gunnisal
Heimsljˇs
veftÝmarit um ■rˇunarmßl
7. ßrg. 231. tbl.
2. aprÝl 2014

Aflei­ingar loftslagsbreytinga alvarlegri en ß­ur var tali­:

Meiri fßtŠkt og minni matur ß hŠrra ver­i

Zero poverty... think again
┌trřming fßtŠkar? Myndband frß ODI um aflei­ingar loftslagsbreytinga

 

Alvarleg, vi­varandi og ˇafturkrŠf eru hugt÷kin sem notu­ eru til a­ lřsa ßhrifum loftslagsbreytinga Ý nřrri skřrslu loftslagsnefndar Sameinu­u ■jˇ­anna (IPCC) sem kom ˙t ß mßnudaginn og s÷g­ er byggja ß vi­amestu ˙ttekt til ■essa ß loftslagsbreytingum. Rajendra Pachauri forma­ur IPCC sag­i Ý kynningu ß skřrslunni a­ enginn jar­arb˙i yr­i ˇsnortinn af aflei­ingum loftslagsbreytinga. Eins og jafnan ß­ur er tali­ a­ ßhrifin komi har­ast ni­ur ß fßtŠkasta fˇlki jar­ar, fˇlki Ý ■rˇunarrÝkjunum ■ar sem skilyr­i til matvŠlaframlei­slu gŠtu vernsna­ og nßtt˙ruhamfarir or­i­ tÝ­ari.

FrÚtt RUV Ý fyrrakv÷ld.

 

┴hrif loftslags-breytinga hafa ■egar valdi­ ■vÝ a­ matvŠla÷ryggi er ˇgna­ og framtÝ­arhorfurnar eru sag­ar enn verri ■vÝ frambo­ ß matvŠlum muni ekki haldast Ý hendur vi­ fj÷lgun Ýb˙a jar­arinnar ß nŠstu ßratugum. Skřrsluh÷fundar segja a­ rŠktun ß nau­synjav÷rum eins og hveiti, maÝs og hrÝsgrjˇnum ver­i sÝfellt erfi­ari s÷kum ÷fga Ý ve­ri, bŠ­i ■urrka og rigninga. Ennfremur er kolsv÷rt spß um minnkandi fiskvei­ar vegna breytinga ß hita- og sřrustigi sjßvar. Skřrsluh÷fundar telja a­ jar­arb˙ar sÚu a­ m÷rgu leyti vanb˙nir til a­ takast ß vi­ vandann og hvetja stjˇrnmßlalei­toga til a­ breg­ast n˙ ■egar vi­ honum.

 

Skřrsluh÷fundar eru 309 talsins frß 70 rÝkjum og 436 me­h÷fundar en  a­ auki komu a­ verkinu 1.729 ˇhß­ir sÚrfrŠ­ingar og embŠttismenn. Verki­ tˇk ■rj˙ ßr, er 2.600 bla­sÝ­ur Ý 32 bindum.

 

Sameinu­u ■jˇ­irnar: Loftslagsbreytingar ˇgna millj÷r­um manna/ Eyjan

┴hrif loftslagsbreytinga ˇafturkrŠf/ UNRIC 

Ůrˇunarl÷nd ˙tsett fyrir ßhrifum breytinga/ RUV 

Breytingarnar skapi tŠkifŠri fyrir ═sland/ RUV 

I've seen how climate change makes people hungry - We must act now, eftir Yeb Sano/ Oxfamblogg 

"Nobody on this planet" will be untouched by climate change - IPCC head/ Reuters 

Zero Poverty... Think Again: Climate Change Will Hurt the Things You Care About/ ODI 

Think climate change has nothing to do with you? Think again, eftir Miren Gutierrez/ Reuters 

World ill-prepared for rising climate risks, but adaptation helps: IPCC report/ Reuters 

How to assess what people want from REDD+, eftir Maryanne Grieg-Gran/ IIED 

Panel's Warning on Climate Risk: Worst Is Yet to Come/NYTimes 

UN Report: Climate Change Will Deepen Poverty, Hunger/ PBS 

The hellish monotony of 25 years of IPCC climate change warnings/ TheGuardian 

Climate change report 'should jolt people into action' says IPCC chief/ TheGuardian

IPCC: should climate change debates be more political?/ IDS

Climate Change Is Regressive, eftir Jonah Busch/ CGDev  

INFOGRAPHIC: UN Climate Impacts Report in Numbers/ Climasphere 

Whether or not global warming leads to more war, it hurts vulnerable people, eftir Joshua Busby/ WashingtonPost 

 

Hagv÷xtur skilar sÚr seint og illa til fßtŠkra:

Blˇmstrandi efnahagur dregur ekki ˙r vannŠringu barna

Ljˇsmynd frß ┌ganda: gunnisal

Skortur ß mat er meginßstŠ­a barnadau­a Ý heiminum. FŠ­uskortur leggur a­ velli 3,1 milljˇn barna ßrlega, e­a 45% barnadau­a Ý heiminum. VannŠr­ b÷rn sem ■ˇ halda lÝfi eiga ■rautag÷ngu fyrir h÷ndum vegna me­al annars minni vitsmunalegrar getu auk ■ess sem ■eim er hŠttara vi­ sj˙kdˇmum og f÷tlun af řmsu tagi. Og ■ˇtt hagv÷xtur feli Ý sÚr fyrirheit um a­ b÷rn fßi meira a­ bor­a sřna rannsˇknir a­ blˇmstrandi efnahagur dregur ekki ˙r svengd barna e­a leysir ■ann vanda sem snřr a­ vannŠringu.

