gunnisal
Heimsljós
veftķmarit um žróunarmįl
8. įrg. 274. tbl.
24. jśnķ 2015

Hįtķšarfundur į Alžingi į kvenréttindadaginn:

Nżjum Jafnréttissjóši ekki sķst ętlaš aš styšja jafnréttisstarf ķ samstarfslöndum
Ķslands į sviši žróunarsamvinnu
 

Ljósmynd frį Śganda: gunnisal

"Žegar litiš er til góšs įrangurs Ķslendinga į sviši jafnréttismįla ķ alžjóšlegum samanburši er rökrétt aš žeir leggi sitt af mörkum til žess aš styšja enn frekar viš jafnréttisstarf vķša um heim, ekki sķst ķ samstarfs-löndum Ķslands į sviši žróunarsamvinnu, enda hefur jafnrétti kynjanna veriš forgangsmįl og sérstakt markmiš ķ ķslenskri žróunarsamvinnu. Žį hefur Ķsland veriš leišandi ķ umręšu um jafnréttismįl į noršurslóšum. Tillagan gerir žvķ rįš fyrir aš verulegum hluta įrlegs rįšstöfunarfjįr Jafnréttissjóšs Ķslands verši variš til verkefna sem tengjast auknu kynjajafnrétti į alžjóšavķsu," segir ķ greinargerš meš žingsįlyktunartillögu um Jafnréttissjóš sem žverpólķtķsk sįtt var um og samžykkt var į hįtķšarfundi į Alžingi 19. jśnķ sķšastlišinn žegar öld var lišin frį žvķ konur fengu kosningarrétt į Ķslandi.

 

Sjóšurinn į aš fį til rįšstöfunar af fjįrlögum 100 milljónir įr hvert nęstu fimm įrin, eša til įrsins 2020, hįlfan milljarš samtals į umręddu tķmabili.

 

"Upp­haf­lega var lagt til aš helm­ing­ur fram­lags­ins fęri til žess aš efla rétt­indi kvenna ķ žró­un­ar­lönd­um. Eft­ir at­huga­semd­ir frį ķs­lensk­um hags­munaašilum var žessu breytt ķ žaš horf sem til­laga hljóšar nś į um, ž.e. aš allt aš helm­ingi fjįr­hęšar sé veitt til verk­efna į alžjóšavķsu. Žess­ari breyt­ingu er ég ekki sam­mįla og hlżt aš benda į aš ef vilji stend­ur til žess aš styrkja verk­efni į žessu sviši hljóti fjįr­mun­ir aš fara žangaš sem žeirra er mest žörf," sagši Sig­rķšur Į. And­er­sen, varažingmašur Sjįlf­stęšis­flokks­ins sem einn žingmanna greiddi atkvęši gegn stofnun Jafnréttissjóšsins.

 

Eini ašilinn sem Sigrķšur vķsar til er Kvenréttindafélag Ķslands en stjórn félagsins gerši athugasemdir viš tillögu um rįšstöfun fjįrveitinga meš eftirfarandi hętti: "Žaš er óvišeigandi aš į degi žegar viš fögnum jafnrétti kynjanna į Ķslandi, žegar viš lķtum til framtķšarinnar til allra žeirra verkefna sem enn eru eftir óunnin hér į landi, aš stofnašur sé sjóšur sem er meš žeim reglum aš allt aš helmingur fjįrveitinga falli til verkefna sem unnin eru utan landsteinanna."

 

Fjįrmunir žangaš sem mest er žörf

Žverpólķtķsk samstaša var um til­lögu til žings­įlykt­un­ar um Jafn­rétt­is­sjóš Ķslands. Ķ upphaflegri tillögu var rįš fyrir žvķ gert aš allt aš helm­ingi fjįrins yrši variš til verk­efna sem tengjast stöšu kvenna ķ žró­un­ar­rķkjum og stušla aš auk­inni žekk­ingu hér į landi į stöšu žeirra. Eftir gagnrżni Kvenréttindafélagsins var įkvęšinu breytt og sagt aš allt aš helm­ingi fjįr­hęšar sé veitt til verk­efna į alžjóšavķsu. Žessari breytingu var Sigrķšur ósammįla. "Ef vilji stend­ur til žess aš styrkja verk­efni į žessu sviši hljóti fjįr­mun­ir aš fara žangaš sem žeirra er mest žörf," sagši hśn ķ samtali viš Mbl.is.

 

Kvenréttindafélagiš telur hins vegar óešlilegt aš nżi Jafnréttissjóšurinn eigi aš vera skuldbundinn af žvķ aš veita helmingi fjįrmuna til styrkja erlendis. "Viš erum stolt af framlagi Ķslendinga til jafnréttismįla ķ heiminum, af öflugu žróunarstarfi okkar erlendis, og af žvķ hve jafnréttismįl eru įberandi ķ utanrķkisstefnu Ķslands. Žróunarstarfi er ekki geršur greiši meš žessu fyrirkomulagi. Okkur ber aš hlśa aš žróunarstarfi erlendis og styšja vel viš žróunarverkefni.

