gunnisal
Heimsljs
veftmarit um runarml
8. rg. 254. tbl.
14. janar 2015

Evrpskt r runarsamvinnu:

Aukinn stuningur Evrpu vi hkkun framlaga til runarmla

N skoanaknnun meal ba Evrpusambandsja snir aukinn stuning vi hkkun framlaga til runarsamvinnu. Alls tldu 67% aspurra vtkri knnun Eurobarometer a hkka bri opinber framlg til ftkra ja en a er hrri prsentutala en sambrilegum knnunum sustu rum, rtt fyrir efnahagslegar rengingar mrgum Evrpurkjum. Niurstur knnunarinnar voru kynntar Riga Lettlandi ar sem "evrpsku ri runarsamvinnu" (The European Year of Development) var formlega hrundi af stokkunum lok sustu viku.

runarsamvinna ESB
runarsamvinna ESB

 

Neven Micica rherra aljlegrar runarsamvinnu framkvmdastjrn Evrpusambandsins kynnti niurstur knnunarinnar og sagi a tlur um stuning vi mlaflokkinnn hefu hkka umtalsvert tt Evrpubar hafi vallt veri kaflega jkvir gar aljlegrar runarsamvinnu. Fram kom a 85% svarenda telji mikilvgt a styja vi baki flki runarrkjum.

 

sambrilegri skoanaknnun meal slendinga sumari 2013 kom fram a tplega 90% slendinga vilja breytt ea aukin framlg til aljlegrar runarsamvinnu. S knnun leiddi ljs a tta af hverjum tu slendingum eru hlynntir v a slensk stjrnvld taki tt aljlegri runarsamvinnu og litlu frri eru sammla v a runarsamvinna hjlpi til barttunni gegn ftkt runarrkjum. rtt fyrir ennan vilja jarinnar - og 98% stuning inn ingi - hafa stjrnvld skori niur framlg til runarsamvinnu tveimur sustu rum.

Vitali vi Mimica
Vitali vi Mimica

 

Nja evrpska knnunin leiir ljs a Danir eru s j sem er best upplst innan ESB um runarsamvinnu ftkustu rkjum heims. Danir virast afla sr ekkingar meira mli en arar jir gegnum herferir, a eigin sgn. Spurningunni - hvesu miki telur ig vita um a hvernig dnsku runarf er rstafa - svruu 83% Dana a eir hefu einhverja ea mikla vitneskju um a. Sambrilegri spurningu var a jafnai svara annig af 43% hinum 27 rkjum Evrpusambandsins.

 

Increased public support for development as European Year begins/ EC.Europa

Danskerne ligger i top i EU over sttte til udvikling/ VerdensBedsteNyheter 

Opening of the European Year for Development/ Europa.eu 

European Citizens Call for Increased Aid to Developing World/ IPS 

Details emerge about the European Year for Development 2015/ Euractiv

Verkefni UNICEF og SS Msambk:

Aeins sex til tta prsent ba sveitum hafa agang a viunandi salernisastu Zambezufylki


Mikill meirihluti ba Msambk br dreifbli, sj af hverjum tu ba sveitum og ar er skortur grunnjnustu meiri en ttbli. Innan vi fjrungur banna hefur til dmis agang a viunandi salernisastu og Zambezufylki hafa aeins milli sex og tta prsent banna agang a kamri ea annarri klsettastu. 

 

nju verkefni UNICEF og runarsamvinnustofnunar Zambezu er meginherslan lg a bta essa grunnjnustu orpum og takmarki er a koma upp viunandi salernisastu fyrir lka marga og alla slendinga, ea rj hundru sund ba. etta a gera nstu remur rum,  fyrir rslok 2017. En a er eitt a hafa agang a salernisastu og anna a nta sr hana: allir sem koma nrri slkum verkefnum vita a a er ekki einfalt ml a breyta hegun flks og hugsunarhtti, oft rtgrnum venjum.

 

kvikmyndabrotinu er meal annars rtt vi Maru Angelina Xavier fr UNICEF.

tt allir bar samflaganna li fyrir skort okkalegri salernisastu hafa konur og stlkur mikla

srstu v astuleysi essu svii hefur mikil hrif heilsu eirra, ryggi og vellan. Vita er a r stlkur sem ba vi slmar astur a essu leyti skja sur skla, einkum unglingsstlkur, og rannsknir hafa snt a einkunnir stlkna hkka egar r geta gengi a okkalegri salernis- og hreinltisastu. Brnum almennt er lka alvarleg htta bin egar salernismlin eru lestri, heilsuleysi og dausfll, m.a. af vldum niurgangspesta, m mrgum tilvikum rekja beint til skorts essari missandi astu.

