gunnisal
Heimsljˇs
veftÝmarit um ■rˇunarmßl
7. ßrg. 220. tbl.
15. jan˙ar 2014

Endurnřjanleg orka og fßtŠkt:

Fimmtungur jar­arb˙a břr vi­ rafmagnsleysi

gunnisal
Margar ■jˇ­ir vŠnta mikils af jar­varmanum Ý barßttu gegn orkufßtŠkt. Ljˇsm. gunnisal

OrkufßtŠkt er eitt af stˇru vi­fangsefnum ■rˇunarmßla: hartnŠr 1.3 milljar­ur jar­arb˙a, nßlŠgt fimmtungur Ýb˙a heimsins, břr vi­ rafmagnsleysi. OrkufßtŠktin er dragbÝtur ß alla ■rˇun og hefur margvÝsleg neikvŠ­ ßhrif ß samfÚl÷g. Ůau samfÚl÷g sem hafa ekki a­gang a­ n˙tÝmalegum orkugj÷fum b˙a vi­ lakari lÝfskj÷r og orkuskorturinn hefur ßhrif ß allt: nßmstŠkifŠri, ungbarnadau­a, kynjajafnrÚtti, lÝfsgŠ­i.

 

═ ljˇsi ■eirrar ˇgnar sem stafar af loftslagsbreytingum stendur heimurinn n˙ frammi fyrir brřnni nau­syn ß innlei­ingu endurnřjanlegrar orku og vistvŠnni: ■÷rfin ß ■vÝ a­ draga ˙r notkun kolefna Ý n˙verandi orkukerfum er a­kallandi, eins og frŠ­astofnunin IDS (International Development Studies) bendir ß. VÝsindamenn ß vegum IDS hafa ß undanf÷rnum misserum unni­ a­ ■vÝ a­ byggja upp ■ekkingargrunn fyrir stefnumˇtun og ߊtlanir ß ■essu svi­i ■ar sem l÷g­ er ßhersla ß tvennt: afkolun (decarbonisation) og aukningu ß endurnřjanlegri orku til raforkuframlei­slu.

 

FrŠ­astofnunin hefur nřlega gefi­ ˙t fyrsta riti­ um endurnřjanlega orku og fßtŠkt - The Evidence of Benefits for Poor People of Increased Renewable Electricity Capacity: Literature Review - ■ar sem Ana Pueyo og samstarfsmenn hennar fara yfir svi­i­ og safna saman vÝsbendingum um a­ fjßrfestingar Ý endurnřjanlega orku nřtist fßtŠku fˇlki. ═ ritinu er fj÷lm÷rg dŠmi um ■a­ hvort og hvernig endurnřjanleg orku getur stu­la­ a­ ■vÝ a­ draga ˙r fßtŠkt og auki­ velfer­.

 

Eins og margoft hefur komi­ fram Ý Heimsljˇsi lei­ir Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands verkefni ß ■essu svi­i Ý AfrÝku ■ar sem kanna­ir eru m÷guleikar ß ■vÝ a­ nřta jar­hita Ý allt a­ ■rettßn l÷ndum til raforkuframlei­slu. Markmi­i­ er a­ vi­ lok verkefnisins hafi l÷ndin skřra mynd af ■eim m÷guleikum sem til sta­ar eru ß svi­i jar­hita, skilgreind svŠ­i fyrir m÷gulegar tilraunaboranir, og getu og mannau­ til a­ fylgja mßlum eftir ß nŠstu stigum til framlei­slu raforku.

 

┴ sÝ­asta ßri bŠttust 660 megav÷tt Ý raforkub˙skap heimsins fyrir tilstu­lan jar­varma og heildarframlei­slan fˇr Ý fyrsta sinn yfir  12 ■˙sund megav÷tt. Vi­bŠturnar voru Ý KenÝa, Nřja Sjßlandi, NÝkaragva, Tyrklandi, MexÝkˇ og BandarÝkjunum. 

 

Can renewable electricity reduce poverty?/ IDS

Uganda to set up geothermal energy entity/ NewVision 

The top 10 clean energy developments of 2013/ ReNewEconomy 

geoAMPS: Technology to aid geothermal's growth

Geothermal plants to ease pressure from bills - The cost of electricity is expected to reduce by over half/ DailyNation 

 

Jafningjarřni DAC um Noreg:

Margt gott en umbˇta ■÷rf ß řmsum svi­um

 

Norsk ■rˇunarsamvinna fŠr almennt lofsamlega ums÷gn Ý nřrri jafningjarřni DAC, ■rˇunarsamvinnunefndar OCED, en Nor­menn hafa veri­ Ý hˇpi ■eirra fßeinu ■jˇ­a sem hafa sÝ­ustu ßratugina uppfyllt 0,7% markmi­ Sameinu­u ■jˇ­anna um framl÷g sem hlutfall af ■jˇ­artekjum. 

