gunnisal
Heimsljós
veftímarit um þróunarmál
8. árg. 279. tbl.
16. september 2015
Opinber framlög Íslendinga til þróunarsamvinnu lægst allra OECD þjóða:
Aðeins fimm þjóðir uppfylla viðmið Sameinuðu þjóðanna - þrjár norrænar
Mikill árangur í baráttunni gegn barnadauða á síðustu árum:
Mikill árangur hefur náðst á síðustu áratugum í baráttunni gegn barnadauða en samkvæmt nýrri skýrslu deyja nú tvöfalt færri börn á hverju ári miðað við árið 1990. Tæplega 50 milljónum mannslífa hefur þannig verið bjargað. Árangurinn er þó ekki meiri en svo að þúsaldarmarkmiðið um að draga úr barnadauða um tvo þriðju fyrir árslok 2015 kemur ekki til með að nást. Nöturlega staðreyndin er sú, að þrátt fyrir miklar framfarir, deyja 16 þúsund börn yngri en fimm ára á hverjum degi.

"Við verðum að viðurkenna að gífurlegar alþjóðlegar framfarir hafa náðst, sérstaklega eftir árið 2000 þegar margir þjóðir hafa dregið þrefalt úr dauðsföllum barna yngri en fimm ára," segir Geeta Rao Gupta aðstoðarframkvæmdastjóri Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna (UNICEF) en skýrslan er gefin út af hálfu UNICEF í samstarfi við Alþjóðaheilbrigðisstofnunina (WHO), Alþjóðabankann og Sameinuðu þjóðirnar.

Guptka bendir á að langflest dauðsföll barna yngri en fimm ára séu af völdum fyrirbyggjandi orsaka og þorri barnanna deyi á fyrstu mánuðum ævinnar. Þessar staðreyndir ættu að hvetja okkur til að leggja okkur tvöfalt fram um að beita þekktum aðgerðum til að afstýra barnadauða. "Við getum ekki haldið áfram að bregðast börnunum," segir hún.
Að því er fram kemur í skýrslunni - Levels & Trends in Child Mortality Report 2015 - létust 12,7 milljónir barna árið 1990 en dauðsföllin verða um 5,9 milljónir á þessu ári sem um leið verður fyrsta árið þar sem barnadauðinn er undir sex milljónum.

Dánartíðnin hæst fyrstu dagana eftir fæðingu
Í skýrslunni kemur skýrt fram að helstu úrlausnarefnin snúi að tímabilinu í kringum fæðingu. Af öllum börnum sem deyja yngri en fimm ára verða hvorki meira né minna en 45% dauðsfallanna á fyrstu fjórum vikum eftir fæðingu. Dánarorsakir eru ýmsar, mörg barnanna eru fyrirburar, þau fá lungnabólgu eða um er að ræða fylgikvilla á meðgöngu eða í fæðingu. Eldri börnin deyja af niðurgangspestum, sýklasótt eða malaríu, svo helstu ástæður séu nefndar. Þá kemur fram í skýrslunni að rétt tæplega helmingur allra dauðsfalla barna yngri en fimm ára tengist vannæringu.
Ennfremur er vandlega undirstrikað í skýrslunni að afstýra megi auðveldlega flestum dauðsföllum ungra barna eftir þekktum og aðgengilegum inngripum. Bent er á þá leið til að lækka dánartíðnina sem mest að leggja höfuðáherslu á þá heimshluta þar sem flest börn deyja, Afríku sunnan Sahara og Suður-Asíu - og leggja meginþungann á úrræði sem beinast að nýburum.

Smellur frá afrískum tónlistarmönnum um alþjóðamarkmiðin

Í vikubyrjun kom út lagið "Tell Everybody" þar sem þekktir tónlistarmenn frá Afríku sameinast í hvatningarlagi um nýju þróunarmarkmiðin sem verða samþykkt í lok næstu viku á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Reiknað er með að lagið fari hátt á vinsældalista en meðal þeirra tónlistarmanna sem standa að laginu eru Mafikizolo frá Suður-Afríku, Yemi Alade frá Nígeríu og Diamond frá Tansaníu. Lagið er samið, hljóðritað, útsett og útgefið af "Africans for Africans" og því er ætlað að kynda undir pólítíska ástríðu meðal ungs fólks í þeim tilgangi að það minni leiðtoga þjóða sinna á alþjóðamarkmiðin sem fela meðal annars í sér að útrýma fátækt, berjast gegn ójöfnuði og takast á við loftslagsbreytingar fyrir árið 2030.

