÚ me­ ■eim breytingum sem lag­ar eru til Ý fyrirliggjandi frumvarpi og leggur til a­ ■a­ ver­i sam■ykkt ˇbreytt."

Ůannig hljˇ­ar ni­urlag nefndarßlits meiri hluta utanrÝkismßlanefndar um frumvarp utanrÝkisrß­herra um breytingar ß l÷gum um al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu ═slands en meginbreytingin felst Ý ■vÝ a­ Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands er l÷g­ ni­ur og starfsemin fŠr­ inn Ý rß­uneyti­.

Frumvarpi­ var Ý upphafi ■ings lagt fyrir ÷­ru sinni en ■a­ mŠtir har­ri andst÷­u fulltr˙a allra flokka stjˇrnarandst÷­unnar.

┴tak Ý gagna÷flun um fßtŠkt Ý ■rˇunarrÝkjum

Ůjˇ­ir ■ar sem yfir 40% Ýb˙anna eru sßrafßtŠkir.
Nřju heimsmarkmi­in sem fela me­al annars Ý sÚr ˙trřmingu fßtŠktar og hungurs ß nŠstu fimmtßn erum ver­a ekki raunhŠf nema ■vÝ a­eins a­ t÷lfrŠ­ilegum g÷gnum ver­i safna­ me­ skipul÷g­um hŠtti. ═ sÝ­ustu viku tilkynnti Al■jˇ­abankinn um ßtak ß ■essu svi­i sem unni­ ver­ur Ý samstarfi vi­ ■rˇunarrÝkin og al■jˇ­lega samstarfsa­ila. Tryggja ß a­ Ý 78 fßtŠkustu rÝkjum heims ver­i ger­ar kannanir ß heimilishaldi ■ri­ja hvert ßr og a­ fyrstu k÷nnunum ver­i loki­ Ý ßrslok 2020.

═ frÚtt frß Al■jˇ­abankanum segir a­ barßttan gegn fßtŠkt hafi l÷ngum li­i­ fyrir skort ß g÷gnum frß m÷rgum ■jˇ­rÝkjum. Al■jˇ­abankinn hafi skilgreint 29 rÝki ■ar sem engin g÷gn voru fyrirliggjandi um fßtŠkt ß ßrunum 2002 til 2011. Til vi­bˇtar hafi ÷nnur 28 rÝki einungis geta­ vÝsa­ Ý eina k÷nnun um fßtŠkt ß sama tÝmabili. Ůessi skortur ß upplřsingum hafi leitt til ■ess a­ frŠ­imenn hafi ekki haft t÷k ß ■vÝ a­ greina ■rˇun fßtŠktar, hvort h˙n sÚ a­ minnka e­a hvort a­stŠ­ur fßtŠkra sÚu a­ versna.

A­ mati Jim Young Kim framkvŠmdastjˇra Al■jˇ­abankana eru ßrei­anleg g÷gn eitthvert besta ßhaldi­ sem hŠgt er a­ beita til ■ess a­ ˙trřma fßtŠkt. Ůess vegna sÚ brřnt a­ heimiliskannanir nßi til allra samfÚlaga og mŠli breytingar ß lÝfskj÷rum fˇlks.

Stefßn Jˇn Hafstein Ý vi­tali ß Rßs 1
HreinlŠti og menntun er undirsta­an
Smelli­ ß myndina til a­ hlusta ß vi­tali­.

Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands hefur unni­ a­ ■rˇunarverkefnum Ý ┌ganda sem mi­a­ hafa a­ ■vÝ a­ efla stjˇrnkerfi­ Ý afskekktum eyjasamfÚl÷gum og bŠta l÷ndunara­st÷­u fyrir fisk. N˙ er kr÷ftunum beint a­ menntamßlunum. Stefßn Jˇn Hafstein rŠddi mßlefni AfrÝku ß Morgunvaktinni.

Ůannig hefst frßs÷gn ß vef R┌V um samtal ß Morgunvaktinni vi­ Stefßn Jˇn Hafstein umdŠmisstjˇra ŮSS═ Ý ┌ganda. Ůar segir ennfremur:

"Stefßn Jˇn Hafstein er umdŠmisstjˇri Ůrˇunarsamvinnustofnunar Ý ┌ganda, me­ a­setur Ý h÷fu­borginni Kampala. Hann var nřkominn ˙r fer­ til eyja ß ViktorÝuvatni, ■egar Morgunvaktin ß Rßs 1 rŠddi vi­ hann. Ůar eru fiskvei­ar lÝfsbj÷rgin. Me­ Ýslenskri a­sto­ og nřjum l÷ndunarst÷­vum hefur tekist a­ bŠta nřtingu aflans og draga ˙r brottkasti. N˙ er hinsvegar a­alßherslan l÷g­ ß a­ efla menntun ß ■essum slˇ­um, ■ar sem hinga­ til hefur veri­ mj÷g erfitt a­ sŠkja skˇla. A­eins fßir hafa ßtt kost ß ■vÝ.

┌ganda er ung ■jˇ­, um helmingur er yngri en 15 ßra, og miklir m÷guleikar til a­ sŠkja fram, ef ■a­ tekst a­ auka menntun - og hreinlŠti. Ůegar hefur tekist a­ fŠkka stˇrlega tilfellum malarÝu og l÷munarveiki hefur nŠrri veri­ ˙trřmt. Stefßn Jˇn bendir ß a­ hver krˇna sem er vari­ er til hreinlŠtismßla skili margf÷ldum ßrangri. Eitt helsta vandamßli­ Ý ┌ganda sÚ a­ fˇlk ■voi sÚr ekki um hendur eftir a­ hafa gengi­ ÷rna sinna ß vÝ­avangi. Ůessir einf÷ldu atri­i eins og a­ reisa kamra og koma fyrir hand■vottast÷­vum hafi grÝ­arleg ßhrif.

Stefßn Jˇn Hafstein rŠddi st÷­u mßla Ý AfrÝku og framtÝ­arm÷guleika. Hann telur a­ me­ nřjum hnattrŠnum markmi­um Sameinu­u ■jˇ­anna sÚ fŠrst miki­ Ý fang. HŠpi­ sÚ a­ sßrafßtŠkt ver­i eytt ß nŠstu 15 ßrum, ■ˇ nß megi mj÷g miklum ßrangri me­ takm÷rku­um fjßrmunum. En ■a­ sÚ hŠgt a­ koma hreinu vatni til allra. Og ef unga fˇlki­ heldur heilsu og fßi a­ lŠra ver­i framtÝ­in bj÷rt Ý AfrÝku."