 

standi vatns- og salernismlum Zambezufylki er eitt a versta Msambk, 75% ba sveitum ganga rna sinna t berangri, 18% nota fullngjandi kamra og aeins 6-8% hafa viunandi salernisastu. Eins og Americo Muianga fr UNICEF segir mefylgjandi kvikmyndabroti gengur verkefni t a a byggja kamra samstarfi vi fjlmarga heimamenn en ekki sur a skapa vitundarvakningu meal banna um gildi hreinltis me kynningu og barttuherferum. ar taki barnir sjlfir virkan tt.

 

kvikmyndabrotinu er rtt vi tvo fulltra UNICEF, au Mariu Angelina Xavier og Americo Muianga, auk rdsar Sigurardttur umdmisstjra SS Msambk. pistli Heimsljsi dagsins er lka fjalla um "sanitation" -  salernisml.

 

Mikil fl Malav og 48 ltnir:

Tali a um 45 sund manns su vergangi vegna vatnavaxta

 

rhelli veldur tjni  Malav - 12. janar 2015/ MBC
rhelli veldur tjni Malav - 12. janar 2015/ MBC
Tplega fimmtu manns hafa farist flum Malav rmri viku og ttast er a fleiri lf tapist ur en yfir lkur, a sgn Vilhjlms Wiium umdmisstjra runarsamvinnu-stofnunar slands Malav. Hann segir a flin hafi skemmt og eyilagt mrg hs og tali s a 45 sund manns su vergangi vegna eirra, mikill meirihluti eirra brn. 
Seinnipartinn gr lsti forseti Malav yfir neyarstandi vegna flanna sem n til 15 hraa landsins af 28, ar meal til Mangochi. Forsetinn skai eftir asto fr aljasamflaginu, einkum mat og tjldum fyrir sem eru vergangi.

 

" mrgum svum hafa flin eyilagt akra og spa burtu v sem bi var a s. Strsti hluti Malava stundar sjlfsurftarbskap og sj margir fram magra t essu ri vegna flanna," segir Vilhjlmur.

 

Samstarfshra runarsamvinnustofnunar, Mangochi, hefur fari illa flunum a sgn Vilhjlms. "Strsta landsins, Shire-in, rennur gegnum Mangochi og hrifin eru vtk egar hn flir yfir bakka sna. Fjrir hafa ltist Mangochi-hrai og um nu sund manns hafa ar bori skaa af flunum einn ea annan htt. Um rj sund manns eru heimilislaus og hafast vi sklum, kirkjum og moskum."

 

Grnt yfir a lta

Vilhjlmur segir a fyrir mnui hafi Malav veri brnt a lta. Ekkert hafi rignt a ri fr aprl ea byrjun ma. "Grur, sem a manni finnst a eigi a vera grnn, var v ekki grnn heldur brnn. Ekkert er vanalegt vi etta, svona er bara veurlag essu landi. dag, hins vegar, er Malav grnt. Sama hvert liti er. v seinni hluta desember fr a rigna. Eins og gerir hverju ri. Og a rigndi og rigndi. Og rignir enn. Allir hfu bei me eftirvntingu eftir rigningunni. Hn er j nausynleg til a Malavar uppskeri eins og eir s. n rigningar essum rstma verur hungursney landinu. Mli er ekki flknara en a.  En, stundum er of miki af v ga. N horfa Malavar til himins og vona a slin fari a ggjast fram og stvi rigninguna. v n er svo komi a r hafa fltt yfir bakka sna og valdi miklum usla og tjni."

 

A sgn Vilhjlms eru fl sem essi v miur ekki einstakur atburur. Flest r veri einhver fl, misstr .  Hann segir a a veki hyggjur a flk endurbyggi hsin sn aftur og aftur sama sta. "Sumir spyrja hvort flk lri ekki af reynslunni. En kannski flk ekki vl ru. Malav er nefnilega mjg ttblt og vegna hrrar fingartni hefur flki ar fjlga grarlega sustu tvo ratugi. v er nr mgulegt fyrir bndur a fra sig r sta og hefja bskap annars staar. Plssi er bara ekki fyrir hendi," segir hann.