Tell Everybody
Tell Everybody
Laginu er dreift af Universal Music og hægt er hlaða því niður gegnum iTunes og Apple Music. Allur ágóði af útgáfunni fer til góðgerðarmála. Smellið endilega á lagið til að hlusta!

Hluti af texta lagsins, tvö erindi, voru fengin með þeirri óvenjulegu aðferð að auglýsa eftir erindum frá ungu fólki álfunnar í samkeppni gegnum farsíma sem kallaðist "Add Your Voice/ Add Your Verse". Keppnin stóð yfir í tvær vikur og tæplega sex þúsund ungmenni frá 24 ríkjum Afríku sendu inn textabrot gegnum farsíma en sigurvegarinn fékk 500 Bandaríkjadali í verðlaun - og að sjálfsögðu nafnið sitt á höfundalistann. 

Meðal átján þjóða þurfa konur samþykki eiginmanns fyrir atvinnuþátttöku:
Lög takmarka efnahagsleg tækifæri kvenna í rúmlega 150 ríkjum heims

Lagalegar hindranir takmarka efnahagsleg tækifæri kvenna víðs vegar í heiminum, nánar tiltekið í 155 þjóðríkjum, að því er segir í nýrri skýrslu Alþjóðabankans - Women, Business and the Law 2016: Getting to Equal.  Slíkar takmarkanir í lögum útiloka konur frá tilteknum störfum, takmarka aðgang þeirra að lánsfé, og skilur þær eftir varnarlausar gagnvart ofbeldi meðal margra þjóða í veröldinni, eins og segir í skýrslunni.

Vakin er athygli á þeirri staðreynd að misrétti kynjanna er tengt því að færri stúlkur en drengir sækja skóla á unglingsárum, færri konur en karlar starfrækja fyrirtæki og konur fá lægri laun en karlar. Í þeim ríkjum þar sem lög vernda ekki konur gegn heimilisofbeldi er líklegt að þær lifi skemur en karlar.

Skýrsluhöfundar hafa rýnt í lagabókstaf í 173 þjóðríkjum, meðal annars með tilliti til þess hvaða lög hafa áhrif á atvinnutækifæri kvenna. Niðurstaðan var sú að meðal 100 þjóða var að finna lagalega þröskulda. Tilgreind eru dæmi þar sem hjá 41 þjóð var lagalega óheimilt fyrir konur að starfa í tilteknum verksmiðjum, í 29 löndum var konum bannað að vinna að næturlagi og í 18 ríkjum gátu konur ekki fengið starf án samþykkis eiginmanns.

Aðeins hjá helmingi þjóðanna sem rannsóknin náði til voru lagaleg ákvæði um fæðingarorlof og innan við þriðjungur þjóðanna hafði samþykkt lagabókstaf um fæðingarorlof með þeim takmörkunum fyrir feður að deila ábyrgð á barnauppeldi með mæðrum. Ennfremur leiddi rannsóknin í ljós að í 30 löndum var giftum konum óheimilt að velja sjálfar hvar þær ættu heimili og meðal 19 þjóða var að finna lagaákvæði þess efnis að konur ættu að hlýða eiginmönnum sínum.

Góðu fréttirnar eru hins vegar þær að miðað við sambærilega skýrslu sem var unnin fyrir tveimur árum hafa verið gerðar lagabætur á þessu sviði í 65 löndum. Í flestum tilvikum er þar um að ræða þróunarríki sem hafa í 94 tilvikum gert breytingar á lögum til þess að auka jafnrétti kynjanna. Einnig er ljóst að  framfarir hafa orðið í baráttunni gegn ofbeldi í garð kvenna, í 127 ríkjum eru lagaákvæði um heimilisofbeldi en slík ákvæði var eingöngu að finna í lögum 7 ríkja fyrir aldarfjórðungi.