 

VÝsindamenn hafa sannanir fyrir ■vÝ a­ heilsufar barna helst ekki Ý hendur vi­ bŠtt lÝfskj÷r og aukinn hagv÷xt, a­ ■vÝ er fram kemur Ý nřbirtri rannsˇkn frŠ­imanna vi­ Harvard hßskˇla sem birt var Ý sÝ­ustu viku Ý tÝmaritinu The Lancet. Ni­urst÷­ur rannsˇkna byggja ß g÷gnum frß 36 lßgtekju- og me­altekjurÝkjum sem safna­ var ß ßrunum 1990 til 2011. G÷gn um landsframlei­slu rÝkjanna voru borin saman vi­ fj÷lda ■riggja ßra barna og yngri sem bŠ­i vŠru me­ vaxtarh÷mlun og undir kj÷r■yngd.

 

═ ljˇs kom a­ aukin landsframlei­sla var ekki merkjanleg Ý fŠkkun barna me­ vaxtarh÷mlun. Og ■egar rannsakendur bßru saman breytingar ß landsframlei­slunni vi­ breytingar ß bŠ­i vaxtarh÷mlun og kj÷r■yngd kom Ý ljˇs a­ fylgnin var engin.

 

A­ mati vÝsindamannanna er tilhneiging hjß ■jˇ­um sem b˙a vi­ aukinn hagv÷xt a­ fjßrfesta Ý ■eim greinum sem lei­a til hagvaxtarins fremur en a­ bŠta lÝfsafkomu ■eirra fßtŠkustu. SamkvŠmt nřjustu skřrslu Barnahjßlpar Sameinu­u ■jˇ­anna (UNICEF) drˇ ˙r vannŠringu barna ß ßrinu 2013 en ˇverulega ■ˇ mi­a­ vi­ ÷ll ■au hundru­ milljˇna barna sem fß ekki nˇg a­ bor­a. ═ ■eirri skřrslu kom fram a­ r˙mlega fjˇr­ungur barna undir fimm ßra aldri er me­ vaxtarh÷mlun og 16% undir kj÷r■yngd, flest me­al ■jˇ­a sunnan Sahara Ý AfrÝku og Ý Su­ur-AsÝu.

 

┴stŠ­ur vaxtarh÷mlunar felast bŠ­i Ý skorti ß magni og gŠ­um, ˇnˇgur matur og of lÝtil nŠring Ý ■eim mat sem ß bo­stˇlum er. Aukin heldur lei­ir skortur ß hreinu vatni og salernisa­st÷­u til tÝ­ra sj˙kdˇma sem auka ß vaxtarh÷mlun.

 

Rising Wealth Not Enough to Raise Child Health/ VOA 

Child nutrition shows little improvement as wealth grows/ OnMedicaA Booming Economy Doesn't Save Children From Malnutrition/ NPR 

Hunger 'eats up 16.5 per cent of Africa GDP'/ TheCitizen 

 

Sko­anak÷nnun ß jafnrÚttismßlum Ý AfrÝku:

Veruleikinn marka­ur af ˇrÚttlŠti og mismunun  

Ljˇsmynd frß MalavÝ: gunnisal

Stu­ningur vi­ jafnrÚtti kynjanna Ý AfrÝku er ˙tbreiddur og fer vaxandi innan ßlfunnar en fyrir margar konur er veruleikinn marka­ur af ˇrÚttlŠti og mismunun. Ůetta kemur fram Ý nřrri vi­amikilli sko­anak÷nnun Afrobarometer sem nß­i til 50 ■˙sund einstaklinga Ý 34 ■jˇ­rÝkjum. En ■ˇtt flest stjˇrnv÷ld AfrÝku■jˇ­a fßi almennt gˇ­a einkunn fyrir frammist÷­u sÝna vi­ valdeflingu kvenna ß barßttan fyrir j÷fnu­i ß vi­ karla langt Ý land, einkanlega Ý nor­urhluta ßlfunnar. ═ sambŠrilegum k÷nnunum allt frß 2002 hefur stu­ningur vi­ kynjajafnrÚtti aukist ˙r 68% Ý 73%.

 

Konur eru sÝ­ur en karlar virkir ■jˇ­fÚlags■egnar og ■a­ er eitt helsta ßhyggjuefni­. ŮŠr eru ekki a­eins ˇlÝklegri en karlar til a­ nřta atkvŠ­isrÚtt sinn Ý kosningum heldur er ■ßtttaka ■eirra Ý stjˇrnmßlastarfi lÝka minni. ŮŠr ˇttast fremur en karlar a­ stjˇrnmßla■ßtttaka lei­i til ■ess a­ ■Šr ver­i fˇrnarl÷mb pˇlitÝskra hˇtana e­a ofbeldis.

 

Hallar ß konur ■rßtt fyrir framfarir

 

Ni­urst÷­ur k÷nnunarinnar birtust Ý lok sÝ­ustu viku Ý skřrslunni "Support for African Women's Equality Rises: education, jobs & political participation still unequal" sem sta­festir a­ enn halli ß konur Ý samanbur­i vi­ karla Ý daglegu lÝfi ■rßtt fyrir framfarir af hßlfu stjˇrnvalda og Ý samfÚlaginu.

 

Af helstu ni­urst÷­um mß nefna a­ ■vÝ sem nŠst ■rjßr konur af hverjum fjˇrum (72%) Ý ÷llum 34 l÷ndunum t÷ldu a­ konur Šttu a­ hafa s÷mu rÚttindi og karlar fremur  en a­ vera bundnar si­venjum. Svipa­ hlutfall (68%) a­spur­ra telur a­ konur sÚu jafn hŠfar og karlar til a­ lei­a stjˇrnmßlastarf en talsver­ur munur er ß ■essum vi­horfum innan AfrÝku. ═ nor­urhluta ßlfunnar eru einv÷r­ungu 50% ■essarar sko­unar en 74% Ý austurhluta ßlfunnar. Ůß kemur fram a­ mun fleiri konur en karlar hafa enga formlega skˇlag÷ngu a­ baki, 26% kvenna ß mˇti 19% karla. Og 16% karla hafa einhverja framhaldsmenntun en a­eins 11% kvenna.