Óešlilegt er aš žróunarstarf skuli žurfa aš fjįrmagna meš žvķ aš sękja ķ samkeppnissjóš eins og Jafnréttissjóšur Ķslands į aš vera. Og óešlilegt er aš setja žróunarstarf erlendis ķ samkeppni viš jafnréttismįl hér į landi. Bįšir žessir mįlaflokkar eru gķfurlega mikilvęgir, og žrįtt fyrir aš starf žeirra skarist į żmsum svišum, žį eru žessir flokkar mjög ólķkir. Styšjum veglega viš bįša mįlaflokka. Veitum vel til jafnréttismįla hér į landi og veitum vel til žróunarstarfs erlendis."

 

Berjast ķ bökkum viš aš fjįrmagna okkur

Ķ vištali į Vķsi er haft eftir Brynhildi Heišar- og Ómarsdóttur framkvęmdastżru Kvenréttindafélagsins aš brżn verkefni bķši ķ jafnréttismįlum hérlendis. "Žaš hefur lengi veriš žörf fyrir svona sjóš. Frjįls félagasamtök og kvennasamtök sem starfa aš jafnréttismįlum berjast ķ bökkum į hverju įri viš aš fjįrmagna okkur. Bara žaš aš hafa jafnréttissjóš sem viš getum leitaš til, til aš styrkja okkar verkefni og okkar starfsemi, į eftir aš verša verulega mikil bśbót," segir hśn.

 

Ólafur Ragnar Grķmsson forseti Ķslands vék sérstaklega aš stöšu kvenna ķ žróunarrķkjum ķ įvarpi sķnu į hįtķšafundinum og sagši aš enn glķmi milljónir kvenna viš örbirgš og kśgun. Į tķmamótum mętti ekki gleyma žeim ķ gleši hįtķšahaldanna. Konur ķ fjarlęgum įlfum og ķ fįtękrahverfum Vesturlanda ęttu langa ferš fyrir höndum til aš nį žeim įfangastaš sem markaši tilveru Ķslendinga į hverjum degi. Hann hvatti žingheim til aš strengja žess heit aš bregšast žeim ekki. 

 

Ellefu börn deyja į hverri mķnśtu į žessu įri:

Tęplega 70 milljónir barna deyja af lęknanlegum sjśkdómum į nęstu fimmtįn įrum aš mati UNICEF

 

Tęplega 70 milljónir barna yngri en fimm įra munu deyja fyrir įriš 2030, ķ langflestum tilvikum af lęknanlegum sjśkdómum, nema žvķ ašeins aš gripiš verši til įhrifarķkra ašgerša til aš hjįlpa fįtękasta fólkinu og žvķ sem minnsta björg sér getur veitt. Žetta er įlit og įkall Barnahjįlpar Sameinušu žjóšanna, UNICEF, til heimsins ķ lokaskżrslu samtakanna um žśsaldarmarkmiš Sameinušu žjóšanna, en skżrslan ber yfirheitiš: Progress for Children: Beyond Averages.

 

Žrįtt fyrir gagnrżni į einstaka žętti žśsaldarmarkmiša er ķ skżrslu UNICEF boriš lof į įrangurinn į mörgum svišum eins og ķ barįttunni gegn fįtękt, barįttunni gegn sjśkdómum og fękkun daušsfalla mišaš viš upphafsįriš, 1990. Bent er į aš dįnartķšni barna yngri en fimm įra hafi minnkaš um 53%, langvarandi vannęring um 45% og 2,6 milljaršar manna hafi fengiš betri ašgang aš hreinu drykkjarvatni.

 

UNICEF bendir į aš žótt žśsaldarmarkmišin hafi leitt til verulegs įrangurs hafi milljónir bįgstaddra barna ekki notiš góšs af markmišunum og žess séu dęmi aš žau hafi leitt til aukins ójöfnušar innan nokkurra žjóšrķkja.

 

Skortur į metnaši og įętlanagerš

Aš mati UNICEF er skżringa fyrst og fremst aš leita ķ skorti į metnaši og įętlanagerš en gagnrżnir lķka ašferšir viš aš safna gögnum og hvernig žau eru notuš - og hvernig žśsaldarmarkmišin hafi "óviljandi hvatt" žjóšir til žess aš męla įrangur meš innlendum mešaltölum. "Ķ įkafanum aš sżna framfarir var sjónum beint aš börnum og samfélögum sem aušveldast var aš nį til fremur en aš hjįlpa žeim sem mest žurftu į stušningi aš halda," segir ķ skżrslunni.

 

Sjįlfbęru žróunarmarkmišin - sem taka viš af žśsaldarmarkmišunum ķ byrjun nęsta įrs - žurfa aš mati UNICEF aš taka miš af reynslunni ef bjarga į mannslķfum og bera heiminn betri. Įn samstilltra ašgerša viš aš nį til barna sem bśa viš mestu bįgindin muni 68 milljónir barna deyja fyrir įriš 2015, flest af lęknanlegum sjśkdómum, 119 milljónir barna verši į sama tķma enn vannęrš og hįlfur milljaršur jaršarbśa žarf aš ganga örna sinna undir berum himni.

