RK
gunnisal
Heimsljˇs
veftÝmarit um ■rˇunarmßl
6. ßrg. 197. tbl.
24. aprÝl 2013

123 ═slendingar hafa kosi­ Ý al■jˇ­legri netkosningu:

Gˇ­ menntun mikilvŠgust nřrra ■rˇunarmarkmi­a

Almenningur velur mikilvŠgustu mßlaflokkana. Smelli­ ß myndina til a­ gl÷ggva ykkur betur ß ni­urst÷­unum.

 

Gˇ­ menntun er a­ mati almennings Ý al■jˇ­legri netk÷nnun mikilvŠgasta mßlefni nřrra ■rˇunarmarkmi­a sem koma til me­ a­ taka vi­ ■egar tÝmam÷rkum ■˙saldarmarkmi­anna er nß­ Ý ßrslok 2015. SÝ­ustu mßnu­ina hefur fari­ fram k÷nnun ß vefsÝ­unni  My World 2015 ■ar sem fˇlk er be­i­ a­ forgangsra­a řmsum mßlaflokkum en ■etta er li­ur Ý undirb˙ningi Sameinu­u ■jˇ­anna a­ annarri kynslˇ­ ■˙saldarmarkmi­anna. ═ ■essari k÷nnun hafa 123 ═slendingar teki­ ■ßtt.

 

Af ÷­rum mßlaflokkum sem hafna ofarlega Ý k÷nnuninni eru betri heilsugŠsla, betri stjˇrnsřsla, umhverfismßl, fŠ­u÷ryggi, jafnrÚtti kynjanna, fleiri st÷rf og hreint vatn, svo dŠmi sÚu nefnd. Barßttufˇlk fyrir betri menntun bendir ß a­ ÷ll hin atri­in byggi ß betri menntun! Ůess vegna sÚ bŠ­i gle­lilegt og raunsŠtt a­ setja menntun efst ß bla­ Ý undirb˙ningi nřrra ■rˇunarmarkmi­a, menntun sÚ Ý e­li sÝnu mikilvŠg og mannrÚttindi en einnig vegna ■ess a­ menntun gerir fˇlk hŠfara Ý lÝfsbarßttunni, styrkir fj÷lskyldu, samfÚlag og  umhverfi.

 

The world has voted - and a good education is top priority, eftir Pauline Rose/ MyWorld2015 

 

Ni­ursta­a kosninganna/ MyWorld2015 

 

Moving the Post-2015 Education Agenda Forward/ UNESCO 

 

Post-2015 and Bali: Without education for all, we can't achieve sustained prosperity for all/ EducationForAll 

 

Coming Full Circle? Reflections on the International Education Agenda for 2015 and Beyond 

 

Ů˙saldarmarkmi­ 2: Grunnmenntun fyrir ÷ll b÷rn/ Al■jˇ­abankinn

 

Civil Society Support from the Global South for an Equitable Learning Agenda/ Brookings 

  
 

 Ëtr˙legur ßrangur af bˇlusetningum:

"Aldrei mß slß sl÷ku vi­ a­ bˇlusetja b÷rn," segir landlŠknir

World Immunization Week: Putting the last child first
Al■jˇ­leg bˇlusetningarvika stendur yfir ■essa dagana.

┴rleg al■jˇ­leg bˇlusetningarvika ßrsins hˇfst ß mßnudaginn var og stendur n˙ sem hŠst. Heilbrig­issamt÷k vÝ­svegar um heim minna ß mikilvŠgi bˇlusetninga og leggja ßhersla ß a­ auka pˇlitÝskan og fjßrhagslegan stu­ning til a­ auka ßrangurinn enn frekar. Bˇlusetningar eru ßlitnar ein besta fyrirbyggjandi a­ger­ sem hŠgt er a­ rß­ast Ý til a­ bjarga mannslÝfum, koma Ý veg fyrir faraldssj˙kdˇma og  spara kostna­ Ý heilbrig­is■jˇnustu. "Mislingar skapa mikinn usla Ý m÷rgum l÷ndum AfrÝku sunnan Sahara," segir Geir Gunnlaugsson landlŠknir Ý samtali vi­ Heimsljˇs Ý tilefni vikunnar. "Allir vita a­ um lÝfshŠttulegan sj˙kdˇm er a­ rŠ­a  enda er byrja­ a­ bˇlusetja b÷rn strax vi­ nÝu mßna­a aldur bori­ saman vi­ ßtjßn mßna­a aldur ß ═slandi. Ůegar mŠ­ur eru sÝ­an spur­ar um hva­ sÚ gott vi­ heilbrig­is■jˇnustuna ■ß er svari­ stutt og laggott:  bˇlusetningar, sÚrstaklega bˇlusetningar gegn mislingum. Reynslan Ý AfrÝku og n˙ Ý Vestur-Evrˇpu sřnir a­ aldrei mß slß sl÷ku vi­ Ý ■vÝ starfi a­ bˇlusetja b÷rnin ■vÝ vi­ minnsta brest Ý forvarnarstarfinu gjˇsa upp faraldrar me­ alvarlegum aflei­ingum, sÚrstaklega fyrir ung b÷rn og fj÷lskyldur ■eirra," segir landlŠknir.