 

┴ ßrinu 2012 nßmu framl÷g ■eirra 4,8 millj÷r­um BandarÝkjadala e­a 0,93% af ■jˇ­artekjum, sem skipa­i ■eim Ý ■ri­ja hŠsta sŠti ß lista OECD um ÷rlßtustu ■jˇ­ir heims, eins og segir Ý frÚtt OECD. ═ jafningjarřninni er Noregi hrˇsa­ fyrir langvarandi skuldbindingar um rÝkuleg framl÷g og lßtin Ý ljˇs s˙ von, Ý ljˇsi st÷­ugs efnahagsbata, a­  Noregur auki framl÷g sÝn enn frekar Ý framtÝ­inni.

 

"Noregur leggur ßherslu ß al■jˇ­leg vi­fangsefni sem eru mikilvŠg Ý landinu og fyrir al■jˇ­legt hlutverk ■jˇ­arinnar Ý mßlaflokkum eins og fri­aruppbyggingu, loftslagsbreytingum og heilbrig­ismßlum," segir Ana Paula Fernandes varaforma­ur DAC Ý frÚttinni.

 

SÚrmerkt ■rˇunarfÚ til loftslagsmßla og verndunar skˇga er gagnrřnt fyrir ■a­ hversu stˇr hluti hafi ekki nřst vegna vangetu samstarfs■jˇ­a a­ stofna til verkefna og s÷kum skorts ß greiningu bŠ­i hva­ hagkvŠmi og sjßlfbŠrni ßhrŠrir. Einnig eru Nor­menn hvattir til a­ ■rˇa skřra stefnu Ý ßkvar­anat÷ku tvÝhli­a verkefna bygg­a ß mŠlanlegum ßrangri.

 

Hva­a ■jˇ­ir eru ÷rlßtastar? Opinbert ■rˇunarfÚ sem hlutfall af ■jˇ­artekjum.

Rřnt Ý hvatann a­ baki framl÷gum

 

ŮrÝr sagnfrŠ­ingar, tveir danskir og einn norskur, hafa  safna­ vÝsindagreinum frß nÝu l÷ndum um ßstŠ­ur framlaga ■jˇ­a til ■rˇunarsamvinnu. Ůeir ritstřra verki sem er nřkomi­ ˙t og heitir uppß ensku: Saints and Sinners - Official Development Aid and its Dynamics in a Historical and Comparative Perspective. ═ bˇkinni freista ■eir ■ess a­ greina hva­a ■Šttir ■a­ eru sem eru afgerandi og sameiginlegir a­ baki framlaga til ■rˇunarmßla, af hverju einst÷k rÝki hafa veitt rÝkulega til mßlaflokksins me­an ÷nnur hafa lagt lÝti­ af m÷rkum.

═ frÚtt Bistandsaktuelt Ý Noregi um bˇkina er minnt ß ■au markmi­ Sameinu­u ■jˇ­anna a­ i­nrÝkin verji minnst 0.7% af ■jˇ­artekjum til ■rˇunarrÝkja. A­eins fßein rÝki hafi nß­ ■vÝ marki, m.a. norrŠnu rÝkin, Danm÷rk, SvÝ■jˇ­ og Noregur, en flestum ÷­rum rÝkjum hafi mistekist a­ nß vi­mi­un SŮ - og ■eim er svo aftur skipt upp Ý undirflokka eftir ■vÝ hvort ■au hafi reynt a­ nß markmi­inu e­a ekki.

 

┌tgefandi er forlagi­ Akademia.

 

 

OECD urges more efficient foreign aid/ NewsInEnglish.no

Sorry Sweden, Luxembourg is now the most generous country in the world/ Qz.com 

Statistics on resource flows to developing countries/ OECD 

Gir bistand - for ň unngň markedsadgang/ Bistandsaktuelt 

 Fj÷lm÷rg samt÷k berjast gegn barnahjˇnab÷ndum:

A­ ˇbreyttu ganga 142 milljˇnir barna Ý hjˇnaband ß ■essum ßratug

 

Al■jˇ­asßttmßlar banna barnahjˇnab÷nd og einstaklingar teljast ekki til fullor­inna fyrr en vi­ ßtjßn ßra aldur. Auk r÷ksemda af si­fer­ilegum toga hvÝlir meginr÷ksemdin Ý barßttunni gegn ■eirri si­venju, sem tÝ­ast vÝ­a Ý ver÷ldinni a­ ■vinga b÷rn e­a leyfa b÷rnum a­ ganga Ý hjˇnaband, ß slÝkum al■jˇ­legum samningum, m.a. barnasßttmßlanum. B÷rn og unglingar eru einfaldlega ekki nŠgilega ■rosku­ til ■ess a­ taka ßkv÷r­un um hjˇnaband auk ■ess sem snemmbŠr gifting getur haft langvarandi neikvŠ­ar aflei­ingar, tilfinningalega, lÝkamlega og sßlrŠnt.