Konur upplifa ennfremur a­ ■eim sÚ mismuna­ Ý miklum mŠli Ý daglegu lÝfi. Fjˇrir af hverjum tÝu AfrÝkub˙um segja a­ framkoma atvinnurekenda vi­ konur sÚ "oft" e­a "alltaf" ˇsanngj÷rn. Svipa­ur fj÷ldi telur a­ hef­bundnir lei­togar sřni konum ˇsanngirni og ■ri­jungur telur a­ l÷gregla og dˇmstˇlar mismuni konum.

 

Sta­a kvenna er ßberandi lakari me­al ■jˇ­a Ý nor­urhluta ßlfunnar en annars sta­ar Ý AfrÝku og einu rÝkisstjˇrnirnar sem fß afleita einkunn Ý barßttu gegn kynjamisrÚtti eru NÝgerÝa og Eyptaland. Auk ■essara tveggja landa er sta­a kvenna afleit Ý AlsÝr, Marokkˇ, S˙dan og T˙nis. ═ ■essum l÷ndum er minnstur stu­ningur vi­ konur Ý lei­togahlutverki Ý stjˇrnmßlum og kynjamisrÚtti algengast.

 

African Women Lag Men in Activism, Fear Campaign Violence/ AllAfrica 

African women making progress in battle for equal rights/ TheGuardian

Report: African Women Remain Unequal in Work, Politics, Education/ VOA

 

Fundur ß KarˇlÝnsku stofnuninni:

Bill Gates og Hans Rosling rŠ­a endalok sßrafßtŠktar 

Upptaka frß fundinum - smelli­ ß myndina til a­ sjß uppt÷kuna.

═ fyrradag komu saman Ý KarˇlÝnsku stofnuninni Ý Stokkhˇlmi tveir heimskunnir einstaklingar, Bill Gates og Hans Rosling, og rŠddu saman um endalok sßrafßtŠktar Ý heiminum. Bß­ir hafa ■eir lßti­ ■rˇunarmßl og sÚrstaklega heilbrig­ismßl Ý ■rˇunarrÝkjum til sÝn taka, Bill Gates Ý gegnum stofnun sÝna og eiginkonu sinnar, Bill & Melinda Gates Foundation, og Hans Rosling sem er prˇfessor Ý al■jˇ­aheilbrig­ismßlum og stofnandi Gapminder en bß­ir eru ■eir frŠgir og eftirsˇttir fyrirlesarar. 

 

┴ fundinum Ý Stokkhˇlmi flutti Hans Rosling inngangsor­ Ý stundarfjˇr­ung en Bill Gates flutti sÝ­an erindi og a­ ■vÝ loknu voru pallbor­sumrŠ­ur. KarˇlÝnska stofnunin, sem er rÝkishßskˇli ß svi­i heilbrig­isvÝsinda, hefur birt uppt÷ku frß fundinum sem tekur hßlfan annan tÝma. Ůeim 90 mÝn˙tum er ekki illa vari­!

 

LandgrŠ­sluskˇli Hßskˇla Sameinu­u ■jˇ­anna
Tˇlf nemendur ß ßrlegu sex mßna­a nßmskei­i

 

┴rlegt sex mßna­a nßmskei­ LandgrŠ­sluskˇla Hßskˇla Sameinu­u ■jˇ­anna hˇfst 11. mars sÝ­astli­inn og ■ßtttakendur eru 12 a­ ■essu sinni, sj÷ karlar og fimm konur. Nemarnir koma frß E■ݡpÝu (2 nemar), Gana (3), MongˇlÝu (2), NÝger (2), ┌ganda (2) og ┌sbekistan (1).

 

A­ s÷gn Halldˇru Traustadˇttur skrifstofustřru skˇlans er nßmi­ n˙ komi­  ß fullt skri­ en markmi­ ■ess er a­ byggja upp fŠrni sÚrfrŠ­inga frß ■rˇunarl÷ndum Ý landgrŠ­slu, umhverfisstjˇrnun og sjßlfbŠrri landnřtingu.  Margir nemanna koma ˙r hßskˇla- e­a rannsˇknarumhverfi ß me­an a­rir starfa Ý rß­uneytum e­a sem umhverfisfulltr˙ar vi­ nßtt˙ru- og landvernd . A­ vanda munu nemar LandgrŠ­sluskˇla HS■ hafa nßmsa­st÷­u sÝna vi­ Landb˙na­arhßskˇla ═slands ß Keldnaholti Ý ReykjavÝk en einnig munu ■au dvelja Ý um tvo mßnu­i yfir sumartÝmann Ý h÷fu­st÷­vum LandgrŠ­slu rÝkisins Ý Gunnarsholti ß Rangßrv÷llum. Ůessar tvŠr stofnanir, ■.e. Landb˙na­arhßskˇlinn og LandgrŠ­slan koma a­ rekstri LandgrŠ­sluskˇlans, ßsamt utanrÝkisrß­uneytinu sem leggur skˇlanum til fjßrmagn.

 

LandgrŠ­sluskˇlinn var stofna­ur 2007 og sÝ­an ■ß  hafa 51 nemi ˙tskrifast frß skˇlanum frß 10 l÷ndum Ý AfrÝku og Mi­-AsÝu. 

 

25 ßr ß ═slandi:

═slendingar hafa gefi­ r˙ma fjˇra milljar­a til SOS Barna■orpanna

Siddhartha Kaul me­ b÷rnum Ý SOS Barna■orpi

 

┴ ■eim tuttugu og fimm ßrum sem li­in eru frß stofnun SOS Barna■orpanna ß ═slandi hafa landsmenn stutt starf samtakanna um r˙ma fjˇra milljar­a (4,3 milljar­a). Ůetta kemur fram ß heimasÝ­u SOS Ý tilefni af afmŠli samtakanna.

 

═ frÚttinni segir:

 

"Meira en 85% upphŠ­arinnar hefur nřst Ý verkefni samtakanna erlendis ■ar sem a­ umsřslukostna­ur SOS ß ═slandi hefur aldrei veri­ yfir 15%.