Opinn spjallfundur Ý H÷rpu me­ framkvŠmdastřru UN Women ß f÷studaginn

Phumzile Mlambo-Ngcuka
Phumzile Mlambo-Ngcuka framkvŠmdastřra UN Women er vŠntanleg til landsins Ý opinbera heimsˇkn ß f÷studaginn kemur Ý tilefni af 100 ßra kosningaafmŠli kvenna. UtanrÝkisrß­uneyti­ Ý samstarfi vi­ landsnefnd UN Women ß ═slandi bo­a til opins spjallfundar me­ Mlambo-Ngcuka Ý Bj÷rtuloftum Ý H÷rpu sÝ­degis ß f÷studag, frß klukkan 15 til 15:30.

Ëlafur Ů. Stephensen framkvŠmdastjˇri FÚlags atvinnurekenda og stjˇrnarma­ur landsnefndar UN Women ß ═slandi opnar vi­bur­inn og ■rÝr Ýslenskir karlmenn sem hafa lřst yfir stu­ningi vi­ HeForShe ßtaki­ segja frß vi­horfum sÝnum til ßtaksins og hvernig ■eir leggja barßttunni fyrir kynjajafnrÚtti li­ Ý daglegu lÝfi.
Einnig taka til mßls ■eir Fri­rik Dˇr Jˇnsson tˇnlistarma­ur og Stefßn Gunnar Sigur­sson femÝnistio g tˇmstundafrŠ­inemi en bß­ir eru ■eir stu­ningsmenn HeForShe.

═ kj÷lfari­ svarar Phumzile spurningum ˙r sal um HeForShe ßtaki­ og mikilvŠgi ■ess a­ karlmenn og strßkar beiti sÚr markvisst Ý barßttunni fyrir kynjajafnrÚtti.

Vi­bur­urinn fer fram ß ensku og a­gangur er ˇkeypis.


┴rßsum ß albinˇa fj÷lgar Ý a­draganda kosninga
Albino journalist is fighting a deadly bias/ DW
┴rˇsum ß albinˇa hefur fj÷lga­ a­ undanf÷rnu Ý a­draganda kosninga Ý nokkrum AfrÝkurÝkjum. LÝkamshlutar hvÝtingja eru eftirsˇttir vegna ■ess a­ ■eir eru taldir fŠra fˇlki gŠfu og gott kj÷rgengi ef marka mß aukna tÝ­ni ßrßsa vegna ■ess a­ kosningar eru Ý nßnd. MannrÚttindasÚrfrŠ­ingur hjß Sameinu­u ■jˇ­unum segir a­ Ý sex rÝkjum hafi nřlega veri­ greint frß fj÷lgun slÝkra glŠpa. Hann krefst samhŠf­ra a­ger­a til a­ breg­ast vi­ ßrßsunum. Hann segir a­ AlbÝnˇar sÚu einn varnarlausasti ■jˇ­fÚlagshˇpurinn Ý AfrÝku og a­ ■eir sÚu hvergi hultir, ekki einu sinni innan eigin fj÷lskyldu. Me­al rÝkjanna sem Ý hlut eiga eru TansanÝa, MˇsambÝk og Mi­afrÝkulř­veldi­.

-
-
-
-
-
-
-

┴hugavert

The three major challenges to ending extreme poverty, eftir MARCIO CRUZ/ Al■jˇ­abankablogg
-
Is migration good for development? Wrong question!, eftir David Khoudour/ OECD
-
Family dinner time around the world - in pictures/ TheGuardian
-
The faces of child poverty/ UNICEF
Innovation for change - kynningarmyndband/ SIDA
Innovation for change - kynningarmyndband/ SIDA
Transforming livelihoods through good governance and seaweed farming, eftir Alice Lloyd/ Al■jˇ­abankablogg
-
What Do Children Need to Succeed in School?/ ImpatientOptmists
-
VefsÝ­an War Child/ WarChild
-
Will African Leaders Fight for our Farmers?, eftir Sipho Mthathi/ IPS
-
8 deadly diseases to wipe out by 2030/ GlobalCitizen
-
The data lecture: Hans Rosling/ ODI /(bein Net˙tsending ß f÷studag)
-
Hvar eru konurnar?/ UNWomen
-
WHO guidelines to accelerate the realization of the SDGs, eftir Dina Neelofur Khan/ Crowd360
-
7 of the biggest health achievements of all time/ GlobalCitizen
-
Weak States, Poor Countries, eftir Angus Deaton/ Project-Syndicate
One Future, #ZeroHunger/ WFP
One Future, #ZeroHunger/ WFP
Thoughts on Chinese workers in Africa, eftir Dinfin Mulupi/ HowWeMadeItInAfrica
-
A testimony to failed autocracies: Eritrean soccer team defects, eftir James Dorsay/ HuffingtonPost
-
Empowering rural women through the SDGs/ UNWomen
Olafur Eliasson - The King of Light/ DW
Olafur Eliasson - The King of Light/ DW
Beating climate change is key to making nutritious food needed to beat hunger, eftir Neven Mimica og Phil Hogan/ TheGuardian
-
Taking aim at the global food crisis/ UniversityOfCalifornia
Women.Food.Climate/ Oxfam
Women.Food.Climate/ Oxfam
Poverty goals? No, it's extreme wealth we should be targeting, eftir Zoe Williams/ TheGuardian
-
The hidden digital divide/ SciDevNet
-
BETTER DATA. BETTER LIVES. Statistics at the center of sustainable development/ WorldStatisticDay
-
Despite Boko Haram, Activists Are Bringing Education Back to Girls in Nigeria/ TakePart
-
SDG 6: Ensure availability and sustainable management of water and sanitation for all/ UNWomen
-
2 Ways Inclusive Development Reduces Hunger, eftir Scott Angle/ IFDC
-
SŠtti sig ekki vi­ a­ b÷rnin vŠru a­ deyja, vi­tal vi­ Kristj÷nu ┴sbjarnardˇttur sem ˇlst upp a­ hluta til Ý MalavÝ/ Stundin
-
THE END OF HUNGER IS WITHIN REACH/ EndingRuralHunger.org
-
Progress within a Generation, eftir Melindu Gates/ Crowd360
-
The Himba Women of Namibia/ MarjaSchwartz
-
Can business improve nutrition in an SDG world?, eftir Philip Reed/ IDS
-
Africa: Fit Contraception To Local Needs, Health Workers Urged/ MakeEveryWomanCount
-
Why expanding Africa's port infrastructure is just a small part of the solution, eftir GaŰl Raballand/ Brookings
Sharing a meal with family members across five countries and three continents/ ECHO
Sharing a meal with family members across five countries and three continents/ ECHO
What Will It Take to Educate Every Kid in the World?, eftir Joshua Keating/ Slate

