unicef

Heimsljˇs
veftÝmarit um ■rˇunarmßl
6. ßrg. 211. tbl.
30. oktˇber 2013

Jar­hiti Ý R˙anda - heimsˇkn ß vinnslusvŠ­i­:

Be­i­ me­ ˇ■reyju eftir ni­urst÷­um tilraunaborana vi­ eldfjalli­ Karisimbi

Vi­ rŠtur eldfjallsins Karisimbi Ý R˙anda gnŠfir risabor vi­ himin ß svŠ­i ■ar sem smßbŠndur hafa hinga­ til rŠkta­ kart÷flur. Ůar er hins vegar fari­ dřpra ofan Ý j÷r­ina Ý leit a­ ver­mŠtum, ■rjß kÝlˇmetra, ■vÝ ■rj˙ svŠ­i vi­ fjallsrŠturnar ß ■essu hŠsta fjalli R˙anda eru talin ßlitleg fyrir nřtingu jar­varma til raforkuframlei­slu. KÝnverskir verktakar hafa reist b˙­ir fyrir sÚrfrŠ­inga og verkamenn og unni­ er allan sˇlarhringinn ß v÷ktum. Verkefni­ hˇfst Ý sumar me­ tilraunaborunum sem eiga a­ standa yfir Ý sex mßnu­i en taka eflaust lengri tÝma ■vÝ řmsir byrjunar÷r­ugleikar hafa komi­ fram, tildŠmis ■urfti a­ leggja vatnsl÷gn nÝtjßn kÝlˇmetra lei­ a­ vinnslusvŠ­inu en vi­ boranir ■arf a­ nota hvorki meira nÚ minna en tv÷ ■˙sund lÝtra ß mÝn˙tu. En hva­a m÷guleika hefur R˙anda ■egar kemur a­ nřtingu jar­hita?
Uwera Rutagarama yfirma­ur jar­hitadeildar Orkustofnunar R˙anda. Ljˇsm. gunnisal

Uwera Rutagarama yfirma­ur jar­hitadeildar Orkustofnunar R˙anda (ESWA) segir a­ tali­ sÚ a­ R˙anda b˙i yfir jar­hita sem gŠti numi­ 700 megav÷ttum Ý rafmagni. H˙n segir a­ ■a­ sÚ grˇf ߊtlun bygg­ ß jar­frŠ­i landsins og eldfj÷llum en yfirstandandi rannsˇknir eigi einmitt a­ sta­festa hvort s˙ tala sÚ nŠrri sanni.

 

Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands sty­ur, Ý samfjßrm÷gnun me­ NorrŠna ■rˇunarsjˇ­num, ■jßlfun og ■ekkingaruppbyggingu ß svi­i jar­hita vi­ stjˇrnv÷ld Ý R˙anda, eins og reyndar Ý fleiri AfrÝkurÝkjum. Fyrstu nßmskei­in Ý R˙anda voru haldin Ý sumar, skipul÷g­ af Jar­hitaskˇla Hßskˇla Sameinu­u ■jˇ­anna me­ a­komu sÚrfrŠ­inga frß ═SOR, Ýslenskum orkurannsˇknum. Ůar var sÚrstaklega l÷g­ ßhersla ß rannsˇknir og framkvŠmd jar­hitaborana en markmi­i­ er a­ gera ■eirri stofnun Ý R˙anda sem fer me­ mßlaflokkinn  kleift a­ framkvŠma nau­synlega ■Štti sem tengjast rannsˇknum og v÷ktun vi­ frekari jar­hitaboranir Ý landinu. En ═slendingar koma a­ jar­hitaleitinni me­ ÷­rum hŠtti lÝka ■vÝ NorrŠni ■rˇunarsjˇ­urinn kostar yfirumsjˇn sÚrfrŠ­inga frß ReykjavÝk Geothermal me­ tilraunaborunum hÚr ß Karisimbi-svŠ­inu.

 

Sveinbj÷rn Bjarnason hefur yfirumsjˇn me­ borverkinu, sinnir eftirlits■Šttinum og rß­gj÷f. Ůegar er fari­ a­ undirb˙a anna­ svŠ­i Ý grennd vi­ fyrsta borsta­inn en řmsir erfi­leikar hafa a­ hans s÷gn mŠtt borm÷nnum Ý byrjun eins og hann lřsir Ý me­fylgjandi kvikmydnabroti.

