Lawrence Aribo, Maria Goreth Nandago og Annet Kabarungi með Svandísi Svavarsdóttur umhverfisráðherra. Ljósmynd: umhverfisráðuneytið.

"Konur, einkum í fátækari hluta heimsins, munu almennt verða verr fyrir barðinu á afleiðingum loftslagsbreytinga en karlar," sagði Svandís Svavarsdóttir í ávarpi á málþingi um kynbundin áhrif loftslagsbreytinga sem haldið var síðastliðinn föstudag á vegum alþjóða jafnfréttisskólans við Háskóla Íslands (GEST). Svandís sagði að konur kæmu ekki jafn mikið að ákvarðanatöku í loftslagsmálum og karlar. "Við þurfum á virkri þátttöku kvenna að halda á öllum stigum umræðu, ákvarðana og aðgerða. Við þurfum að tryggja að kynjasjónarmið séu í heiðri höfð við úthlutun fjármagns til verkefna til að draga úr gróðurhúsaáhrifum. Þess vegna er mikil umræða á heimsvísu um að efla aðkomu kvenna að ákvörðunum í loftslagsmálum. Þess vegna er þetta málþing haldið og ég fagna því," sagði ráðherrann.

Alþjóðlegi jafnréttisskólinn stendur að námskeiðum í Úganda síðar á árinu í því skyni að auka þekkingu og færni fólks til að vinna að verkefnum á sviði jafnréttis og loftslagsbreytinga en námskeiðið er liður í samstarfi stjórnvalda Úganda annars vegar og Íslands, Noregs og Danmerkur hins vegar um að samþætta jafnréttissjónarmið í aðgerðum landsins til að takast á við loftslagsbreytingar. Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur haft veg og vanda að undirbúningi verkefnisins í Úganda og samskiptum við samstarfsaðila. Námskeiðin verða skipulögð fyrir sérfræðinga úr ýmsum geirum í landinu, s.s. ráðuneytum, stofnunum, félagasamtökum og héraðsstjórnum. Gerð námsefnis og framkvæmd námskeiðanna verður á höndum GEST en umhverfisráðuneytið leggur sérfræðiþekkingu til verkefnisins.

Þrjú námskeið í Úganda á árinu

Fundinn á föstudaginn sóttu m.a. úgandískir sérfræðingar sem eru hér staddir til að vinna að gerð námsefnisins með íslenskum sérfræðingum á sviði umhverfis-, loftslags- og jafnréttismála, þau Annet Kabarungi frá ráðuneyti jafnréttismála, Lawrence Aribo frá ráðuneyti vatns- og umhverfismála, og Maria Goreth Nandago yfirverkefnisfulltrúi á skrifstofu Þróunarsamvinnustofnunar í Kampala. Stefnt er að því að halda þrjú námskeið í mismunandi hlutum Úganda síðar á árinu, það fyrsta í bænum Mbale í austur Úganda um miðjan mars með 35 þátttakendum.

"Sjónarmið kvenna vega þungt í þessari umræðu," sagði Svandís í ávarpi sínu. "Konur eiga meiri hættu á að verða þolendur afleiðinga loftslagsbreytinga. Þær þurfa að þekkja yfirvofandi breytingar og mögulegar aðgerðir til að mæta þeim, svo sem breytta landnotkun vegna þurrka eða gerð rýmingaráætlana vegna aukinnar flóðahættu. Konur þurfa á aukinni þekkingu að halda og auknum áhrifum til að búa fjölskyldur og þjóðir undir breytt skilyrði og stuðla að sjálfbærri nýtingu auðlinda og þróun samfélagsins. Því hefur verið haldið fram að aukin völd og menntun kvenna sé besta leiðin til bætts umhverfis og það má finna sterk rök til að styðja þá fullyrðingu."