 

Um 12 ■˙sund ═slendingar eru styrktara­ilar SOS Barna■orpanna ß ═slandi. Ůar af eru 6000 manns styrktarforeldar, en ■eir a­ilar styrkja eitt ßkve­i­ barn. Alls hafa ═slendingar veri­ styrktarforeldrar 14 ■˙sund barna ß sÝ­astli­num 25 ßrum.

 

"Ůegar ma­ur sko­ar listann yfir ■ß sem ger­ust styrktarforeldrar ß fyrstu ßrunum, Ý kringum 1990, kemur skemmtilega ß ˇvart hve margir ■eirra eru enn a­ styrkja b÷rn. Ůau b÷rn sem ■eir styrktu fyrst hafa loki­ nßmi og eru komin me­ fj÷lskyldu og vinnu, svo styrktarforeldrarnir hafa teki­ a­ sÚr nř og yngri b÷rn Ý sta­inn. Svona ß barnahjßlparstarf a­ vera. ┴rangurinn er svo ß■reifanlegur," segir Ragnar Schram, framkvŠmdastjˇri SOS Barna■orpanna ß ═slandi."

 

═ tilefni 25 ßra afmŠlis SOS Barna■orpanna ß ═slandi kom al■jˇ­aforseti samtakanna, Siddartha Kaul, til landsins. 

 

Nßnar 

Byrja­ ß n˙lli

 

Ëmar Valdimarsson, sendifulltr˙i og verkefnisstjˇri Rau­a krossins, heldur fyrirlestur um st÷rf sÝn Ý Masanje Ý Mangochi hÚra­i Ý MalavÝ, Ý fyrramßli­, fimmtudaginn 3. aprÝl kl. 08:30 Ý h˙si Rau­a krossins a­ Efstaleiti 9 Ý ReykjavÝk. Fyrirlesturinn er ÷llum opinn.

Ëmar starfa­i a­ ■vÝ ß sÝ­asta ßri a­ setja upp heilsueflingarverkefni Rau­a krossins me­ ■ßttt÷ku Ýb˙a Masanje sem ß­ur h÷f­u greint brřnustu ■arfir fˇlks Ý samfÚlaginu. Markmi­ verkefnisins er a­ bŠta til framb˙­ar heilbrig­isßstand 9.000 fj÷lskyldna (70% Ýb˙anna) fyrir ßrslok 2015 me­ ■vÝ a­ tryggja ■eim a­gang a­ hreinu vatni, betri a­gangi a­ heilsugŠslu og marghßtta­ri frŠ­slu um heilbrig­i og hreinlŠti. Verkefni­ er unni­ Ý samvinnu vi­ Rau­a krossinn Ý MalavÝ, og Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands sem hefur lengi starfa­ a­ uppbyggingu Ý Mangochi hÚra­i.
 
Erindi Ëmars kallast Byrja­ ß n˙lli, ■ar sem hann vÝsar til a­stŠ­na ß verkefnissvŠ­inu ■egar Rau­i krossinn hˇfst handa. ═ Masanje b˙a um 50 ■˙sund manns. Ůa­ er me­al fßtŠkustu svŠ­a Ý MalavÝ, sem er eitt fßtŠkasta land heims. Ůar vantar nßnast alla ■jˇnustu. A­eins einni heilsugŠslust÷­, sem er Ý lÚlegu ßstandi, illa m÷nnu­ og yfirleitt lyfjalaus, er Štla­ a­ sinna alvarlegri heilbrig­isvandamßlum. Ekki eru vegir ß verkefnissvŠ­inu, ekki verslun og ekkert rafmagn.

═b˙ar hafa mj÷g takmarka­an a­gang a­ hreinu vatni, en Rau­i krossinn hefur n˙ ■egar bora­ sj÷ borholur ß verkefnasvŠ­inu sem hafa gj÷rbreytt a­stŠ­um. Matarskortur er vi­varandi, fj÷ldi muna­arlausra barna fer vaxandi vegna alnŠmis og fßfrŠ­i veldur vaxandi tÝ­ni lÝfshŠttulegra sj˙kdˇma sem hŠgt vŠri a­ komast hjß, svo sem alnŠmi, malarÝu, og ni­urgangspestum. 

 

Skrßning ß vef Rau­a krossins

Tveggja daga lei­toga-fundur ESB og AfrÝku■jˇ­a

- gestalistinn veldur deilum 

 

Fjˇr­i lei­togafundur Evrˇpusambandsins og AfrÝku■jˇ­a hˇfst Ý Brussel Ý morgun og lřkur anna­ kv÷ld. Yfirskrift fundarins er fjßrfesting Ý fˇlki, velmegun og fri­i - "Investing in People, Prosperity and Peace."

 

A­dragandi fundarins hefur ekki beinlÝnis veri­ Ý anda yfirskriftarinnar ■vÝ fj÷lm÷rg deilumßl hafa sett svip sinn ß undirb˙ning fundarins, m.a. deilur um vi­skiptasamninga milli ESB og AfrÝku, svokalla­ir EPA samningar, einnig deilur vegna strÝ­sglŠpadˇmstˇlsins Ý Haag gegn lei­togum Ý KenÝa. SÝ­ustu dagana  m÷gnu­ust hins vegar deilur vegna gestalistans frß Evrˇpusambandinu sem řmsir AfrÝkulei­togar eru ˇsßttir me­. Ůeir telja ˇvi­eigandi a­ ESB velji fulltr˙a AfrÝku ß fundinn en einnig eru ■eir ˇsßttir vi­ a­ Omar al-Bashir Ý S˙dan var ekki bo­i­. Anna­ vegur ■ˇ ■yngra: Evrˇpusambandi­ gaf ß sÝnum tÝma ˙t yfirlřsingu ■ess efnis a­ fulltr˙ar stjˇrnvalda Ý Simbabve vŠru ˇvelkomnir til Evrˇpu og ■ˇtt Robert Mugabe forseta sÚ bo­i­ til lei­togafundarins n˙na var ßkve­i­ af hßlfu ESB a­ synja bei­ni um vegabrÚfsßritun fyrir eiginkonu hans, Grace Mugabe. S˙ neitun leiddi til ■ess a­ Jacob Zuma forseti Su­ur-AfrÝku ßkva­ a­ fara hvergi og hann sendir Ý sta­inn Maite Kkoana-Mashabane utanrÝkisrß­herra. Ůß bo­a­i Joyce Banda forseti MalavÝ fjarveru s÷kum anna en h˙n er mi­ri kosningabarßttu.