 

Jar­hitaverkefni­ er hluti af metna­arfullri stefnum÷rkun stjˇrnvalda Ý R˙anda um orkunřtingu til rafmagnsframlei­slu ß nŠstu fimm ßrum en innan vi­ fimmtungur ■jˇ­arinnar hefur a­gang a­ rafmagni. Ůar eiga jar­varmavirkjanir a­ leggja til um 300 megav÷tt e­a ßlÝka miki­ og stjˇrnv÷ld Štla a­ framlei­a me­ vatnsaflsvirkjunum og metangasi en einnig eiga a­ nßst 200 megav÷tt me­ mˇframlei­slu. N˙ er be­i­ me­ ˇ■reyju eftir ni­urst÷­um tilraunaborana sem vŠntanlega lei­a i ljˇs innan tÝ­ar hvort jar­varminn standi undir vŠntingum.


 

 SamdrßttartÝmabili al■jˇ­legrar ■rˇunara­sto­ar loki­?

Bretar sjß til ■ess a­ fram-l÷gin Ý ßr hŠkka lÝtillega

 

Framl÷g til ■rˇunarsamvinnu frß fimmtßn stŠrstu veitendum ■rˇunara­sto­ar ver­a lÝkast til um 127 milljar­ar bandarÝskra dala ß ■essu ßri. Ver­i s˙ raunin lřkur tveggja ßra samdrßttartÝmabili Ý al■jˇ­legri ■rˇunara­sto­ en aukningin ver­ur ˇveruleg, e­a innan vi­ eitt prˇsent mi­a­ vi­ framl÷gin ßri­ 2012. Mestu skiptir s˙ ßkv÷r­un nokkurra veitenda a­ halda trygg­ vi­ markmi­i­ um 0.7% framlaga af ■jˇ­artekjum til ■rˇunarsamvinnu og ■ar er hlutur Breta stŠrstur. RÝkisstjˇrn Breta vildi standa vi­ gefin fyrirheit um a­ nß 0.7% markmi­inu fyrir ßri­ 2015 og ■a­ er hŠkkun framlaga Breta einna sem Ý raun snřr vi­ ßframhaldandi samdrŠtti yfir Ý lÝtilshßttar aukningu. ┴n aukningarinnar hef­u heildarframl÷gin lŠkka­ um ■rj˙ prˇsent.

 

 

Ůetta kemur fram Ý skřrslu frß ┴stralÝu, frß National University Development Police Centre. Ůar kemur fram a­ nokkur ÷nnur EvrˇpurÝki hafi auki­ framl÷g milli ßra, Sviss, SvÝ■jˇ­ og ═talÝa, en ÷nnur rÝki hafi skori­ ni­ur framl÷g, t.d. BandarÝkin og Holland. A­ mati stofnunarinnar er ˇlÝklegt a­ framlagsmeti­ frß ßrinu 2010 ver­i jafna­ e­a bŠtt fyrr en eftir nokkur ßr.

 

Skřrslan: Global aid in 2013 - A pause before descending, eftir Robin Davies and Michelle la O'/ Develpment Policy Centre 

 

Heilbrig­isstarfsfˇlk Ý verkfall vegna tafa ß launagrei­slum:

Langvarandi aflei­ingar spillingar Ý MalavÝ

 

GÝfurlegur ■jˇfna­ur ß almannafÚ af hßlfu embŠttismanna Ý stjˇrnarrß­i MalavÝ hefur margvÝsleg ßhrif Ý landinu, til dŠmis hafa veitendur ■rˇunara­sto­ar margir hverjir kippt a­ sÚr h÷ndum og hŠtt grei­slum Ý rÝkissjˇ­ auk ■ess sem veikbur­a heilbrig­iskerfi hefur or­i­ enn veikbur­ara ■vÝ hundru­ heilbrig­isstarfsmanna hafa veri­ Ý verkfalli a­ undanf÷rnu vegna ■ess a­ enn bˇlar ekkert ß launagrei­slum fyrir septembermßnu­.

 

IRIN frÚttaveitan segir a­ rannsˇkn ß fjßrmßlahneykslinu hafi leitt Ý ljˇs a­ g÷t Ý kerfinu hafi gert embŠttism÷nnum kleift a­ millifŠra fÚ ˙r rÝkissjˇ­i inn ß reikninga fyrirtŠkja sem h÷f­u enga samninga vi­ rÝki­. Tali­ er a­ 300 milljˇnir Ýslenskra krˇna hafi horfi­ me­ ■essu hŠtti ˙r fjßrhirslum rÝkisins, fjßrmunir sem ßttu m.a. a­ standa undir launagrei­slum til opinberra starfsmanna, m.a. heilbrig­isstarfsmanna. Ůeir hafa ■vÝ veri­ Ý verkfalli frß ■vÝ snemma Ý mßnu­inum.