Á vef umhverfisráðuneytis kemur fram að þátttaka Íslands í verkefninu sé í samræmi við áherslur þess í alþjóðlegu loftslagsviðræðunum undanfarin ár þar sem kynjasjónarmið hafa verið sett á oddinn, "enda virðist nú ljóst að áhrif loftslagsbreytinga verði meiri á konur en karla, ekki síst í fátækari ríkjum heims," eins og þar segir.

Kvennanefnd SÞ beinir sjónum að mikilvægi kvenna í strjálbýli á ársfundi sínum að þessu sinni. Ljósmynd: gunnisal.

Konur til sveita eru lykillinn að framförum

Kvennanefnd Sameinuðu þjóðanna heldur þessa dagana árlegan fund sinn á allsherjarþingi SÞ og helgar umræðuna stöðu kvenna til sveita og hlutverki þeirra í baráttunni gegn hungri og fátækt, þróun og áskorunum dagsins. "Hér eru saman komnar þúsundir kvenna frá öllum heimshornum til þess að fagna þeim árangri sem unnist hefur en jafnframt til að þrýsta á leiðtoga heimsins um frekari framfarir. Starfsfólk skrifstofu UN Women á Íslandi er hér í hringiðunni og sendir góðar kveðjur heim!," sagði á Fésbókarsíðu UN Women á Íslandi á mánudag þegar fundur kvennanefndarinnar var nýhafinn.

Að mati kvennanefndar SÞ er góð heilsugæsla mikilvægust í lífi kvenna til sveita. Án góðrar heilsu reynist sveitakonum erfitt að sjá fjölskyldu sinni farborða, sjá til þess að matur sé á borðum, vinna erfiðu störfin úti á akrinum og tryggja efnahagslegt öryggi fjölskyldunnar. Kvennanefndin bendir á að þegar hugsað er til kvenna í strjálbýli sé eðlilegt að hugurinn leiti til kvenna í þróunarríkjunum þar sem tækni og þægindi eru nánast óþekkt og lífið að einhverju leyti óraunverulegt þeim sem búa í þróuðum ríkjum. Jafnframt er vakin athygli á því að konur til sveita búi við skerta þjónustu þegar horft er til heilbrigðismála, sérstaklega í nærumhverfinu.

Konur til sveita eru fjórðungur íbúa heimsins. Þær eru í mörgum hlutverkum, taka ákvarðanir, eru leiðtogar, framleiðendur, frumkvöðlar og þannig mætti áfram telja. Framlag þeirra er grundvöllur í velferð fjölskyldna og samfélaga, hvort heldur sem horft er til átthaga þeirra eða heilla þjóða.

Þegar horft er til breytinga er ljóst að konur til sveita gegna lykilstöðu. Forystu þeirra og þátttöku er þörf til að bregðast við áskorunum sem koma upp í þróunarferli eða á krepputímum. Efnahagsleg valdefling kvenna til sveita er mikilvæg því ef þær hefðu jafnan aðgang að ræktuðu landi myndi uppskera verða meiri og hungruðum fækka um 100 til 150 milljónir.

Hægt er að fylgjast með umræðum kvennanefndarinnar í beinni útsendingu hér.

Ung stúlka í flóttamannabúðum í Sómalíu. Ljósmynd: IRIN

Hjálparstarf kirkjunnar safnaði sextíu og einni milljón króna í desember og janúar  til neyðarhjálpar í Austur-Afríku og til aðstoðar innanlands. Hjálparstarfið segir í frétt að peningarnir verði meðal annars notaðir til að mæta brýnustu þörfum fólks sem búi við hrikalegar aðstæður á þurrkasvæðum og í flóttamannabúðum í Austur-Afríku. 

"Það er siðferðisleg skylda okkar að standa með þeim sem líða hungur og gera það sem við getum til að draga úr neyðinni. Það gerum við í gegnum ACT Alliance, Alþjóðahjálp kirkna, sem eru með fólk á vettvangi," segir Jónas Þórisson framkvæmdastjóri Hjálparstarfs kirkjunnar. 

