Dæmi um áhuga almennings og sérstaklega ungs fólks á sjöunda áratugnum. Frétt Alþýðublaðsins 24. október 1968.

Lítill áhugi stjórnvalda en stórhuga almenningur

Stórhuga Íslendingar: Forsaga og upphaf íslenskrar þróunarsamvinnu, er heiti fræðigreinar eftir Kristínu Loftsdóttur prófessor við Háskóla Íslands, sem birtist fyrst í desember síðastliðnum í vefritinu Stjórnmál & stjórnsýsla.  Af lestri greinarinnar er ljóst að "stórhuga Íslendingar" í titlinum vísar til mikils áhuga almennings á þróunarsamvinnu en ekki stjórnvalda enda segir í niðurlagi greinarinnar:

"Áhugavert er að stjórnvöld virðast ekki hafa séð sínum hagsmunum best borgið með virkri þátttöku í þróunarsamvinnu, eins og kemur berlega fram í þeim lágu fjárframlögum sem reidd voru fram til stofnunarinnar Aðstoð Íslands við þróunarlöndin. Þrátt fyrir mikinn áhuga almennings virðist opinber þróunarsamvinna á fyrstu árunum hafa hvílt að mest leyti á herðum þeirra sem að stofnunni Aðstoð Íslands við þróunarlöndin stóðu og jafnframt virðist áhugi stjórnvalda á því að greiða götu þeirra, sem fyrstir hófu störf innan þróunarsamvinnu, vera lítill. Starf Ólafs Björnssonar virðist þannig að miklum hluta hafa helgast af því að glíma við stjórnvöld í þeim efnum og reyna að sýna fram á mikilvægi þess að efla stofnunina. Geta má sér þess til að í huga almennings hafi trúin á mikilvægi Íslands sem þjóðar á meðal þjóða verið mikilvæg sem og sú sýn að íslenska þjóðríkið ætti að sinna sínum skyldum á sama hátt og önnur vestræn ríki.

Umræða samofin þjóðernishyggju

Greinin hefst á umfjöllunin um mótun alþjóðlegrar þróunarsamvinnu úti í hinum stóra heimi og hugmyndafræðilegt forræði hennar. Í inngangii segir orðrétt: "Þar er fjallað sérstaklega um áhrif Matvæla- og Landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna (Food and Agriculture Organization - FAO). Rakið er svo stuttlega hvernig viðfangsefnið "þróunarlönd" birtist í íslensku samhengi og hvernig megi sjá áhrif frá alþjóðlegum straumum á umræðu og líf Íslendinga um fæðuöryggi úti í hinum stóra heimi og ábyrgð þjóðríkjanna í því samhengi, sem endurspeglast einnig í auknum þrýstingi á stjórnvöld að hefja þróunarsamvinnu. Að lokum er fjallað um nokkra þætti í fyrstu skrefum stofnunarinnar Aðstoð Íslands við þróunarlöndin sem sett var á fót 1971. Undirstrikað er hvernig umræða um þróunarsamvinnu er samofin íslenskri þjóðernishyggju og hvernig sú umræða er undir áhrifum frá alþjóðlegum stofnunum þar sem þau lönd, sem töldu sig þróuð, álitu það skyldu sína að koma hinum fátækari til bjargar. Heimildir greinarinnar byggja á textum frá skjalasöfnum og dagblöðum og má í því samhengi leggja áherslu á að henni er ekki ætlað að vera tæmandi úttekt á upphafi þróunarsam vinnu á Ísland heldur mun frekar að örva frekari áhuga á rannsóknum á þessu sviði."

Mikill þrýstingur frá almenningi

Síðar í ritgerðinni segir: "Mikill þrýstingur var frá almenningi á Íslandi á sjöunda áratugnum um að íslenska ríkið tæki að sér formlega þróunarsamvinnu í ætt við það sem tíðkaðist á hinum Norðurlöndunum. Fjársafnanir voru í gangi svo sem til stuðnings fórnarlömbum hungursneyðarinnar í Biafra og einnig var skorað á íslenska ríkið að samþykkja lög um þróunarsamvinnu. Þó má einnig greina í þessum umræðum áhyggjur af íslensku efnahagsástandi sem gekk í gegnum mikla erfiðleika á þessu tímabili. Samtökin Herferð gegn hungri voru framarlega í hópi þeirra sem töldu mikilvægt að ríkið tæki að sér hlutverk í þróunarsamvinnu en samtökin voru stofnuð fyrir atbeina Æskulýðssambands Íslands og íslensku FAO-nefndarinnar.