 

Frß ■vÝ a­ GAVI sjˇ­urinn (Global Allience for Vaccines and Immunisation) var stofna­ur ßri­ 2000 hafa fyrir tilstu­lan sjˇ­sins 370 milljˇn b÷rn veri­ bˇlusett fyrir lÝfshŠttulegum sj˙kdˇmum og tali­ er a­ ■Šr bˇlusetningar hafi bjarga­ um 5.5 milljˇnum mannslÝfa. Samt÷kin stefna ß a­ bˇlusetja 245 milljˇn b÷rn til vi­bˇtar og bjarga 5 milljˇnum til vi­bˇtar fyrir ßri­ 2015.

 

┴rangrinum Ý barßttunni gegn skŠ­um sj˙kdˇmum me­ bˇlusetningu hefur veri­ lřst sem stˇrglŠsilegum. ┴ri­ 2000 lÚtust 532 ■˙sund manns ˙r mislingum samanbori­ vi­ 139 ■˙sund ßri­ 2010. Enn meiri ßrangur hefur nß­st Ý barßttunni vi­ l÷munarveikina, ■eim ˇhugnalega og ˇlŠknandi smitsj˙kdˇmi. Tilvikum sj˙kdˇmsins hefur fŠkka­ um 99% eftir a­ fari­ var a­ bˇlusetja gegn sj˙kdˇmnum seint ß 9. ßratug sÝ­ustu aldar. A­eins 13 tilfelli af l÷munarveiki hafa veri­ greind ß ßrinu 2013 og allt ßri­ Ý fyrra voru tilfellin 230 sem er ˇtr˙legt mi­a­ vi­ a­ um 350 ■˙sund tilfelli greindust ßrlega Ý kringum ßri­ 1990. Ljˇst er a­ ˙trřming sj˙kdˇmsins er Ý nßnd.

 

Nř a­fer­afrŠ­i

A­ mati Al■jˇ­aheilbrig­isstofnunarinnar (WHO) eru ■ˇ nokkrar hindranir Ý veginum fyrir a­ hŠgt sÚ a­ bˇlusetja alla. Skortur ß fjßrmagni er einsog svo oft ß­ur ein a­al ßstŠ­an auk ■ess sem menn ver­a seint sammßla um ■a­ hvernig skuli verja ■vÝ fjßrmagni sem sett er Ý heilbrig­ismßl - enda af m÷rgu a­ taka. ═ m÷rgum fßtŠkum rÝkjum uppfylla heilbrig­iskerfi oft ekki sta­la sem nau­synlegir eru til ■ess a­ hŠgt sÚ a­ nřta bˇlusetningar ß sem bestan hßtt. Mikill samhljˇmur al■jˇ­astofnana, rÝkisstjˇrna og lyfjaframlei­enda felst Ý nřrri a­fer­afrŠ­i sem nefnist GVAP (Global Vaccine Action Plan) sem mi­ar a­ ■vÝ a­ auka a­gang og nřtingu ß bˇluefnum. Fulltr˙ar 190 ■jˇ­a undirritu­u a­ger­arߊtlunina sÝ­astli­i­ vor. GVAP snřst um a­ brei­a ˙t notkun ß bˇluefnum fyrir allan heiminn auk ■ess a­ ■rˇa nř og betri bˇluefni me­ ■a­ a­ markmi­i a­ bjarga milljˇnum mannslÝfa og spara ■annig mikla fjßrmuni.

 

═ ■essu sambandi er vert a­ hafa Ý huga a­ veikt fˇlk og a­standendur ■eirra eiga erfi­ara um vik me­ a­ afla sÚr tekna. ŮvÝ er augljˇst a­ ■a­ hagnast ÷llum a­ beita fyrirbyggjandi a­ger­um lÝkt og bˇlusetningu.  Bent er a­ ß unnt sÚ a­ auka framlei­ni me­ ■vÝ a­ veita einstaklingum aukin tŠkifŠri til ■ess a­ sŠkja sÚr vinnu og menntun og ■ar me­ a­ draga ˙r kostna­i til framtÝ­ar. 

 

Decade of Vaccines: Global Vaccine Action Plan 2011-2020/ WHO 

Africa: Lifesaving Vaccines Celebrated in Immunization Week/ AllAfrica

Vaxtarh÷mlun barna:

Stˇrfellt fali­ vandamßl Ý m÷rgum ■rˇunarrÝkjum

gunnisal
Ljˇsmynd frß MalavÝ: gunnisal

 

Nř rannsˇkn Barnahjßlpar Sameinu­u ■jˇ­anna (UNICEF) sem kynnt

var ß d÷gunum gefur vÝsbendingar um a­ jßkvŠ­ ■rˇun sÚ a­ ver­a Ý barßttunni gegn vaxtarh÷mlun (growth stunting) ungra barna sem er hulin ßsjˇna fßtŠktar me­al 165 milljˇna barna, eins og ■a­ er or­a­ Ý frÚttatilkynningu frß samt÷kunum.

