Hópur sérfræðinga frá Úganda er þessa dagana á Íslandi að undirbúa námskeiði um kynbundin áhrif loftslagsbreytinga. Ljósmynd frá Úganda: gunnisal

"Ef einblínt er á að takast á við afleiðingar loftslagsbreytinga án þess að taka tillit til mismunandi þarfa og hlutverka karla og kvenna er mikil hætta á að inngrip verði árangursminni en ella og nái ekki til þeirra sem mesta þörf hafa á," segir María Nandago, yfirverkefnisfulltrúi hjá Þróunarsamvinnustofnun í Úganda, sem er hluti af hópi þriggja sérfræðinga frá Úganda sem komu til Íslands í síðustu viku til þess að vinna að þróun námskeiðs um kynbundin áhrif lofslagsbreytinga. Að hennar sögn er tilgangur námskeiðsins því að mennta stefnumótendur, sveitastjórnir og aðra um nauðsyn þess, og leiðir til, að taka tillit til þess hve ólík áhrif lofslagsbreytingar geta haft á konur á karla. Að auki fá framkvæmdaraðilar tækifæri til að aðlast skilning á áhrifum og orsökum loftslagsbreytinga sem heild. Námskeiðið verður keyrt í tilraunaskyni í þremur héröðum í Úganda á þessu ári með það að markmiði að hægt verði að gera það í öllum héröðum á næstu árum og jafnvel fleiri ríkjum í Austur-Afríku í framhaldinu.

Sérfræðingarnir dvelja á Íslandi í tæpar tvær vikur, sem nýttar verða í undirbúning námsefnis fyrir námskeiðin. Alþjóðlegur Jafnréttisskóli Háskóla Íslands tekur þátt í vinnunni, en sérfræðingar á þeirra vegum munu einnig taka þátt í fyrstu þremur keyrslum þess í Úganda. Undirbúningshópinn skipa fulltrúar frá  Vatns- og umhverfismálaráðuneyti Úganda, Kynja-, vinnu- og félagsmálaráðuneytinu, samvinnuhópi Danmerkur, Íslands og Noregs, og svo sérfræðingar frá Háskóla Íslands. Námskeiðið er hluti af stærra verkefni sem ætlað er að takast á við kynbundin áhrif lofslangsbreytinga í Úganda og það er unnið er af þarlendum stjórnvöldum í samvinnu við þróunarsamvinnustofnanir Danmerkur, Íslands og Noregs.

Loftslagsbreytingar hafa neikvæðust áhrif á konur og börn

Efni námskeiðsins er byggt á niðurstöðum rannsóknar sem framkvæmd var af Makarere háskóla í Úganda. Þar var sýnt fram á að loftslagsbreytingar hafi neikvæðust áhrif á konur og börn. Ástæðan sé sú að konur og börn bera ábyrgð á að sækja bæði vatn og eldivið fyrir fjölskylduna. Loftslagsbreytingar hafi svo gert það að verkum að þær vegalengdir sem ganga þarf til að sækja fullnægjandi byrgðir lengist til muna. Afleiðingar þessara áhrifa séu svo mun alvarlegri þegar um er að ræða fólk sem glímir við sárafátækt og þá vannæringu sem henni fylgir.

Til þess að aðstoða Úganda við að takast á við þessi vandamál er, auk námskeiðsins, stefnt að því að aðstoða stjórnvöld, fyrirtæki og stofnanir við að byrja, og styrkja ýmis verkefni. "Þrátt fyrir að ekkert sé orðið ljóst enn í þessum efnum, erum við til að mynda að skoða verkefni tengd sparneytnum ofnum. Eins og staðan er í dag, nota flestir í Úganda mjög óhagkvæma ofna til matreiðslu. Margfalt hagkvæmari ofna er að finna á markaðnum og hægt er að styrkja þau fyrirtæki sem þá framleiða og dreifa svo hægt sé að bjóða fólki þá á samkeppnishæfu verði. Með þessu móti er bæði hægt að taka stórt skref í átt að sjálfbærri nýtingu skóga, sem og að stytta til muna þann tíma og orku sem fer í að safna eldiviði," segir Árni Helgason, verkefnastjóri hjá Þróunarsamvinnustofnun í Úganda.