 

═tarlega er fjalla­ um barnahjˇnab÷nd ß vefsvŠ­i Council for Foreign Relation og birt r˙mlega sj÷ mÝn˙tna kvikmyndabrot me­ vi­t÷lum vi­ řmsa sÚrfrŠ­inga ß ■essu svi­i - sjß hÚr. Fj÷lm÷rg samt÷k, me­al annars UN Women og GirlsNotBrides, hafa skori­ upp her÷r gegn barnabr˙­kaupum.

 

Barnabr˙­kaup
Barnabr˙­kaup

Fram kemur Ý greininni a­ 142 milljˇnir barnungra st˙lkna komi til me­ a­ ganga Ý hjˇnaband ß ■essum ßratug mi­a­ vi­ ˇbreytt ßstand. ŮŠr st˙lkur eiga ß hŠttu a­ nßmsferillinn st÷­vist, tekjum÷guleikar Ý framtÝ­inni sker­ist - og vÝ­tŠkari samfÚlagsleg ßhrif ver­i ■au a­ barnahjˇnab÷nd vi­haldi vÝtahring fßtŠktar, hamli framf÷rum ■jˇ­a og ˇgni st÷­ugleika. Greinah÷fundar sega a­ hŠkkun giftingaraldurs feli Ý sÚr fjßrfestingu Ý framtÝ­ st˙kna og hafi margfeldisßhrif til gˇ­s Ý samfÚlaginu ÷llu.

 

Barnahjˇnab÷nd tÝ­kast Ý ÷llum heimshlutum og hafa hvorki menningarleg- e­a svŠ­isbundin m÷rk. Ůau tÝ­kast hins vegar mest Ý ■rˇunarrÝkjum ■ar sem ■rjßr st˙lkur af hverjum tÝu eru komnar Ý hjˇnband innan vi­ ßtjßn ßra aldur og ein af nÝu ß­ur en fimmtßnda ßrinu eru nß­. Su­ur-AsÝa og Vestur- og Mi­-AfrÝka eru ■eir heimshlutar ■ar sem barnabr˙­kaup eru algegnust, tvŠr af hverjum fimm st˙lkub÷rnum eru giftar ß barnsaldri. Ef hins eing÷ngu eru horft ß  fj÷lda st˙lknanna sem giftast blasir vi­ a­ 40% ■eirra allra eru Ý einu og sama landinu: Indlandi.

 

Kannanir Sameinu­u ■jˇ­anna og annarra samtaka sem lßta sig mßli­ var­a draga upp eftirfarandi lř­frŠ­ilegar myndir af ungum st˙lkum Ý hjˇnabandi:

 

  • Sveitast˙lkur eru tv÷falt lÝklegri til a­ giftast en barnungar st˙lkur Ý ■Úttbřli.
  • Barnabr˙­ir koma oftast ˙r fßtŠkum fj÷lskyldum.
  • ═ m÷rgum l÷ndum koma flestar ungar st˙lkur sem giftast ˙r fj÷lskyldum sem hafa allra minnstu tekjurnar.
  • Giftar st˙lkur eru almennt me­ lakari menntun en a­rar st˙lkur, anna­ hvort vegna skorts ß nßmstŠkifŠr­um e­a nßmsrofs vegna giftingarinnar.

═ grein CFR er Ýtarlega fjalla­ um margvÝslegar hli­ar ■essa ˙tbreidda vanda en fj÷lm÷rg samt÷k hafa skori­ upp her÷r gegn barnahjˇnab÷ndum. CFR birti sÝ­astli­i­ vor skřrslu um barnahjˇnab÷nd - Ending Child Marriage.

 

Me­ umfj÷lluninni n˙na fylgja kennslulei­beiningar til kennara me­ spurningum, ritger­arefnum, hˇpverkefnum og heimaverkefnum til a­ au­velda skˇlum a­ taka barnahjˇnab÷nd til umfj÷llunar og rŠ­a lei­ir til ˙rbˇta.

 

UN Takes Major Action to End Child Marriage/ UN 

Child Brides Robbed of Their Future, eftir Gayle Tzemach Lemmon/ CFR

Barn ekki br˙­ur/ UNWomen

V-day: TAG: END CHILD MARRIAGE/ TheLIgtleMarket

Motherhood in Childhood:Facing the challenge of adolescent pregnancy - State of World Population/ UNFPA

VefsÝ­an: Child Not Brides

A third of African countries have discriminatory minimum age for marriage or allow child marriage - ACPF/ GirlsNotBrides

Five Things You May Not Know About Child Marriage/ NPR

SPOILER ALERT: CHILD MARRIAGE HAS NO PLACE IN ISLAM 

Improving Learning Opportunities and Outcomes for Girls in Africa/ Brookings 

Solutions to end child marriage: summary of the evidence/ ISRW 

 

 Nř skřrsla frß GAVI

Bˇlusetningar gŠtu bjarga­ lÝfi fj÷gurra milljˇna barna fyrir ßrslok 2015

 

 

GAVI sjˇ­urinn sem sÚrhŠfir sig Ý bˇlusetningum barna nß­i ■vÝ takmarki a­ bˇlusetja 243 milljˇnir barna ß fjˇrum ßrum, a­ ■vÝ er fram kemur Ý nřrri skřrslu sjˇ­sins. NŠsta takmark er a­ tv÷falda ■ß t÷lu ß tÝmabilinu 2011 til 2015 og allt bendir til ■ess a­ fyrir ßrslok 2015 takist a­ bˇlusetja annan kvartmilljar­ barna Ý ■rˇunarrÝkjum og bjarga ■annig lÝfi fj÷gurra milljˇna barna ß­ur en ßri­ 2015 er ß enda.