 

A­ mati skřrsluh÷funda er lykilatri­i­ a­ beina athyglinni a­ tÝmabilinu allt frß getna­i og ■ar til barn nŠr tveggja ßra aldri, auka nŠringarinnt÷ku kvenna ß me­g÷ngu og a­ tryggja b÷rnum nŠgilegt magn af steinefnum og vÝtamÝnum. Ůannig ver­i unnt a­ tryggja e­lilegan v÷xt og ■roska ß fyrstu tveimur ßrum Švinnar en ■essir fyrstu ■˙sund dagar skipta miklu um framtÝ­ hvers og eins.

 

BŠ­i lÝkamlegur og andlegur ■roski Ý h˙fi

Vaxtarh÷mlun ■ř­ir ekki einungis a­ b÷rn sÚu of lÝtil mi­a­ vi­ aldur heldur er vitsmunalegur ■roski lÝka Ý h˙fi. UNICEF tekur enn dřpra Ý ßrinni og telur a­ vaxtarh÷mlun sÚ Ý raun ein helsta ˇgn ■rˇunarrÝkja til a­ vinna sig ˙t ˙r fßtŠktargildrunni, segir Ý skřrslunni. "Vaxtarh÷mlun getur dregi­ ˙r vitsmunalegan ■roska, ey­ilagt tŠkifŠri barns til ■ess a­ lifa e­lilegu lÝfi og fullnřta hŠfileika sÝna, sjßlfum sÚr og ■jˇ­ sinni til framdrßttar," segir Ý skřrslunni.

 

T÷lurnar tala sÝnu mßli: einstaklingur sem hŠttir Ý skˇla ber a­ me­altali 22% minna ˙r břtum en einstaklingur sem lřkur grunnskˇlag÷ngu. Vaxtarh÷mlun eykur auk ■ess lÝkur ß offitu, sykursřki og hjarta- og Š­asj˙kdˇmum ß fullor­insßrum.

 

┴ri­ 2011 sřndi rannsˇkn a­ eitt af hverjum fjˇrum b÷rnum yngra en fimm ßra Ý ■rˇunarrÝki ■jßist af vaxtarh÷mlun e­a samtals 165 milljˇn b÷rn. Athygli vekur a­ 80% ■eirra eru Ý fjˇrtßn ■jˇ­rÝkjum, a­allega Ý AfrÝku sunnan Sahara og Ý Su­ur-AsÝu. 

 

┴stŠ­a til bjartsřni

A­ mati UNICEF er n˙ ßstŠ­a til bjartsřni ■vÝ nřja rannsˇknin sřnir a­ vel hefur tekist a­ draga ˙r vaxtarh÷mlun Ý ellefu l÷ndum sem rannsˇknin nß­i til. ═ E■ݡpÝu hefur vaxtarh÷mlun til a­ mynda ß 11 ßra tÝmabili (2000-2011) minnka­ ˙r 57% Ý 44% auk ■ess sem barnadau­i hefur fari­ ˙r 139 dau­sf÷llum ß hverja 1000 Ýb˙a yfir Ý 77 dau­sf÷ll. 

 

"Vi­ h÷fum a­fer­irnar, kunnßttuna og bjargrß­in en ■a­ er bŠ­i nau­synlegt og gerlegt a­ gera enn betur. ┴ri­ 2008 var ■a­ samhljˇma ßlit ßtta heims■ekktra hagfrŠ­inga, ■ar ß me­al fimm nˇbelsver­launahafa, a­ af tÝu stŠrstu vandamßlum heimsins vŠri ■a­ bŠ­i mikilvŠgasta og skilvirkasta lei­in til a­ bŠta velfer­ Ý heiminum a­ veita ungum b÷rnum nau­synleg nŠringarefni. ┴ri­ 2012 komust ■eir a­ s÷mu ni­urst÷­u," segir Ý skřrslu UNICEF.

 

Progress shows that stunting in children can be defeated - UNICEF

 

First 1,000 Days Last Forever: Scaling Up Nutrition for a Just World, eftir Anthony Lake og Tom Arnold/ HuffingtonPost 

Takm÷rkun barneigna Ý MalavÝ
Family Planning in Malawi
Frßs÷gn hjˇna sem bŠ­i eru kennarar og eiga a­eins tv÷ b÷rn.

Hermann Ottˇsson nřr framkvŠmdastjˇri Rau­a krossins

 

redcross  

Hermann Ottˇsson hefur veri­ rß­inn framkvŠmdastjˇri Rau­a krossins ß ═slandi.  Hermann er me­ BA prˇf Ý mannfrŠ­i og fÚlagsfrŠ­i frß Hßskˇla ═slands, Cand. Mag Ý s÷mu f÷gum frß Hßskˇlanum Ý ┴rˇsum, auk ■ess a­ vera me­ MBA grß­u frß Vi­skiptahßskˇlanum Ý ┴rˇsum.

Frß 2010 hefur Hermann starfa­ sem forst÷­uma­ur Marka­s■rˇunar- og fyrirtŠkja■jˇnustu ═slandsstofu, en ß­ur sem svi­sstjˇri og skrifstofustjˇri hjß ┌tflutningsrß­i ═slands frß 2002. ═ st÷rfum sÝnum hefur Hermann ÷­last vÝ­tŠka reynslu af Ýslensku atvinnulÝfi, marka­smßlum og al■jˇ­legum samskiptum.   