 

Ķ skżrslunni kemur ennfremur fram aš ungbarnadauši er nś hlutfallslega meiri en įriš 1990 af heildarfjölda barna sem deyja yngri en fimm įra. Ķ lok žessa įrs hefur um um ein milljón barna dįiš daginn sem žau fęddust - eša um 16% allra barna yngri en fimm įra. Į žessu įri deyja aš mešaltali ellefu börn į hverri mķnśtu.

 

Ķ Afrķku sunnan Sahara eru lķkur į žvķ aš börn deyi yngri en fimm įra allt aš žvķ fimmtįn sinnum meiri en mešaltölin yfir heiminn, segir ķ skżrslu UNICEF. Žar segir ennfremur aš mišaš viš žróun sķšustu įra muni žaš taka 96 įr aš koma žvķ til leišar aš stślkur frį žeim heimshluta ljśki grunnskólanįmi viš tólf įra aldur.

 

Ógnvekjandi tölur frį Flóttamannastofnun Sameinušu žjóšanna:

Flóttamenn aldrei fleiri ķ sögunni - um 60 milljónir manna į flótta įriš 2014

Fleira fólk var į flótta vegna vopnašra įtaka į sķšasta įri en įšur hefur žekkst. Samkvęmt tölum frį Flóttamannastofnun Sameinušu žjóšanna (UNHCR) voru rétt tęplega sextķu milljónir manna - helmingur žeirra börn - į flótta vegna strķšsįtaka en į sķšasta įri hröktust aš mešaltali 42.500 einstaklingar frį heimilum sķnum į hverjum einasta degi. 

 

Forsķša skżrslu Flóttamannastofnunar SŽ.

Žetta kemur fram ķ nżrri skżrslu, Heimur ķ strķši, en žar segir ennfremur aš strķšsįtök hafa brotist śt - żmist ķ fyrsta sinn eša blossaš upp aš nżju - į minnst fimmtįn svęšum į sķšustu fimm įrum. Skżrsluhöfundar segja einnig aš ķ langfęstum tilvikum hafi tekist aš semja um friš og žvķ sé fólk enn į hrakhólum vegna įtakanna. Ķ fyrrnefndum tölum er bęši um aš ręša flóttafólk sem hrakist hefur frį eigin föšurlandi og fólk į flótta ķ eigin landi. 

 

Haft er eftir Antonio Guterres, yfirmanni Flóttamannastofnunar SŽ ķ frétt RŚV, aš um dęmalausa žróun aš ręša og aš heimsbyggšin öll standi frammi fyrir verkefni sem eigi sér enga hlišstęšu ķ sögunni. "Allt of litlu fjįrmagni er variš til aš hjįlpa flóttafólki og vernd žess er öll ķ skötulķki," segir Guterres og bętir viš aš fórnarlömb strķšsįtaka, fólk sem žurfi į samśš, ašstoš og öruggu skjóli aš halda sé vanrękt af heimsbyggšinni.

 

Ķ annarri frétt RŚV er haft eftir Erdogan forseta Tyrklands aš ašgeršaleysi alžjóšasamfélagsins ķ mįlaflokknum sé glępur gegn mannkyni en ķ landinu eru 1,6 milljónir flóttamanna, fleiri en ķ nokkru öšru landi.

 

Įrsfundur UNICEF į Ķslandi: 

Hvergi hęrri framlög en hér į landi og heimsforeldrum fjölgaši um 18,5%

Hvergi ķ heiminum gaf almenningur meira til landsnefndar UNICEF, Barnahjįlpar Sameinušu žjóšanna, en hér į landi ķ fyrra. Framlagiš sem safnašist į Ķslandi til barįttu UNICEF nemur 12 Bandarķkjadölum į hvern landsmann. Žetta kom fram į įrsfundi UNICEF į Ķslandi sem haldinn var fyriri skömmu. Nęst į eftir Ķslandi kemur Svķžjóš, meš 9 dali į hvern landsmann, og žar į eftir Lśxembśrg meš 7 dali į mann. Um framlög einstaklinga og fyrirtękja er aš ręša, ekki rķkisstjórna.

 

Bergsteinn Jónsson, framkvęmdastjóri UNICEF į Ķslandi, fór į įrsfundinum yfir ašrar helstu tölur frį įrinu 2014 hjį UNICEF į Ķslandi og kynnti įrsskżrslu. Ķ mįli hans kom mešal annars fram aš heimsforeldrum fjölgaši hér į landi um 18,5% į milli įra og ķ lok įrs voru žeir oršnir 26.152 talsins. Mįnašarleg gjöf heimsforeldra gerir UNICEF kleift aš bregšast samstundis viš žegar neyšarįstand brżst śt, vera įfram til stašar fyrir börn eftir aš kastljós fjölmišla er fariš annaš, sinna hjįlparstarfi į svęšum sem njóta engrar fjölmišlaathygli, skipuleggja hjįlparstarf til lengri tķma litiš og beita sér į heimsvķsu.