Flin n lka niur til Msambk ar sem a minnsta kosti rr eru ltnir og sundir hafa misst heimili sn.

 

Flttamenn hafa aldrei veri fleiri en um mitt r 2014:

Rmlega 46 milljnir manna skjli Flttamannahjlpar S 

 

Alls flu um 5,5 milljnir manna heimili sn vegna taka Mi-Austurlndum, Afrku og var fyrstu sex mnuum rsins 2014. Um mitt a r nutu 46,3 milljnir manna astoar Flttamannahjlpar Sameinuu janna (UNHCR) en a er 3,4 milljnum meira en rslok 2013 og metfjldi, a v er fram kemur frtt Upplsingaskrifstofu Sameinuu janna fyrir Vestur-Evrpu.

 

Samkvmt ntkominni skrslu UNHCR hfu 5,5 milljnir ori a flja, ar af 1,4 yfir aljleg landamri og teljast ar me flttamenn samkvmt aljalgum. Arir eru fltta innan landamra heimalanda sinna. Srlendingar eru n fyrsta skipti fjlmennasti hpur flttamanna sem Flttamannahjlpin astoar. Palestnumenn njta hins vegar astoar UNRWA, srstakrar stofnunar S um mlefni eirra. Afganir hafa veri fjlmennastir um rmlega riggja ratuga skei. Srlenskir flttamenn eru n 23% allra flttamanna sem UNHCR astoar.

 

skrslu Flttamannahjlparinnar er einnig liti til ess hversu htt hlutfall flttamanna er af batlu og efnahag mttkulandsins. 

 

Mia vi bafjlda hafa Lbanon og Jrdana teki mti flestum flttamnnum, en s mia vi str hagkerfisins eru yngstar byrar lagar Epu og Pakistan.

Hafa tv sund almennir borgarar veri myrtir Ngeru af Boko Haram sustu daga?

 

" mean augu heimsbyggarinnar beindust a voaverkunum Pars, frmdu hryjuverkasamtkin Boko Haram lsanleg fjldamor Ngeru. Tali er a vgamenn eirra hafi myrt meira en tv sund almenna borgara sustu daga en samtkin stjrna landssvi str vi Belgu."

 

essum orum hfst Sjnvarpsfrtt Gunnars Hrafns Jnssonar mnudagskvld ar sem hann fjallai um hugnainn norurhluta Ngeru ar sem hryjuverkasamtkin Boko Haram ra yfir stru landssvi. frttinni sagi:

 

"Ngera er langfjlmennasta rki Afrku; ar ba meira en 170 milljnir landi sem br yfir mikilli olu og rum aulindum. Ngerumnnum hefur gengi illa a nta essi tkifri; enda eru eir ekki ein j. landinu ba minnst rjr mjg lkar jir sem voru neyddar samb tma nlenduveldanna.

slmsku hryjuverkasamtkin Boko Haram lta sig sem fulltra Hausa-Fulani flksins sem er um rijungur jarinnar og br norurhluta Ngeru. Boko Haram segja ntmavingu gna fornum hefum svinu; ar meal feraveldinu, og eru srstaklega mtfallnir menntun kvenna. a s vestrn hef sem komi fr sjlfum djflinum. 

 

En eins og svo va annars staar eru trarbrgin frekar samnefnari fyrir mun djpstari og eldri deilur sem snast grunninn um sjlfsmynd rtgrinna samflaga. Innan vi ld er liin san fyrstu alvru borgirnar risu Norur-Ngeru. rt vaxandi menntu millisttt essu ntilkomna ttbli, svo ekki s tala um aukna menntun kvenna, eru v bein gn vi aldagamlar hefir ttflokkanna norri ar sem rkir eitthva sem mtti lkja vi lnsskipulag brauftum.

 

essu samhengi er ekki skrti a vgasveitum Boko Haram hafi veri vel teki haldssmum samflgum Norur-Ngeru. Athafnasvi eirra er str vi Belgu en a er raun skilgreiningaratrii hver stjrnar hverju svo stru og strjlblu svi.