Að mati Alþjóðabankans hafa þessar og margvíslegar aðrar lagalegar hindranir, sem lýst er í skýrslunni, margvíslegar neikvæðar afleiðingar, ekki aðeins fyrir konurnar sjálfar og börn þeirra, heldur líka fyrir samfélagið sem þær lifa í og efnahag þjóðanna. Í skýrslunni er að finna 950 tilvik um misrétti kynjanna samkvæmt sjö tilgreindum mælikvörðum. Samkvæmt þeim mælikvörðum eru Kanada, Perú og Namibía meðal þeirra 18 ríkja sem hafa engar lagalegar takmarkanir gagnvart konum.  Fram kemur á lista þjóðanna að á Íslandi er tvær slíkar hindranir í lögum.

Frábær fréttaskýring í Kastljósi um mesta flóttamannavanda sögunnar
Smellið á myndina til að horfa á þáttinn.
Við stöndum frammi fyrir mesta flóttamannavanda mannkynssögunnar. Hundruð þúsunda hafa flúið yfir Miðjarðarhafið til Evrópu í ár - þúsundir hafa drukknað á leiðinni. Hversu mörgum flóttamönnum getum við tekið á móti og hver er siðferðisleg skylda okkar? Fjallað var um málið í víðu samhengi í Kastljósi Sjónvarpsins á mánudagskvöld, þætti sem hefur fengið frábær ummæli fyrir einstaklega vandaða fréttaskýringu.

"Kastljóss-þáttur kvöldsins var frábær. Gæska, hlýja, greind og mennska sveif yfir vötnunum. Upplýsing afvopnar fólk og einlægnin fylgir svo sannarlega lífsháskanum. Sögurnar frá Ungverjalandi fengu hárin til að rísa og er þá aðeins fátt nefnt úr perlusafni kvöldsins," sagði Björn Þorláksson ritstjóri í pistli á Hringbraut.

Framhald umræðu í dag um frumvarp utanríkisráðherra
 
Tæplega fjögurra tíma umræða var í gærkvöldi á Alþingi eftir að Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra lagði öðru sinni fram frumvarp um breytingar á lögum um þróunarsamvinnu en megintilgangur frumvarpsins er að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands og færa starfsemi stofnunarinnar inn í ráðuneytið. Þegar leið að miðnætti var umræðunni frestað en þá voru fjórir þingmenn á mælendaskrá og verður framhald umræðunnar síðdegis í dag.

Aðeins tveir þingmenn stjórnarflokkanna tóku til máls og annar þeirra, Vilhjálmur Bjarnason, lýsti yfir andstöðu við hugmyndina um að leggja ÞSSÍ niður. Allir fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem til máls tóku gagnrýndu frumvarpið, meðal annars þá miklu áherslu sem ráðherrann leggur á málið en samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar er frumvarpið mikilvægasta mál utanríkisráðherra á haustþingi.

Utanríkisráðherra hefur einnig boðað að lögð verði fram tillaga á haustþingi til þingsályktunar um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2017-2021 þar sem um er að ræða endurmat og uppfærslu á núgildandi áætlun sem gildir tímabilið 2013-2016. Nýja tillagan kemur í stað tillögu til þings­ályktunar um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2016-2019 sem lögð var fram á síðasta þingi en hlaut ekki afgreiðslu.

Með því að smella á myndina má horfa á umræðu þingsins í gærkvöldi.


Ekki allt á leiðinni til fjandans
Ljósmynd: Rikke Rønholt.

"Vafalaust taka margir þessa dagana undir að heimur versnandi fari en þegar betur er að gáð, hefur mannkynið tekið miklum framförum
- þrátt fyrir allt - undanfarna áratugi," segir í upphafi fréttar á vef Upplýsingaskrifstofu Sameinuðu þjóðanna sem fjallar um danska átakið "Heimsins bestu fréttir" en það hefur á sex árum teygt anga sína víða um álfuna.