Nánar

Tungumál eru lykilatriði í baráttunni gegn mismunun, að mati Irenu Bokovu yfirmanns UNESCO, menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, en í síðustu viku var alþjóðlegi móðurmálsdagurinn haldinn víða um heim. Þetta er í þrettánda sinn sem slíkur dagur er haldinn. Af hálfu UNESCO var lögð megináhersla á varðveislu tungumála til að tryggja menningararf heimsins. "Fjölbreytni tungumála er sameiginleg arfleifð okkar. Viðkvæm arfleifð. Glatað tungumál stuðlar að fátækara mannkyni," sagði Bokova í tilefni dagsins.

Tungumálin eru talin vera um 6700 talsins. Að mati fræðimanna er um helmingur tungumála í heiminum í útrýmingarhættu. Óttast er að þau glatist áður en öldin er öll. UNESCO hefur opnað gagnvirkan vef sem um tungumál í útrýmingarhættu þar sem nánari upplýsingar er að finna.

Alþjóðlegi móðurmálsdagurinn er haldinn daginn sem háskólastúdentar í Bangladess kröfðust viðurkenningar á móðurmáli sínu, Bangla, en landið var þá hluti af Austur-Pakistan. Kröfunni var svarað með byssukúlum lögreglu þar sem allmargir stúdentar féllu.

Boðað hefur verið til aðalfundar félagsins Afríka 20:20. Fundurinn verður haldinn miðvikudaginn 7. mars á Kaffi París við Austurvöll, í kjallara, milli klukkan 17 og 19. Félagsmenn og annað áhugafólk um málefni Afríku sunnan Sahara eru hvattir til að fjölmenna.

Nánar 

Það eru stórafmæli hjá fleirum sem tengjast þróunarmálum en Þróunarsamvinnustofnun Íslands sem fyllti þriðja áratuginn á síðasta ári. Systurstofnunin í Noregi, NORAD, varð 50 ára í þarsíðustu viku, 16. febrúar. Fyrsta tvíhliða þróunarsamvinnuverkefni þeirrar stofnunar var á Indlandi.

NORAD lét gera eftirfarandi klippu í tilefni tímamótanna.

Nartað saman í epli..., sagði í myndatexta með þessari mynd sem birtist með viðtali við Þjóðviljann árið 1981.

Fjölskyldulíf á Grænhöfðaeyjum:

Enginn flytur fyrri lífsvenjur og aðstæður til framandi lands

Haustið 1980 eru fjölskyldur þriggja Íslendinga að koma sér fyrir í nýjum heimkynnum, í borginni Mindelo á Grænhöfðaeyjum, en Aðstoð Íslands við þróunarlöndin hafði um vorið ráðið Magna Kristjánsson, Halldór Lárusson og Árna Halldórsson til þess að leiða þróunarstarf í fiskveiðum samkvæmt tvíhliða samningi ríkjanna beggja. Þeir höfðu komið til eyjanna á Bjarti 7. júní en eiginkonur og börn komu nokkru síðar til þeirra. Í þessari "glefsu" verður fyrst og fremst rýnt í aðstæður íslensku fjölskyldnanna þriggja.

"Á ýmsu hefur gengið hjá Íslendingunum, sem starfa við þróunaraðstoð á Grænhöfðaeyjum, síðan störf þeirra hófust þar í júnímánuði síðastliðnum," sagði í frétt Morgunblaðsins 16. nóvember. "Margs konar erfiðleikar hafa mætt íslenska hópnum og má nefna, að innfæddir hafa ekki staðið við loforð um gott húsnæði fyrir Íslendingana og hafa þeir búið í hermannabröggum fram til þessa þar sem lítið hefur verið af þægindum þeim, sem Vesturlandabúar geta helst ekki verið án. Úr húsnæðismálunum er þó að rætast þessa dagana," segir í fréttinni.