 

Allir sem eir flokka sem vini sna eru hins vegar strfelldir, lkt og sst egar Boko Haram rust orp kristinna manna n fyrir helgi myrtu sundir og brenndu orpin til grunna. vktu eir heimsathygli me v a rna um 200 stlkum og selja rldm. Leitogi samtakanna, Abubakar Sekau, hefur meira a segja vaki reii annarra herskrra mslima fyrir meint mikilmennskubrjli eftir a hann lsti nnast alla jararba rttdrpa furulegu myndbandi sem hann sendi fr sr dgunum."

 

Jonathan forast a ra Boko Haram/ Spegillinn-RUV 

Nigeria calls for support after 'deadliest' Boko Haram attack/ DailyNation 

Boko Haram crisis: Nigeria estimates Baga deaths at 150/ BBC 

Boko Haram have just murdered 2,000 people - so why aren't we talking about it?/ TheIndependent 

Boko Haram crisis: Niger 'will not help retake' town of Baga/ BBC 

"Depraved" attack by Boko Haram terrorists condemned by UN chief/ UN 

Boko Haram crisis: Nigerian archbishop accuses West/ BBC 

Boko Haram May Have Killed Thousands in Attack, Say Experts/ NBC 

"Verstu fjldamorin sgu Boko Haram"/ RUV

Frmerkjasfnun Sambands slenskra kristnibosflaga:

Veita stlkum skjl sem flja hnfinn

 

Samband slenskra kristnibosflaga fkk tpar rjr milljnir krna fyrra fyrir notu frmerki, umslg og gamla mynt rvissri sfnun til styrktar runarverkefnum svii sklastarfs Epu og Kena. Sfnunarf hefur meal annars veri nota til a byggja heimavist vi stlknasklann Pkot-hrai Kena.

 

Pkot er hef fyrir v a kynfri stlkna aldrinum 12 til 15 ra su limlest. Me aukinni menntun og vitund hafna hins vegar fleiri stlkur limlestingunni og neyast oft til a flja heimkynni sn. Heimavistin veitir eim stlkum ruggt skjl auk tkifris til menntunar.

 

Psturinn er me sfnunarkassa llum psthsum. "a eru vermti notuum frmerkjum og umslgum; komum eim til skila og munum a margt smtt gerir eitt strt," segir frtt SK.

 

Kvikmyndabrot fr Pokot um vitundarvakningu gegn limlestingu  kynfrum stlkna.
Kvikmyndabrot fr Pokot um vitundarvakningu gegn limlestingu kynfrum stlkna/ TheGuardian

Danir toppi CDI listans 2014

 

Frastofnunin Center for Global Development hefur rm tu r gefi t rlegan lista yfir gi runarstarfs. Listinn nr yfir rkustu jir heims sem me framlagi snu til runarmla hafa hrif lf meira en fimm milljara manna. 

 

Sj mlikvarar gi runarsamvinnunnar eri lagir til grundvallar og undir mlikerinu eru runarstrf 27 ja. slendingar eru ekki ar meal. Sem fyrr raa Norurlandajirnar sr efstu stin, Danir eru efstir, san Svar og Finnar rija sti. Bretar eru 4. sti og eftir eim koma Normenn, Portgalar og Hollendingar. remur nestu stunum eru Sviss, Japan og Suur-Krea.

 

 

Brn stri og kynlfsinai eru ekki gerendur heldur frnarlmb

 

Ein af birtingarmyndum ofbeldis gegn brnum er a halda v fram a au su gerendur egar au eru raun frnarlmb. annig blstu vi fyrirsagnir um sustu helgi bi hr heima og erlendum milum a ungar stelpur hefu ori fjlda manns a bana. Frttirnar voru um sjlfsmorsrsir mrkuum Ngeru ar sem fgamenn Boko Haram samtakanna hfu bundi sprengiefni lkama tu ra stlkubarna me tmastilli. r ltust bar vi sprengjuna samt rum, ntjn ru tilvikinu og rr hinu. Stlkurnar voru a sjlfsgu frnarlmb. RUV var me fyrisgn frtt um sustu helgi "Ung telpa var ntjn a bana" en breytti henni mnudag "Sprengja ungri telpu var ntjn a bana."

 

Anna sambrilegt dmi er egar barnungar stlkur ea drengir hafa veri seld kynlfsnau. Brnin eru sg stunda "barnavndi" sem er rangnefno v brnin eru frnarlmb mansals og hafa ekkert um a a segja hvernig agangur a lkama eirra er seldur. "Stelpum sem er treka nauga og r misnotaar eru ekki vndiskonur. r eru frnarlmb barnanaugana og eiga rtt llum stuningi og jnustu sem veitt er rum brnum sem hafa veri misnotu," segir Malika Saada Saar framkvmdastjri mannrttindasamtaka sem berst gegn kynbundnu ofbeldi gegn stlkum og ungum konum. Samtkin heita Rights4Girls.