"Kjarninn í átakinu er útgáfa blaðsins "Heimsins bestu fréttir" (Verdens bedste nyheder). Málsmetandi stjórnmálamenn úr öllum dönsku stjórnmálaflokkunum tóku höndum saman með skipuleggjendum átaksins og dreifðu blaðinu, alls 440 þúsund eintökum, á brautarstöðum, Ráðhústorginu og öðrum fjölförnum stöðum í morgunsárið. Sama var upp á teningnum í  í Þýskalandi, Lettlandi, Portúgal og Slóveníu en 14 önnur ESB ríki fylgja í kjölfarið á næstunni. Alls verður blaðinu dreift í 19 löndum á 24 tungumálum í tengslum við Evrópuár þróunar (European Year of Development) á vegum ESB."


Áhugavert
Fræðigreinar og skýrslur
Fréttir og fréttaskýringar

Yfir átta milljónir króna hafa safnast í neyðarsöfnun UNICEF á Íslandi fyrir börn frá Sýrlandi/ UNICEF
-
EU redovisar inte hur bistånd används/ OmVärlden
-
Pope Francis Will Visit Three African Countries In November/ HuffingtonPost
-
Africa Surprising - Signs of Change/ BBC/ fyrri þáttur (hljóðvarp)
-
Mostly female anti-poaching unit from South Africa wins top UN environmental prize/ UNNewsCentre
Malawi 'Cashgate' Sentence Gets Mixed Reaction/ VOA
Malawi 'Cashgate' Sentence Gets Mixed Reaction/ VOA
Ban highlights vital role of South-South cooperation in attaining Sustainable Development Goals/ UNNewsCentre
-
Young entrepreneurs are basis for Africa's economic growth/ D+C
Kenía: Teachers given six days to end strike or be fired/ NTV
Kenía: Teachers given six days to end strike or be fired/ NTV
A counterinsurgency failure in eastern Congo/ IRIN
-
Ugandan community leader receives top forestry prize/ FAO
-
Ugandan police hinder political meetings by presidential hopeful/ DW
-
For some Egyptian women, FGM is not all bad/ DW
-
Ugandan Kayakers Overcome Obstacles, Reach World Championships/ VOA
How one girl in CAR survived life in an armed group | UNICEF
How one girl in CAR survived life in an armed group | UNICEF
India's Modi sets sights on Africa/ DW
-
From Syria to Sudan: how do you count the dead?/ TheGuardian
-
The Why Factor: Why do we have Human Rights?/ BBC
What Are Africans' Real Development Priorities? And What Do They Think of Aid Agencies?/ CGDev
What Are Africans' Real Development Priorities? And What Do They Think of Aid Agencies?/ CGDev
CUTTING OUT FGM ONE CEREMONY AT A TIME/ GirlEffect
-
Public transport in Africa: In praise of matatus/ Economist
-
Plasthringir í leggöng gegn HIV-veirunni/ RUV
-
Gender Wage Gap Is Costing World Countless Billions, UN Says/ HuffingtonPost
-
Millions going hungry because of Boko Haram/ IRIN
-
National Geographic Society wins UN environmental prize for science and innovation/ SÞ
-
Uganda: Female Ugandan Students Have Created an App That Detects Vaginal Bacteria/ AllAfrica
-
Women must be empowered to actively help counter terrorism and extremism, says UN official/ UNNewsCentre
-
UN: Urgent Health Action Needed for Millions of Women, Youngsters/ VOA
-
Kenya Mau Mau memorial funded by UK unveiled/ BBC
-
African leaders, international partners launch new initiatives to spur scientific research in Africa/ WelcomeTrust
-
UNICEF advocate David Beckham issues call to end violence against children/ UNNewsCentre
-
30 flóttabörn flutt í SOS Barnaþorp/ SOS

"Minna um sjúkdóma eftir að brunnurinn var grafinn"

Chendawire Yuda og Patuma Abilu. Ljósm. GRÁ
Þær Chendawire Yuda og Patuma Abilu eru báðar um fimmtugt. Báðar hafa þær eignast 10 börn. Sjö af börnum Chendawire eru á lífi, en átta af börnum Patuma. Alla sína ævi hafa þær átt heima í þorpinu Kukalanga, nærri vesturströnd Malombevatns, sem er rétt sunnan við Malavívatn.