"Við værum ekki þarna ef ekki væru nein vandamál," er haft er eftir Birgi Hermannssyni hjá Fiskifélagi Íslands sem að sögn blaðsins hefur manna mest verið í sambandi við Íslendingana. Hann nefnir bilanir í Bjarti og segir að ljósavél skipsins hafi bilað fljótlega eftir komuna til Grænhöfðaeyja. Flogið hafi verið með nýja ljósvél til eyjanna en ekki hafi fundist heimamenn til að setja hana niður í skipið og sérfræðingar frá Portúgal hafi verið fengnir í verkið. "Ekkert hefur fundist af hrossamakríl, en í kringum eyjarnar átti að vera svartur sjór af þessum fiski," segir Birgir og bætir við að togveiðitilraunir séu að hefjast. "Það er ekki lítið hafsvæði, sem Bjartur hefur leitað og verið einskipa á í sínum tilraunum. Það er þó ekki eina vandamálið, sem við er að glíma. Nefna má óvenju erfiðar ytri aðstæður, illbærilegt loftslag og vötnun á ýmsu því til daglegs lífs, sem vestrænar þjóðir telja sjálfsagt og menntunar- og reynsluleysi innfæddra."

Sísveittur mörlandi með magakveisu

Magni Kristjánsson útgerðarstjóri Bjarts kemur heim í orlof í janúarbyrjun 1981 og blaðið Austurland ræðir við hann heima á Norðfirði. "Þróunaraðstoð er þolinmæðisverk - þýðir ekkert að leggja árar í bát þótt makríltorfa stökkvi ekki í fangið á manni," er fyrirsögnin á viðtalinu. Magni er meðal annars spurður að því hvort það hafi verið mikil vonbrigði að setjast að á eyjunum. -Já óneitanlega. Þegar fólk eins og við kemur úr neysluþjóðfélagi í land sem þetta hýtur margt óvenjulegt að blasa við og má þar margt telja upp. Við komum t.d. þarna út undir sumar og voru mikil viðbrigði að hefja nýtt líf og starf í 30-35° hita. Mataræði er mjög frábrugðið okkar og tók það nokkurn tíma og nokkrar magakveisur að aðlagast því. Mjólk fæst t.a.m. ekki, kjöt er almennt af mjög skornum skammti, egg eru sjaldan á markaði og ávextir eru mikið fágæti, nema bananar. Húsnæði sem við bjuggum í fram í miðjan nóvember var mjög bágborið, bæði lítið og óþrifalegt. Vatnsleysi var algengt og mjög til baga fyrir sísveittan mörlandann, ekki síst þegar magakveisur gengu yfir! En öllu má venjast. Um miðjan nóvember rættist úr húsnæðismálunum. Þá fengum við nýjar íbúðir í fjölbýlishúsi og þar unum við okkur vel. Sannleikurinn er sá að enginn flytur sínar fyrri lífsvenjur og aðstæður til framandi lands. Forsenda þess að nokkrum geti liðið vel er að aðlaga sig því sem fyrir er í meginatriðum. Það reynum við eftir bestu getu.

Magni er inntur eftir því hvernig staðið sé að menntun barna íslensku fjölskyldnanna. -Vegna tungumálaörðugleika ganga börnin ekki í skóla þeirra innfæddu. Við höfum sjálf haldið uppi nokkurri kennslu, aðallega í íslensku og reikningi, eftir að úr húsnæðisvandanum leystist. Þetta er kannski ekki eins og best verður á kosið. En á móti kemur að þau fá "aukatíma" í öðru eins og landafræði, þjóðfélagsfræði, tungumálum o.fl. sem kannski er ekki á námskrá samkvæmt okkar skólakerfi.