 

Fyrri lei­togafundur AfrÝku og ESB voru haldnir Ý Kairˇ (2000), Lissabon (2007) og TrÝpˇlÝ (2010).

Al■jˇ­leg rß­stefna um ßlyktun nr. 1325

 

EDDA - ÷ndvegissetur vi­ Hßskˇla ═slands, Ý samtarfi vi­ utanrÝkisrß­uneyti­, stendur fyrir al■jˇ­legri rß­stefnu um ßlyktun ÷ryggisrß­s Sameinu­u ■jˇ­anna nr. 1325 um ■ßttt÷ku kvenna Ý uppbyggingar- og fri­arferlum er ber titilinn Addressing the Persistence of Gender Inequalities in Conflict Prevention and Peace Processes. Rß­stefnan ver­ur haldin dagana 4.-5. aprÝl nŠstkomandi Ískju, stofu 132, og fer fram ß ensku.

Rß­stefnan er ÷llum opin ßn endurgjalds en vinsamlega skrßi­ ■ßttt÷ku me­ ■vÝ a­ senda t÷lvupˇst ß Rakel Adolphsdˇttur: rakela@hi.is

 

Rß­stefnan er haldin Ý samstarfi vi­ Norska sendirß­i­, Al■jˇ­legan jafnrÚttisskˇla vi­ Hßskˇla ═slands, Al■jˇ­amßlastofnun Hßskˇla ═slands, og Landsnefnd UN Women ß ═slandi.

 

Nßnar

 

┴hugavert

It's time to unleash girls' potential, eftir Sarah Degnan Kambou/ Devex
-
-
War on Women
War on Women/ IRIN
The Future of UK Aid and Development After 2015
The Future of UK Aid and Development After 2015
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
It Takes Two
It Takes Two
-
-
-
-
-
-
A Conversation with Jim Yong Kim/ Al■jˇ­abankinn
A Conversation with Jim Yong Kim/ Al■jˇ­abankinn

-
-
-
-
-
FrŠ­igreinar og skřrslur

-
-
-
-
-
-
-
-

MikilvŠgi vatns sřnt me­ ljˇsmynd
Ver­launamyndin.
═ tilefni af al■jˇ­adegi vatnsins ■ann 22. mars hleypti Hjßlparstarf kirkjunnar af stokkunum vatnsmyndasamkeppni ß facebook ß ÷skudag. ┴tjßn mj÷g skemmtilegar og fallegar myndir bßrust Ý keppnina sem lauk ■ann 20. mars. Dˇmnefnd skipu­ Degi Gunnarssyni og Sissu ljˇsmyndurum og KristÝnu Ëlafsdˇttur upplřsingafulltr˙a Hjßlparstarfsins hefur n˙ vali­ ■ß mynd sem best ■ykir sřna mikilvŠgi vatns fyrir allt lÝf. 

 

Ver­launamyndina ß Lilja Salˇme Hj÷rdÝsardˇttir PÚtursdˇttir. H˙n hlřtur Ý ver­laun 10 ■˙sund krˇna gjafabrÚf fyrir myndabˇk frß Odda. Ver­launamyndin og fimm a­rar myndir sem best ■ykja sřna fram ß mikilvŠgi vatns fyrir lÝfi­ fß auk ■ess veglegan sess Ý frÚttabla­i Hjßlparstarfs kirkjunnar Margt smßtt sem kemur ˙t ■ann 12. aprÝl nŠstkomandi. 

 

Nßnar 

 

 

FrÚttir og frÚttaskřringar

 

Uganda's anti-gay law may threaten its research/ SciDev 

-

Human Rights Violation in Uganda's Oil Sector/ AllAfrica 

-

Tanzania: Increase Access to Secondary School-Stop Denying Secondary Education to Children Who Fail Test/ MannrÚttindavaktin 

-

Bloomberg Philanthropies Launches $50 Million Reproductive Health Program/ Bloomberg 

-

Donors Repeatedly Postpone Major Aid Effectiveness Report/ IPS 

-

UN announces first countries set to benefit from African-led food security fund/ UNNewsCentre 

-

20 Years On - Rwanda Uses Genocide Reconciliation to Boost Economic Growth/ IPS 

-

Uganda counts the costs after anti-gay law signing/ AfricaReview 

-

UN Commission call for increased efforts to promote gender equality in 'post-2015 agenda' welcomed/ PlanInternational 

-

Dansk FN-succes i Sierra Leone: Fra krigens aske til spirende fred/U-landsnyt 

-

World Bank to Double Lending to Middle-Income Countries/ IPS 

-

6 Futuristic Toilets You Might See In Your Bathroom One Day/ FastCoExist

-

R˙anda: SŮ hefur lŠrt af reynslunni/ UNRIC 

-

Uganda Celebrates Anti-Gay Law With Five-Hour Ceremony/ BuzzFeed

-

GENDER STEREOTYPES: Engaging men/ D+C

-

International experts discuss the reduction of inequalities in middle-income countries in the Post-2015 Agenda/ UNDP

-

UK medicines aid to bypass 'corrupt' Malawi gov't/ AfricaReview

Inspiring action for sustainable fisheries: Today and the future
Inspiring action for sustainable fisheries: Today and the future

Conditional Cash Transfers and child protection outcomes: sticks or carrots?, eftir Keetie Roelen/ IDS