Hugmyndin um þróunarhjálp

Í útdrætti segir að hugmyndin um þróunarhjálp til handa fátækari hlutum heimsins hafi fengið hugmyndafræðilegt forræði um miðja 20. öld og þá sem leið til að skilja stöðu ólíkra hluta heimsins. "Þrátt fyrir að deilt hafi verið um leiðir eða útfærslu að þróun, var sú hugmynd, að sumar þjóðir væru vanþróaðar og fyrir bæri sem hefðu yfir að ráða tæknilegri sérfræðiþekkingu sem færa myndi samfélög frá einu stigi þróunar yfir á annað. Söfnun upplýsinga til að staðsetja samfélög á þróunarskala náði til smæstu þátta mannlegs samfélags og gaf hugmyndinni um þróunarlönd áþreifanlegt inntak," segir þar.

Fræðigrein Kristínar í heild 

Börn eru ekki þau einu sem malaría leggur að velli. Ljósm. gunnisal

Deilt um tölfræðigögn um dánartíðni af völdum malaríu:

Látast tvöfalt fleiri úr sjúkdómnum en áður var talið?

Dauðsföll af völdum malaríu eða mýrarköldu eru tvöfalt fleiri en áður var talið. Sjúkdómurinn leggur að velli 1,2 milljónir manna ári, ekki 655 þúsund, eins og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) hefur gefið upp. Nýju upplýsingarnar birtust í síðustu viku i læknaritinu The Lancet með vísan í rannsókn bandarískrar stofnunar, IHME (Institute for health metrics and evaluation). WHO segist standa við tölur sínar.

Skýringin á þessum mikla mun á dánartíðni af völdum malaríu felst í því að rannsóknir hafa einskorðast við börn, segir IHME.  Nú kemur á daginn að tugþúsundir fullorðinna sem látist hafa af mýraköldu hafa verið vantaldir vegna þess að almennt var álitið að sjúkdómurinn væri fyrst og fremst banvænn þegar börn veiktust. Þess vegna beindust rannsóknir á umfangi og mat á dánartíðni að börnum.

Læknisfræðin hefur kennt að þeir sem fá malaríu á barnsaldri myndi mótefni og deyi sjaldnast af völdum sjúkdómsins á fullorðinsaldri. "Það er einfaldlega rangt," segir Christopher Murray framkvæmdastjóri IHME í fréttaviðtölum.

Rannsóknir bandarískra fyrirtækisins leiða í ljós að rúmlega fjórir af hverjum tíu sem látast af malaríu eru fimm ára og eldri. Samkvæmt sögulegum gagnabanka IHME létust 995 þúsund manns af völdum sjúkdómsins árið 1980, 1.8 milljónir manna árið 2004 og 1.2 milljónir árið 2010. Góður fréttirnar eru því þær að dauðsföllum fækkar.

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin gefur lítið fyrir rannsókn IHME og kveðst standa við tölfræði sína. Að mati WHO er stór hluti upplýsinga sem birtast í Lancet-greininni byggðar á sögusögnum frá ættingjum en ekki á raunverulegum rannsóknargögnum.

Breska ríkisstjórnin fellur frá markmiðinu um 0.7%

Breska ríkisstjórnin hafði sett sér það takmark að framlög Breta til þróunarmála næmu 0.7% af þjóðartekjum. Jafnframt hafði ríkisstjórnin gefið fyrirheit um að lögbinda ákvæði þess efnis að framlög næðu þessari tilteknu prósentutölu í samræmi við rúmlega fjörutíu ára samþykkt Sameinuðu þjóðanna. Nú hefur stjórnin hins vegar fallið frá þessum skuldbindingum - og fær af þeim sökum að finna til tevatnsins, að sögn breskra fjölmiðla.

Andrew Mitchell ráðherra þróunarmála ver hins vegar ákvörðun stjórnarinnar að víkja frá markmiðinu með þeim rökum að almenningi muni þykja það skjóta skökku við á tímum efnahagsþrenginga að lögfesta slíkt ákvæði.

Nánar

List í þágu friðar 2012:

Samkeppni fyrir börn og unglinga

Hópur sérfræðinga frá Úganda er væntanlegur hingað til lands í næstu viku á vegum Alþjóðlega janfréttisskólans (GEST) við Háskóla Íslands. Um er að ræða sérfræðinga frá umhverfis- og velferðarráðuneyti Úganda og Makerere háskólanum í Kampala auk Mariu Nandago sem er verkefnisfulltrúi á umdæmisskrifstofu Þróunarsamvinnustofnunar Íslands í Kampala. Hópurinn kemur hingað til þátttöku í vinnustofu þar sem lögð verður lokahönd á undirbúning námskeiðs um kynbundin áhrif loftslagsbreytinga í Úganda. Fyrsta námskeiðið verður haldið í lok marsmánaðar.

Efnt verður til morgunverðarfundar tengslum við verkefnið föstudaginn 24. febrúar. Nánar í Veftímaritinu eftir viku. En takið daginn frá!

Frétt um verkefnið

-

 Short course on Gender and Climate Change for Uganda/ GEST 

Michelle Bachelet, framkvæmdastýra UN Women hvatti til aukinna skuldbindinga og aðgerða í þágu kvenna og jafnréttis kynjanna, nú þegar pólitískt og efnahagslegt uppnám ógnar árangri sem náðst hefur. Bachelet lét þessi orð falla á blaðamannafundi sem efnt var til af því tilefni að nú er ár liðið frá því UN Women hóf störf. Bachelet fór yfir aðgerðaáætlun stofnunarinnar nú þegar samdráttur, niðurskurður og pólitískar breytingar hafa áhrif á lif kvenna um allan heim.