FrŠ­igreinar og skřrslur
FrÚttir og frÚttaskřringar

Ebola has almost gone, but life is still desperate in Sierra Leone/ TheGuardian
-
SˇmalÝa - Hi­ misheppna­a rÝki/ Kjarninn
-
World Food Day: Building a movement to end hunger/ FAO
Extreme poverty: can we reach zero by 2030?/ ODI
Extreme poverty: can we reach zero by 2030?/ ODI
South Sudan: FAO air operation delivers agriculture aid to hard-to-access areas/ FAO
-
Before it's too late: Doctors take on one of the deadliest places for women / UNFPA
-
Boko Haram: A Growing Threat in West Africa/ VOA
-
"Never, ever" again - a former circumciser calls for an end to FGM/ UNFPA
-
Study Projects Warmer, Drier Horn of Africa/ VOA
-
Africa: Why Africa Is Lagging Behind in Child Vaccination/ AllAfrica
-
Ugandans Try to Tackle Growing Drug Problem/ VOA
Focus on Zero Hunger: Malawi (Episode 5)/ WFP
Focus on Zero Hunger: Malawi (Episode 5)/ WFP
Boko Haram - A Brief Synopsis/ BBC
-
Joint action on climate change/ SciDev
-
UK firm's surveillance kit 'used to crush Uganda opposition'/ BBC
UN discusses plans to transform Africa in 50 years
UN discusses plans to transform Africa in 50 years
'Slaves by the will of God': Why Mauritania has the highest percentage of slaves in the world/ GlobalPost
-
Behind Sweden's warm welcome for refugees, a backlash is brewing/ WashingtonPost
-
Cameroon Welcomes US Decision To Send Troops/ VOA
-
Formula for Vaccines Against All Hemorrhagic Viruses Developed/ VOA
-
The new boom aid job: cultural mediator/ IRIN
-
Malnutrition photostory: Abaya's life hangs in the balance/ MSF
-
West Africa: A forgotten heritage revealed/ BBC
-
Sida seeks innovative proposals that can design and implement Innovation Against Poverty
-
RÝkasti hluti rÝkasta prˇsentsins ß langmest af ÷llum au­i heimsins/ Kjarninn
-
Last-minute lack of transparency weakens sustainable development goals, eftir Bhumika Muchhala/ TheGuardian
Clothes from Uganda challenge Asian goods/ DW
Clothes from Uganda challenge Asian goods/ DW
50 Numbers to Help End Malnutrition by 2030/ DevelopmentHorizons
-
Eat in Sustainia/ ISSUU.com
-
The EU's dirty deal/ IRIN
-
5 tools to help businesses tackle the SDGs/ Devex
-
Less than 2% of humanitarian funds 'go directly to local NGOs'/ TheGuardian
-
Loftslagsvi­rŠ­ur: lokasprettur hafinn/ UNRIC
-
Ugandan mayor: My district will be 100% renewable by 2020/ TheGuardian

Au­veldast a­ ˙trřma fßtŠkt me­ ßhlaupi

- eftir ┴g˙stu GÝsladˇttur svi­sstjˇra verkefnaundirb˙nings hjß Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands

"Au­veldast er a­ ˙trřma fßtŠkt me­ ßhlaupi. A­ fara sÚr hŠgt eykur vandamßli­. Fj÷ldi fßtŠks fˇlks heldur nefnilega ßfram a­ margfaldast ß me­an ■au eru f÷st Ý (fßtŠktar) gildrunni!," segir Hans Rosling hjß Gapminder stofnuninni, ß 57 mÝn˙tu, Ý nřlegu myndbandi um heimsmarkmi­i­ um ˙trřmingu fßtŠktar ß 15 ßrum.

Hans bendir ß ■ß einf÷ldu sta­reynd a­ foreldrar undir fßtŠktarm÷rkum eignist a­ me­altali 5 b÷rn en ■au sem sÚu yfir m÷rkunum eignist 2 b÷rn. "Ůegar fˇlk kemst upp ˙r fßtŠkt minnkar me­al frjˇsemi mj÷g hratt ni­ur Ý hŠfilega t÷lu, burt sÚ­ frß heimsßlfu, menningu e­a tr˙arbr÷g­um," segir hann enn fremur (en ■ˇ me­ fyrirvara um mikla einf÷ldun, ■etta ß t.d. ekki vi­ um olÝurÝkin).

A­ undanf÷rnu h÷fum vi­ sÚ­ margar fyrirsagnir ■ess efnis, a­ fßtŠkt Ý heiminum hafi minnka­ um meira en helming sÝ­an 1990 (Ý prˇsentum tali­)  og 700 milljˇnum manna hafi veri­ lyft upp ˙r sßrafßtŠkt ß sÝ­ustu ßrum. FrßbŠr ßrangur - einkum Ý KÝna. Eftir situr ■ˇ um milljar­ur manna  og sřnir ne­angreind mynd st÷­una ßri­ 2011, ■ar sem appelsÝnugulur litur merkir mj÷g fßtŠkar ■jˇ­ir (tekjur < 1,25 BNA dollarar /dag) og eru ■Šr allar Ý AfrÝku. Alls eru 390 milljˇnir manns Ý ßlfunni, sem lifa undir al■jˇ­legum fßtŠktarm÷rkum.

Sko­um eina birtingarmynd fßtŠktarinnar! 
Takmarka­ur a­gangur a­ (gˇ­ri) menntun og heilbrig­is■jˇnustu lei­ir til skorts ß atvinnutŠkifŠrum og tekjur eru litlar sem engar.
Af ■vÝ lei­ir lÚleg heilsa og vannŠring sem hamla lÝkamlegum og andlegum ■roska og stu­la a­ hßrri dßnartÝ­ni mŠ­ra og barna og almennu orkuleysi. 
Aflei­ingin er takm÷rku­ nßmsfŠrni og lÚlegur ßrangur Ý skˇla, leik og starfi sem aftur veldur skorti ß atvinnutŠkifŠrum, utan Ýhlaupavinnu og sjßlfs■urftarb˙skaps.
ŮvÝ reynist nau­synlegt a­ eignast m÷rg b÷rn; til a­ rÚtta hjßlparh÷nd vi­ b˙skapinn, sjß um foreldrana Ý ellinni, og fylla Ý sk÷r­ ■eirra sem deyja ung. Ůessi b÷rn hafa heldur ekki m÷rg tŠkifŠri Ý lÝfinu og sagan/hringurinn endurtekur sig.
 
En hvernig getur AfrÝka losna­ ˙r ■essu fßtŠktarfeni sem vir­ist gera hagv÷xt Ý l÷ndunum a­ engu og festir Ýb˙a, einkum Ý  dreifbřlinu, Ý ofangreindum vÝtahring?