-

Shifting sands: the changing landscape for international NGOs/ TheGuardian

-

Rights-based family planning/ D+C

-

First six countries to benefit from Africa-led fund/ FAO

-

Africa Looks to Nuclear Power to Light Up Continent/ VOA

-

ú600 million UK aid money financing 'corporate scramble for Africa' / WorldDevelopmentMovement

-

FGM has no place in 2014: here are four ways you can end it/ TheGuardian

-

African consumers are 'optimistic and pragmatic'/ HowWeMadeItInAfrica

-

Poor Countries Denied Chance to Succeed?/ VOA

-

African activists fight for rights of disabled/ DW

-

Uganda Lawmaker Says Government is Limiting Political Space/ VOA

-

Will Africa-EU Summit Go Ahead?/ AllAfrica

-

Growing up in war - the DRC's child soldiers/ IRIN 

Guinea Facing 'Unprecedented Epidemic' As Ebola Virus Spreads Across West Africa/ SkyNews
Guinea Facing 'Unprecedented Epidemic' As Ebola Virus Spreads Across West Africa/ SkyNews

Amnesty International: 1,500 Nigerians Killed in Boko Haram Violence in 2014/ VOA

-

Korruption - det enskilt st÷rsta hotet mot utveckling/ SIDA

-

Women: Victims of conflict or agents of change?/ IRIN

-

NTERVIEW-Uganda land minister promotes women's land rights with help from World Bank/ Reuters

-

Kenyan women want justice over post-election sexual violence/ TheGuardian 

 

Hva­ ef ■˙ missir vinnuna? 

- eftir Vilhjßlm Wiium umdŠmisstjˇra Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands Ý MalavÝ
Ljˇsmynd: gunnisal

Jß, hva­ gerist ■ß? Ef ■˙ břr­ ß ═slandi e­a flestum vestrŠnum l÷ndum er lÝklegt a­ ■˙ farir ß atvinnuleysisbŠtur. ŮŠr hjßlpa ■Úr a­ halda dampi ■ar til ■˙ finnur nřja vinnu. I­ulega Ý akademÝskum rannsˇknum sem beinast a­ einst÷kum m÷rku­um e­a atvinnugreinum ■ß er gert rß­ fyrir a­ ef st÷rfum fŠkkar ß marka­inum e­a Ý greininni sem veri­ er a­ rannsaka a­ ■eir sem missi vinnuna geti fundi­ nřtt starf annars sta­ar Ý hagkerfinu. Mß taka sem dŠmi ■egar hugmyndir vakna um a­ taka upp kvˇtakerfi Ý fiskvei­um. Helsta r÷ksemd fyrir kvˇtakerfi er a­ ■a­ lei­i til hagkvŠmari vei­a en ß­ur, skipum fŠkki og ■au ver­i stŠrri og hagkvŠmari Ý rekstri. Ein aflei­ing er a­ sjˇm÷nnum fŠkkar. Ůeir missa margir vinnuna. En ■a­ er ekkert mßl, samkvŠmt teorÝunni, ■vÝ einhvers sta­ar annars sta­ar er ■÷rf fyrir nřtt fˇlk Ý vinnu. Kannski Ý stˇri­ju e­a fer­amennsku. AtvinnuleysisbŠtur eru ■ß hugsa­ar til a­ bjarga fˇlki Ý millibilsßstandinu, eftir a­ ■a­ missti vinnuna en ß­ur en ■a­ finnur sÚr nřja.

 

Svona hugmyndir eru ekkert alvitlausar og oft virkar lÝfi­ ß ■ennan hßtt. En hvernig Štli ■etta virki Ý l÷ndum ■ar sem engar bŠtur er a­ hafa? Hva­ gera bŠndur ■ß? Stutta svari­ Ý m÷rgum l÷ndum er: Ůeir gerast fiskimenn. Fiskvei­ar eru nefnilega vÝ­svegar Ý heiminum atvinnan til ■rautavara. Ůrautalendingin ■egar ekkert anna­ bř­st. T÷kum MalavÝ sem dŠmi. Fyrir hßlfri ÷ld voru Ýb˙ar landsins um ■rjßr milljˇnir, kannski ■rjßr og hßlf, fyrst og fremst bŠndur. N˙na eru Ýb˙arnir um 16 milljˇnir. Enn fyrst og fremst bŠndur. Landi­ hefur ekki stŠkka­ heldur hefur landareignum veri­ skipt Ý sÝfellt smŠrri bita og alls sta­ar sem hŠgt er a­ rŠkta land er landi­ rŠkta­. Nřlega loka­i ˙rannßma Ý landinu, en h˙n veitti um 700 manns atvinnu. Hva­ gerir ■a­ fˇlk n˙na? Engin landsvŠ­i eru ß lausu til a­ byrja rŠktun, engin st÷rf eru a­ fß Ý bŠjum og borgum. Og engar atvinnuleysisbŠtur.  Lausnin fyrir marga er a­ nŠla sÚr Ý gamlan ˙r sÚr genginn kanˇ, flikka upp ß hann og fara a­ vei­a fisk Ý MalavÝ-vatni. Fiskurinn Ý vatninu er nefnilega sameign. Allir eiga hann. Ůar me­ ß hann enginn og ÷llum sem dettur ■a­ Ý hug mega vei­a. Enginn mŠlir ■vÝ mˇt a­ Malavar eru almennt blßfßtŠkir. En sveigjanleiki ■essa vinnumarka­ar vinnur gegn ■vÝ a­ fßtŠktin ver­i enn verri. Ůetta er Ý raun merkileg aflei­ing sameignar.

 

Fiskurinn atvinnuleysissjˇ­ur

Svipa­ar s÷gur er hŠgt a­ segja af fiskvei­um Ý m÷rgum ■rˇunarrÝkjum. Ef har­nar ß dalnum, ■ß fj÷lgar fiskim÷nnum, en ef nř atvinnutŠkifŠri bjˇ­ast ■ß fŠkkar fiskim÷nnum. Eiginlega mß segja a­ fiskurinn sÚ atvinnuleysissjˇ­urinn. Og ßstŠ­a ■ess er a­ fiskimi­in eru sameign.