 

Eins og fram kemur frttaskringingu IRIN frttastofunnar er etta ekki fyrsta sinn sem Boko Haram hleur sprengiefnum ungar stelpur og sendir r og ara dauann. Rakin eru dmi fr v desember sasta ri ar sem rjr stlkur voru drepnar ennan htt.

 

Boko Haram and Nigeria's elections/ IRIN 

Ung telpa var ntjn a bana/ RUV 

BOKO HARAM AND THE LITTLE GIRL WHOSE NAME WE WILL NEVER KNOW/ KindleMag 

UN condemns Boko Haram's 'depraved act' as child suicide bombers attack northern Nigeria market/ UN 

No such thing as a child prostitute, anti-trafficking groups say/ Reuters 

Two more girl suicide bombers hit north Nigeria town/ TheTelegraph 

Boko Haram Reaches New Low: Uses 10-Year-Old Girl as Suicide Bomber/ TheSlate 

Violence and agony in Nigeria, and why 2015 could change everything, eftir Leah Kreitzman/ UNICEF 

 

hugavert

We are the last generation that can fight climate change. We have a duty to act, eftir Ban Ki-moon/ TheGuardian
-
Fighting for her farm and her daughters/ ONE
-
12 tips for getting a job in international development/ TheGuardian
-
Walk and chew gum: why bold investments can help stem multiple health crises simultaneously, eftir Erin Hohlfelder/ Lancetblogg
-
Five challenges for the UN in 2015, eftir Martin Edwards og Brandon Kotlow/ TheConversation
Capacity Development in the CGIAR's Livestock and Fish program
Capacity Development in the CGIAR's Livestock and Fish program
These lively GIFs teach the world about safe vaccine transport/ Mashable
-
Afrka: Bless Vesturlnd, hall Kna/ Kjarninn

Kenyan girls join poster campaign against FGM - video
-
RWANDA: Gender Equality - Let Men Lead Struggle/ MakeEveryWomanCount
-
Links I Liked, eftir Duncan Green/ Oxfamblogg
A Path Appears Official Trailer
A Path Appears Official Trailer
6 ways to make the most of your time outside the development sector/ WhyDev
-
Putting Financial Inclusion at the Heart of the Development Agenda for 2015 and Beyond, eftir Sevi Simani/ HuffingtonPost
-
Married off in Mozambique, Fearful of teen pregnancy,families give away their daughters early/ AlJazeera
-
The Curse of Early Marriage, eftir Tahmima Anam/ NYTimes
-
Impact as Narrative: eftir Bruce Wydick/ Aljabankablogg
-
In an uncertain global economy, poor countries must innovate in 2015, eftir Judith Tyson/ ODI
-
The Future of Foreign Aid Is...Collective Funding of Impact Evaluations, eftir William D. Savedoff/ CGDev
-
Future Development Forecasts 2015, eftir Shanta Devarajan ofl./ Aljabankablogg
-
IIED's best of 2014: publications/ IIED
-
Why Mobilizing Communities Is Crucial in the Fight Against Ebola, eftir Raymond C. Offenheiser/ HuffingtonPost
-
Mesta gn vi mannkyni/ RUV
-
Global utveckling fr alla, med alla, eftir Charlotte Petri Gornitzka/ SIDA
-
A vocational school for vulnerable girls in Uganda/ Indiegogo

Frigreinar og skrslur

-

-
-
-
-

Frttir og frttaskringar

-
-
-
-
-
Opening of the European Year for Development 2015: opening statements
Opening of the European Year for Development 2015: opening statements
The ultra-poor: a pioneering technique is helping the hardest to reach/ TheGuardian
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

Joyce Banda sjlfskipari tleg

 

Joyce Banda fyrrverandi forseti Malav og fjlskylda hennar eru sjlfskipari tleg a mati malavskra fjlmila en eins og Heimsljs hefur greint fr hefur veri gefin t handtkuskipun forsetann fyrrverandi vegna fjrmlahneykslisins sem skk Malav fyrra.  Joyce Banda hefur sustu vikurnar dvali Bandarkjunum og komi fram vi miss opinber tkifri.