 

Malawi Corruption/VOA
Malawi Corruption/VOA

"Ůriggja ßra dˇttir mÝn var me­ hita og Úg fˇr ß hÚra­ssj˙krah˙si­ til a­ lßta sko­a hana, en vi­ fˇrum erindisleysu. Starfsmenn sj˙krah˙ssins lßgu bara hÚr og ■ar og ■eir s÷g­u okkur a­ ■eir gŠtu ekki sinnt sj˙klingum ■vÝ ■eir hef­u ekki fengi­ launin sÝn," hefur IRIN frÚttaveitan eftir Laurine Mwangupili Ý Karonga hÚra­i Ý nor­urhluta MalavÝ. ═ frÚttinni er haft eftir ˇnefndum starfsmanni sj˙krah˙ssins a­ allt fagfˇlki­ taki ■ßtt Ý verkfallinu.


Fram kemur a­ starfsmenn stŠrstu sj˙krah˙sanna Ý Lilongwe og Blantyre, svo og Ý Dedza og Salima, hafi fari­ tÝmabundi­ Ý verkfall og vŠri rei­ub˙i­ a­ leggja ni­ur st÷rf a­ nřju dragist a­ grei­a ˙t umsamin laun. ═ samtali vi­ IRIN kvß­ust sumir starfsmenn eigi yfir h÷f­i sÚr ˙tbur­ af heimilum sÝnum vegna vangoldinnar leigu. Sumir kennarar bÝ­a lÝka eftir launum fyrir septembermßnu­.


Vi­br÷g­ veitenda ■rˇunara­sto­ar

Fjßrmßlahneyksli­ sem innlendir fj÷lmi­lar kalla "Cashgate" ß eftir a­ hafa ßhrif um margra mßna­a skei­, segir IRIN frÚttaveitan, ■vÝ al■jˇ­legir veitendur ■rˇunara­sto­ar hˇta ■vÝ a­ hŠtta stu­ningi. MalavÝ rei­ir sig mj÷g ß al■jˇ­legan fjßrstu­ning sem nemur 40% af fjßrl÷gum rÝkisins og skiptir ekki sÝst miklu mßli Ý rekstri heilbrig­isstofnana.

 

Nor­menn hafa ■egar ßkve­i­ a­ fresta greislum, Ůjˇ­verjar hafa hvatt rÝkisstjˇrnina til a­ hafa hendur Ý hßri ■eirra sem ßbyrgir eru fyrir ■jˇfna­inum og Evrˇpusambandi­ hˇtar a­ grei­a ekki 39 milljˇna dala grei­slu Ý desember nema teki­ ver­i ß spillingarmßlinu. Ůß hefur Al■jˇ­agjaldeyrissjˇ­urinn tilkynnt a­ fresta­ ver­i 20 milljˇna dala grei­slu fram Ý desember.   


═ frÚttaskřringu IRIN kemur fram a­ frß ■vÝ a­ svikin komu Ý ljˇs hafi rÝkisstjˇrnin loka­ grei­slukerfi rÝkisins. Einnig hafi tÝu embŠttismenn veri­ handteknir fyrir peninga■vŠtti. Ůß leysti Joyce Banda forseti alla rÝkisstjˇrnina upp en skipa­i nßnast alla rß­herrana aftur fßeinum d÷gum sÝ­ar, a­ undanskildum rß­herrum fjßrmßla, dˇmsmßla, i­na­ar og vi­skipta.


Langvarandi vandamßl

Spiling hefur veri­ langvarandi vandamßl Ý MalavÝ og hver forsetinn ß fŠtur ÷­rum hefur heiti­ umbˇtum ß ■vÝ svi­i en sÝ­an veri­ bendla­ur vi­ spillingu eftir valdatÝma, segir Ý frÚtt IRIN. Bent er ß a­ fyrsti forsetinn sem kosinn hafi veri­ Ý fj÷lflokka kosningum ßri­ 1994, Bakili Muluzi, sÚ n˙ fyrir dˇmi vegna ßkŠru um a­ hafa millifŠrt um 200 milljˇnir Ýsl. krˇna af ■rˇunarfÚ yfir ß eigin reikning. Eftirma­ur hans, Bingu heitinn wa Mutharika, er sag­ur hafa veri­ stˇrtŠkari ß ■eim ßtta ßrum sem hann var vi­ stjˇrnv÷linn og nß­ til sÝn m÷rgum millj÷r­um Ýslenskra krˇna. Hann komst einnig upp ß kant vi­ veitendur ■rˇunara­sto­ar og Bretar frystu til dŠmis grei­slur til landsins eftir a­ Bingu rak sendiherra ■eirra ˙r landi, eins og m÷rgum er enn Ý fersku minni. Frß ■vÝ Joyce Banda tˇk vi­ v÷ldum vori­ 2012 hefur h˙n reynt a­ bŠta samskiptin vi­ veitendur ■rˇunara­sto­ar, en n˙ er s˙ vi­leitni hugsanlega rokin ˙t Ý ve­ur og vind, eins og IRIN frÚttaveitin or­ar ■a­.    
 