 

N˙ mß velta fyrir sÚr hva­ gerist Ý samfÚl÷gum af ■essu tagi ef fari­ er a­ hefta a­gang a­ fiskvei­um. ═ grein sem Úg skrifa­i Ý Heimsljˇs Ý byrjun ßrs rŠddi Úg ■ann m÷gulega hagna­ sem gŠti hlotist af bŠttri stjˇrnun fiskvei­a Ý fßtŠkum l÷ndum. Til a­ hŠgt sÚ a­ innleysa ■ann hagna­ er mun betri stjˇrnun vei­a nau­synleg en raunin er Ý dag, sem ■ř­ir a­ fŠkka ■arf fiskim÷nnum Ý hagkvŠmnisskyni. Um heilan helling. Ef vi­ n˙ bŠtum inn Ý myndina ■essum atvinnuleysissjˇ­seiginleika fiskvei­a Ý m÷rgum fßtŠkum l÷ndum, ■ß er ljˇst a­ aukin stjˇrnun tŠki atvinnuleysissjˇ­inn Ý burtu. Ůrautalendingin - a­ vei­a fisk Ý hallŠri - vŠri horfin og fˇlk sem missir vinnuna hefur engan m÷guleika ß a­ ■reyja ■orrann sem fiskimenn. ŮvÝ gŠti vel fari­ svo a­ lei­in a­ auknum hagna­i valdi aukinni fßtŠkt, jafnvel t÷luver­ri, ■vert ß ■a­ sem ma­ur gŠti haldi­ vi­ fyrstu sřn.

  

 

  
Fjßrfesta enn frekar Ý gŠ­um grunnmenntunar?

- eftir Lilju Dˇru Kolbeinsdˇttur verkefnastjˇra Ůrˇunarsamvinnustofnunar Ý MˇsambÝk

Ljˇsmynd frß MˇsambÝk: gunnisal

 

═ ■˙saldarmarkmi­um Sameinu­u ■jˇ­anna um ■rˇun Ý heiminum er l÷g­ ßhersla ß a­ "÷ll b÷rn njˇti grunnskˇlamenntunar" ßri­ 2015 og "a­ bŠ­i st˙lkur og drengir lj˙ki grunn-skˇlanßmi". Ůa­ er tali­ a­ menntunarstig hafi ßhrif ß ■rˇun einstakra samfÚlaga og ■annig ˇbeint ß heiminn allan. Tali­ er a­ aukin menntun ■jˇ­ar skili bŠttum hagvexti og fram■rˇun. Einnig er tali­ a­ menntun gefi einstaklingum aukna m÷guleika til bŠttra lÝfsgŠ­a.

 

E­li og umfang hindrana sem eru Ý vegi fyrir ■vÝ a­ tryggja ÷llum menntun eru mismunandi eftir svŠ­um og l÷ndum og er sta­an einna verst Ý AfrÝku sunnan Sahara. Hinir fßtŠku, st˙lkur, fatla­ir og a­rir minnihlutahˇpar lÝ­a Ý flestum tilfellum mest fyrir takmarka­an a­gang a­ formlegri menntun. Ůetta ß sÚrstaklega vi­ Ý dreifbřli Ý ■rˇunarl÷ndum ■ar sem tŠkifŠri til menntunar eru af skornum skammti og skˇlar hafa Ý flestum tilfellum litla sem enga m÷guleika ß a­ bjˇ­a upp ß gŠ­a menntun. Ůessi ˇj÷fnu­ur lei­ir til ■eirrar sta­reyndar a­ hinir fßtŠku og valdalausu, sem eiga a­ hagnast hva­ mest ß grunn-menntun, hafa minni m÷guleika sem oft řtir undir bŠ­i fÚlagslega og efnahagslega mismunun, ■ar sem hinir rÝku komast langt fram fyrir hina fßtŠku.

 

Ůrßtt fyrir a­ r˙mlega 65 ßr sÚu li­in frß ■vÝ a­ menntun var­ hluti af grundvallarmann-rÚttindum me­ mannrÚttindayfirlřsingu Sameinu­u ■jˇ­anna er enn langt Ý land me­ a­ b÷rn vÝ­a um heim lj˙ki grunnskˇlanßmi.  Fyrir tŠpum tÝu ßrum skrifa­i Úg ekki alls ˇlÝka grein Ý tÝmariti­ Ůrˇunarmßl  og kremur ■a­ ■vÝ mitt "kennarahjarta" a­ lesa nř˙tkomna eftirlitsskřrslu UNESCO ß ßtakinu Menntun fyrir alla (e. EFA Global Monitoring Report 2013/4, Teaching and Learning: Achiving quality for all). Ůar kemur fram a­ ßri­ 2011 voru 57 milljˇnir barna utan skˇla og a­ a­eins 23% st˙lkna Ý dreifbřli Ý AfrÝku sunnan Sahara klßri grunnskˇla.  Frß ßrinu 2000 hefur fullor­inslŠsi (e. adult literacy) a­eins aukist um 1% og var tali­ ßri­ 2011 a­ 774 milljˇnir fullor­inna vŠru ˇlŠsir Ý heiminum. ┴lÝka skelfileg er s˙ sta­reynd a­ um 250 milljˇnir ungmenna Ý heiminum geta ekki lesi­ sÚr til skilnings setningarhluta e­a einfalda setningu, jafnvel eftir fj÷gurra ßra skˇlag÷ngu. Helsta markmi­ Menntunar fyrir alla ßtaksins er a­ ÷llum b÷rnum ver­i trygg­ur a­gangur a­ menntun. Auk ■ess er l÷g­ ßhersla ß leikskˇlag÷ngu barna, fullor­insfrŠ­slu og sÝmenntun. Ůß er sÚrst÷k ßhersla l÷g­ ß a­ st˙lkum og konum sÚ trygg­ur rÚtturinn til nßms. Ůessum markmi­um ßtti a­ nß fyrir ßri­ 2015 og samkvŠmt eftirlitsskřrslum UNESCO allt frß ßrinu 2002 var ljˇst a­ ■essum markmi­um yr­i ekki nß­.