Morgunverðarfundur á föstudag

Áhugasömum er bent á morgunverðarfund um kynbundin áhrif lofslagsbreytinga sem haldinn verður föstudaginn 24. febrúar á Hótel Sögu (kl. 8:15-10:00). Þar mun sérfræðingahópurinn frá Úganda ásamt fulltrúum Alþjóðlegs jafnréttisskóla við Háskóla Íslands kynna námskeiðið ásamt því að aðrir munu ræða málefnið í víðara samhengi. Frekari upplýsingar má finna HÉR. -PK, Kampala. 

Gunilla Carlsson ráherra þróunarmála í Svíþjóð. Ljósmynd: Scanpix.

- ráðherra þróunarmála vill minna mas og meiri aðgerðir

Hluti af framlagi Svía til þróunarsamvinnu hefur farið í beinan fjárlagastuðning, þ.e. að greiða fjármuni beint inn í ríkissjóð viðkomandi samstarfsríkis. Nú hefur Gunilla Carlsson ráðherra þróunarmála tilkynnt að þessi beini fjárlagastuðningur sé úr sögunni. Fjórar þjóðir í Afríku hafa notið stuðnings af þessu tagi, Tansanía, Malí, Burkona Faso og Mósambík. Fjárhæðin til landanna fjögurra hefur verið um einn milljarður sænskra króna.

Beinn fjáralagastuðningur hefur alla tíð verið umdeildur. DAC, þróunarsamvinnunefnd framlagsríkja undir hatti OECD, hefur hvatt til slíks stuðnings en að mati sænsku ríkisstjórnarinnar eru ókostirnir fleiri en kostirnir. Samkvæmt frétt Dagens Nyheter vill Gunilla Carlsson þó ekki tíunda ókostina en segir að afturkalla þurfi stuðninginn svo fljótt sem verða má. Hvenær nákvæmlega beinum fjárlagastuðningi verði hætt vill hún ekki upplýsa, ekki einu sinni hvaða ár.

Dagens Nyheter vitnar í útvarpsviðtal við ráðherrann frá síðastliðnum laugardegi en þar kom m.a. fram að Gunilla Carlsson vill sjá framfarir í upplýsingagjöf frá stofnunum og frjálsum félagasamtökum um það hvernig fjármunir nýtist. Ráðherrann segir jafnframt að hún vilji minna mas og meiri aðgerðir.

"Það eru námskeið, ráðstefnur, ferðalög, mas, mas, mas. Það þarf að draga úr þessu málæði," segir ráðherrann og leggur áherslu á aðgerðir og framkvæmdir. "Ekki með umræðum, ekki með ferðalögum og ráðstefnum, skrafi og hjali, heldur með aðgerðum."

Gunilla Carlsson: Slut på bistånd till statskassor/DN

-

Regeringen aviserar ändringar i biståndet/ Sænska ríkisútvarpið

-

Bistånd ¬- en pratbluff?/ Kyrkans Tidning

-

"Regeringen har gett upp om biståndet", eftir Fredrik Segerfeldt och Bengt Nilsson/ DN

Norðmenn leiða rannsókn á efnahagslegum ávinningi af því að styrkja og bæta heilsu kvenna. Ljósmynd frá Malavi: gunnisal

Rannsókn á efnahagslegum ávinningi þess að fjárfesta í heilsu kvenna er að hefjast undir forystu Norðmanna. "Nokkrar rannsóknir hafa sýnt að fjárfesting í heilsu kvenna, menntun og atvinnu, hefur víðtæk og  jákvæð áhrif á fjölskyldur og samfélög, en við þurfum fleiri rannsóknir um það hvernig þetta getur stuðlað að hagvexti," segir Jonas Gahr Støre utanríkisráðherra Noregs. Undir þetta tekur Michelle Bachelet framkvæmdastýra UN Women: "Þegar konur eru heilbrigðar og menntaðar, og eru þátttakendur í hagkerfinu, nær ávinningurinn til barna þeirra, samfélaga og þjóða," segir hún. "Fátækt og vannæring minnkar, lífsgæði aukast og hagvöxturinn verður meiri."