 

Enn fremur rakti Bergsteinn aš įriš 2014 söfnušust alls 36,5 milljónir króna frį almenningi og fyrirtękjum ķ sérstakar neyšarsafnanir į vegum UNICEF į Ķslandi. Aldrei hafa fleiri börn auk žess tekiš žįtt ķ grunnskólaverkefninu UNICEF-hreyfingunni en um 40% aukningu er aš ręša frį įrinu 2013.

 

Į įrsfundinum kom fram aš allir stjórnarmenn gįfu kost į sér til įframhaldandi setu. Stjórnarmenn eru Svanhildur Konrįšsdóttir, Karl Blöndal, Pétur Einarsson, Gušrśn Ögmundsdóttir, Gunnar Hansson, Lķney Rut Halldórsdóttir, Margrét Hallgrķmsdóttir, Sara Mansour og Žorgrķmur Žrįinsson.

 

Svanhildur Konrįšsdóttur, stjórnarformašur UNICEF į Ķslandi, undirstrikaši ķ įvarpi sķnu aš engin dęmi vęru um žaš aš UNICEF hefši lżst yfir jafnmörgum tilfellum um neyšarįstand į efsta stigi og įriš 2014. 

Brżnt aš ganga frį framtķšarfyrirkomulagi alžjóšlegrar žróunarsamvinnu vegna bošašrar hękkunar framlaga 

 

"Meiri hluti utanrķkismįlanefndar leggur įherslu į aš naušsynlegt sé aš gęta aš hagkvęmni og skilvirkni ķ alžjóšlegri žróunarsamvinnu Ķslands svo aš hśn verši rekin meš sem mestum įrangri. Vķsaš er ķ framkomna tillögu utanrķkisrįšherra til žingsįlyktunar um įętlun um alžjóšlega žróunarsamvinnu Ķslands 2016-2019 (783. mįl) en žar er stefnt aš žvķ aš Ķsland hękki framlög sķn til žróunarmįla śr 0,23% ķ 0,3% af VŽT į gildistķmanum. Framlög munu mögulega nema 5 milljöršum kr. įriš 2016 og 7,8 milljöršum kr. įriš 2019. Nś žegar slķk hękkun er ķ undirbśningi er brżnt aš ganga frį framtķšarfyrirkomulagi alžjóšlegrar žróunarsamvinnu innan ķslensku stjórnsżslunnar žannig aš hśn verši meš bestu móti. Meiri hlutinn telur aš svo sé meš žeim breytingum sem lagšar eru til ķ fyrirliggjandi frumvarpi og leggur til aš žaš verši samžykkt óbreytt," segir ķ nišurlagi nefndarįlits meirihluta utanrķkismįlanefndar sem birt var ķ sķšustu viku žegar frumvarp utanrķkisrįšherra var afgreitt śr nefndinni.

 

Einn stjórnaržingmašur, Vilhjįlmur Bjarnason, Sjįlfstęšisflokki, skrifaši undir įlitiš meš fyrirvara.

 

Enn er óljóst hvort frumvarpiš veršur afgreitt į žessu žingi. Utanrķkisrįšherra leggur įherslu į aš nį frumvarpinu ķ gegn en žaš er mešal tuga óafgreiddra žingmįla sem tekist er į um ķ višręšum um žinglok. 

 

"Suma daga gęti mašur grįtiš yfir žessum gušsvolaša heimi"/ Eyjan 

 
Fręšsludagur um mannréttindi barna 20. nóvember įr hvert?

  Allsherjar- og menntamįlanefnd Alžingis hefur ķ nefndarįliti lagt til aš 20. nóvember, dagurinn žegar barnasįttmįlinn var samžykktur, verši įr hvert helgašur fręšslu um mannréttindi barna ķ skólum landsins. Nefndin hefur fališ innanrķkisrįšherra ķ samrįši viš mennta- og menningarmįlarįšherra aš "hafa įrlega sérstakan dag ķ skólum sem er helgašur fręšslu um barnasįttmįlann og žau mikilvęgu og margvķslegu mannréttindi sem žar er męlt fyrir um," eins og segir ķ nefndarįlitinu.

 

Samningur Sameinušu žjóšanna um réttindi barnsins var lögfestur hér į landi fyrri tveimur įrum en hann felur ķ sér skuldbindandi samkomulag žjóša heims um sérstök réttindi fyrir börn, óhįš réttindum fulloršinna. Samkvęmt einni grein barnasįttmįlans skuldbinda ašildarrķki sig til aš kynna meginreglur og įkvęši samningsins vķša meš višeigandi og virkum hętti, jafnt börnum sem fulloršnum.
 