 

Nßnar 

 

┴hugavert

-
Who Are the Extreme Poor?
Who Are the Extreme Poor?

-
-
-
UNICEF/ LIKES DON'T SAVE LIVES
-
From Malawi to McDonald's/ ModernFarmer
-
Arguing girls' cause through their experiences, eftir Mark Feeney/ BostonGlobe
-
How Africa can solve its food crisis by growing more crops sustainably, eftir Camilla Toulmin/ TheGuardian
-
Technology Justice: a rallying cry for this century?/ TheGuardian
-
For the first time in history we've got a perfect advocacy message, but challenges remain, eftir William Easterly/ Nyudri
-
Bˇkin: Time to Listen: Hearing People on the Receiving End of International Aid/ CreateSpace
-
'Cash Transfers as an Instrument in Fighting Poverty ' eftir Sten Rylander/ NAI Forum
-
Saga Shehnaz: Ofbeldi vegna ˇßnŠgju me­ heimanmund/ UNWomen
-
Development goals not complete without climate resilience building, eftir Cecilia Schubert/ CGIAR
-
Letter from Africa: The legacy of fallen leaders, eftir Joel Kibazo/ BBC Africa
-
FÚlag heyrnarlausra Ý MalavÝ opnar vefsÝ­u
-
Sierra Leone: One man's tale of war and recovery/ BBC


FrŠ­igreinar

-

FrÚttir og frÚttaskřringar

-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

Frßsagnir frß ┌ganda

Eva Hauksdˇttir sem kynnir sig sem skßld, norn, a­ger­asinna og ßlitshafa ß Eyjunni skrifar ■rjß ßhugaver­a pistla um ┌ganda ■ar sem h˙n hefur nřlega drepi­ ni­ur fŠti.  
HÚr eru krŠkjur ß pistlana:
 
Kosningar framundan

- eftir Gu­mund R˙nar ┴rnason verkefnastjˇra Ý MalavÝ

 

gunnisal
Ůrefaldar kosningar a­ ßri Ý MalavÝ. Ljˇsmynd frß Mangochi: gunnisal

 

Fˇlk er fari­ a­ huga a­ kosningum vÝ­ar en ß ═slandi. HÚr Ý MalavÝ er hafinn undirb˙ningur kosninga, sem ߊtla­ar eru eftir u.■.b. ßr. Og ■a­ ver­a engar smßrŠ­is kosningar ef allt gengur eftir, ■vÝ ■Šr ver­a hvorki meira nÚ minna en ■refaldar. Meiningin er a­ kjˇsa forseta, ■ing og sveitarstjˇrnir ß einu bretti  Ý maÝ ß nŠsta ßri.

 

Gangi ■essar fyrirŠtlanir eftir, er ■etta Ý anna­ skipti sem kosi­ er til sveitarstjˇrna Ý MalavÝ.  Einu sveitarstjˇrnarkosningarnar sem haldnar hafa veri­ Ý sjßlfstŠ­u MalavÝ voru ßri­ 2000. Kj÷rtÝmabili­ er 5 ßr, ■annig a­ engin sveitarstjˇrn hefur starfa­ Ý tŠpan ßratug. Ůetta getur haft heilmikla ■ř­ingu fyrir okkar starf hÚr Ý MalavÝ.

 

Starf Ůrˇunarsamvinnustofnunar Ý MalavÝ felst fyrst og fremst Ý samstarfi vi­ yfirv÷ld Ý einu af 28 hÚru­um Ý MalavÝ, MangochihÚra­i. Undirb˙ningur verkefnanna hefur byggt ß samvinnu vi­ embŠttismenn Ý hÚra­inu, en ekki kj÷rna fulltr˙a Ý sveitarstjˇrn, enda eru ■eir ekki til sta­ar. Auk ■ess hefur veri­ haft talsvert samrß­ vi­ rß­uneyti Ý ■eim mßlaflokkum sem um er a­ rŠ­a. ═ kosningunum Ý maÝ 2014 ver­ur m.a. ■essu hÚra­i valin stjˇrn (e.t.v. vŠri nŠr a­ tala um hÚra­sstjˇrnarkosningar en sveitarstjˇrnarkosningar).

 

Margs a­ gŠta

Ţmislegt gerir ■a­ a­ verkum a­ kosningarnar og vŠntanlegar ni­urst÷­ur ■eirra skipta miklu mßli. ═ fyrsta lagi er hÚr um a­ rŠ­a flˇkna a­ger­. Ůa­ er meira en a­ segja ■a­, a­ halda ■refaldar kosningar ß sama tÝma. ŮvÝ fer fjarri, a­ allir sÚu lŠsir - og ■a­ eitt hlřtur a­ geta skapa­ vanda. Annar vandi snřr a­ kj÷rskrßnni og nßkvŠmni hennar. ═ ■vÝ hÚra­i sem ŮSS═ starfar, Mangochi, eru mannfj÷ldat÷lur talsvert ß reiki. SamkvŠmt opinberum t÷lum, sem eru hlutfallslega framreikna­ar ß grundvelli manntals sem var teki­ ßri­ 2008, eru Ýb˙arnir um 916 ■˙sund. SamkvŠmt h÷f­at÷lutalningu heilbrig­isstarfsmanna ß sÝ­asta ßri lŠtur nŠrri a­ Ýb˙arnir sÚu um 1 milljˇn og 40 ■˙sund. EmbŠttismenn Ý hÚra­inu vir­ast ■ˇ allir sammßla um a­ hvorug talan sÚ rÚtt, lÝklega sÚ rÚtta talan einhvers sta­ar ■ar ß milli. Ůa­ er ■vÝ nokkurn veginn hŠgt a­ gefa sÚr a­ kj÷rskrßin er ekki mj÷g nßkvŠm.