Jonas Gahr Støre leiðir hópinn en auk hans eru þar Margaret Chan framkvæmdastýra WHO, Gro Harlem Brundtland  fyrrverandi forsætisráðherra Noregs og Nyaradzayi Gumbonzvanda framkvæmdastýra YMCA. Meðal helstu samstarfsaðila eru Bill og Melindu stofnunin, Sameinuðu þjóðirnar, Alþjóðaheilbrigðisstofnunin, Alþjóðabankinn, og læknatímaritið The Lancet.

Úganda verður brátt í hópi olíuríkja - blessun eða bölvun, það er spurningin.

Olíuævintýri Úganda hefst 2015

- ávísun á ríkidæmi eða meiri spillingu?

Eftir talsverðan drátt hafa stjórnvöld í Úganda skrifað undir samning við ensk/írska fyrirtækið Tullow Oil um olíuframleiðslu. Þar er með er ljóst að Úganda verður nýjasta olíuríki Afríku en svarta gullið fer að streyma upp úr olíuauðlindum landsins árið 2015. Hvort olían verður ávísun á ríkidæmi eða meiri spillingu - og meiri mengun -  er mjög í umræðunni, innan lands og utan.

Margir vara stjórnvöld í Úganda við að fara leið spillingar og ógagnsæis líkt og olíuríkin í Afríku hafa gert, Nígería, Miðbaugs-Gínea og Angóla, þar sem spilling hefur verið samofin nýjum auðæfum og almenningur ekki notið ábatans nema síður væri. Í þessum ríkjum hefur fámennur hópur notið gróðans. Samningurinn við Tullow þykir ekki vera góð vísbending um nauðsynlegt gagnsæi. Lítið er vitað um samninginn en þó hefur verið staðfest að olían verður unnin í Úganda en ekki flutt út sem hrávara. Byrjað verður á súrálsframleiðslu í litlum mæli, tuttugu þúsund tunnum á dag, en síðan verður aukið við jafnt og þétt upp í sextíu þúsund tunnur á dag.

Á dögunum kom út skýrsla á vegum alþjóðlegra samtaka, Global Witness, þar sem fjallað er um og varað við þeirri miklu spillingarhættu sem fylgir samningum um náttúruauðlindir með vísan í rannsóknir í Nígeríu og Angóla. Skýrslan nefnist: Rigged: The Scramble for Africa's Oil, Gas and Minerals - og þar er hvatt til aukins gagnsæis til að afstýra frekari spillingu. Í skýrslunni er því haldið fram að vafasöm smáfyrirtæki tilgreind í samingum um auðlindir í Nígeríu og Angóla séu í raun sýndarfyrirtæki embættismanna eða annarra í umboði þeirra. Fjallað er um leyndarhyggju sem hvarvetna er í ríkum mæli tengd olíusamningum sem setji almenning í þá stöðu að vita nákvæmlega ekkert og alls ekki hversu miklir peningar eru í spilinu. Allt leiði þetta til spillingar þar sem stjórnmálamenn hirði auðinn sem ella hefði verið notaður til að bæta hag fátækra.

Því er við að bæta að Paul Collier, hagfræðingur við Oxford háskóla, sem kom hingað til lands síðastliðið vor, fjallar um slíkan auðlindastuld í bók sinni The Plundered Planet, en á sömu nótum er nýtt viðtal við hann: Stop Natural Resource Plunder - A Conversation with Paul Collier- sem birtist á vef AllAfrica. Ennfremur er rétt að geta þess að Þorvaldur Gylfason hagfræðingur hefur fjallað um auðlindamál og auðlindastjórnun um langt árabil og skrifað margar greinar, m.a. ritstýrði hann bókinni Auðlindastjórn ásamt fleirum en bókin kom út fyrir fáeinum vikum.

-

Uganda Ready For Oil Riches Amid Corruptions Fears/ AP

-

New date for Uganda oil production / Business Week

-

Africa: Stop Natural Resource Plunder - A Conversation with Paul Collier

-

Africa: Oil Companies Lobby for Less Transparency As Global Witness Exposes the Need for More

Á mánudag var haldinn í utanríkisráðuneytinu fundur íslenskra stjórnvalda með fulltrúum félagasamtaka og hagsmunasamtaka um undirbúning vegna Ríó + 20, ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem haldin verður í júní næstkomandi.