 

Nnar 

CNN Names Joyce Banda Worlds Most Inspiring Woman Politician/ NyasaTimes 

 
riggja daga jarsorg Msambk - 72 ltnir eftir a hafa drukki eitraan bjr

Eitraur bjr hefur dregi 72 ba Tetefylki Msambk til daua sustu slarhringum en flki veiktist erfidrykkju sastliinn fstudag.  gr voru 69 ltnir en morgun hfu rr til vibtar ltist og 35 manns eru enn alvarlega veikir sjkrahsi. 

Alls voru 196 fluttir sjkrahs eftir a heimabrugga l, Phombe, hafi veri bori bor eftir jararfr. a tkast Msambk a Phome s brugga me hirsi ea hveiti en tali er a galli r krkdl hafi veri blanda saman vi li Tete en lgregluyfirvld hafa enn engar vsbendingar um ann ea sem voru ar a verki.


Nefnum hlutina rttum nfnum 


- eftir Gunnar Salvarsson tgfu- og kynningarstjra runarsamvinnustofnunar slands
Hvar er kli? Ljsm. gunnisal


 
Fyrstu nttina mna sveitinni vaknai g vi a a gmlu hjnin voru me stuttu millibili a pissa kopp. g hafi teki eftir essum hvta emeleraa koppi undir hjnarminu en hafi ekki s svona lt ur og spuri einskis enda margt sveitinni bsna framandlegt ungu borgarbarni sjunda ri. g tti til dmis a hafa spurt bnda af nsta b hvort hundurinn hans vri kind og einnig tti g a hafa kalla fjsi mjlkurb. a sng koppnum og ar sem g hlfrkkri sla ntur heyri hjnin ltta sr velti g v fyrir mr af hverju skpunum au noti ekki klsetti vi hliina hjnaherberginu. Morguninn eftir fylgist g forvia me v egar skvett var r koppnum en sjlfur fr g klsetti og pissai eins og g var vanur. Sturtai niur, voi hendur og borai san hafragraut me sru sltri.

 

Eftir v sem lei dvl mna hj essu yndislega flki tk g eftir v a gamli maurinn fr aldrei inn baherbergi nema ef til vill einstaka sinnum til a vo sr um hendur. Hann var til ess a gera nkominn inn etta steinsteypta hs me vatnssalerni, kliskp, eldavl, tvarpi og rum ntmalegum tkjum sem hann hafi aldrei vinni s og tti sjlfsagt erfitt me a skilja notagildi. Sjlfur var hann bndi af gamla sklanum, sl grasi me orfi og lj, rakai og rifjai, setti upp stur og batt loks heybagga sem hann og arir fjlskyldunni bru bakinu inn litlu torfhluna. Hann hafi lungann r vinni bi torfb og vanist v a strita me handaflinu einu saman. Drttarvlar og dreifarar og nnur slk tki voru honum jafn framandi og essi hvta skl me setunni baherberginu sem kallaist klsett.

 

Gamli maurinn notai sem sagt aldrei klsetti. Hann gekk rna sinna einhvers staar utandyra n ess a drengstaulinn fengi af v spurnir. Rtgrinn vaninn var gindunum yfirsterkari. Mr hefur oft veri hugsa til essa ldungs egar g heyri af erfileikum runarverkefnum ar sem veri er a koma upp salernisastu fyrir ftkt flk sveitum. a er ekki ng a byggja kamra og koma upp astu til handvotta ef vaninn er svo inngrinn daglegt lf a flk erfitt me a breyta hegan sinni rtt fyrir aukin gindi, meira hreinlti, betri heilsu og allan ann mikla vinning sem fylgir v a kka klsett ea kamar - og geta a v bnu vegi hendur snar.

 

Brega sr austur fyrir bjarlk

g rifja upp essa bernskuminningu bi til a undirstrika hugarfarsbreytingu banna sem arf a koma til runarverkefnum, eins og nja verkefninu me UNICEF Msambk, en einnig til a minna okkur sjlf a hversu stutt er san vi slendingar skrium t r torfbjunum inn verld gindanna me rennandi vatn, hita. rafmagn og vatnssalerni ar sem rgangurinn hverfur augabragi eftir lgnum inn vegg, undir glf og t einhver svarthol. Einn milljarur manna br ekki vi ennan hgarauka, hefur ekki kost ru en brega sr eitthvert afsis ti undir berum himni hvaa veri sem er egar nttran kallar - brega sr austur fyrir bjarlk, eins og oft var sagt sveitinni. sund milljnir manna, kvenna, barna, aldrara, veikra hafa me rum orum ekki agang a neinu sem flokkast getur undir salerni. Annar einn og hlfur milljarur jararba br vi fullkomna kamra - og v miur skortir miki umbtur essum mlaflokki eins og essar tlur bera me sr.