 

Nřr listi yfir upplřsingagj÷f Ý ■rˇunarmßlum:

GagnsŠi ß langt Ý land hjß flestum stofnunum og samt÷kum

 

Fern samt÷k e­a stofnanir fß fyrstu einunn (guli liturinn) en 26 eru ß botninum.

Dagur upplřsingami­lunar um ■rˇunarmßl - World Development Information Day - var Ý sÝ­ustu viku og n˙ hefur sta­i­ yfir Ý sex daga al■jˇ­leg vika gagnsŠis - Global Transparency Week -  me­ ßherslu ß opna upplřsingagj÷f um ■rˇunarstarf. Ůeirri viku lřkur ß morgun me­ rß­stefnu Ý Lund˙num sem nefnist: Open Government Partnership.

 

═ sÝ­ustu viku var af ■essu tilefni gefinn ˙t listi - The Aid Transparency Index (ATI) - yfir ■Šr stofnanir og samt÷k sem standa sig best hva­ gagnsŠi ßhrŠrir. Ůar trˇnir efst ß bla­i bandarÝsk stofnun - The Millennium Challenge Corporation (MCC) - en vÝsitalan metur Ý fyrsta sinn bŠ­i a­gengi a­ upplřsingum og notagildi ■eirra. KÝna er ß botninum.

 

Ůa­ eru samt÷kin Publish What You Fund sem gefa ˙t ATI listann en ß sÝ­ustu ßrum hafa aukist kr÷fur um a­gengilegar upplřsingar um ■a­ hvernig ■rˇunarfÚ er vari­. Notagildi slÝkra upplřsinga var n˙ Ý fyrsta sinn teki­ me­ Ý reikninginn og t.d. gagnrřnt a­ upplřsingar sÚu birtar Ý pdf-skrßm. Ůa­ sÚ a­ vÝsu betra en a­ birta upplřsingarnar ekki en slÝk upplřsingagj÷f hafi takmarka­ upplřsingagildi ■vÝ erfitt sÚ a­ nßlgast slÝkt skj÷l, erfitt a­ greina ■Šr upplřsingar og endurvinna.

 

═ tilkynningu frß samt÷kunum um ˙tgßfu listans segir a­ ■rßtt fyrir fyrirheit veitenda ■rˇunara­sto­ar um ˙rbŠtur ß svi­i upplřsingagjafar hafi r˙mlega ■ri­jungur stofnana veitt takmarka­ar upplřsingar, e­a innan vi­ 20%.

═ toppsŠtum listans eru auk MCC, Gavi sjˇ­urinn, DfID - Ůrˇunarsamvinnustofnun Breta, og UNDP - Ůrˇunarߊtlun Sameinu­u ■jˇ­anna.

 

Listinn: 

FrÚttatilkynningin 

2013 ATI: MORE IS NOT ENOUGH WHEN IT COMES TO AID INFO /PublishWhatYouFund 

Opening up aid - but more data is not enough, eftir David Hall-Matthiews/ PublishWhatYouFund 

VefsÝ­an: GlobalTransparencyWeek - 24.oktˇber til 31. oktˇber 

VefsÝ­an: Open Government Partnership 

London Summit 2013 

Vi­tali­ ß RUV - rŠtt vi­ Anjimile Oponyo:
"Erfitt a­ kenna 500 b÷rnum Ý einum bekk"

R┌V kynnti ■ßttinn me­ eftirfarandi hŠtti: "١ra Arnˇrsdˇttir rŠ­ir vi­ Anjimile Mtila-Oponyo. H˙n er yfirma­ur menntamßla Ý MalavÝ og systir n˙verandi forseta, Joyce Banda. Mtila-Oponyo er fŠdd ßri­ 1950 og nam menntunarfrŠ­i vi­ George Washington hßskˇla Ý BandarÝkjunum og stunda­i framhaldsnßm vi­ Harvard Business School.

 

Verkefnin sem n˙verandi yfirv÷ld Ý MalavÝ standa frammi fyrir eru grÝ­arleg. Eftir ßratugi undir stjˇrn fyrrum forseta sem banna­i me­ ÷llu a­ minnst vŠri ß getna­arvarnir, hva­ ■ß meira, er sta­an s˙ a­ 70% Ýb˙anna eru yngri en 25 ßra. Fyrir viki­ segir Oponyo mj÷g erfitt a­ framfylgja ■eirri opinberu stefnu a­ veita ÷llum b÷rnum ˇkeypis grunnmenntun, sem ver­i  lÝka stundum lÝtils vir­i ■egar nemendur skipti hundru­um ß hvern kennara. I­ulega endi ■a­ me­ ■vÝ a­ st˙lkur fari ekki Ý skˇla.H˙n er hins vegar afar ßnŠg­ me­ samvinnuna vi­ Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands, sem hefur undanfarin ßr unni­ miki­ starf Ý menntunar - og heilbrig­ismßlum Ý einu fßtŠkasta hÚra­i landsins, Mangochi.  