 

GAVI sjˇ­urinn var settur ß laggirnar ßri­ 2000 til a­ fj÷lga bˇlusetningum barna Ý fßtŠkjum rÝkjum. Frß stofnun hafa or­i­ miklar framfarir ß ■essu svi­i og frß 2011 hafa um eitt hundra­ milljˇn b÷rn veri­ bˇlusett;  ■a­ jafngildir ■vÝ a­ bjarga 1.2 milljˇnum barna frß dau­a.

 

Bˇlusetningar eiga langdrřgstan ■ßtt Ý ■vÝ a­ dregi­ hefur stˇrlega ˙r barnadau­a ß sÝ­ustu ßrum Ý heiminum. ┴ri­ 1990 lÚtust 12.6 milljˇnir barna fyrir fimm ßra aldur en s˙ tala er komin ni­ur Ý 6.6 milljˇnir. Engu a­ sÝ­ur eru m÷rg rÝki talsvert frß fjˇr­a ■˙saldarmarkmi­inu sem kve­ur ß um a­ degi­ ver­i ˙r barnadau­a um tvo ■ri­ju ß tÝmabilinu frß 1990-2015. Enn hafa um 22 milljˇnir barna Ý heiminum engan a­gang a­ bˇlusetningum.

 

═ skřrslu GAVI kemur fram a­ ˇj÷fnu­ur rÝki Ý bˇlusetningum bŠ­i innan ■jˇ­a og milli ■jˇ­a. Enn sÚ allm÷rg rÝki me­ bˇlusett b÷rn b÷rn Ý minnihluta, Tjad, Mi­afrÝkulř­veldi­, Mi­baugs GÝnea, NÝgerÝa, SˇmalÝa og Sřrland.

 

Eitt af markmi­um GAVI hefur veri­ a­ lŠkka ver­ ß bˇluefni og mikil samkeppni ß ■essum marka­i hefur leitt til ver­lŠkkana, m.a. ß algengu bˇlefni vi­ barnasj˙kdˇmum.

 

 Nßnar

 HaÝtÝ - gleymda eyjan

 

═ vikunni var ■ess minnst a­ fj÷gur ßr eru li­in frß jar­skjßlftanum mikla ß HaÝtÝ - eyjunni sem umheimurinn er a­ mestu b˙inn a­ gleyma, eins og sag­i Ý frÚttum RÝkis˙tvarpsins. Fj÷lmi­lar vÝ­a um heim hafa birt slßandi t÷lur um ■a­ hvernig fjßrmunum til ney­ara­sto­ar hafi veri­ vari­ og řmsir lßti­ ■a­ ßlit Ý ljˇs a­ ■eim hafi veri­ illa vari­, a­eins 5% fari­ til innlendra stofnana en langstŠrsti hluti fjßrins til erlendra verktaka.

HaÝtÝ - fjˇrum ßrum sÝ­ar - Politics101
HaÝtÝ - fjˇrum ßrum sÝ­ar - Politics101

 

frÚtt RÝkis˙tvarpsins var drepi­ ß řmislegt sem fram kom Ý forystugrein New York Times og ■ar var me­al annars vakin athygli ß ■vÝ a­ a­sto­in sem HaÝtÝ ■urfi ß a­ halda til ßframhaldandi uppbyggingar sÚ ekki lengur til sta­ar, hjßlparsveitir heimsins sÚu farnar anna­ og ■ar me­ hverfi gulli­ tŠkifŠri til ■ess a­ koma fˇtunum almennilega undir ■etta fßtŠka samfÚlag ■annig a­ ■a­ geti or­i­ sjßlfbŠrt Ý framtÝ­inni. 

 

"Nřleg skřrsla Sameinu­u ■jˇ­ana er ekki bjartsřn ß ßstandi­ ■ˇtt sumt hafi breyst til batna­ar. T÷luvert fleiri b÷rn ganga n˙ Ý skˇla ß eyjunni, mun fŠrri deyja ˙r kˇleru en ß­ur og heimilislausir eru fŠrri en fyrst eftir jar­skjßlftana. Enn eru ■ˇ 172 ■˙sund manns heimilislausir ß ■essari tÝu  milljˇn manna eyju og um helmingur allra kˇlerutilfella Ý heiminum eru ß HaÝtÝ," sag­i Ý frÚttinni.