 

Unni hefur veri a svoklluum WASH-verkefnum runarrkjum um langt rabil enda ftt sem eykur jafnfljtt lfsgi ftks flks eins og gott agengi a hreinu vatni, salernisastu og hreinlti. Skammstfunin stendur nefnilega fyrir Water And Sanitation Hygiene og a hefur veri heilmikill vandragangur me ingu essu fyrirbri slenska tungu. Lengi vel var notast vi hugtaki vatns- og frrennslisml, jafnvel vatns- og sklpml, en sustu rin hafa WASH verkefni oftast veri kllu vatns- og hreinltisml. Vandinn er s a hreinlti er bi ing "sanitation" og "hygiene" sem samkvmt enskri tungu er tvennt bsna lkt. Sanitation-tturinn snr a langmestu leyti a salernisastu og hygiene-tturinn a hreinltinu. ess vegna hef g teki upp v Heimsljsi a nota anna heiti um essi verkefni, .e. vatns- og salernisml, v a lsir einfaldlega betur t hva verkefnin ganga.

 

Margvslegar ingar

Satt best a segja held g a a s fyrst og fremst tepruskapur sem hefur vlst fyrir okkur vi ingar hugtakinu "sanitation" - vi hfum veigra okkur vi a tala um salerni, kamra og klsett og tt huggulegra a vefja ennan verkefnistt inn vikunnanlega hugtaki hreinlti. Mli er einfaldlega a a hugtak nr ekki yfir a sem verkefnistturinn snst a strstum hluta um: a bta salernisastuna, koma upp nhsi me tilheyrandi bnai sem getur veri af msu tagi, me til dmis ruggu frrennsli, sklpleislum og rotr til a tryggja a saurmenguum lfrnum rgangi s ekki veitt t umhverfi me augljsri httu fyrir heilsu manna og dra. Inn "sanitation" hugtakinu felst lka margvsleg frgun rgangi eins og sorpi fr heimilum en v fer fjarri a essi ttur s aalatrii eins og andi skldsgunnar "ur en fli kemur" (Innan floden tar oss, eftir Helenu Thorfinn, 2014) virist lta. bkinni segir m.a. fr runarverkefni sem kallast  "Water and Sanitation National Programme" og a er tt sem vatns- og sorphreinsunarml!

 

Enskir segja gjarnan a kalla eigi spaa spaann en vi tlum slensku um a nefna hlutina rttum nfnum. a vi essu tilviki. Salernisml lsa best hugtakinu "sanitation". 

 

Sanitation Updates-News, Opinions and Resources for Sanitation for All/ SanitationUppdates 

This Ingenious Machine Turns Feces Into Drinking Water, eftir Bill Gates/ GatesNotes 

Bill Gates Raises A Glass To (And Of) Water Made From Poop/ NPR 

Mapping Sanitation Solutions-Introduction: Talking About Toiles/ EHG 

 

facebook
UM HEIMSLJS 

Heimsljs - veftmarit um runarml er gefi t af runarsamvinnustofnun slands. Ritinu er tla a gla umru um runarml og gefa hugasmum kost a fylgjast me v sem hst ber hverju sinni. Efni veftmaritsins arf ekki endilega a endurspegla stefnu SS.

 

Skri ykkur skrift heimasunni, www.iceida.is og lti vinsamlegast ara me huga runarmlum vita af tilvist veftmaritsins. Allar bendingar um efni eru vel egnar.

 

eir sem vilja senda okkur bendingu um efni ea afskr sig af netfangalista eru vinsamlegast benir um a senda slk erindi netfangi iceida@iceida.is. Ritstjri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Vi bijumst velviringar v a geta ekki nota slenskar gsalappr vitlum en bandarskt snimt Veftmaritsins leyfir ekki notkun eirra.

 

Bestu kvejur, tgfu- og kynningardeild SS

 

ISSN 1670-8105