Efni ráðstefnunnar í Ríó að þessu sinni verður grænt hagkerfi og útrýming fátæktar og stofnanaleg umgjörð sjálfbærrar þróunar. Ísland leggur áherslu á málefni hafsins, endurnýjanlega orku, landgræðslumál og síðast en ekki síst kynjajafnrétti bæði sem mál út fyrir sig og þverlæga aðferðafræði líkt og í allri þróunarsamvinnu Íslendinga.

Robert Zoellick framkvæmdastjóri Alþjóðabankans hefur tilkynnt opinberlega að hann muni ekki sækjast eftir öðru fimm ára starfstímabili. Hann lætur því af störfum þegar ráðningarsamingi hans lýkur í sumar, 30. júní. "Saman höfum við lagt áherslu á að styðja þróunarríkin gegnum kreppur með leiðsögn og aðlögun að breytingum á efnahagsmálum í heiminum," sagði Zoellick í tölvupósti til starfsmanna þegar hann tilkynnti afsögn sína. Að mati hans er staða Alþjóðabankans sterk og stofnunin vel í stakk búin til að mæta nýjum áskorunum og því eðlilegt að hann víki til hliðar og styðji nýjan leiðtoga.

Þegar eru komnar á kreik vangaveltur um eftirmann. Skömmu eftir tilkynningu Zoellicks birtust fréttir af því að Hillary Clinton utanríkisráðherra Bandaríkjanna hefði áhuga á starfinu. Í þróunarríkjum hafa síðustu daga birst greinar um nýjan framkvæmdastjóra og hvaðan hann eigi að koma - í þessum greinum er það talið sjálfgefið að hann verði fulltrúi frá þróunarríkjum.

Alþjóðabankinn er í eigu 187 þjóða og veitir lán til þróunarríkja. Bandaríkin eru stærsti hluthafi bankans og Bandaríkjamenn hafa stýrt honum frá upphafi. Hermt er að verið sé að taka saman lista í Hvíta húsinu yfir þá sem koma til greina en að stjórn bankans taki síðan formlega af skarið og tilnefni væntanlegan eftirmann. Einn af þeim líklegri er sagður vera Lawrence Summers, fyrrverandi fjármálaráðherra og um tíma helsti fjármálaráðgjafi stjórnar Obama.

Why We Still Need the World Bank-Looking Beyond Aid, eftir Robert B. Zoellick / Ágrip af grein í Foreign Affairs

-

Orkunotkun og orkugjafar í Úganda

-eftir Árna Helgason verkefnastjóra í Kampala

Börn í Úganda bera heim eldivið. Ljósmynd: gunnisal

Mikill kurr er nú meðal raforkukaupenda í Úganda vegna áforma stjórnvalda um að afnema niðurgreiðslur á rafmagn. Áætlun stjórnvalda gerir ráð fyrir því að fyrstu 15 Kw til heimilisnota, sem dugir til að reka tvær sparperur og eitt útvarpstæki, verði áfram niðurgreidd, þannig að tekjulágir rafmagnsnotendur hafi áfram efni á því að nota rafmagn. Verð til annarra notenda hækkar hinsvegar um 40-70%.

Raforkumál hafa lengi verið í ólestri í Úganda og þurfa íbúar að sætta sig við við nær daglegar bilanir og skömmtun á rafmagni, til viðbótar við eitt hæsta raforkuverð í heimi. Raforka til heimilsnota í Uganda kostar 31 kr/Kw, en til samanburðar aðeins 5.81 í Hafnarfirði. Einhverrar bragarbótar er þó að vænta í afgreiðslu á rafmagni til notenda þegar ný 250MW virkjun við Bujagali-foss í Níl nær fullum afköstum, en lægra verð virðist þó ekki vera í sjónmáli.