"Allir umsagnarašilar voru jįkvęšir um efni žingsįlyktunartillögunnar og bentu m.a. į aš mikilvęgt vęri aš fręšsla um réttindi barna vęri samofin starfi žeirra ķ skólum landsins. Nefndin tekur undir žessi sjónarmiš og vķsar til žess aš einstaklingar žurfa aš žekkja réttindi sķn til žess aš geta notiš žeirra og stašiš vörš um žau. Slķk žekking er einnig forsenda žess aš žeir sżni réttindum annarra tilhlżšilega viršingu og geti lagt sitt af mörkum til aš tryggja aš žeir fįi notiš žeirra. Mikilvęgt er aš leggja įherslu į kynningu og fręšslu um barnasįttmįlann en slķkir fręšadagar eru nś žegar višhafšir til fręšslu um ķslenska tungu og ķslenska nįttśru. Afar mikilvęgt er žvķ aš leggja įherslu į kynningu og fręšslu almennt um mannréttindi ķ samfélaginu og sérstaklega ķ skólum landsins."


Sameinušu žjóširnar skipa erindreka fyrir hvķtingja

Fyrr ķ mįnušinum, nįnar tiltekiš 13. jśnķ, var ķ fyrsta sinn haldiš upp į alžjóšlegan dag helgašan vitundarvakningu um hvķtingja eša albķnóa. Meš žvķ aš vekja fólk til vitundar, er vonast til žess aš hęgt sé aš draga śr einelti, fordómum og jafnvel ofbeldi sem hvķtingjar žurfa aš žola vegna hörundslitar sķns, segir ķ frétt į vef Upplżsingaskrifstofu Sameinušu žjóšanna.

 

Ķ fréttinni segir:

 

"Börnum sem fylla flokk hvķtingja er oft synjaš um ašgang aš heilsugęslu, jafnvel žótt fylgifiskur albinisma séu slęm sjón og aukin hętta į hśškrabbameini. Slęm sjón og strķšni og haršręši veldur žvķ aš hvķtingjar hętta oft ķ skóla og žurfa aš žola félagslega höfnun, atvinnuleysi, einangrun og ęvilanga fįtękt.

 

Ķ sumum hlutum veraldar sęta hvķtingjar oft og tķšum banvęnu ofbeldi. Barįttufólk hefur greint frį žvķ aš hundruš hvķtingja, žar į mešal mörg börn, hafi veriš drepin, limlest eša sętt įrįsum ķ aš minnsta kosti 25 Afrķkurķkjum. Įstęšan er sś bįbilja aš lķkamshlutar žeirra bśi yfir töframętti.  Mörg dęmi eru vafalaust ókunn vegna žess hversu einangrašir margir hvķtingjar eru, žeirri leynd sem hvķlir yfir trśarathöfnum og skeytingarleysi fólks. Žaš sętir furšu aš afar sjaldan hefur veriš sótt til saka fyrir slķka glępi eša žeir rannsakašir. "

 

 

Įhugavert
Fręšigreinar og skżrslur
Fréttir og fréttaskżringar

UPPDRAG: RÄDDA MÄNSKLIG¬HETEN/ Fréttaskżring OmVärlden um nżju žróunarmarkmišin
-
Future Fortified-What does it take to end hidden hunger?/ Devex
-
Bill Gates: The UK should be proud of its foreign aid and what it achieves/ TheTelegraph
-
#BringBackOurGirls Group to Meet With Nigerian President/ VOA°
-
Africa: Remittances From Europe Provide 'Lifeline' to Millions Worldwide, Says UN Agency/ AllAfrica
-
Millions go hungry: The cruel cost of war in South Sudan/ OxfamAmerica
-
Jeffrey Sachs Awarded Blue Planet Prize/ UNSDSN
-
With low numbers of new cases, Ebola vaccine trials fight odds of success/ CTVNews
-
Africa: Gates Foundation Changes Focus to 'Last Mile' of Delivery/ AllAfrica
Lykketoft kosinn forseti Allsherjaržingsins/ UNRIC
-
Africa wasn't always about poverty-so why do so many believe that's the case?/ QZ
-
A first glimpse into Finland's aid cuts/ Devex
-
Mali: Ban welcomes the signature of the Agreement for Peace and Reconciliation by remaining parties/ UNNewsCentre
-
Tribalism: Counties face legal suit/ DailyNation
-
Mali peace deal raises hopes of stability/ DW
-
Jįkvęš teikn ķ umhverfisumręšunni/ RŚV
-
Ghana's battle with deforestation/ DW
-
UN Development Chief Completes Visit to Botswana/ UNDP
-
Triggering Behavior Change: Children's Role in Development/ Alžjóšabankinn
-
Kenya“s grannies fight back/ Reuters
-
In Africa, Community-Driven Development Tackles Fragility From the Ground Up/ Alžjóšabankinn
-
Amnesty International: 'Cameroon should release detained children'/ DW
-
Central African Republic: Ban appoints panel to investigate UN response to sexual abuse allegations/ UNNewsCentre
-
Indoor air pollution may kill 4 million a year/ SciDev
-
Barnavinna: Vinna į kostnaš framtķšarinnar/ UNRIC
-
Utvärderingar av Sveriges bistånd brister i öppenhet/ OmVärlden
-
Rwanda's Kagame eyes 3rd term as voters call for law change/ AFP
-
Kenya slum Mathare gets cheap water through ATMs/ BBC
-
International Cooperation is Key to Effective Public Services/ IPS
-
Sexual Violence: Do we really care?/ IRIN
-
U.N. Names Winners of First Nelson Mandela Prize/ IPS
-
Security Council has 'obligation to act now' to protect civilians from ISIL - UN rights expert/ UNNewsCentre
-
NDF-funded facility in Africa receives award/ Norręni žróunarsjóšurinn
-
48 börnum bjargaš śr įnauš/ RŚV
-
Economic inequality is greatest threat facing many nations, report says/ TheGuardian