VÝ­a Ý ■rˇunarl÷ndum hefur dregi­ ˙r fˇlksfj÷lgun um lei­ og  lÝfskj÷r hafa batna­. DŠmin sřna a­ orkakasamhengi­ ■ar ß milli er birtingamynd umbˇtaferilsins, ■ar sem ˙rbŠtur ß ÷­ru styrkir og flřtir umbˇtum ß hinu. ═ nřlegri skřrslu Al■jˇ­abankans sem rřnir Ý heimsmarkmi­in Ý ljˇsi lř­frŠ­ilegra breytinga, er ß bls. 18 bent ß nokkrar lei­ir til a­ rŠsa umbˇtaferilinn hjß ■jˇ­um sem ekki enn hafa noti­ gˇ­s af ßvinningi lř­frŠ­ilega umbreytinga (pre-dividend countries). Ůar eru stefnumˇtandi a­ger­ir stjˇrnvalda Ý mann■rˇun efstar ß bla­i, sjß upptalingu hÚr fyrir ne­an:
  • A­ bŠta heilsufar mŠ­ra og barna.
  • Efla og ˙tbrei­a menntun, einkum me­al st˙lkubarna.
  • Valdefla konur ß heimilinu, ß vinnumarka­i og almennt Ý hagkerfinu.
Ofangreindar a­ger­ir mi­a allar a­ ■vÝ a­ draga ˙r fˇlksfj÷lgun og barnadau­a og sem slÝkar geta talist "vÝxlverkandi hvatar" sem kveikja Ý lř­frŠ­ilegum umbreytingum, auk ■ess a­ vera mikilvŠg ■rˇunarmarkmi­ Ý sjßlfu sÚr. A­ lj˙ka verkinu vi­ a­ uppfylla ■˙saldarmarkmi­in ß ■essum svi­um Štti a­ vera forgangsverkefni, segir Ý skřrslunni.

Leyfum Hans Rosling a­ hafa lokaor­i­; "hŠttum a­ verja ■rˇunarframl÷gum til me­al ■rˇa­ra landa (sem a­ jafna­i hljˇta 300 BNA dollara/mann) og einbeitum okkur a­ minnst ■rˇu­u l÷ndunum og ■eim fßtŠkustu (sem n˙ fß um 100 BNA dollara /mann)".
 
┌trřmum fßtŠkt Ý heiminum og aftengjum ■ar me­ fˇlksfj÷lgunarsprengjuna. 

Stjˇrnv÷ld vilja auka ßhuga ß verkmenntun

 - eftir Selmu Sif ═sfeld Ëskarsdˇttur starfsnema ŮSS═ Ý Kampala

Skˇlast˙lkur Ý Candle Light skˇlanum ßsamt Rosette Nabuuma skˇlastjˇra og starfsm÷nnum ŮSS═, Stefßni Jˇni Hafstein og greinarh÷fundi, Selmu Sif ═sfeld Ëskarsdˇttur.
┴ umdŠmisskrifstofum Ůrˇunarsamvinnu-stofnunar ═slands Ý MalavÝ, MˇsambÝk og ┌ganda starfa ■rÝr starfsnemar sem lÝkt og undanfarin ßr hafa fallist ß bei­ni Heimsljˇss um pistlaskrif ■ann tÝma sem ■eir dvelja Ý samstarfsl÷ndum ═slendinga. 

Yfirv÷ld Ý ┌ganda settu af sta­ herfer­ fyrir nokkru sem mi­a a­ ■vÝ a­ vekja athygli og auka ßhuga ß verkmenntun Ý landinu, en skortur ß i­nmenntu­u fˇlki og auki­ atvinnuleysi me­al skˇlagenginna ungmenna er ßhyggjuefni. Foreldrar eru margir ß ■eirri sko­un a­ i­nmenntun geti ekki auki­ atvinnum÷guleika barna ■eirra Ý framtÝ­inni, ■ar sÚ a­eins hef­bundi­ bˇknßm sem gildir, ef vi­komandi hefur ß anna­ bor­ t÷k ß ■vÝ a­ mennta sig. Ůegar b÷rnin sjßlf eru spur­ hva­ framtÝ­in beri Ý skauti sÚr mŠtti einnig Štla a­ Ý nßinni framtÝ­ ver­i ┌ganda yfirfull af l÷gfrŠ­ingum, lŠknum og hj˙krunarfrŠ­ingum ef ˇskir barnanna ganga eftir. Yfirv÷ld hafa ■vÝ, Ý samvinnu vi­ al■jˇ­lega a­ila ß svi­i ■rˇunarmßla, sent frß sÚr stefnu er kallast Business, Technical Vocational Education & Training Policy (BTVET). Er s˙ stefna hluti af herfer­inni "Skilling Uganda" sem hefur ■a­ a­ markmi­i a­ stu­la a­ ■vÝ a­ fleiri ungmenni hafi tŠkifŠri til ■ess a­ leggja stund ß atvinnuskapandi verknßm.         

Frß ßrinu 2010 hefur menntamßlarß­uneyti­ Ý ┌ganda styrkt ˙tv÷ld fÚlagasamt÷k sem bjˇ­a upp ß verknßm fyrir ungt fˇlk, ■ar ß me­al eru samt÷kin Candle Light Foundation en ■au samt÷k voru stofnu­ ßri­ 2001 af Erlu Halldˇrsdsˇttir, sem b˙i­ haf­i Ý Austur-AfrÝku Ý yfir 10 ßr ßsamt manni sÝnum og fj÷lskyldu. Samt÷kin sty­ja vi­ varnarlausar st˙lkur me­ ■vÝ a­ bjˇ­a upp ß verknßm sem getur nřst ■eim Ý framtÝ­inni og hjßlpa­ st˙lkunum a­ sjß fyrir sÚr og fj÷lskyldum sÝnum. Me­al nßmskei­a sem bo­i­ er upp ß er t.d. fatasaumur, hßrgrei­sla, bakstur og matrei­sla, auk ■ess er st˙lkunum bo­i­ upp ß hagnřt nßmskei­ Ý lÝfsleikni og fyrirtŠkjarekstri. Candle Light Foundation hefur sÝ­an 2004 veri­ styrkt af AlnŠmisb÷rnum, systursamt÷kum sÝnum ß ═slandi, sem einnig voru stofnu­ af Erlu. ═ fyrra hlutu AlnŠmisb÷rn styrk frß utanrÝkisrß­uneytinu til ■ess a­ byggja verkmenntaskˇla rÚtt fyrir utan Kampala, en ß­ur haf­i starfsemi Candle Light Foundation veri­ Ý leiguh˙snŠ­i inn Ý borginni. Bygging skˇlans gekk hratt og vel fyrir sig og ■ann 24. aprÝl sÝ­astli­inn var verkmenntaskˇlinn formlega opna­ur af ┴rna Helgasyni, verkefnastjˇra Ůrˇunarsamvinnustofnunar Ý ┌ganda. Einnig ˙tskrifu­ust 250 st˙lkur ■ann dag ˙r hinum řmsu nßmskei­um sem ■Šr h÷f­u sˇtt hjß Candle Light Foundation Ý Kampala.