Í Úganda er aðeins eitt fyrirtæki sem dreifir raforku til neytenda, UMEME, og selur það raforku til um 450.000 einstaklinga og fyrirtækja. Svipaðan fjölda kaupenda og er að finna t.d. í lítilli borg í Evrópu. Heildarfjöldi þeirra sem hafa aðgang að rafmagni er um 10% af íbúum landsins eða 3-4 milljónir manna. Þannig ná niðurgreiðslur stjórnvalda á rafmagni ekki til nema lítils hluta þjóðarinnar, og ekki endilega til þeirra sem minnst mega sín, og er sú staðreynd meðal raka fyrir því að hætta niðurgreiðslum á rafmagni.

Olía og rafmagn eru gjarnan efst á baugi þegar fjallað eru um orkumál og hækkandi orkuverð. Hins vegar er mikilvægt að gera sér grein fyrir því aðum 95% af orkunotkun í Úganda er vegna matargerðar og fæst aðallega með því að brenna eldivið og viðarkolum. Mikill meirihluti íbúa hefur því ekkert með olíu eða rafmagn að gera og eru hinir fátækustu og verst settu í Úganda hluti af þeim hópi.

Þessi nýting er þó, því miður, langt frá því að vera sjálfbær.Úganda hefur því láni að fagna að vera frjósamt land og miklir skógar hafa þakið landið frá ómunatíð. Skógar hafa því verið nýttir í bæði timbur og í eldivið, gjarnan samhliða því að land er rutt fyrir landbúnað. Á síðustu árum hefur komið í ljós að álagið er langt umfram endurnýjun, og nú minnkar skóglendi í Úganda um rúmlega 70.000 hektara á ári. Samkvæmt upplýsingum frá auðlindastofnun Úganda, NEMA, gæti landið orðið skóglaust árið 2050, verði ekkert að gert. Álagið eykst stöðugt, því með hækkandi olíuverði er orðið hagkvæmara fyrir orkukræfan iðnað á borð við sykur- og matarolíugerð, að nota viðarkol í stað olíu til kyndingar. Fregnir herma að ásóknin sé orðin það mikil að jafnvel ávaxtatré, sem hingað til hafa haft gildi vegna ávaxtanna, eru nú hoggin til viðarkolagerðar.

Eins og áður segir eru eldiviður og viðarkol algengustu orkugjafarnir til mataseldar í Úganda og fátt bendir til að á því verði breyting á næstunni. Í hefðbundnu sveitasamfélagi er það á ábyrgð kvenna og barna að fara daglega út í skóg og afla eldiviðar, og eftir því sem skógar eyðast verður það bæði erfiðara og tímafrekara verk.

ÞSSÍ er þessa dagana að skoða áhugavert verkefni í samstarfi við Dani, Norðmenn og norræna Þróunarsjóðinn (NDF), sem beinist að kynbundnum áhrifum loftslags- og umhverfisbreytinga í Úganda. Meðal þess sem verkefnið mun beina athyglinni að er með hvaða hætti megi auðvelda orkuöflun til heimilisnota. Þar má nefna innleiðslu nýrra orkugjafa, t.d. sólarorku og notkun á orkusparandi ofnum við matseld. Með tiltölulega einfaldri og ódýrri tækni er t.d. hægt að þrefalda það magn af viðarkolum sem fæst úr timbri, sem mundi draga úr bæði vinnuálaginu á þá sem safna eldiviðnum og minnka álag á skógana sem viðurinn er sóttur í. Einnig verður hugað að sjálfbærni og reynt að stuðla að skógrækt samhliða skógarhöggi, og þannig beina eldiviðaröfluninni í hraðvaxta ræktaða skóga, og draga þannig úr ásókninni í hina náttúrulegu skóga landsins.

Ef allt gengur að óskum er ráðgert að samnorrænt verkefni sem miðar sérstaklega að því að draga úr neikvæðum kynbundnum áhrifum loftslagsbreytinga á daglegt líf í Úganda geti hafist síðar á þessu ári. Í fyrstu verður um tilraunaverkefni í smáum stíl að ræða, en ef vel gengur eru áform um að verkefnið nái til allra héraða landsins og jafnvel til annarra ríkja í Austur Afríku.

Biskup skoðar sprettu nýrrar frætegundar ásamt starfsmönnum verkefnisins og íbúum. Ljósmynd: Anna M. Ólafsdóttir.