 

Anna­ mikilvŠgt atri­i, sÚrstaklega ß sveitarstjˇrnarstiginu, er a­ ■ar er mj÷g takm÷rku­ reynsla af samspili kj÷rinna fulltr˙a og embŠttismanna. Ůegar b˙i­ ver­ur a­ kjˇsa Ý sveitarstjˇrnir, mß slß ■vÝ f÷stu a­ hinir kj÷rnu fulltr˙ar ver­a, a.m.k. langflestir, reynslulausir Ý ■eim st÷rfum sem ■eir ver­a kj÷rnir til. ┴ sama hßtt hafa embŠttismennirnir litla sem enga reynslu af ■vÝ a­ umgangast kj÷rna sveitarstjˇrnarmenn.

 

═ sÝ­ustu viku sat Úg fund, ßsamt Engilbert Gu­mundssyni, framkvŠmdastjˇra ŮSS═ og Vilhjßlmi Wiium, umdŠmisstjˇra ŮSS═ Ý MalavÝ, me­ ÷llum helstu embŠttism÷nnum hÚra­sins Ý Mangochi. ┴ ■eim fundi rann upp fyrir mÚr ljˇs: LÝklega hefur enginn af ■essum starfsm÷nnum nokkurn tÝma unni­ me­ kj÷rnum sveitarstjˇrnarm÷nnum! Allt er ■etta frekar ungt fˇlk. SÝ­an hefur mÚr oft veri­ hugsa­ til ■essa fundar og vi­brag­a embŠttismannanna ■egar ■etta bar ß gˇma. Ůeir hafa au­vita­ ekki hugmynd um hva­ gerist vori­ 2014. Mun eitthva­ breytast Ý grundvallaratri­um og hva­ ■ß?

 

┴ sama hßtt og embŠttismennirnir munu ■urfa a­ a­lagast nřjum veruleika, munu hinir nřkj÷rnu fulltr˙ar ■urfa a­ lŠra a­ umgangast hver annan - og ■a­ kerfi sem ■eir eru kj÷rnir til a­ starfa Ý. Sjßlfsagt ver­a einhverjar uppßkomur til a­ byrja me­ og me­an tÝmabil a­l÷gunar a­ nřjum veruleika gengur yfir.

 

┴hrif ß samstarfi­?

Ůa­ er ekki ˇe­lilegt a­ s˙ spurning vakni, hvort ■essi rßs atbur­a muni hafa ßhrif ß starf Ůrˇunarsamvinnustofnunar Ý MalavÝ. Ůrßtt fyrir allt, er lÝklegast a­ ■au ver­i ekki mj÷g afgerandi. ═ fyrsta lagi ver­a ÷ll okkar verkefni, samkvŠmt n˙verandi samstarfsߊtlun, komin vel af sta­. Ůau eru ÷ll vel skilgreind Ý nßkvŠmum verkefnaskj÷lum, sem eru formlega sta­fest af ÷llum hluta­eigandi. Ůegar sÝ­an kemur a­ ■vÝ a­ ßkve­a framhaldi­, komi til ■ess, ■ß ver­ur nřtt fyrirkomulag stjˇrnsřslu Ý hÚra­inu vŠntanlega or­i­ sŠmilega vel slÝpa­. Raunar mß fŠra a­ ■vÝ r÷k a­ verkefnin gŠtu sta­i­ hjarta Ýb˙anna enn nŠr, ■egar einstaklingar sem sŠkja umbo­ sitt beint til fˇlksins, taka ■ßtt Ý a­ mˇta ■au.

 

Ůa­ ver­ur ßhugavert a­ fylgjast me­ ■vÝ hvernig ■essi mßl ■rˇast. Ůa­ ß ekki sÝst vi­ um hvernig verkaskiptingin og valdm÷rkin milli embŠttismannanna og kj÷rinna fulltr˙a munu mˇtast. Sß sem ■etta ritar er ■ˇ ■eirrar sko­unar a­ ■a­ sÚ engin sÚrst÷k ßstŠ­a til a­ hafa verulegar ßhyggjur. Malavar eru lř­rŠ­issinna­, fri­elskandi fˇlk - me­ ˇtr˙lega a­l÷gunarhŠfni.