 




┴hugavert

Fear of disorder versus hope for change: the politics of global inequality, eftir Andrew Norton/ ODI
Mozambique: Life after Death (full documentary)
Mozambique: Life after Death (full documentary)
-
South Sudan: fighting could cripple oil industry for decades, eftir Luke Patey/ AfricanArguments
-
Erik Solheim: the future of aid/ TheGuardian
-
Commercial motives driving Canada's foreign aid, documents reveal, eftir Kim Mackrael/ TheGlobeandMale
-
HOW TO MAKE 2014 AN EVEN BIGGER YEAR FOR GIRLS/ GirlEffect
-
Is 'The Field' an outdated and reactionary concept?, eftir Duncan Green/ Oxfamblogg
-
On the move: Migration policy and climate change - netumrŠ­a Ý dag/ Reuters
-
In search of the ideal educational technology device for developing countries, eftir Michael Trucano/ Al■jˇ­abankablogg
-
En generation takker af, eftir J°rgen Harboe/ U-landsnyt
-
Time to Bring Eritrea in from the Cold (But It's Harder than It Sounds), eftir David Shinn/ AfricanArguments
-
Jord og rigdom: Mandela og Mugabe, eftir Knud Vilby/ U-landsnyt
-
Spatial Relationships: Does Global Health Aid Go Where It's Needed?, eftir Amanda Glassman/ CGDev
-
Foreign aid has had a victorious year: Let's celebrate not disparage the good work being done abroad, eftir Jonathan Tanner/ TheIndependent
-

Austerity and optimism: development books to look out for in 2014/ TheGuardian

FrŠ­igreinar og skřrslur

-
-

FrÚttir og frÚttaskřringar
 
-
-
-

 -

Future diets and the world's expanding waistlines/ IRIN 

-

Malawi candidates to face off in first ever presidential debate/ AfricaRenwal 

-

The BRICs Have Hit a Wall/ TheTime 

-

Hunger is an unforgivable development failure/ UNRIC 

-

Stadig farligere ň jobbe for FN/ Bistandsaktuelt 

-

 

Nřr li­sma­ur Hjßlparstarfsins/ Hjßlparstarf kirkjunnar 

-

UN says South Sudan army, rebels stealing humanitarian aid/ Reuters 

-

DIGITAL TECHNOLOGY: "Improving people's lives"/ D+C 

-

West African Lion Faces Extinction/ ENN 

-

Ghana: Gov't to Use ICT to Aid Development/ AllAfrica 

-

Disability issues must be part of development agenda, say aid experts/ TheGuardian 

-

Joseph Kabila: Losing his grip on power?/ AlJazeera 

-

Australia's aid charities need clarity over cuts/ TheGuardian 

-

S. Korea ups 2014 overseas development aid by 11 pct/ YonHapNews 

-

Backing the new development deal for fragile states/ TheGuardian 

-

Heimsforeldrar hjßlpa b÷rnum Ý Mi­-AfrÝkulř­veldinu/ UNICEF 

-

Namibia: Drought Contributed to Cholera Outbreak in Kunene/ NewEra 

-

Central African conflicts risk spreading/ DW 

-

FrÚttaskřring um ˇj÷fnu­: Unequal at Any Speed?/ Procjet-Syndicate 

-

A Simple Question: Politics of foreign aid/ AparatMedia
A Simple Question: Politics of foreign aid/ AparatMedia

The other Malalas: girl activists in the developing world - interactive/ TheGuardian 

-

Africa: Ghana Warned Over Race to Reshape Cities As 'Urban Fantasies'/ AllAfrica 

-

In-depth: Central African Republic - A failed state implodes/ IRIN 

-

UN Chief 'Alarmed' by Rising Deaths in South Sudan/ VOA 

-

EINN MILLJARđ BANDAR═KJADALA ŮARF TIL BJARGAR SŢRLENSKUM BÍRNUM/ Barnaheill 

-

Logistical problems mar start of single visa zone in East Africa/ DW 

-

Vil inspirere utviklingsforskere/ Bistandsaktuelt 

-

Rudischhauser: Development Assistance is a win-win situation for Europe/ Euractiv
Rudischhauser: Development Assistance is a win-win situation for Europe/ Euractiv

-

Flˇttafˇlk leitar skjˇls Ý SOS skˇlum Ý Mi­-AfrÝkulř­veldinu/ SOS barna■orpin 

-

What women want: integrating gender into statebuilding/ TheGuardian 

-

Breast ironing in Cameroon: empowering girls to speak out/ TheGuardian 


Nřir rß­herrar ■rˇunarmßla ß Nor­url÷ndum

 

┴ tŠplega tveggja mßna­a tÝmabili ur­u rß­herraskipti Ý embŠttum rß­herra ■rˇunarmßla Ý Danm÷rku, SvÝ■jˇ­, Noregi og Finnlandi - og a­eins Ý einu tilviki ur­u breytingarnar vegna stjˇrnarskipta. ═ ■eirra hlut kemur a­ rß­stafa 15 millj÷r­um BandarÝkjadala - jafnvir­i um 1800 milljar­ra Ýslenskra krˇna.