 

Starfsumhverfi bßgbori­

Fyrir um ßratug sÝ­an var tala­ um a­ helsta gagnrřnin ß markmi­ ßtaksins vŠri a­ ekki hafi veri­ nŠgilega huga­ a­ mikilvŠgi ■ess a­ kennarar taki ■ßtt Ý uppbyggingu og stefnu menntamßla. Eins er ekki minnst ß menntun e­a starfsa­st÷­u kennara e­a hvernig ■eir eigi a­ bera sig a­ vi­ a­ hrinda markmi­unum Ý framkvŠmd. ŮvÝ mß segja a­ markmi­i­ um gŠ­i menntunar hafi nßnast veri­ ■urrka­ ˙t, ■ar sem ßherslan hefur veri­ ß ■a­ markmi­ sem telur b÷rn inn Ý skˇla en ekki ■au sem lj˙ka grunnskˇla me­ ■ß lßgmarksfŠrni a­ kunna a­ lesa og skrifa sÚr til hagsbˇta. Enn er um ■ri­jungur landa heims me­ innan vi­ 75% kennara me­ kennslurÚttindi og er sta­an ßlÝka me­ sÝ- og endurmenntun mennta­ra  kennara. Starfsumhverfi kennara Ý ■rˇunarl÷ndum er oft mj÷g bßgbori­. Kennarar eru yfirleitt me­ ß milli 50 og 100 nemendur Ý bekk og til eru dŠmi um kennara sem eru me­ 200 b÷rn Ý einum bekk. Vinnußlag er oft miki­ ■ar sem margir kennarar ■urfa a­ vinna umfram eitt st÷­ugildi vegna skorts ß kennurum. Ůß eru laun kennara ■a­ lßg a­ varla er hŠgt a­ lifa ß ■eim. ═ m÷rgum tilfellum eru launin ekki greidd ˙t ß rÚttum tÝma sem gerir ■a­ a­ verkum a­ kennarar ■urfa a­ leita annarra lei­a til framfŠrslu (ß ■etta sÚrstaklega vi­ um kennara sem starfa Ý afskekktum sveitum). LÚleg vinnua­sta­a og skortur ß kennslug÷gnum veldur einnig kennurum vandrŠ­um sem og langar vegalengdir milli heimilis og vinnu, en oftast fer­ast ■eir ß milli sta­a ß tveimur jafnfljˇtum. ŮŠr a­stŠ­ur sem kennarar b˙a vi­ Ý ■orpum ˙ti ß landi Ý flestum l÷ndum AfrÝku sunnan Sahara eru t.d. rafmagns- og vatnsleysi, lÚlegar samg÷ngur og takm÷rku­ samskipti vi­ umheiminn. Svona mŠtti lengi telja.

 

SamkvŠmt sÝ­ustu eftirlitsskřrslu UNESCO hafa rÝki heims ekki efni ß a­ minnka fjßrfestingu til menntunar, ■a­ sama ß vi­ um ■rˇunarsamvinnua­ila (e. donors). Ůessu kalli ■arf a­ svara! Ůa­ gladdi mig ■vÝ einstaklega a­ fara yfir nřlega sam■ykktan verk■ßtt Ý samstarfi Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands  vi­ Mangochi hÚra­ Ý MalavÝ. Verk■ßtturinn lřtur a­ ■vÝ a­ bŠta gŠ­i grunnskˇlamenntunar. Ůar er l÷g­ sÚrst÷k ßhersla ß sÝ- og endurmenntun kennara og skjˇlastjˇrnenda Ý tilteknum skˇlum Ý hÚra­inu og kostu­ er menntun 60 nřrra kennara sem rß­nir ver­a Ý ■ß skˇla sem undir verk■ßttinn falla. Vinnua­sta­a kennara og nemenda ver­ur bŠtt me­ byggingu ß skˇlastofum, vatns- og hreinlŠtisa­st÷­u, kennarab˙st÷­um og auknu a­gengi a­ nßms- og kennslug÷gnum. Me­ ■essum a­ger­um er vonast eftir ■vÝ a­ lŠkka brotfall nemenda milli bekkja og skˇlastiga ■ß sÚrstaklega st˙lkna og bŠta ■ar me­ einkunnir nemenda Ý samrŠmdum prˇfum. VŠri ef til vill lag a­ fjßrfesta enn frekar Ý gŠ­um grunnskˇlamenntunar Ý Ýslenskri ■rˇunarsamvinnu og ■ß me­ sÚrstaka ßherslu ß menntun og a­b˙na­ kennara?

 

facebook
UM HEIMSLJËS 

Heimsljˇs - veftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Efni veftÝmaritsins ■arf ekki endilega a­ endurspegla stefnu ŮSS═.

 

Skrßi­ ykkur Ý ßskrift ß heimasÝ­unni, www.iceida.is og lßti­ vinsamlegast a­ra me­ ßhuga ß ■rˇunarmßlum vita af tilvist veftÝmaritsins. Allar ßbendingar um efni eru vel ■egnar.

 

Ůeir sem vilja senda okkur ßbendingu um efni e­a afskrß sig af netfangalista eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfangi­ iceida@iceida.is. Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Vi­ bi­jumst velvir­ingar ß ■vÝ a­ geta ekki nota­ Ýslenskar gŠsalappÝr Ý vi­t÷lum en bandarÝskt sni­mˇt VeftÝmaritsins leyfir ekki notkun ■eirra.

 

Bestu kve­jur, ┌tgßfu- og kynningardeild ŮSS═

 

ISSN 1670-8105