 

Oponyo rŠ­ir einnig um samstarfi­ vi­ s÷ngkonuna Madonnu sem enda­i me­ miklum hvelli og ßs÷kunum ß bß­a bˇga, en Madonna haf­i Štla­ a­ byggja og reka st˙lknaskˇla Ý MalavÝ."

 

Berklamarkmi­ nßst 

Eitt af undirmarkmi­um ■˙saldarmarkmi­anna er a­ fŠkka um helming ■eim sem greinast me­ berkla og deyja af v÷ldum sj˙kdˇmsins. N˙ bendir allt til ■ess a­ ■essi markmi­ nßist, a­ nř tilvik ver­i helmingi fŠrri ßri­ 2015 bori­ saman vi­ ßri­ 1990 og dau­sf÷llin helmingi fŠrri. Langt er ■ˇ Ý land me­ a­ ˙trřma berklum eins og fram kemur Ý nřrri ßrsskřrslu um ■ennan lŠknanlega en skŠ­a sj˙kdˇm. Skortur ß peningum, mannafla og b˙na­i veldur ■ar mestu. SÝ­ustu ßr hafa greinst nřjar tegundir berkla sem mynda ˇnŠmi gegn lyfum og ˇttast er a­ margir sem bera sj˙kdˇminn - gŠti veri­ allt a­ ■rjßr milljˇnir manna - greinist ekki, hva­ ■ß a­ ■eir fßi vi­eigandi me­fer­.

 

SamkvŠmt skřrslunni hefur 22 milljˇnir manna me­ berkla veri­ bjarga­ ß sÝ­ustu ßrum. St÷­ugt hefur fŠkka­ dau­sf÷llum af v÷ldum sj˙kdˇmsis en ß sÝ­asta ßri lÚtust 1.3 milljˇnir manna, ■ar af fjˇr­ungur me­ HIV veiruna. ═ fyrra greindust hins var 8.6 milljˇnir me­ berkla.

 

Tuberculosis gains at risk due to millions of missed patients, drug resistance - UN report/ UNNewsCentre 

-

"Gu­ for­i okkur frß ■vÝ a­ fß berkla sem engin lyf vinna ß"/ VÝsir 

 

┴hugavert

-
-

-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Russell Brand NEWSNIGHT Paxman vs Brand Full Interview
Russell Brand NEWSNIGHT Paxman vs Brand Full Interview

-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-


FrŠ­igreinar og skřrslur

-
-
-
-
-

PˇlÝtÝk og vinasamb÷nd Ý ■rˇuna­sto­
 

"Margt bendir til ■ess a­ a­rar ßstŠ­ur liggi a­ baki ■rˇunara­sto­ar en a­ stu­la a­ hagvexti, minnka fßtŠkt og auka lÝfsgŠ­i fˇlks, bŠ­i hjß gefendum og ■iggjendum. Oft nřtist ■rˇunara­sto­ illa vegna spillingar e­a h˙n er notu­ Ý neyslu en ekki til uppbyggingar ß hagkerfi ■rˇunarlanda og vir­ist pˇlitÝk og vinasamb÷nd hafa meiri ßhrif ß ■a­ hverjir fß ■rˇunara­sto­ heldur sta­a ■rˇunarlandsins." 

 

Ůetta segir Tryggvi Har­arson Ý nřbirtri BS ritger­ sinni Ý hagfrŠ­i sem ber yfirskriftina "Ůrˇunara­sto­ og hagv÷xtur".

 

═ ritger­inni sko­ar Tryggvi tengsl ■rˇunara­sto­ar og hagvaxtar. Hann segir a­ margar rannsˇknir hafi veri­ ger­ar ß ■essum tengslum seinustu ßratugi og ekki hafi enn tekist a­ sřna fram ß jßkvŠtt samband milli ■rˇunara­sto­ar og hagvaxtar. Tryggvi kanna­i forsendur ■ess af hverju tali­ er a­ fßtŠk rÝki ■urfi ■rˇunara­sto­ til a­ auka hagv÷xt og komst a­ ■vÝ ■Šr standist ekki.