Įheit ķ Reykjavķkurmaražoni renna til neyšarhjįlpar ķ Nepal

Įheit til UNICEF į Ķslandi ķ Reykjavķkurmaražoninu ķ įr munu renna til barna ķ neyš ķ Nepal. UNICEF, Barnahjįlp Sameinušu žjóšanna, hefur stašiš fyrir neyšarsöfnun sķšan jaršskjįlftinn mikli reiš yfir ķ Nepal lok aprķl. Neyšin į skjįlftasvęšinu er grķšarleg og mikiš uppbyggingarstarf framundan.

 

Nįnar 

 

Afrķka rķs: Bjartari tķmar sunnan Sahara 

 

- eftir Konrįš S. Gušjónsson hagfręšing

 

Žegar höfundur ólst upp var ķmyndin  af Afrķku sunnan Sahara (til einföldunar veršur talaš um "Afrķku" héšan ķ frį) eitthvaš į žessa leiš: Fįtękt, hungursneyš, styrjaldir, frumbyggjar og Konungur Ljónanna. Žó žessi atriši eigi ennžį viš aš mismiklu leyti er ķmyndin ķ dag meira į žessa leiš: Nįttśruaušlindir, framfarir, tęknivęšing, ólżsanleg nįttśrufegurš og fjölbreytt mannlķf.

 

Įstęšurnar fyrir žessari breyttu mynd eru ašallega tvennskonar. Ķ fyrsta lagi birtist Ķslendingum og öšrum Vesturlandabśaum afar skökk, neikvęš og einhęf mynd af Afrķku ķ fjölmišlum. Žó svo aš žessi ķmynd sé nęr žvķ aš enduspegla raunveruleikann ķ dag en įšur fyrr eru fordómar Vesturlandabśa gagnvart Afrķku enn viš lżši. Harkaleg višbrögš Vesturlandabśa į Twitter viš beinni śtsendingu frį Naķrobķ (höfušborg Kenķa) į Snapchat ķ sķšasta mįnuši er til vitnis um žaš. Ķ öšru lagi hafa sķšustu tveir įratugir veriš tķmi mikilla framfara ķ įlfunni. Afrķka į enn langt ķ land, en möguleikarnir til aš halda įfram į sömu braut og meš meiri hraša hafa sjaldan veriš meiri.

 

Framfarir į flestum vķgstöšum

Alžjóšabankinn heldur utan um aragrśa af hagtölum og gögnumum mannfjölda, heilsu og fjölmarga ašra žętti sem sżna hvernig löndum vegnar į żmsa vegu. Į įrunum 2003-2013 jókst landsframleišsla į mann (mišaš viš kaupmįttarjöfnuš og leišrétt fyrir veršlagsžróun) ķ löndum Afrķku śr 318 ž. kr. į mann ķ 434 ž. kr. į mann. Į sama tķma fjölgaši Afrķkubśum um 30% svo aš landsframleišslan jókst samanlagt um 80%. Aukin efnahagsleg velmegun į sér ašrar birtingarmyndir: Utanrķkisvišskipti hafa aukist hrašar en landsframleišsla frį byrjun 10. įratugarins og žį hefur bein erlend fjįrfesting tķfaldast ķ Afrķku į 20 įrum.

 

Įrangurinn birtist ekki eingöngu ķ hefšbundnum hagtölum. Ungbarnadauši hefur nęrri žvķ helmingast frį įrinu 1990, tķšni męšradauša hefur lękkaš töluvert, ašgangur aš menntun hefur aukist, stjórnmįlažįtttaka kvenna fer vaxandi og mešalęvilengd hękkaši śr 50 ķ 56 įr į įrunum 2000-2012. Lengri ęvilengd ber m.a. aš žakka įrangri ķ barįttunni viš HIV, en tķšni smitašra kvenna 15-24 įra, sem eru ķ miklum įhęttuhóp, hefur falliš um helming į öldinni hingaš til og litlu minna mešal karla į sama aldri.

Žį voru innan viš 50% mannfjöldans meš ašgang aš hreinu vatni įriš 1994, en žaš hlutfall var komiš upp ķ 64% įriš 2012 skv. Alžjóšabankanum, žrįtt fyrir mikla fólksfjölgun. Einnig hefur hlutfall fólks undir fįtękramörkum bankans ($1,25 į dag) falliš nęr allsstašar, t.d. śr 84% ķ 44% ķ Tansanķu į žessari öld auk žess sem millistéttin ķ heimshlutanum hefur vaxiš grķšarlega hratt į sķšustu įrum og mun aš öllu lķkindum halda įfram aš vaxa. Sķšan viršist oft gleymast aš žrįtt fyrir allt žį er Afrķka sķfellt aš verša frišsęlli. Allt ber žetta aš sama brunni: Lķfsskilyrši fara sķfellt batnandi ķ Afrķku.