 

Tveir rß­herranna voru tilnefndir Ý embŠttin eftir a­ forverar ■eirra hr÷kklu­ust frß v÷ldum eftir hneykslismßl, Christian Friis Bach Ý Danm÷rku sag­i af sÚr eftir a­ hafa sagt ■inginu ˇsatt og Heidi Hautala Ý Finnlandi ■urfti lÝka a­ segja af sÚr eftir misgj÷r­ Ý embŠtti. Vi­ st÷rfum ■eirra tˇku Rasmus Helveg Petersen Ý Danm÷rku og Pekka Haavisto Ý Finnlandi, en ■etta er Ý anna­ sinn sem hann gegnir starfi rß­herra ■rˇunarmßla.

 

═ SvÝ■jˇ­ ur­u rß­herraskipti sÝ­astli­i haust ■egar Gunnilla Carlsson ßkva­ a­ yfirgefa rÝkisstjˇrnina og vi­ embŠttinu tˇk Hillevi Engstr÷m. ═ Noregi ur­u stjˇrnarskipti af loknum ■ingkosningum Ý oktˇber og ■ar lei­ir n˙ mßlaflokk ■rˇunarmßla, samhli­a utanrÝkismßlum, B°rge Brende.

 

Efri myndirnar eru t.f.v. af Hillevi Engstr÷m og B°rge Brende; ne­ri myndirnar eru t.f.v. af Rasmus Helveg Petersen og Pekka Haavisto.

 

Fiskimßlaverkefni­ Ý MˇsambÝk - hverjar eru helstu ßherslur fram til ßrsins 2017?

- eftir Lilju Dˇru Kolbeinsdˇttur verkefnastjˇra Ůrˇunarsamvinnustofnunar Ý MˇsambÝk
 
Myndir teknar af LDK Ý Vilankulo og Xai Xai hÚru­um: Mynd til vinstri, efst: Fiskimenn gera ˇl÷gleg net upptŠk sem hluta af svŠ­isbundinni fiskvei­istjˇrnun; til hŠgri efst: Me­ ■ann stˇra - ver­mŠti aflans er misjafn hjß fiskim÷nnum Ý MˇsambÝk; til vinstri, ne­st: Konur kaupa fisk til ßframs÷lu ß svŠ­isbundnum marka­i og til verkunar; til hŠgri ne­st; LÝfi­ er saltfiskur - ┴ fiskm÷rku­um Ý MˇsambÝk vinna a­alega konur en Ý fiskb˙­um ß ═slandi finnum vi­ a­alega menn, af hverju er ■a­? Ljˇsmyndir: Lilja Dˇra Kolbeinsdˇttir.

 

Undanfarin ßr hefur veri­ r˙mlega 7% hagv÷xtur Ý MˇsambÝk en ■rßtt fyrir ■a­ er enn langt Ý land. MˇsambÝk er eitt af fßtŠkustu rÝkjum heims, situr Ý 185. sŠti af 187 l÷ndum ß lÝfskjaralista Ůrˇunarstofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna 2013 (e. UNDP - Human Development Index). Ătli MˇsambÝk a­ nß sÚr ˙r ■essari st÷­u  ■arf a­ gera rˇttŠkar ˙rbŠtur sem auka skilvirkni og gŠ­i ■jˇnustu til almennings - sÚr Ý lagi menntunar- og heilbrig­is■jˇnustu, auka ■arf tekjur rÝkissjˇ­s, fj÷lga ■arf st÷rfum ß almennum vinnumarka­i, lŠkka utana­komandi a­sto­ og auka efnahagslegt sjßlfstŠ­i. Einnig ■arf landi­ a­ vera rei­ub˙i­ til a­ breg­ast vi­ reglubundnum nßtt˙ruhamf÷rum og ytri ßf÷llum eins og hŠkku­u v÷ruver­i ß heimsmarka­i og matvŠlaskorti. ╔g sÚ ■etta fyrir mÚr ß nŠstu tuttugu til ■rjßtÝu ßrum, ■vÝ svo "ungt" rÝki sem MˇsambÝk ■arf sinn tÝma, rÚtt eins og vi­ hin, til a­ ÷­last hŠfni, getu, byggja upp innvi­i og mannau­.

 

TvÝhli­a ■rˇunarsamvinna ═slands vi­ MˇsambÝk mi­ar a­ ■vÝ a­ sty­ja vi­ ■rˇunarßform stjˇrnvalda. ═ lok sÝ­asta ßrs, var sami­ um ßframhaldandi ■rÝhli­a samstarf ═slendinga, Nor­manna og MˇsambÝkana vi­ ߊtlun mˇsambÝska fiskimßlarß­uneytisins til ßrsins 2017. Heildar fjßrhagsߊtlunin fyrir nŠstu fj÷gur ßr hljˇ­ar upp ß 30,2 milljˇnir BandarÝkjadali, ■ar af grei­ir ═sland 4 milljˇnir, Noregur 25 milljˇnir og MˇsambÝk 1,2 milljˇnir.