Snemma Ý haust fˇr Úg ßsamt Stefßni Jˇni Hafstein, umdŠmisstjˇra Ůrˇunarsamvinnustofnunar hÚr Ý Kampala, a­ heimsŠkja verkmenntaskˇla Candle Light Foundation, en Úg tˇk vi­ formannsembŠtti AlnŠmisbarna fyrr ß ■essu ßri. ╔g haf­i ß­ur heimsˇtt svŠ­i­ ßri­ 2012 og ■ß var ■ar ekkert nema lÝti­ kofarŠskni. Ůa­ var ■vÝ ˇtr˙legt a­ koma ■anga­ n˙na og sjß bygginguna og ■ß starfsemi sem ■ar fer fram. St˙lkurnar tˇku vel ß mˇti okkur og Rosette, framkvŠmdastjˇri Candle Light, sřndi okkur bygginguna og svŠ­i­ Ý kring. Heimsˇknin enda­i svo ß danssřningu hŠfileikarÝkra st˙lkna og Ý lokin bu­u nemendurnir Stefßni Jˇni upp Ý dans vi­ trumbuslßtt. St˙lkurnar voru allar ßnŠg­ar me­ nßmskei­in og sÚrstaklega a­ vera komnar Ý betra og ÷ruggara h˙snŠ­i en ß­ur og bßru ■Šr allar sÝnar bestu ■akkir til stu­ningsa­ila ß ═slandi. Enn vantar ■ˇ sßrlega upp ß řmsan a­b˙na­ svo st˙lkurnar geti nřtt nßmskei­in sÚr til fullnustu, s.s. bor­, stˇla, r˙m og ■ess hßttar. 

Brřnt verkefni hjß Candle Light Foundation og AlnŠmisb÷rnum ß nŠstunni ver­ur ■ˇ a­ safna fyrir og koma upp grei­ari a­gang a­ hreinu vatni ß svŠ­inu, en st˙lkurnar ■urfa a­ ganga t÷luver­a lei­ til ■ess a­ nßlgast hreint vatn. Ůa­ er ljˇst a­ af nˇgu er a­ taka ■egar kemur a­ verkefnum framtÝ­arinnar en bygging skˇlans sřnir ■a­ og sannar a­ ■rˇunarstarf virkar svo sannarlega og almenningur ß ═slandi getur haft raunveruleg ßhrif til gˇ­s ß lÝf barna Ý ┌ganda.  

┴ vegum ˙ti me­ verum fortÝ­ar
 
- eftir VÚdÝsi Sigr˙nar- og Ëlafsdˇttur starfsnema Ý MalavÝ

Gulu wamkulu vera Ý MalavÝ. Ljˇsm. VÚdÝs.
┴ umdŠmisskrifstofum Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands Ý MalavÝ, MˇsambÝk og ┌ganda starfa ■rÝr starfsnemar sem lÝkt og undanfarin ßr hafa fallist ß bei­ni Heimsljˇss um pistlaskrif ■ann tÝma sem ■eir dvelja Ý samstarfsl÷ndum ═slendinga. 

 "Er ■etta versti hluti starfsins," spur­i Úg Jeffrey, bÝlstjˇra ŮSS═ Ý Lilongwe, "a­ kenna Ýslenskum starfsnemum a­ keyra vinstra megin?" Svari­ stˇ­ ekki ß sÚr: "Jß!" Og hann hnipra­i sig saman Ý framsŠtinu vinstra megin Ý bÝlnum. ╔g velti fyrir mÚr hvort ■etta vŠri dagurinn sem hann kvi­i allt ßri­, ■egar starfsnemarnir, sem flestir hafa bara keyrt hŠgra megin, Šfa sig a­ keyra. 

Lilongwe er ˇvenjuleg h÷fu­borg, mj÷g grŠn og dreif­. H˙n lÝtur ekki ˙t fyrir a­ vera borg. Ůa­ ■urfti a­ tilkynna mÚr a­ Úg vŠri komin Ý borgina ■egar Úg kom frß flugvellinum fyrsta daginn minn Ý MalavÝ. Almenningssamg÷ngur eru ˇreglulegar. ŮŠr byggjast ß einkaa­ilum sem keyra um ß litlum r˙tum. Stundum mß sjß a­sto­armann bÝlstjˇrans hanga utan ß bÝlnum, svo ■Útt er seti­. Einnig mß kaupa sÚr far me­ leigurei­hjˇlum ■ar sem seti­ er ß b÷gglaberunum sem eru ˙tb˙nir sem sŠti. Ůa­ er erfitt a­ fer­ast um Lilongwe ßn bÝls og ■ar sem ÷ll verkefni ŮSS═ fara fram Ý Mangochi hÚra­i, sem er Ý nokkra klukkustunda akstri frß Lilongwe, er gott a­ flestir starfsmenn ŮSS═ kunni a­ keyra - vinstra megin.
                
A­ keyra Ý MalavÝ er Švintřri ˙t af fyrir sig. Vegakerfi­ er nokku­ gott ß milli helstu borganna en ■egar ˙t Ý sveitirnar er komi­ taka vi­ moldarvegir. ═ sÝ­ustu viku fˇr Úg me­ starfsm÷nnum ŮSS═ Ý Mangochi Ý fimm daga eftirlitsfer­. Ůeir voru ˇ■reytandi Ý a­ svara spurningum mÝnum hvort sem ■a­ var tengt nßtt˙ru og menningu Malava e­a verkefnum ŮSS═. Vi­ keyr­um um sveitirnar og heimsˇttum heilsugŠslust÷­var. Ůa­ var upplifun a­ ■rŠ­a sig um moldarvegina Ý gegnum ˇtal falleg ■orp. H˙sin litu flest eins ˙t. Ůau eru bygg­ ˙r m˙rsteinum sem skipta um lit eftir ■vÝ hvernig jar­vegurinn er. Ef jar­vegurinn og moldarvegirnir eru ˙r rau­um leir eru h˙sin rau­leit og ef g÷turnar eru sandkenndari og ljˇsari, eru h˙sin grß- e­a gulleit. Rau­i leirinn er betri til rŠktunar en getur veri­ sleipur Ý rigningu. Alls sta­ar mß sjß fˇlk vi­ vinnu, b÷rn ß lei­ ˙r og Ý skˇla, fˇlk ß rei­hjˇlum, b˙fÚna­ og s÷lufˇlk. MangˇtÝminn er hafinn og vÝ­a mß sjß mangˇtrÚ sem berjast vi­ a­ halda uppi ■ungum ßv÷xtunum uns ■eir falla af. Fˇlk selur mangˇin fyrir um sex Ýslenskar krˇnur stykki­.