 

H÷f­ingaveldi­

═ MalavÝ, lÝkt og m÷rgum ÷­rum AfrÝkurÝkjum, lifir gamla h÷f­ingjaveldi­ gˇ­u lÝfi. ═ hverju ■orpi er ■orpsh÷f­ingi og h÷f­ingjarnir mynda sÝ­an nokku­ flˇkinn valdastr˙kt˙r, sem skiptir miklu mßli Ý nŠrumhverfinu og Ý daglegu lÝfi fˇlks. SamkvŠmt l÷gum hafa h÷f­ingarnir me­ h÷ndum řmiss konar verkefni og ■eir ■iggja einhver laun frß hinu opinbera. Vald ■eirra hvÝlir ß g÷mlum merg, h÷f­ingjar veljast eftir skilgreindum reglum, oft Ý gegnum erf­ir. Ůrßtt fyrir ■etta er hlutverk ■eirra og vald, a.m.k. ekki alltaf, jafn ˇlř­rŠ­islegt og virst gŠti. Ůeir eru a­ jafna­i Ý miklu og nßnu sambandi vi­ "sitt fˇlk" og til eru lei­ir til a­ setja ■ß af, lÝki ■egnunum ekki vi­ embŠttisfŠrslur ■eirra. Umfj÷llun um st÷­u ■essa kerfis og hlutverk Ý  lř­rŠ­isrÝki, er efni Ý a­ra grein.

 

RÝkisstjˇrn MalavÝ fŠr lofsamlega dˇma

- fyrir ßbyrg­ Ý barßttunni gegn hungri og vannŠringu



MalavÝ hafnar Ý ÷­ru sŠti ß nřjum stu­li sem mŠlir ßrangur rÝkisstjˇrna Ý barßttunni gegn hungri og vannŠringu, svok÷llu­um HANCI stu­li (Hunger and Nutrition Commitment Index). Stu­ullinn er einskonar gŠ­amat ß a­ger­ir rÝkisstjˇrna Ý barßttunni gegn hungri og vannŠringu og unnt er a­ sjß me­ skilvirkum og gagnvirkum hŠtti hva­ rÝkisstjˇrnir ■rˇunarrÝkja Ý heiminum gera rÚtt og rangt a­ ■essu leyti. Tilangurinn er vitaskuld sß a­ kalla eftir breytingum til bˇta fyrir ■Šr hundru­ milljˇna sem lÝ­a hungur en tali­ er a­ 870 milljˇnir manna svelti ß hverju ßri. ┴ sama tÝma dregur vannŠring 2,6 milljˇnir barna undir fimm ßra aldri til dau­a.

 

HANCI Community Voices - Kasungu district, Malawi
HANCI Community Voices - Kasungu district, Malawi

Ífugt vi­ ■a­ sem margir kunna a­ halda ■ř­a lßgar vergar ■jˇ­artekjur ekki endilega minni ßbyrg­ rÝkja Ý barrßttunni gegn hungri og vannŠringu. ┴ HANCI  listanum sem kynntur var nřlega voru 45 ■rˇunarrÝki til sko­unar. ═ ljˇs kom a­ eitt au­ugasta rÝki AfrÝku, Angˇla, er Ý 43. sŠti ß listanum me­ VŮT ß einstakling ($5.230) en eitt fßtŠkasta rÝki­, MalavÝ, me­ VŮT ß einstakling ($870) hafnar Ý 2. sŠti.

 

Angˇla er ekki eina efna­a rÝki­ sem stendur sig illa a­ ■essu leyti, fleiri dŠmi eru um l÷nd me­ st÷­ugan hagv÷xt sem lenda ne­arlega ß bla­i eins og FÝlabeinsstr÷ndin og Kenřa sem sitja Ý sŠtum 31 og 34 og Indland sem lendir Ý 29.  sŠti ■rßtt fyrir mikinn efnahagslegan uppv÷xt sÝ­ustu ßr. Gvatemala er hins vegar Ý efsta sŠti listans en ■ar er VŮT ß einstakling ($3.182).

 

HANCI stu­ulinn er sß fyrsti sem sřnir hvernig stjˇrnv÷ld vi­komandi rÝkja beita sÚr Ý barßttu gegn hungri og vannŠringu. Stu­ullinn sřnir ekki st÷­una Ý landinu einsog h˙n er heldur dregur hann fram hva­ stjˇrnv÷ld gera til ■ess a­ bŠta ßstandi­. Sko­a­ir eru 22 ■Šttir sem flokkast Ý stefnumßl og framkvŠmdarߊtlanir (t.d. stefna e­a ߊtlun var­andi nŠringarmßl), lagaramma (t.d. hvort ■ar sÚ stjˇrnarskrßrvarinn rÚttur til matar og hvort konur hafi a­gang a­ rŠktarlandi) og ˙tgj÷ld rÝkisstjˇrnar (t.d. hlutfalli fjßrmuna sem vari­ er Ý landb˙na­).

 

Hungur og vannŠring eru mŠld hvort um sig sÚrstaklega, ■vÝ ■rßtt fyrir a­ samtvinnast a­ m÷rgu leyti eru hugt÷kin ˇlÝk. Orsakir hungurs eru ■Šr a­ fˇlk hefur ekki a­gang a­ mat vegna fßtŠktar og/e­a fÚlagslegra a­stŠ­na. Hungur eykur lÝkur ß sj˙kdˇmum sem lei­a sÝ­an oft til dau­a. Hungur kemur ■annig Ý veg fyrir ■rˇun. Til a­ fß mat ney­ast fj÷lskyldur til ■ess a­ selja mikilvŠgar eignir sem ■au ■urfa a­ nota Ý landb˙na­i, b÷rn (a­allega st˙lkur) eru tekin ˙r skˇla og fj÷lskyldur lenda Ý vÝtahring ÷rbirg­ar og bjargarleysis.