 

"١ svo a­ ekki finnist jßkvŠ­ tengsl milli ■rˇunara­sto­ar og hagvaxtar hefur h˙n samt skila­ sÚr a­ nokkru leyti Ý heilbrig­isgeiranum og menntakerfinu. Tekist hefur a­ draga ˙r barnadau­a, minnka ˙tbrei­slu hŠttulegra sj˙kdˇma sem herja m÷rg ■rˇunarl÷nd eins og t.d. malarÝu og ey­ni, auka menntun fˇlks Ý ■rˇunarl÷ndum, bŠta a­gengi a­ hreinu vatni og lÝfslÝkur fˇlks Ý ■rˇunarl÷ndum hafa hŠkka­. Ef ■rˇunara­sto­ ß a­ ver­a skilvirkari Ý framtÝ­inni ■arf a­ gŠta ■ess a­ henni sÚ beint til ■ess a­ auka ver­mŠtask÷pun mˇtt÷kulands ■rˇunara­sto­ar. Ef stu­la ß a­ langvarandi aukningu hagvaxtar ■arf a­ auka framlei­ni vinnuafls og ■a­ gerist me­ ■vÝ a­ bŠta menntunar- og tŠknistig vi­komandi lands," segir Ý ˙tdrŠttinum.

 

Ritger­in

 
FrÚttir og frÚttaskřringar

-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-


Bjarni tekur vi­ af Jˇnasi

 

Bjarni GÝslason ver­ur nřr framkvŠmdastjˇri Hjßlparstarfs kirkjunnar og tekur vi­ starfinu um nŠstu ßramˇt ■egar Jˇnas ١rir ١risson lŠtur af st÷rfum. Starf framkvŠmdastjˇra var auglřst Ý sÝ­asta mßnu­i og stjˇrn Hjßlparstarfsins ßkva­ a­ rß­a Bjarna til starfans en hann hefur unni­ hjß samt÷kunum um ßrabil og veri­ yfirma­ur frŠ­slu- og upplřsingamßla.

 


 Nřr fiskmarka­ur Ý ┌ganda


- eftir ┴rna Helgason verkefnastjˇra Ý ┌ganda 

 

┴­ur og eftir: l÷ndunara­sta­an Ý Panyimur. Ljˇsm.: ┴rni Helgason.

Efri myndin sřnir fiskmarka­urinn Ý Nebbi fyrir breytingar en s˙ ne­ri eftri breytingarnar ß vegum QAFMP. Ljˇsmyndir: ┴rni Helgason.

 

Nebbi hÚra­ er a­ finna Ý nor­vestur ┌ganda, nßnara tilteki­ ß vesturbakka NÝlar vi­ nor­urhluta Albertsvatns. Nebbi hÚra­ var skori­ ˙r Arua-hÚra­i ßri­ 1974 og er ■ekkt manna ß milli sem  "Land of Angara", en "angara" er eftirsˇttur salta­ur fiskur sem kemur frß Pakwach, h÷fu­setri Ý Nebbi. Nebbi hÚra­ er um 1.800 km2 a­ flatarmßli og  er Ýb˙afj÷ldinn ߊtla­ur um 100.000. HÚra­i­ er vel sta­sett fyrir millirÝkjavi­skipti af řmsu tagi ■vÝ ■a­ liggur a­ landamŠrum Kongˇ a­ sunnanver­u og stutt er a­ landamŠrum S˙dan a­ nor­anver­u. Vi­skipti me­ landb˙na­arv÷rur, fiskafur­ir og annan varning eru ■vÝ rÝkur ■ßttur Ý efnahag hÚra­sins.

 

Nebbi er eitt af tÝu hÚru­um, sem njˇta stu­nings frß fiskgŠ­averkefninu QAFMP,  (Quality Assurance for Fish Market Project), en ═slendingar hafa stutt ■a­ verkefni tŠknilega og fjßrhagslega frß ßrinu 2008.  Fiskimßlayfirv÷ld Ý ┌ganda standa fyrir verkefninu og eru helstu markmi­ ■ess a­ stu­la a­ auknum gŠ­um og ver­mŠtum ß fiski og fiskafur­um Ý  fiski■orpum Ý kringum Albertsvatn og Kyogavatn me­ ■jßlfun og frŠ­slu um gŠ­amßl og me­fer­ ß fiski ßsamt uppbyggingu og endurbˇtum ß a­st÷­u ß l÷ndunarst÷­unum. Mß ■ar nefna a­st÷­u til l÷ndunar og verkunar ß fiski, rafvŠ­ingu  og  byggingu ß vatnsveitum og hreinlŠtisa­st÷­u fyrir l÷ndunarsta­ina og nŠrliggjandi fiski■orp.

 

Panyimur

BŠrinn Panyimur stendur ß vesturbakka NÝlar um  20 km frß ßrˇsum vi­ Albertsvatn og svipa­a vegalengd frß bŠnum Pakwach Ý Nebbi hÚra­i. Panyimur hefur l÷ngum veri­ mi­st÷­ fyrir vi­skipti me­ fisk og fiskafur­ir en a­sta­a til ■eirra hinsvegar afar ˇfullnŠgjandi (Mynd 1).  A­ bei­ni stjˇrnvalda Ý ┌ganda var ■vÝ rß­ist Ý endurbŠtur me­ stu­ningi QAFMP verkefnisins og bygg­ v÷ndu­ og n˙tÝmalega a­sta­a  fyrir fiskmarka­ (Mynd 2),  sem var afhent heimam÷nnum til notkunar Ý j˙nÝ ß ■essu ßri.