Ůa­ er ekki sÝ­ur ßhugavert a­ keyra ß ■jˇ­vegunum. Stˇr hluti af almenningssamg÷ngum eru opnir pallbÝlar, ■ar sem fˇlk situr ß p÷llunum Ý tugatali. ┴ vegunum ■arf reglulega a­ keyra Ý gegnum vegaeftirlit en eftir a­ Úg sß pallbÝl me­ tŠplega tÝu manns, fimm stˇrum sekkjum af mat, mˇtorhjˇli og k˙ ß pallinum komast Ý gegnum eftirliti­ ßtta­i Úg mig ß ■vÝ a­ ■ar eru lÝklega fß takm÷rk. M÷gulega er ■a­ a­eins spurning um kostna­. Vi­ aksturinn er ekki nˇg a­ einbeita a­ veginum heldur ver­ur ma­ur lÝka a­ horfa 20 metra beggja vegna vegarins. Ůa­ er svo ˇtal margt sem getur stokki­ inn ß vegina og ■a­ borgar sig a­ vera tilb˙in. Fremstar Ý flokki fara geiturnar svo eru ■a­ kj˙klingarnir, kalk˙narnir, svÝnin, hundarnir, asnarnir og kindurnar. Kindurnar eru eins ˇlÝkar ■eim Ýslensku Ý ˙tliti og hugsast getur en ■Šr eru me­ hßr en ekki ull, lafandi eyru og langt skott. ┴ skottinu er stˇr fitubj˙gur, lÝkt og hn˙­ur kameldřra. HŠgt er a­ flauta ß geiturnar og ■Šr for­a sÚr en k˙num og kindunum ■arf a­ stoppa fyrir ß me­an ■Šr Ýhuga hvort ■Šr megi vera a­ ■vÝ a­ fŠra sig frß bÝlunum.

Ůa­ hrŠ­ilegasta sem getur stokki­ upp ß vegina eru menn Ý Gule wamkulu b˙ningum. Ůeir hlaupa ß mˇti bÝlunum e­a st÷kkva jafnvel upp ß vegina vopna­ir hnÝfum. B˙ningarnir eru oft samsettir ˙r stˇrum trÚgrÝmum og fatal÷frum. ١tt ■eir lÝti hrŠ­ilega ˙t eru ■eir yfirleitt til skemmtunar. Ůeir sem klŠ­ast b˙ningunum gera ■a­ Ý von um a­ fˇlk borgi ■eim fyrir skemmtunina vi­ a­ hrŠ­a ˙r ■eim lÝftˇruna. Gule wamkulu er hluti af menningu Chewa fˇlksins Ý MalavÝ. Ůeir eru verur frß fortÝ­inni og yfirleitt mß sjß ■ß vi­ hßtÝ­leg tŠkifŠri.  Gule wamkulu ■ř­ir hinn mikli dans og yfirleitt eru ■a­ ungir menn sem b˙a til b˙ninga og klŠ­ast ■eim. Oft er ■a­ hluti af manndˇmsvÝgslu ■eirra. ═ ■orpunum safnast fˇlk saman til a­ fylgjast me­ ■eim dansa undir trommuslŠtti og s÷ng. Gule wamkulu eru ˇlÝkir karakterar sem hver fyrir sig bo­ar rß­ um gˇ­a heg­un Ý ˇlÝkum mßlefnum. Fˇlk fylgist me­ af a­dßun, jafnvel ˇtta, en margir, sÚrstaklega b÷rn, eru hrikalega hrŠdd vi­ verurnar.

Ůa­ var gott a­ hafa samstarfsmann minn mÚr vi­ hli­ ■ar sem Úg keyr­i ß mˇti Gule wamkulu ß ■jˇ­veginum. ╔g vi­urkenni a­ lÝkt og b÷rnin, var mÚr ekki alveg sama um ■essar verur sem stormu­u ß mˇti mÚr. Besta rß­i­ var a­ keyra beint ßfram, gefa helst Ý, sag­i Mpatso, samstarfsma­ur  minn. Hann bŠtti svo vi­ a­ einu sinni hafi tveir menn Ý Gule wamkulu b˙ningum veri­ a­ snÝkja pening ß vegunum og annar ■eirra or­i­ fyrir bÝl. Sj˙krabÝll kom og flutti manninn ß sj˙krah˙s en ■egar ■anga­ var komi­ neita­i hj˙krunarkonan a­ hj˙kra honum, h˙n var svo hrŠdd vi­ hann. "Hann gat sjßlfum sÚr um kennt," bŠtti samstarfsma­ur minn vi­ og hlˇ. 

Glefsur ˙r s÷gu Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu - V hluti
A­ br˙a bili­ ß milli hins skˇa­a og berfŠtta

Fyrir nokkrum ßrum birtust Ý Heimsljˇsi glefsur ˙r s÷gu Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu. ═ ljˇsi ■ess a­ flest bendir til a­ 45 ßra s÷gu sÚrstakrar stofnunar um tvÝhli­a ■rˇunarsamvinnu ═slands lj˙ki innan tÝ­ar eru ■essar stuttu frßsagnir endurbirtar.

Sagan sem hÚr er rakin um a­draganda a­ fyrstu Ýslensku l÷ggj÷finni um al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu ═slands rekur ekki ■ßttt÷ku ═slendinga Ý starfi al■jˇ­stofnana um ■rˇunarsamvinnu ß ■essum ßrum. S˙ ■ßtttaka var talsver­ og ═slendingar voru bŠ­i Ý AfrÝku og AsÝu vi­ st÷rf, einkanlega ß vegum FAO, MatvŠla- og landb˙na­arstofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna. Einn af ■eim var Einar Kvaran vÚlfrŠ­ingur sem dvaldi um ßrabil ß Seylon (Sri Lanka) og sÝ­ar ß Filippseyjum. Me­ ■vÝ a­ smella ß myndina mß lesa frßs÷gn Samvinnunnar um st÷rf Einars en Ý grein Ragnars Kjartanssonar - sem minnst er ß Ý pistli dagsins - er ÷nnur mynd af Einari Kvaran frß ßrunum ß Sri Lanka.
Punktur var settur vi­ s÷gubrotin Ý sÝ­ustu viku ■egar fyrir lß seint ß ßrinu 1969 a­ fram kŠmi ß ■ingi frumvarp um stofnun sjˇ­s til a­sto­ar vi­ ■rˇunarrÝkin. Ůß voru li­in um fj÷gur ßr frß ■vÝ utanrÝkisrßherra skipa­i nefnd til a­ vinna a­ athugun ß slÝkum stu­ningi ═slands vi­ fßtŠk rÝki en ■ß nefnd skipu­u Ëlafur Bj÷rnsson prˇfessor sem var forma­ur, Sigur­ur Gu­mundsson framkvŠmdastjˇri H˙snŠ­isstofnunar rÝkisins og Ëlafur Stephensen ■ßverandi framkvŠmdastjˇri Rau­a krossins. Nefndin skila­i brß­abirg­aßliti en s÷kum efnahags÷r­ugleika var endanlegri till÷gger­ fresta­. Ungt fˇlk, Ý menntaskˇlum og Hßskˇlanum, ungli­ahreyfingum stjˇrnmßlaflokkanna me­ Ăskulř­ssamband ═slands Ý fararbroddi hÚlt hins vegar ß lofti kr÷funni um opinberan stu­ning ═slands vi­ ■rˇunarrÝkin. Unga fˇlki­ efndi m.a. til s÷fnunar undir kj÷ror­inu Herfer­ gegn hungri og hÚlt Hungurv÷kur um pßska tv÷ ßr Ý r÷­, auk ■ess sem ßlyktanir og ßskoranir voru sendar Al■ingi.
 