-Hvað gerið þið í frístundum? -Við verðum í rauninni að skapa okkur afþreyingu sjálf, því lítið er við að vera í borginni Mindelo, þar sem við búum, þó íbúarnir séu um 35 þúsund. Við höfum með okkur lesefni þegar við héldum til eyjanna og hafa því verið gerð góð skil. Á Grænhöfðaeyjum er ekkert sjónvarp og útvarpssendingar eru aðeins í 4-5 klst. á dag og er meginefni þeirra létt tónlist og fréttir. Kvikmyndahús er í Mindelo, og sýnir það gamlar og gatslitnar kvikmyndir. ... Aðeins eitt blað er gefið út á eyjunum. Það kemur út vikulega og er 8 síður að stærð. Umræða um stjórnmál og almenn málefni er lítil og fólk fáfrótt um flesta hluti.

Stutt viðtal er við Magna um miðjan maí 1981 í Þjóðviljanum og þá er hann spurður hvernig þeim Íslendingum sem dvalið hafa á Grænhöfðaeyjum hafi liðið þetta fyrsta ár. - Við sem höfum verið á sjónum höfum haft það ágætt, en það hefur verið erfiðara hjá þeim sem eru í landi. Sennilega hefur dvölin verið erfiðust fyrir börnin. Hér vantar næstum allt sem við erum vön að heiman og krakkarnir hafa líka verið hálf lasin á stundum, en okkur líður svo sem bærilega, svarar Magni.

Berfætt á hvössum steinum

Um miðjan ágústmánuð 1981 er Magni aftur kominn heim til Íslands og viðtal birtist í Þjóðviljanum. Blaðamaður spyr hvernig honum og fjölskyldunni hafi gengið að setjast að á Grænhöfðaeyjum. - Það er erfitt að lýsa því í fáum orðum, svarar Magni. -Við höfðum nú lesið okkur til um ýmislegt og séð skýrslur fólks, sem hafði komið þarna áður. Svo var nú ýmislegt í samningnum um aðbúnað sem ekki stóðst þegar á hólminn var komið. Við vorum til dæmis í lélegu bráðabirgðahúsnæði í eina fjóra eða fimm mánuði. Krakkarnir okkar áttu líka við viss aðlögunarvandamál að stríða, þau voru skiljanlega ekki vön því að hlaupa um berfætt á hvössum steinum og glerbrotum eins og innfæddu börnin. Svo voru það jú þessar vanalegu magakveisur sem útlendingar eiga við að stríða til að byrja með. Á þessum slóðum er mikið til af ágætu grænmeti, en okkur var ráðið frá því að borða það hrátt og því lifðum við nú mest á dósamat til þess að byrja með, af því eldunaraðstaða var engin í bráðabirgðahúsnæðinu."

Tíðindamaður Þjóðviljans eins og hann kallar sig spyr um ýmislegt í viðtalinu, m.a. um það hvernig fólk skemmtir sér. Og Magni svarar: Þarna má segja, að maður sé manns gaman, því engu eru kostað til, engar leiksýningar eða konsertar. Fólk skemmtir sér hvert með öðru, fær sér í glas og syngur. Einu sinni á ári er þriggja daga karneval með miklu litaskrúði, pompi og prakt. - Hvað er það í hversdagslífi þessa fólks, sem þér hefur fundist markverðast? Magni: Það er þessi stórkostlega nægjusemi, sem vekur manni furðu, og þetta fólk er svo þakklátt, þegar eitthvað er gert fyrir það, og þrátt fyrir allt eru flestir glaðlyndir. Allt kemur þetta manni spánskt fyrir sjónir í allri þessari örbirgð, - helmingur alls fólksins er atvinnulaus og lifir við algjör sultarkjör og ekki nema örlítill minnihluti hinna lifa eins og kóngar, - alla vega á mælikvarða Grænhöfðaeyja.

Og svo er Magni spurður hvað honum finnist hann hafa lært af dvölinni. Magni: Það er ómetanleg reynsla að fá að kynnast siðum og háttum gjörólíkrar þjóðar. Þannig lærir maður að bera virðingu fyrir þeim, sem eru öðruvísi en við. -Gsal