 
Farsķmabyltingin hefur óvķša meiri įhrif

Žaš fellur ekki sérstaklega vel aš klassķsku ķmyndinni um Afrķku, aš fyrsta hugsun höfundar žegar hann steig fyrst fęti ķ Afrķku hafi veriš: "Žaš eru allir meš sķma hérna og annar hver mašur aš selja inneign." Afrķka hefur alls ekki veriš undanskilin farsķmabyltingu sķšustu įratuga. Til vitnis um žaš eru meira en helmingur heimila ķ įlfunni meš farsķma. Ķ mörgum blįfįtękum löndum eiga langflestir fulloršnir einstaklingar farsķma - 89% fulloršna ķ Gana, 82% ķ Kenķa og 73% ķ Tansanķu. Įhrifin sem žetta hefur į višskipti og lķf fólks almennt eru grķšarleg. Ķ Afrķku er lķtiš brot heimila meš ašgang aš landlķnu, svo įšur fyrr žurfti aš treysta į óskilvirka póstžjónustu eša aš koma skilabošum til skila į tveimur jafnfljótum. Meš tilkomu farsķmans hefur žetta vitanlega gjörbreyst. Žaš kemur žvķ ekki į óvart aš rannsóknir sżni aš 10% aukning farsķmaeignar auki hagvöxt um 0,8% ķ žróunarlöndum. Farsķmabyltingin hefur lķka ašrar góšar og minna fyrirsjįanlegar afleišingar sem birtast ķ svoköllušu "mobile money".

 

Žetta fyrirbęri er einfaldlega greišslumišlun meš farsķmainneign og hefur nįš ótrślegri śtbreišslu į žessum įratug. Žurfi mašur aš greiša leigubķlstjóra ķ Tansanķu getur mašur einfaldlega sent umsamda fjįrhęš meš smįskilabošum til hans meš litlum kostnaši. Sķšan getur leigubķlstjórinn fariš į nęsta sölustaš sķns sķmafyrirtękis og tekiš śt peninginn žegar honum hentar, rétt eins og um hefšbundna bankažjónustu vęri aš ręša. Ekki er žörf į nżjasta snjallsķmanum, Nokia 5210 er meira en nóg. Ķ gömlum farsķmum, sem safna ryki ofan ķ skśffum Ķslendinga, gęti žvķ leynst gulliš tękifęri til aš styšja viš framfarir og žróun į fįtękustu svęšum Afrķku. Hefšbundin fjįrmįlažjónusta er ķ mżflugumynd vķša ķ Afrķku sem gerir žaš aš verkum aš hundrušir milljóna manna eiga ekki banakreikning. Tilkoma "mobile money" žżšir aš višskiptamöguleikar hafa gjörbreyst. Ķ staš žess aš žurfa aš geyma peninga undir koddanum eša aš feršast langar vegalengdir til aš borga t.d. fyrir lęknisžjónustu veiks ęttingja er hęgt aš greiša meš "mobile money" į nokkum sekśndum. Įhrifin į višskiptalķfiš žarfnast ķ raun engra śtskżringa - žau eru grķšarleg.


Ašrar tękniframfarir og nżsköpun vekja athygli
Framfarirnar birtast einnig ķ annarri tękni sem hefur rutt sér til rśms ķ Afrķku į undanförnum įrum. Til dęmis hefur hrašbönkum į hverja 100.000 ķbśa fjölgaš śr 0,7 ķ 4,5 į innan viš 10 įrum. Žį eru sumir žeirrar skošunar aš flygildi (e. drones) muni leika stórt hlutverk ķ minni vöruflutningum ķ Afrķku ķ framtķšinni. Vegakerfi vķša ķ įlfunni eru annaš hvort ķ molum eša hreinlega ekki til stašar, žannig aš gįrungarnir nefna oft "afrķskt nudd" ķ sömu andrį og langan akstur. Žį hefur boriš į aukinni įherslu į frumkvöšlastarfsemi og nżsköpun undanfarin įr. Žróunarsamvinnustofnun Ķslands hafa lagt sitt į vogarskįlarnar ķ žeim mįlum ķ Śganda og meš góšum įrangri. Einnig hefur fręšasamfélagiš vķša ķ įlfunni veriš ķ sókn undanfariš, žar sem aš birtingum vķsindagreina hefur fjölgaš um helming į ašeins 10 įrum. Ķ Afrķku er skortur į raforku eitt af žvķ sem stendur žróun og vexti atvinnulķfsins mest fyrir žrifum. Raforkuframleišsla hefur aukist talsvert į sķšastlišnum įratugum, en žó ekki nęgilega til aš halda ķ viš mannfjöldažróun. Žetta kann aš žó aš breytast. į nęstu įrum og įratugum. Kjarninn fjallaši um įhrif Kķnverja ķ Afrķkufyrir skömmu, en Kķnverjar hafa lagt mikiš ķ uppbyggingu innviša og t.d. munu nżjar virkjanir, fjįrmagnašar af žeim, tvöfalda raforkuframleišslu Ežķópķu į nokkrum įrum. Einnig eru stór verkefni ķ pķpunum eins og Grand Inga virkjunin ķ Kongó, sem er eitt allra fįtękasta rķki heims. Sś virkjun myndi verša sś lang stęrsta ķ heiminum og framleiša 60-falt meira rafmagn en Kįrahnjśkavirkjun. Žį eru einnig bundnar vonir viš ašra endurnżjanlega orkugjafa eins og sólarorku.