Ůeir Bj÷rn Ůorsteinsson og Ëlafur E. Einarssonar drˇgu ■ennan tÝma saman Ý fßein or­ Ý pistli sÝnum Ý RÚtti 1971: "Ungt fˇlk Ý ÷llum stjˇrnmßlaflokkum og fleiri fÚlagssamt÷kum hˇf undirskriftas÷fnun me­ ßskorun ß al■ingi a­ sam■ykkja l÷ggj÷f um ■rˇunara­sto­; framhaldsskˇlanemar tˇku fulltr˙a frß stjˇrnmßlaflokkunum til bŠna ß hungurv÷kum og legi­ var Ý ■ingm÷nnum frß ÷llum flokkum a­ flytja frumv. um ■rˇunarsjˇ­. Var slÝkt frumvarp flutt ß tveim ■ingum, en hlaut aldrei afgrei­slu. Arangur af ■eim till÷guflutningi var ■ˇ sß, a­ nefnd utanrÝkisrß­herra sß sig tilneydda a­ skila ßliti. Ůß h÷f­u ungir menn beitt sÚr, hver Ý sÝnum flokki fyrir sam■ykkt tillagna ß flokks■ingum um, a­ hi­ opinbera veitti ■rˇunara­sto­."
 
Ingiberg Magn˙sson myndlistarma­ur velti fyrir sÚr st÷­unni eftir Hungurv÷ku vori­ 1969 Ý  pistli Ý tÝmaritinu Eintaki 1. aprÝl:

"Fj÷lmi­lunartŠki n˙tÝmans flytja lÝf fjarlŠgra ■jˇ­a inn Ý stofunar okkar. Ůau gera okkur a­ ßbyrgum a­ilum Ý lÝfi ■eirra, gera vandamßl ■eirra a­ okkar. Hungur hinna van■rˇu­u ■jˇ­a er hungur okkar eigin menningar. A­ lokinni hungurv÷ku er ■a­ ljˇst a­ Ýslenzkt Šskufˇlk veit a­ vandamßl mannkynsins ver­a ekki leyst me­ herna­arbandal÷gum og Hallel˙jaˇpum atvinnuhrˇpara, heldur me­ ■vÝ a­ br˙a bili­ milli hins hungra­a og sadda, milli hins skˇa­a og hins berfŠtta."
 
┴ sama tÝma, e­a 2. aprÝl 1969, skrifar Ragnar Kjartansson forma­ur Ăskulř­ssamtaka ═slands grein Ý Morgunbla­i­ undir fyrirs÷gninni: ┴horf-endur e­a ■ßtttakendur. Ůar segir m.a.:
 
Barßttan fyrir hugmyndinni um opinberan, Ýslenzkan hjßlparsjˇ­ er hafin. N˙ ■egar eru nokkur ßr sÝ­an Al■ingi sam■ykkti ■ingsßlyktunartill÷gu Ëlafs Bj÷rnssonar um athugun mßlsins, og samningu frumvarps. Ůß mß geta ■ess a­ mßli­ er ß stefnuskrß allra stjˇrnmßlaflokkanna, svo og hafa ■ing AS═ og fleiri a­ilar gert eindregnar sam■ykktir og lřst yfir stu­ningi. ═ samhaldi af ■vÝ hefur Herfer­ gegn Hungri, samhli­a řmis konar ÷­ru frŠ­slustarfi, sta­i­ fyrir frŠ­sluߊtlun um kynningu ß hugmyndinni um l÷ggj÷f um opinberan hjßlparsjˇ­, og nau­syn hans."
 
Lokor­in Ý grein Ragnars eru af skßldlegum toga: Gamalt mßltŠki segir: "Sveltur sitjandi krßka, en flj˙gandi fŠr" - Um lei­ og vi­ ■urfum a­ her­a eigin vŠngjat÷k, ber okkur skylda til a­ taka ■ßtt Ý a­ kenna ■eim flugtaki­, er ekki kunna fyrir, og deila ■annig framfarasˇkn okkar, me­ ÷­rum er minna mega sÝn."

Frumvarp um ■rˇunarsjˇ­
Hugmyndin um sÚrstakan ■rˇunarsjˇ­ var ekki nř af nßlinni ■egar frumvarpi­ var lagt fram sÝ­la ßrs 1969, eins og sÚst t.d. ß grein Gunnars G. Schram Ý Morgunbla­inu vori­ 1967. Ůß var mßli­ b˙i­ a­ velkjast Ý ■inginu allt frß ■vÝ 3ja manna nefndin skila­i af sÚr brß­abrig­atill÷gum til rÝkisstjˇrnarinnar hausti­ 1966. Frumvarp um mßli­ kom sÝ­an fram Ý ■inglok 1968 og sÝ­an aftur 1969, en var Ý bŠ­i skiptin teki­ af dagskrß, og var ekki formlega lagt aftur fram fyrr en 10. desember 1969. Flutningsmenn voru ˙r ÷llum flokkum, ■eir PÚtur Sigur­sson, Benidikt Gr÷ndal, Jˇnas ┴rnason og Jˇn Skaptason.
 
Stofna skal opinberan sjˇ­, sem beri heiti­ "Ůrˇunarsjˇ­ur" sag­i Ý fyrstu grein og sÝ­an var upptalning ß hlutverkum sjˇ­sins, ■ar sem m.a. kemur fram a­ hann eigi a­ vera rÝkisstjˇrininni til rß­uneytis um rß­st÷fun ■ess fjßr sem veitt eru til ■rˇunarmßla Ý fjßrl÷gum hvers ßrs og aukinheldur a­ gera till÷gur til rÝkisstjˇrnarinnar um fjßrframl÷g. Sjˇ­urinn ß einnig a­ skipuleggja ■ßttt÷ku ═slands Ý framkvŠmdum Ý ■ßgu ■rˇunarlanda ß vegum Sameinu­u­ ■jˇ­anna og vinna a­ skipulagningu framkvŠmda Ý ■ßgu ■rˇunarlanda sem kunna a­ vera kosta­ar af Ýslenska rÝkinu, "anna­ hvort einu samn e­a Ý samstarfi vi­ a­rar ■jˇ­ir", eins og segir Ý frumvarpinu.
 