 

HvÝlir ß sex sto­um

┴Štlunin er metna­arfull og bygg­ir ß sex sto­um sem allir hafa sÝna verk■Štti: efling fiskframlei­slu me­ bŠttum smßvei­um og auknu fiskeldi; sjßlfbŠr fiskvei­istjˇrnun (svŠ­isbundin jafnt sem stofnanir); skipulag og eftirlit fiskigeirans (upplřsinga÷flun og eftirlit); vei­ieftirlit og landhelgisgŠsla (svŠ­isbundin jafnt sem stofnanir); ■verlŠg mßlefni Ý fiskisamfÚl÷gum: HIV/AIDS, jafnrÚttis- og umhverfismßl og samrŠming ߊtlunarinnar og verkefnastjˇrnun.

ËlÝkt ═slandi hefur sjßvar˙tvegurinn og fiskigeirinn almennt Ý MˇsambÝk ekki einungis ■a­ markmi­ a­ rekinn sÚ sjßlfbŠr og ar­bŠr atvinnuvegur, heldur einnig fÚlagslega vernd (e. social protection). Geiranum er Štla­ a­ auka matvŠla÷ryggi ß innanlandsmarka­i og ˙tvega fiskiprˇtÝn til a­ sporna gegn landlŠgri vannŠringu barna jafnt sem fullor­inna. Er ■vÝ mikilvŠgt a­ samvinna af ■essu tagi byggi ß forsendum heimamanna og horfi ß "hvers veruleiki ■a­ er sem skiptir mßli".

 

Markmi­ ߊtlunarinnar er a­ auka getu fiskimßlayfirvalda til a­ ■rˇa og stjˇrna vei­um smßbßta og auka fiskeldi Ý smßum stÝl sem li­ Ý a­ tryggja matvŠla÷ryggi, auka atvinnu og draga ˙r vannŠringu. Auk ■ess ß a­ tryggja sjßlfbŠra og hagkvŠma nřtingu sjßvar- og ferskvatns au­linda. Eins er unni­ a­ ■vÝ a­ afla gˇ­ra upplřsinga um fiskvei­arnar, bŠ­i um fiskistofna og ■a­ fˇlk sem starfar Ý geiranum. Helstu hagsmunaa­ilarnir eru konur og karlar sem hafa lÝfsvi­urvŠri sitt beint e­a ˇbeint af smßvei­um. Er hÚr ßtt vi­ alla vir­iske­juna frß vei­um, fiskeldi og vinnslu, til marka­ssetningar og s÷lu fiskafur­a.  SamkvŠmt rannsˇkn sem framkvŠmd var af Hagstofu MˇsambÝk ß sÝ­asta ßri fyrir Ůrˇunarstofnun  fiskvei­a Ý smßum stÝl (e. Institute of small-scale fisheries development, IDPPE) starfa um 350.000 manns Ý geiranum Ý landinu. 

 

Kynjahlutverk

SÚrst÷k ßhersla hefur veri­ l÷g­ ß a­ greina kynjahlutverkin Ý vir­iske­junni ■ar sem konur sinna einna helst verkun og s÷lu ß fiski og karlar eru oftast bßtaeigendur og stunda vei­ar. Konur stunda einnig s÷fnun ß skelfiski, kr÷bbum og ÷­ru sem fyrirfinnst ß str÷ndum og einhverjar eiga bßta og fara jafnvel ß sjˇinn. Styrkja ver­ur sÚrhvern hlekk ke­junnar og er ■vÝ unni­ a­ ■vÝ a­ efla svŠ­isbundna fiskvei­istjˇrnun ■ar sem hagsmuna­ilar fylgja eftir  a­gangsstřringu a­ vei­um ■ar sem ■ess ■arf, reglum um tegund vei­afŠra, stŠr­ bßta og marka­ssetningu nřrra tegunda.

 

Starfsfˇlk og stjˇrnendur fiskiyfirvalda Ý landinu njˇta einnig gˇ­s af ߊtluninni Ý gegnum menntun og ■jßlfun ßsamt bŠttri vinnua­st÷­u. Kalla­ ver­ur eftir utanafkomandi rß­gj÷f ■ar sem ■ess er ■÷rf og ■ß einkum leitast eftir su­ur/su­ur  samstarfi t.d. vi­ fiskeldis■jˇ­ir Ý AsÝu auk BrasilÝu. Me­ svo heildstŠ­ri ߊtlun Štti a­ vera hŠgt a­ framfylgja fyrirhugu­um breytingum,  auka tr˙ver­uleika stjˇrnkerfisins og draga ˙r fßtŠkt ■eirra samfÚlaga sem um rŠ­ir. 

  

- eftir KristÝnu Bjarnadˇttur, Kristnbo­ssambandinu

Ljˇsmynd frß Kobe: KristÝn Bjarnadˇttir.
 