Þar til nýlega sóttu þær allt vatn til heimilisnota í stöðuvatnið, hvort heldur sem um var að ræða til neyslu eða þvotta. Núna hefur aftur á móti verið grafinn brunnur í þorpinu sjálfu, nokkur hundruð metra frá vatninu. Brunnurinn er byrgður og með handdælu. Það þarf talsvert átak til að dæla upp vatninu, enda eru konurnar, sem allajafna sjá um að sækja vatnið, með sterka handleggi.

Þær Chendawire og Patuma eru á einu máli um að það hafi breytt miklu að fá brunninn. Að vísu anni hann ekki allri vatnsþörf þorpsins, enda búi þar fleiri en svo að þörfinni verði annað með einum brunni. Hins vegar sé nóg til neyslu - til að drekka, þvo sér og í eldamennsku. Þær þvoi þó enn þvotta í Malombevatni, en þangað er nokkur hundruð metra gangur.

Það er þó ekki munurinn á fjarlægðinni í vatnið annars vegar og brunninn hins vegar sem skiptir mestu máli. "Vatnið sem við fáum úr brunninum er miklu hreinna en það sem kemur úr stöðuvatninu. Við getum drukkið það beint, án þess að sjóða það", segir Chendawire og brosir út að eyrum. "Og það er miklu minna um niðurgang hjá börnum og blóðögðu (bilharzia) en áður", bætir Patuma við. Þær eru báðar sannfærðar um að hreina neysluvatnið úr brunninum hafi þegar bætt heilsufar í þorpinu, þótt ekki séu nema tæp tvö ár frá því að hann var tekinn í notkun.
 
Holur falla saman á regntímanum
"Við erum samt enn í vandræðum með kamra á þessu svæði", segir Patuma. "Jarðvegurinn er svo gljúpur, að á regntímanum hrynur úr börmunum á holunum og þær falla síðan alveg saman. Það verður að ganga frá þeim með tryggari hætti, ef þeir eiga að þola regntímann." Og Chendawire bætir við: "Reyndar verður allt að leðju hér um regntímann og fólk veigrar sér við að fara niður að vatninu. Þá freistast margir til að nota brunninn líka til þvotta og þar verður kraðak. Við þannig aðstæður er alltaf hætta á að vatnið spillist."

Það er því ljóst, að þótt lífsgæði hafi lagast mikið eftir að vatnsbólið var útbúið, þá er enn langt í land með að aðstæður geti talist viðunandi. Það verður spennandi að fylgjast með tölulegum upplýsingum um heilsufar og dánartíðni á þessu svæði á næstu misserum, hvort færri deyja úr sjúkdómum sem berast með menguðu vatni en fyrir tilkomu þess. Þær Patuma og Chendawire voru a.m.k. ekki í nokkrum vafa. -GRÁ, Malaví

Mósambísk fiskimannasamfélög, þróun og sjálfbærni
 
- eftir Höllu Þóreyju Victorsdóttur starfsnema í Mósambík

Ljósmynd frá Mósambík: gunnisal
Á umdæmisskrifstofum Þróunarsamvinnustofnunar Íslands í Malaví, Mósambík og Úganda starfa þrír starfsnemar sem líkt og undanfarin ár hafa fallist á beiðni Heimsljóss um pistlaskrif þann tíma sem þeir dvelja í samstarfslöndum Íslendinga. 

Á dögunum fóru tveir fulltrúar Þróunarsamvinnustofnunar í vettvangsferð til Inhambane fylkis norðaustur af Mapútó. Þar stóð ÞSSÍ að vöktun og eftirliti á fiskeldi ásamt fulltrúa frá Fiskimálaráðuneytinu (Ministry of the Sea, Inland Waters and Fisheries), en ÞSSÍ hefur stutt við fiskiðnað í Mósambík frá árinu 1996 og hefur frá árinu 2009 styrkt ráðuneytið í eflingu fiskiðnaðs í landinu ásamt Noregi.
 