═ greinarger­ me­ frumvarpinu segir:
 
"Eitt stŠrsta vandamßl heimsins n˙ ß d÷gum er tvÝmŠlalaust hi­ ÷rt vaxandi bil milli rÝkra ■jˇ­a og snau­ra. S˙ sta­reynd, a­ um 1400 milljˇnir Ýb˙a jar­ar svelta og um 950 milljˇnir skortir nau­synleg nŠringarefni, me­an au­ur fßrra i­na­ar■jˇ­a vex st÷­ugt, er meiri ˇgnun vi­ heimsfri­inn Ý framtÝ­inni en nokkur deilumßl ■jˇ­a Ý milli.
 
Hin ÷rt vaxandi fˇlksfj÷lgun, sÚrstaklega Ý ■rˇunarl÷ndunum, ß mikinn ■ßtt eymd og ■jßningu Ýb˙anna. ┴ri­ 1960 voru Ýb˙ar jar­ar 3 milljar­ar, en 1965 voru ■eir or­nir 3.3 milljar­ar. ┴ fyrstu sextÝu ßrum ■essarar aldar hefur Ýb˙afj÷ldi jar­ar nŠr tv÷faldazt, og ef mannkyninu fj÷lgar jafnmiki­ ß ßri og undanfari­, mß b˙ast vi­ tv÷f÷ldun ß 35 ßra fresti.
 
Hinn sveltandi hluti heimsins hlřtur a­ rÝsa gegn hinum au­ugu ■jˇ­um, ef hinar sÝ­arnefndu breyta ekki algj÷rlega um afst÷­u gagnvart fßtŠku ■jˇ­unum og veita ■eim rÚttlßtan hlut Ý au­Šfum heimsins Ý sta­ st÷­ugs ar­rßns. Undirsta­a au­leg­ar flestra i­na­ar■jˇ­a er lßgt ver­ hrßefnis og ˇdřrt vinnuafl Ý ■rˇunarl÷ndunum. Mß benda ß, a­ heimsmarka­sver­ ß hrßefnum og matvŠlum, sem er a­al˙tflutningur ■rˇunarlandanna, lŠkka­i ˙r 27% ßri­ 1953 Ý 19.3% ßri­ 1966 og ■essi lŠkkun heldur ßfram."
 
SÝ­ar Ý greinarger­inni segir:
 
A­sto­ vi­ ■rˇunarl÷ndin hefur ekki veri­ sam■ykkt einu sinni ß Allsherjar■ingi Sameinu­u ■jˇ­anna, heldur oft, og er vita­, a­ sendinefnd ═slands hjß Sameinu­u ■jˇ­unum hefur veri­ Ý hˇpi ■eirra sendinefnda, sem goldi­ hafa jßyr­i vi­ sam■ykkt ■essarar ßlyktunar (en gert fyrirvara um 1% marki­). Vissulega er ■vÝ e­lilegt, a­ a­sto­ ═slands sÚ bygg­ ß grundvelli ■essarar ßlyktunar, og ■ˇ a­ n˙ sÚ har­ara ß dalnum hjß okkur en oft ß­ur, skiptir ■a­ litlu mßli, ■egar ÷rbirg­in Ý ■rˇunarl÷ndunum er h÷f­ Ý huga og hi­ yfirvofandi hŠttußstand Ý ■eim heimshluta. Ůegar rŠtt er um hlut ═slands Ý a­sto­ vi­ ■rˇunarl÷ndin, er hollt a­ minnast ■ess, hve skammt er sÝ­an hungurdau­i ˇgna­i tilveru Ýslenzku ■jˇ­arinnar. Ůß sŠttu ═slendingar ßmˇta vi­skiptakj÷rum og ■rˇunarl÷ndin Ý dag. 90% Ýb˙anna stundu­u landb˙na­ Ý dreifbřlinu, en innlendur i­na­ur var eing÷ngu heimilisi­na­ur. FŠ­ingartalan var hß, en dßnartalan enn hŠrri. Ůa­ er ekki ÷ld sÝ­an ═sland bar ÷ll einkenni ■rˇunarlands, og enn Ý dag byggjum vi­ afkomu okkar ß einhŠfum ˙tflutningi hrßefna. ŮvÝ mß segja, a­ s÷guleg reynsla ■jˇ­arinnar skyldi okkur til a­ rÝ­a ß va­i­ og ver­a me­al fyrstu ■jˇ­anna, er gera tilmŠli Sameinu­u ■jˇ­anna a­ veruleika. SlÝkt nŠst a­eins me­ skipulegri a­sto­ hins opinbera Ý krafti lagasetningar, en ekki eing÷ngu me­ fˇrnf˙su starfi einstaklinga e­a fÚlagasamtaka ■rßtt fyrir gˇ­an vilja. MikilvŠgt er, a­ mikill hluti vŠntanlegrar a­sto­ar ═slands fari Ý gegnum Sameinu­u ■jˇ­irnar e­a hjßlparstofnanir ■eirra."
 
Ůa­ er skemmst frß ■vÝ a­ segja a­ frumvarpi var teki­ til fyrstu umrŠ­u ß tveimur fundum Ý ne­ri deild Al■ingis, 15. desember 1969 og 19. jan˙ar 1970 en sÝ­an tˇk forseti mßli­ af dagskrß. ".. og var ■a­ ekki ß dagskrß teki­ framar," eins og segir Ý skj÷lum Al■ingis.
 
═ nŠstu viku: Fyrstu l÷g um al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu ═slands. -Gsal


facebook
UM HEIMSLJËS 

Heimsljˇs - veftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Heimsljˇs er frŠ­slu- og upplřsingarit um ■rˇunarmßl og ■rˇunarsamvinnu. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß ■vÝ a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Heimsljˇs birtir gjarnan greinar um ■rˇunarmßl en ŠtÝ­ undir nafni og ß ßbyrg­ h÷funda. SlÝkar greinar ■urfa ekki a­ endurspegla stefnu ŮSS═. Einungis greinar undir nafni framkvŠmdastjˇra teljast endurspegla vi­horf stofnunarinnar.

 

Skrßi­ ykkur Ý ßskrift ß heimasÝ­unni, www.iceida.is og lßti­ vinsamlegast a­ra me­ ßhuga ß ■rˇunarmßlum vita af tilvist veftÝmaritsins. Allar ßbendingar um efni eru vel ■egnar.

 

Ůeir sem vilja senda okkur ßbendingu um efni e­a afskrß sig af netfangalista eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfangi­ iceida@iceida.is. Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Vi­ bi­jumst velvir­ingar ß ■vÝ a­ geta ekki nota­ Ýslenskar gŠsalappir Ý vi­t÷lum en bandarÝskt sni­mßt VeftÝmaritsins leyfir ekki notkun ■eirra.

 

Bestu kve­jur, ┌tgßfu- og kynningardeild ŮSS═

 

ISSN 1670-8105