Skiptar skošanir og ennžį fįtękasti heimshlutinn

Ekki eru allir sammįla um žaš aš hlutirnir séu aš žróast ķ rétta įtt. Margir hafa bent į aš ójöfnušur sé of mikill og vaxandi. Vissulega er ójöfnušur mjög mikill og ein stęrsta įskorun nęstu įratuga veršur aš tryggja aš allir njóti aukinnar velmegunar ķ Afrķku. Stašreyndin er samt sś aš ójöfnušur hefur vķšast hvar stašiš ķ staš eša minnkaš į undanförnum įrum samkvęmt Gini stušlinum. Einnig hafa sumir bent į aš framfarirnar byggi nęr alfariš į nżtingu nįttśruaušlinda, sem hafa oršiš veršmętari undanfarna įratugi. Žaš er vissulega rétt aš nokkru leyti, en žaš lķtur śt fyrir aš lękkandi olķu- og hrįvöruverš undanfariš muni hafa minni įhrif į efnahagslķfiš ķ heimshlutanum en žaš hefur įšur bert. Įstęšurnar eru fyrst og fremst tvęr: Aukiš framlag annarra atvinnuvega og betri hagstjórn. Žetta birtist m.a. ķ žvķ aš Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn spįir meiri hagvexti ķ Afrķku heldur en vķšast hvar ķ heiminum į nęstu įrum.

 

Styšjum betur viš framfarirnar

Afrķka er ennžį fįtękasti heimshlutinn og veršur žaš sennilega įfram ķ fyrirsjįanlegri framtķš. Flestir Afrķkubśar geta einungis lįtiš sig dreyma um lķfsskilyrši Ķslendinga og mannréttindi eru vķša langt frį žvķ aš vera ķ hįvegum höfš. Einnig felst mikil įskorun ķ žvķ aš ekki verši gengiš of mikiš į umhverfiš meš auknum fólksfjölda og efnahagslegum framförum. En žaš er įstęša til bjartsżni, óįsęttanlegar ašstęšur geta haldiš įfram aš batna og lķklega batnaš hrašar en įšur į nęstu įratugum.

 

Spįr gera rįš fyrir žvķ rķflega žrišji hver jaršarbśi verši frį löndum Afrķku viš lok aldarinnar. Vegna žessa og alls žess sem tķundaš er hér aš ofan ęttum viš aš veita Afrķku meiri athygli. Žaš žżšir žó alls ekki aš viš eigum sitja į hlišarlķnunni og fylgjast meš. Afrķka žarfnast stušnings, sem Ķslendingar hafa svo sannarlega efni į žó viš séum eftirbįtar flestra žjóša ķ Vestur-Evrópu žegar kemur aš žróunarsamvinnu. Žaš er sennilega ennžį mikilvęgara aš eiga višskipti viš Afrķku. Aš fara til Austur-Afrķku ķ feršalag er til dęmis góš leiš til žess og nokkuš sem höfundur męlir tvķmęlalaust meš. 


Įšur birt ķ Kjarnanum

 

facebook
UM HEIMSLJÓS 

Heimsljós - veftķmarit um žróunarmįl er gefiš śt af Žróunarsamvinnustofnun Ķslands. Ritinu er ętlaš aš glęša umręšu um žróunarmįl og gefa įhugasömum kost į aš fylgjast meš žvķ sem hęst ber hverju sinni. Efni veftķmaritsins žarf ekki endilega aš endurspegla stefnu ŽSSĶ.

 

Skrįiš ykkur ķ įskrift į heimasķšunni, www.iceida.is og lįtiš vinsamlegast ašra meš įhuga į žróunarmįlum vita af tilvist veftķmaritsins. Allar įbendingar um efni eru vel žegnar.

 

Žeir sem vilja senda okkur įbendingu um efni eša afskrį sig af netfangalista eru vinsamlegast bešnir um aš senda slķk erindi į netfangiš iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Viš bišjumst velviršingar į žvķ aš geta ekki notaš ķslenskar gęsalappķr ķ vištölum en bandarķskt snišmót Veftķmaritsins leyfir ekki notkun žeirra.

 

Bestu kvešjur, Śtgįfu- og kynningardeild ŽSSĶ

 

ISSN 1670-8105