 

VannŠring ver­ur bŠ­i vegna ■ess nau­synleg nŠringarefni vantar Ý matarŠ­i fˇlks og vegna ■ess a­ ˇnŠmiskerfi ■eirra er veikt fyrir. Ůegar vannŠring er mikil ver­ur fˇlk mˇttŠkilegra fyrir smitsj˙kdˇmum sem getur leitt til ■ess a­ ■a­ missi matarlist og ver­i af nau­synlegum nŠringarefnum. VannŠring ß fyrstu 1000 d÷gum barna (frß getna­i og a­ 2 ßra aldri) hafa neikvŠ­ ßhrif sem eru a­ stˇrum hluta ˇafturkrŠfanleg ■ar sem ■au veikja bŠ­i lÝkamlegan og andlegan ■roska barna. VannŠring eykur einnig lÝkur ß krˇnÝskum sj˙kdˇmum og ˇtÝmabŠrum dau­sf÷llum fullor­inna auk ■ess sem h˙n hefur neikvŠ­ ßhrif ß getu einstaklings til a­ mennta sig og ver­a a­ efnahagslega sjßlfstŠ­um einstaklingi. 

 

═tarefni:

Skřrslan: The Hunger And Nutrition Commitment Index (HANCI 2012) Measuring the Political Commitment to Reduce Hunger and Undernutrition in Developing Countries 

Africa: Poverty No Bar to Fighting Deadly Undernutrition/ AllAfrica 

Hunger and nutrition commitment index/ TheGuardian 

The Hunger And Nutrition Commitment Index (HANCI 2012): Measuring the Political Commitment to Reduce Hunger and Undernutrition in Developing Countries/ ReliefWeb 

Community Voices/ HANCI Index 

From farm to fork: placing nutrition at the heart of agricultural planning/ IDS 

Poorest countries lead the fight against hunger and undernutrition/ IDS 

Naming, shaming and praising - Introducing HANCI

MˇsambÝk hefur tŠkifŠri til a­ sleppa vi­ au­lindab÷lvunina svo fremi a­....

gunnisal
Konur Ý fullor­innafrŠ­slu Ý MˇsambÝk. Ljˇsmynd: gunnisal

MˇsambÝk hefur tŠkifŠri til a­ sleppa vi­ au­lindab÷lvunina og nřta fjßrfestingar til ■ess a­ rÚtt hlut ■jˇ­arinnar, b˙a til st÷rf og auka velmegun. Til ■ess a­ nß ■vÝ markmi­i er mikilvŠgt a­ stjˇrnv÷ld samhŠfi stefnumßl og ߊtlanir sÝnar milli rß­uneyta og annarra stofnana. Ůa­ mun lei­a til vÝ­tŠkari og skilvirkari lei­a til a­ minnka fßtŠkt.

 

Ůetta er ßlit Magdalenu Sep˙lveda sÚrfrŠ­ings Sameinu­u ■jˇ­anna Ý sßrafßtŠkt og mannrÚttindum en h˙n varar vi­ ■vÝ a­ fßtŠkt fˇlk Ý MˇsambÝk, einkum bŠndafˇlk til sveita, ver­i ˙tundan n˙ ■egar landi­ stendur ß tÝmamˇtum og horfir fram ß grÝ­arlegan hagv÷xt.

 

Gas og kol

┌tlend fyrirtŠki sem sÚrhŠfa sig Ý jar­efnavinnslu hafa sem kunnugt er ßhuga ß a­ fjßrfesta Ý au­lindum landsins, gasi og kolum. SÝ­asta ßratug hefur MˇsambÝk veri­ me­al ■eirra tÝu landa sem hafa b˙i­ vi­ mestan hagv÷xt, samkvŠmt hagmŠlingum Al■jˇ­agjaldeyrissjˇ­ins. Hins vegar hefur hagv÷xturinn a­eins komi­ litlum hˇpi ■jˇ­arinnar til gˇ­a sem sÚst ß ■vÝ a­ meira en helmingur MˇsambÝka břr enn undir fßtŠkram÷rkum. Ůessi afleita sta­a var enn og aftur undirstriku­ Ý nřjum lÝfskjaralista Sameinu­u ■jˇ­anna ■ar sem MˇsambÝk hafna­i Ý 185. sŠti af 187 ■jˇ­um. A­ mati Magdalenu Sep˙lveda - sem hefur nřloki­ ßtta daga heimsˇkn til MˇsambÝk - er ■vÝ mikilvŠgt a­ stjˇrnv÷ld tryggi a­ ßbatinn af au­lindum landsins sÚ nřttur til a­ tryggja betri framtÝ­ fyrir alla Ýb˙a MˇsambÝk.