 

Frß gamalli tÝ­ hefur s˙ hef­ rÝkt a­ fimmtudagar og f÷studagar eru marka­sdagar Ý Panyimur. Ůß daga flykkjast fisksalar og kaupendur til bŠjarins og ■ar eiga sÚr sta­ lÝfleg vi­skipti me­ fisk.  Fiskafur­ir berast sunnan frß Albertsvatni og a­ nor­an frß ßnni NÝl, en kaupendur koma vÝ­a a­ frß ┌ganda, Austur-Kongˇ og Su­ur-S˙dan.  Ferskur fiskur er ekki til s÷lu ß marka­num Ý Panyimur, nema Ý mj÷g litlu mŠli, heldur mest sˇl■urrka­ur, reyktur e­a salta­ur fiskur, sem hefur lengra geymslu■ol og ■olir margra daga flutning til fjarlŠgari sta­a. SamkvŠmt upplřsingu frß  Nyakuni Liverious, fiskeftirlitsmanni Ý Panyimur, er h÷ndla­ me­ 150-200 tonn af verku­um fiski Ý hverjum mßnu­i ß fiskmarka­num og fer vaxandi. Eftir a­ fiskmarka­urinn var bygg­ur  hefur a­sˇkn fisksala aukist til muna og n˙, ■remur mßnu­um eftir a­ marka­urinn var tekinn Ý notkun, komast fŠrri a­ en vilja suma daga.

SamkvŠmt ߊtlun mun fimm ßra stu­ningi ŮSS═ vi­ QAFMP fiskgŠ­averkefni­ Ý ┌ganda lj˙ka um nŠstu ßramˇt, en ■ß ver­ur loki­ vi­ a­ uppbyggingu ß ßtta l÷ndunarst÷­um vi­ Albertsvatn og Kyogavatn, einn fiskmarka­ur bygg­ur Ý Panyimur og a­sta­a til a­ sˇl■urrka silfurfisk (Mukene) bygg­ Ý Kaiso Ý HoimahÚra­i vi­ Albertsvatn.  Vatnsveitur me­  neysluhŠfu vatni hafa veri­ settar upp vi­ alla fyrrnefnda sta­i, sem ■jˇna a­ auki Ýb˙um fiski■orpanna Ý nŠsta nßgrenni. Verkefni­ hefur einnig sta­i­ fyrir margvÝslegri ■jßlfun og frŠ­slu um gŠ­amßl og gˇ­a me­fer­ ß fiski.

 

GŠ­i

Ëgerningur er a­ fullyr­a um ■a­ n˙ hver langtÝma ßhrif af ■vÝ sem QAFMP verkefni­ hefur sta­i­ fyrir ver­a, en jßkvŠ­ skammtÝmaßhrif eru augljˇs. ┴ ■a­ ekki sÝst vi­ um gŠ­i sem fylgja tilkomu vatnsveitu me­ hreinu neysluhŠfu vatni Ý samfÚlag  ■ar sem ß­ur var eing÷ngu Ý bo­i ˇhreint yfirbor­svatn.

 

QAFMP verkefni­ nß­i a­eins til tÝu l÷ndunarsta­a vi­ Alberstvatn og Kyogavatn, en slÝkir sta­ir skipta hundru­um Ý landinu ÷llu. Til dŠmis eru 52 skrß­ir l÷ndunarsta­ir vi­ ViktorÝuvatn Ý Buikwe hÚra­i, en ■a­ hefur veri­ vali­ sem nŠsta samstarfshÚra­ ŮSS═ Ý ┌ganda. Ůa­ er ■vÝ af nˇgu a­ taka og m÷gulegt a­ halda ßfram ß s÷mu braut um ˇkomna tÝ­ ef vilji er fyrir hendi.

 

 

UmdŠmisskrifstofan fj÷ltyngdur vinnusta­ur


eftir Hj÷rdÝsi Gu­mundsdˇttur starfsnema Ý Map˙tˇ

 

┴ umdŠmisskrifstofum Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands Ý MalavÝ, MˇsambÝk og ┌ganda starfa ■rÝr starfsnemar sem lÝkt og undanfarin ßr hafa fallist ß bei­ni Heimsljˇss um pistlaskrif ■ann tÝma sem ■eir dvelja Ý samstarfsl÷ndum ═slendinga.  