"Það var þorpsbúum í Malaví mikil uppörvun að hitta biskup Íslands í byrjun mánaðar og skynja áhuga hans á kjörum þeirra. Fáir hafa látið sig varða afdrif fjölskyldna sem búa við örbirgð og náttúrhamfarir. Því var vel tekið á móti fulltrúum kirkju og hjálparstarfs hennar í Suður-Malaví. Söngur, dans og einlæg gleði skein úr svip fólks. Verk voru lögð til hliðar, allir vildu hitta gestina og segja þeim hversu mikið hefði breyst. Og ekki að undra." - Þannig hljóðar upphaf frásagnar á vef þjóðkirkjunnar en eins og Veftímaritið hefur sagt frá fór herra Karl Sigurbjörnsson biskup á dögunum til Malaví og kynnti sér starfsemi Íslendinga í landinu, bæði starf Hjálparstarfs kirkjunnar og Þróunarsamvinnustofnunar Íslands.

Sjá ennfremur frásögn af heimsókn biskups til Kenía á vef Sambands íslenskra kristniboðsfélaga.

Íslendingar setjast að í Mindelo á Grænhöfðaeyjum - sumarið 1980

Ferbúnir um borð í Bjarti í Hafnarfjörðhöfn skömmu áður en lagt er upp í Grænhöfðaför. Ljósmynd: Bragi Guðmundsson.

 

Þar var komið sögu að þrír Íslendingar eru ferðbúnir um borð í Bjarti í Hafnarfjarðarhöfn og eiga fyrir höndum siglingu suður til Grænhöfðaeyja. Það er sunnudagur 4. maí 1980 og Halldór Lárusson skipstjóri segir við blaðamann á Vísi: "Þetta er gamall bátur og það er gjarnan erfitt að koma þeim af stað, en þegar þeir eru komnir af stað, þá eru þeir góðir." Eins og síðar kemur í ljós reynist báturinn ekki standa undir hrósinu en á þessari stundu er skipstjórinn kátur og bætir við: "Mér líst ágætlega á þessa ferð alla, við erum með fjölskyldurnar með okkur og ég hef áður verið á veiðum á svipuðum slóðum." (Vísir, mánudaginn 5. maí­ 1980).

 

Á leiðinni til Grænhöfðaeyja kemur Bjartur við á Norðfirði og sækir veiðarfæri, eins er skipið tekið í slipp, botnhreinsað og yfirfarið. Viðdvölin eystra átti að vera tveir dagar sem urðu að tíu dögum því ýmiss konar bilanir komu í ljós. Auk Halldórs eru um borð sem ráðnir voru af Afstoðinni til að styðja við bakið á stjórnvöldum á Grænhöfðaeyjum í fiskimálum, þeir Árni Halldórsson vélstjóri og Magni Kristjánsson útgerðarstjóri en hann hafði verið aflasæll skipstjóri á Norðfirði. Einnig var um borð Sveinmóður Einarsson vélstjóri. Bjartur siglir fyrst áleiðis til Írlands, tekur olíu í Cork og heldur að því búnu suður til Grænhöfðaeyja úti fyrir vesturströnd Afríku - og kemur þangað 7. júní. Fjölskyldur Íslendinganna fljúga skömmu síðar frá Íslandi til móts við eiginmenn og feður og koma sér fyrir á framandi slóðum í hermannabröggum í borginni Mindelo.

 

Það næsta sem fréttist af Íslendingunum á Grænhöfðaeyjum er frásögn og vísukorn í "Fólk í fréttum" Morgunblaðsins í lok júní en þar segir að Guðbjartur Magnason hafi látið það verða sitt síðasta verk áður en hann hélt ásamt foreldrum sínum til Grænhöfðaeyja, að skora sigurmark Þróttara frá Neskaupstað í leik í 5. flokki Íslandsmótsins gegn Leikni frá Fáskrúðsfirði. Umræddur Guðbjratur er ungur sonur útgerðarstjórans Magna sem segir í samtali við blaðið að talsverður knattspyrnuáhugi sé á Grænhöfðaeyjum en íþróttin sé þó stunduð á nokkurn annan hátt en heima á Íslandi. "Knattspyrnuskór eru ekki algengir á eyjunum og menn spila því gjarnan berfættir í sandinum.." og svo flýtur með vísukorn sem hann sendi vinum eystra, svohljóðandi:

 

Fjölyrða mætti um fótbolta hér

fjörið og úthaldið makalaust er.