 

Magdalena Sep˙lveda nefnir a­ sterk stefnumˇtun fyrir hendi Ý landinu sem mi­ar a­ ■vÝ a­ minnka fßtŠkt auk ■ess sem almennur lagarammi Ý landinu sÚ nokku­ traustur. Hins vegar eru a­ hennar mati glufur Ý fÚlagslegu kerfi landsins, til a­ mynda hafi ekki allir s÷mu tŠkifŠri til a­ sŠkja rÚtt sinn fyrir dˇmstˇlum. Auk ■ess hafi ßkve­nir hˇpar samfÚlagsins Ý MˇsambÝk ekki fengi­ a­ njˇta aukins hagvaxtar undanfarinna ßra, me­al annarra, konur, b÷rn, aldra­ir og fatla­ fˇlk.

 

Erfi­ sta­a kvenna

Eftir a­ MˇsambÝk var­ sjßlfstŠtt rÝki ßri­ 1975 hefur veri­ l÷g­ stigmagnandi ßhersla ß a­ jafna rÚtt kynjanna. ═ greinarger­ Magdalenu kemur fram a­ ■rßtt fyrir jßkvŠ­a ■rˇun a­ einhverju leyti sÚu konur enn■ß k˙ga­a kyni­ ß nŠrri ÷llum svi­um samfÚlagsins. SamkvŠmt mŠlingu sem ger­ var ßri­ 2009 hafa 52,3% kvenna engan a­gang a­ grunnmenntun. Auk ■ess a­ hafa takmarka­ a­gengi a­ framhaldsskˇlamenntun og engan a­gang a­ tŠknimenntun. Meirihluti kvenna e­a 56% er ˇlŠs og ■vÝ ljˇst konum er hamla­ frß ■vÝ a­ nřta hŠfileika sřna til a­ reyna a­ hjßlpa sjßlfum sÚr og fj÷lskyldu sinni a­ losna ˙r fßtŠkt. H˙n bendir ß a­ konur vinni til dŠmis miki­ vi­ landb˙na­ en hafi lÝti­ a­ segja um ■a­ hvernig landb˙na­arframlei­slunni skuli hßtta­. Auk ■ess ■ekki ■Šr Ý m÷rgum tilfellum ekki lagalegan rÚtt sinn, lÝkt og t.a.m. eigna- og erf­arÚtt. Ůrßtt fyrir a­ meginreglan um kynjajafnrÚtti og jafnan rÚtt fyrir l÷gum standi skřrum st÷fum Ý almennum lagaramma landsins sÚ ■a­ ekki nˇg. MˇsambÝk ■arf ■annig a­ vir­a al■jˇ­leg mannrÚttindi til ■ess a­ ˙trřma mismunun, fordˇmum og ÷­rum venjum sem grafa undan rÚttindum kvenna.

 

RÚttur barna ß langt Ý land

Yfir helmingur Ýb˙a MˇsambÝk eru b÷rn (11,8 milljˇnir). Undanfarin ßr hafa lÝfsskilyr­i barna Ý MˇsambÝk batna­ a­ miklu leyti. Fleiri b÷rn fara Ý skˇla og fleiri b÷rn hafa einnig aukin a­gang a­ heilbrig­is■jˇnustu. ═ greinarger­ Magdalenur segir a­ stjˇrnv÷ld hafi auk ■ess stutt stefnumßl sem mi­a af ■vÝ a­ verja rÚtt barna, sÚrstaklega undanfari­ ßr. "Ůrßtt fyrir aukna vi­leitni og bŠtta lagasetningu sem mi­ar a­ ■vÝ a­ verja rÚtt barna ß landi­ langt Ý land me­ a­ tryggja ÷llum b÷rnum grunnrÚttindi lÝkt og menntun, heilbrig­is■jˇnustu og mat. Fßir skˇlar eru Ý landinu og gŠ­i ß menntun oft ß tÝ­um lÝtil, ■ß sÚrstaklega ß landsbygg­inni. F÷tlu­ b÷rn eru sÚrstakur ßhŠttuhˇpur Ý landinu. Fordˇmar Ý samfÚlaginu ver­a til ■ess a­ f÷tlu­ b÷rn fara sjaldan ˙t ˙r h˙si. Fßir kennarar og lÝtill vilji ß ˙rrŠ­um hindrar f÷tlu­ b÷rn frß ■vÝ a­ a­lagast samfÚlaginu og ÷­last grunnmenntun," segir Ý greinarger­inni.

 

Samantekt: Einar Kristjßnsson, hßskˇlanemi ß Bifr÷st.

Heimildir:

facebook
UM VEFT═MARITIđ

VeftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Efni veftÝmaritsins ■arf ekki endilega a­ endurspegla stefnu ŮSS═.

 

Skrßi­ ykkur Ý ßskrift ß heimasÝ­unni, www.iceida.is og lßti­ vinsamlegast a­ra me­ ßhuga ß ■rˇunarmßlum vita af tilvist veftÝmaritsins. Allar ßbendingar um efni eru vel ■egnar.

 

Ůeir sem vilja senda okkur ßbendingu um efni e­a afskrß sig af netfangalista eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfangi­ iceida@iceida.is. Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

.

Vi­ bi­jumst velvir­ingar ß ■vÝ a­ geta ekki nota­ Ýslenskar gŠsalappÝr Ý vi­t÷lum en bandarÝskt sni­mˇt VeftÝmaritsins leyfir ekki notkun ■eirra.

 

Bestu kve­jur, ┌tgßfu- og kynningardeild ŮSS═

 

ISSN 1670-8105