Be­i­ eftir nřfŠddu barni  
HeilsugŠslust÷­in Ý Kobe Ý Su­vestur-E■ݡpÝu veitir ■ungu­um og fŠ­andi konum hjßlp og m÷rgum mannslÝfum er bjarga­ Ý viku hverri. 10-15 barnshafandi konur bjˇ­a gesti velkomna ß heilsugŠslust÷­ina. ŮŠr dvelja ß bi­stofu fŠ­ingardeildarinnar ■ar tÝmi ■eirra er kominn. ŮŠr sitja ß t˙ninu og spjalla saman. Sumar sřsla vi­ hßr sitt, a­rar hekla e­a sitja bara og njˇta bi­tÝmans. ŮŠr hafa ■a­ gott ß me­an ■Šr bÝ­a. Konurnar gle­jast yfir ■vÝ a­ geta komi­ og ßtt b÷rn sÝn ß heilsugŠslust÷­inni. 

Erfi­ar a­stŠ­ur 
    

N˙ eru tv÷ ßr sÝ­an verkefni­ "Reducing Maternal Mortality (RMM)" var komi­ ß fˇt ß heilsugŠslust÷­inni Ý Kobe. Ůar er n˙ hŠgt a­ hjßlpa konum Ý erfi­um fŠ­ingum og gera keisaraskur­i. ┴­ur voru fßar fŠ­ingar ß heilsugŠslust÷­inni og ef vandamßl komu upp var­ konan a­ fara ß sj˙krah˙s Ý Jinka. Ůa­ gat veri­ erfitt ■vÝ vegurinn til og frß Kobe er ekki gˇ­ur, sÚrstaklega ekki ß regntÝmanum. Ůß komu margar konur ß sj˙krah˙si­ Ý alvarlegu ßstandi. Margar komu ■anga­ me­ miklar sřkingar og andvana barn Ý maganum. ┴lagi­ var miki­ ß starfsfˇlki­. 


Mikil fj÷lgun  
N˙ eru a­rir tÝmar og hjßlp a­ fß Ý Kobe. Mj÷g margar konur koma ß heilsugŠsluna til a­ ala b÷rn sÝn. Ůa­ mß segja a­ um sprengingu hafi veri­ a­ rŠ­a. -═ ■essari viku voru nŠrri 50 fŠ­ingar, segir Belete sem er heilsurß­gjafi og ber ßbyrg­ ß fŠ­ingardeildinni. ┴ri­ 2013 voru fŠ­ingarnar 448, 371 fŠ­ingu fleiri en ßri­ ß­ur. Ůa­ er stˇrkostlegt a­ sjß ßrangurinn. 

 

H˙snŠ­i­ of lÝti­  

Vandamßli­ n˙na er, segir Belete, a­ ■a­ er ekki plßss fyrir allar konurnar sem koma. - Vi­ bi­jum starfsfˇlk heilsugŠslunnar sem fer um hÚra­i­ a­ senda okkur ekki konur fyrr en ■Šr eru komnar 38 vikur ß lei­, annars koma of margar konur. - Enn koma fleiri en vi­ komum fyrir svo vi­ h÷fum ney­st til a­ nota geymslusk˙r fyrir bi­stofu fyrir konurnar.

 

Vi­ gerum meira  

Starfsfˇlki­ ß heilsugŠslust÷­inni Ý Kobe ß sÚr ■ann draum a­ geta byggt fleiri h˙s svo allar barnshafandi konur sem ■ess ■arfnast geti komi­ og dvali­ ■ar ß­ur en ■Šr fŠ­a b÷rnin. Ůeir sem standa a­ RMM-verkefninu eru ■akklßtir fyrir a­ taka ■ßtt Ý breytingunum sem eiga svo stˇran ■ßtt Ý fŠkkun dau­sfalla Ý sambandi vi­ me­g÷ngu og fŠ­ingu. Kristnibo­svinum sem sty­ja starfi­ eru fŠr­ar ■akkir. ┴n ykkar vŠri ■etta ekki hŠgt. Gu­ blessi ykkur.

 

Greinin birtist ß­ur ß vef Kristnibo­ssambandsins.

 

Nßnar
facebook
UM HEIMSLJËS 

Heimsljˇs - veftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Efni veftÝmaritsins ■arf ekki endilega a­ endurspegla stefnu ŮSS═.

 

Skrßi­ ykkur Ý ßskrift ß heimasÝ­unni, www.iceida.is og lßti­ vinsamlegast a­ra me­ ßhuga ß ■rˇunarmßlum vita af tilvist veftÝmaritsins. Allar ßbendingar um efni eru vel ■egnar.

 

Ůeir sem vilja senda okkur ßbendingu um efni e­a afskrß sig af netfangalista eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfangi­ iceida@iceida.is. Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Vi­ bi­jumst velvir­ingar ß ■vÝ a­ geta ekki nota­ Ýslenskar gŠsalappÝr Ý vi­t÷lum en bandarÝskt sni­mˇt VeftÝmaritsins leyfir ekki notkun ■eirra.

 

Bestu kve­jur, ┌tgßfu- og kynningardeild ŮSS═

 

ISSN 1670-8105