Samspil og kerfi þó sýnast mér fá

og síst til þess fallin að árangri ná.

Þjálfun þá vantar, en þrekið er nóg

og þannig mun einnig um hentuga skó.

 

Síðar um sumarið taka að berast af því fréttir að Bjartur standi ekki undiri væntingum. "Lélegt og illa búið" segir í fyrirsögn í Vísi 21. júlí og umsögnin höfð eftir vélstjóranum sem fylgdi skipinu suður á bóginn, Sveinmóði Einarssyni. "Mér virðist þetta skip vera mjög lélegt og illa búið í þessa ferð enda voru bilanir að koma fram svo til alla leiðina. Skipið er orðið sextán ára gamalt og ég held að búið sé að kreista út úr því það sem hægt er og lítið orðið eftir. Það var búið að vera í algjörri niðurníðslu í mörg ár og þó að reynt hafi verið að tjasla eitthvað upp á það áður en lagt var af stað, var það meria til að koma því frá landinu heldur en að það væri gert eitthvað varanlegt." Sveinmóur lýsir bilunum sem fram komu á Norðfirði og segir það síðan skoðun sína að "við megum stórskammast okkur fyrir að hafa sent þetta skip og það hefði verið meiri reisn að senda eitthvað betra sem treysta mætti." (Vísir 21. júlí).

 

Gunnar G. Schram er þá stjórnarmaður Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin og svarar þessari gagnrýni þannig að þetta hljóti að vera málum blandið því skipið hafi sérstaklega verið gert upp fyrir stórar fjárhæðir. "Gagnrýnin sem kom fram á skipið var miklu fremur sú, að það væri of stórt og of vel búið fremur en hitt, enda tel ég það hreina fjarstæðu að menn sem hafa verið með skipið í nokkrar vikur séu að gefa yfirlýsingar um hæfni þess. Aðstæður þarna suður frá eru allt aðrar en hér í norðurhöfum og ekki raunhæft að gera sömu kröfur til vélanna og við þær aðstæður sem hér eru."

 

Talsvert löngu síðar er í Fréttabréfi ÞSSÍ staðfest að Bjartur hafi reynst illa - og ýmislegt annað en báturinn gerði Íslendingunum erfitt fyrir. "Ýmsir erfiðleikar mættu íslensku skipstjórarmönnunum í þessari frumraun. Báturinn hentaði ekki alls kostar og bilaði mikið; leitað var að fiskitegundum sem sagnir gengu um að fyndust í miklu magni og veiða mætti í nót en reyndust tálsýn; vatnsöflun og viðgerðir í landi voru erfiðleikum háð á þessum tíma; húsnæðisvandræði og tungumálaerfiðleikar gerðu mönnum erfitt fyrir. Þrátt fyrir þetta var leitað fiskjar og gerðar togveiðitilraunir sem voru nýjung á eyjunum. Veidd var fiskitegundin sargo og gerðr tilraunir með að fljúga með aflann ferskan á erlendan markað. Gerðar voru yfirgripsmiklar sjávarhitamælingar. Innlend áhöfn fékk þjálfun í meðferð skips, veiðarfæra og fiskileitartækja." (Fréttabréf um þróunarmál, nr. 2. 2. árg. 1. tbl. mars 1986).

 

Björn Dagbjartsson síðar framkvæmdastjóri ÞSSÍ lýsir fyrstu árunum á svipaðan hátt í Fréttabréfi ÞSSÍ árið 2001 þegar hann segir: "Segja má að fyrstu tvö árin hafi einkennst af reynsluleysi með tilheyrandi erfiðleikum. Undirbúningi verkefnisins var einnig ábótavant og var árangur starfsins eftir því." (Fréttbréf ÞSSÍ 29. tbl. 16. árg. apríl 2001).

 

Í næstu "glefsu" verður fjallað frekar um fyrstu misseri Íslendinga á Grænhöfðaeyjum. -Gsal