 

UmdŠmisskrifstofa ŮSS═ og sendirß­ ═slands Ý Map˙tˇ.

Hvernig virkan dag mŠta hinga­ ß umdŠmisskrifstofu Ůrˇunarsamvinnu-stofnunar ═slands Ý Map˙tˇ tÝu sprŠkir starfsmenn til starfa. Vinnudagurinn hefst stundvÝslega klukkan hßlf ßtta a­ morgni og fˇlk mŠtir fyrr til a­ bjˇ­a hvert ÷­ru gˇ­an dag og spyrja a­ lÝ­an og tÝ­indum yfir kaffi- e­a tesopa ß­ur en stˇllinn er dreginn fram og t÷lvan rŠst.

 

ËhŠtt er a­ segja a­ vinnusta­urinn sÚ fj÷ltyngdur, en ß skrifstofunni eru t÷lu­ fj÷gur og jafnvel fimm tungumßl. A­altungumßl skrifstofunnar er port˙galska, en sÝn ß milli breg­ur mˇsambÝska starfsfˇlki­ jafnan fyrir sig changana, ronga e­a hvoru tveggja Ý bland, vi­ Lilja Dˇra og ┴g˙sta mundum mˇ­urmßli­ okkar ß milli, og ß f÷stud÷gum, sem og ■egar al■jˇ­lega gesti ber a­ gar­i, er enska tungan Šf­.

 

Skrifstofan er sta­sett Ý ■riggja hŠ­a lßtlausu og heimilislegu h˙si Ý Sommerschield hverfinu Ý Map˙tˇ. ═slenska fßnanum er flagga­ Ý framgar­inum og aftan vi­ h˙si­ er grˇ­ursŠll bakgar­ur ■ar sem trÚ, blˇm og litfagrir fuglar hei­ra okkur me­ nŠrveru sinni. Fyrr Ý ■essum mßnu­i tˇkum vi­ upp brag­gˇ­a tˇmata og kßlhausa okkur til yndisauka sem vi­ nřttum Ý hßdegisver­arsal÷t. Írt stŠkkandi mangˇ-ßvextir hanga n˙ ß hßv÷xnu trÚ nßgrannans sem teygir greinar sÝnar yfir gir­inguna og vi­ bÝ­um ■ess me­ ˇ■reyju a­ ■eir freistist til a­ falla ß grasfl÷tinn okkar.

 

═ bakgar­inum er jafnframt vi­arlangbor­ me­ stˇlum og bekkjum. Ůegar skrifstofustřran Gilda kallar "Matur!" hˇpumst vi­ saman vi­ bor­i­ og rŠ­um lÝfi­, tilveruna, pˇlitÝkina og heimsfrÚttirnar yfir hßdegismatnum. N˙ eru sveitastjˇrnarkosningar handan vi­ horni­ sem rŠddar eru yfir kaffibollanum og er lř­rŠ­ishugtaki­ okkur ■vÝ ofarlega Ý huga ■essa dagana. Fj÷lmi­lar og sÚrfrŠ­ingar skiptast ß a­ varpa fram kenningum og vangaveltum var­andi komandi kosningar, sem renna saman vi­ frÚttir af ßframhaldandi togstreitu ß milli a­alflokkanna tveggja.

 

Fj÷ltyngdi starfshˇpurinn leggur ■ˇ ekki lei­ sÝna Ý Sommerschield hverfi­ til a­ sitja Ý bakgar­inum, bla­ra um pˇlitÝk og bor­a. Hver og einn hefur ■÷rfu hlutverki a­ gegna og leggur sitt ß vogarskßlar verkefnanna sem stofnunin vinnur a­. HÚr leggja allar hendur sama plˇg og frjˇsamur bakgar­urinn minnir okkur ß a­ vi­ uppskerum ■vÝ sem vi­ sßum.

 

facebook
UM VEFT═MARITIđ

VeftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Efni veftÝmaritsins ■arf ekki endilega a­ endurspegla stefnu ŮSS═.

 

Skrßi­ ykkur Ý ßskrift ß heimasÝ­unni, www.iceida.is og lßti­ vinsamlegast a­ra me­ ßhuga ß ■rˇunarmßlum vita af tilvist veftÝmaritsins. Allar ßbendingar um efni eru vel ■egnar.

 

Ůeir sem vilja senda okkur ßbendingu um efni e­a afskrß sig af netfangalista eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfangi­ iceida@iceida.is. Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Vi­ bi­jumst velvir­ingar ß ■vÝ a­ geta ekki nota­ Ýslenskar gŠsalappÝr Ý vi­t÷lum en bandarÝskt sni­mˇt VeftÝmaritsins leyfir ekki notkun ■eirra.

 

Bestu kve­jur, ┌tgßfu- og kynningardeild ŮSS═

 

ISSN 1670-8105