Eftirlitið sýndi fram á að bændur sem stunda fiskeldi vinna við mjög misjafnar aðstæður eftir staðsetningu þeirra og tiltækum auðlindum. Þrátt fyrir að fiskauðlindir séu miklar í hafnarsamfélögum í Mósambík fyrirfinnast margar hindranir sem bændur þurfa að komast í gegnum til að ná því markmiði að stunda sjálfbært fiskeldi. Í þéttbýli snúa vandamál fiskimanna til dæmis um að mótorarnir á bátunum þeirra eru ekki nógu kraftmiklir og skortur er á frystigeymslum. Stærri fiskframleiðendur eiga í vandræðum með að fá fóður sem oftar en ekki er flutt inn frá Suður Afríku, en eins og staðan er í dag er ódýrara að flytja fóður inn í landið heldur en að framleiða það innanlands sem hefur mikil áhrif á innlenda markaðsgetu. Fyrir sjálfsþurftarbændur eru vandamálin af öðrum skala. Þörf er á ýmsum búnaði sem erfitt er að fjármagna, erfitt getur verið að nálgast nógu mikið og gott fóður og tímaleysi hrjáir bændur sem einnig þurfa að huga að ökrum sínum sem oft eru langt frá fiskeldinu. Ósjaldan eiga bændur nóg um að fæða sig og fjölskyldur sínar og fiskeldi situr þá skiljanlega á hakanum.  
 
Fiskeldi getur þó haft mikil jákvæð áhrif á líf smábænda ef aðstoð sem hentar er gefin og rétt er farið að ræktuninni. Að hafa aðgang að fiski eykur til að mynda fjölbreytni í fæðu og tekjumöguleika. Auðlindirnar eru nú þegar til staðar sem og mannaflinn, en tæknin sem til þarf dreifist ekki jafnt til þeirra sem á henni þurfa að halda. Með réttum stuðningi, gagnsæu eftirliti og skynsömum stjórnsýsluaðferðum má vel byggja upp sjálfbæran, dreifðan og arðbæran fiskiðnað í Mósambík.
 
Síðustu ár hefur verið að meðaltali 7% hagvöxtur í Mósambík en vel má sjá að sá vöxtur nær enn um sinn ekki til nema lítils hluta samfélagsins. Tölur segja aldrei alla söguna og þarft er að rýna dýpra í samfélagið til að sjá raunverulegar aðstæður fólks. Fátækt milli ríkja fer sífellt lækkandi um heim allan og því ber að fagna, en ekki má gleyma að innan ríkja hefur ójöfnuður að sama skapi aukist. Það er því ekki síður mikilvægt nú en áður að stuðla að sjálfbærri þróunarsamvinnu sem ber hag allra fyrir brjósti.
 
Ísland og Noregur hafa stuðlað að sjálfbærri þróun í fiskimálum og lagt áherslu á stuðning við fiskeldi á smáum skala, sem hefur möguleika til að efla fæðuöryggi íbúa og á sama tíma stuðla að sjálfbærri nýtingu hafsauðlinda landsins. Verndun hafsauðlinda er eitthvað sem hátekjulönd ættu ekki síður að taka til sín, en í nýjum markmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun snýr markmið númer 14 einmitt um sjálfbæra nýtingu hafsins. Nýju markmiðin verða samþykkt eftir rúma viku og munu eiga við allar þjóðir S.þ., ekki aðeins þróunarlöndin, því öll þurfum við að sýna náttúruauðlindum okkar virðingu svo hægt sé að njóta þeirra sem lengst og víðast.

facebook
UM HEIMSLJÓS 

Heimsljós - veftímarit um þróunarmál er gefið út af Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ritinu er ætlað að glæða umræðu um þróunarmál og gefa áhugasömum kost á að fylgjast með því sem hæst ber hverju sinni. Efni veftímaritsins þarf ekki endilega að endurspegla stefnu ÞSSÍ.

 

Skráið ykkur í áskrift á heimasíðunni, www.iceida.is og látið vinsamlegast aðra með áhuga á þróunarmálum vita af tilvist veftímaritsins. Allar ábendingar um efni eru vel þegnar.

 

Þeir sem vilja senda okkur ábendingu um efni eða afskrá sig af netfangalista eru vinsamlegast beðnir um að senda slík erindi á netfangið iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Við biðjumst velvirðingar á því að geta ekki notað íslenskar gæsalappir í viðtölum en bandarískt sniðmát Veftímaritsins leyfir ekki notkun þeirra.

 

Bestu kveðjur, Útgáfu- og kynningardeild ÞSSÍ

 

ISSN 1670-8105