Nánar   

Smellið á örina til að sjá myndbrotin sem Molly er að taka upp.

Molly er tólf ára stúlka sem býr í Mathare fátækrahverfinu í Næróbí, Kenía. Síðastliðið vor gaf Matvælaaðstoð Sameinuðu þjóðanna henni kvikmyndatökuvél og báðu hana að taka myndir af daglegu lífi sínu. Þrjú stutt myndbrot, fáeinar mínútur hvert, hafa nú birst á YouTube og börn víða um heim fá í gegnum þennan miðil að fylgjast með lífi fátækrar stúlku í Afríku.

Hægt er að gerast áskrifandi að vefnum hennar og fá senda tilkynningu þegar nýtt myndband berst næst. Það á að gerast 20. febrúar.

Veftímaritið hefur farið þess á leit við frjáls félagasamtök í alþjóðlegu hjálparstarfi að gera stuttlega grein fyrir starfsemi sinni og viðfangsefnum á þessu ári. Hér segja Kríurnar frá starfi sínu:

Stuðningur við HIV-smitaðar mæður í Namibíu

Stjórn Kríanna ásamt Vicky Bam.

Á haustdögum 2009 stofnuðu þrjár vinkonur með áhuga á þróunar- og jafnréttismálum Kríurnar - þróunarsamtök í þágu kvenna í Afríku; þróunarfræðingurinn Halldóra Traustadóttir, Sólborg Pétursdóttir verkefnisstjóri hjá RKÍ og Unnur Eysteinsdóttir spænskukennari og fyrrum stjórnarkona UNIFEM á Íslandi (nú UN Women). Tilurð samtakanna var sterk löngun til þess að koma beint að og vera þátttakandi í þróunarsamvinnu og að beina sjónum að konum í Afríku.

Halldóra starfaði fyrir ÞSSÍ í Namibíu á árunum 2005-2006 og komst þá í kynni við unga konu, Vicky Bam, sem sótti um styrk hjá stofnuninni vegna nýstofnaðra samtaka sinna: Mother to Mother Support Group. Um var að ræða fræðslu- og stuðningsnet fyrir HIV-smitaðar mæður, en Vicky var sjálf HIV-smituð og átti nokkuð merkilega og átakanlega sögu að baki. Við stofnun Kríanna var strax haft samband við Vicky og samstarfi var komið á fót milli samtaka hennar og Kríanna. Ákveðið var að aðstoða Vicky með fjárframlögum við uppbyggingu á starfi samtakanna sem felst aðallega í því að fræða tilvonandi og nýbakaðar HIV-smitaðar mæður.

Þegar Kríurnar fréttu stuttu síðar að Vicky yrði stödd í Danmörku í mars 2010 í boði danskra alnæmissamtaka, ákváðu Kríurnar að vinna að því að fá hana einnig til Íslands til að tala á opnum fundi um reynslu sína og tilurð Mother to Mother Support Group. Fengu Kríurnar UNIFEM á Íslandi í lið með sér og lagði UNIFEM til húsnæði fyrir fundinn ásamt því að styrkja Kríurnar fjárhagslega vegna komu Vicky. Menntamálaráðuneytið studdi einnig verkefnið.

Opinn fundur með Vicky Bam var haldinn 21. mars 2010 og var vel sóttur. Auk þess var viðtal við hana í Fréttablaðinu og nemendur í Menntaskólanum í Kópavogi, sem fengu veður af heimsókn Vicky, tóku við hana viðtal vegna verkefnis sem þau unnu um Namibíu í skólanum.

Til fjáröflunar gáfu Kríurnar út þrjár gerðir gjafakorta sem myndlistarmaðurinn Jesús Loayza hannaði. Þangað til nú hafa Kríurnar selt um 250 gjafakort og hægt og sígandi hefur safnast inn á fjáröflunarreikning. Afraksturinn verður síðan afhentur samstarfsaðilanum á þessu ári.

Eftir brottför Vicky Bam frá Íslandi datt botninn að hluta til úr starfinu þar sem Kríurnar urðu fyrir því óláni að leggja þurfti úr fyrir nýjum flugmiða fyrir Vicky þar sem gos hófst á Fimmvörðuhálsi og flugumferð frá Íslandi stöðvaðist í margar klukkustundir. Vicky missti því af tengiflugi sínu til Namibíu.

Eftir að stjórn Kríanna ákvað að taka þetta "tjón" á sig persónulega, var aftur blásið til sóknar. Í lok ársins 2011 var gerður styrktarsamningur við íslenska hönnunarfyrirtækið Shadow Creatures. Af hverri seldri flík rennur ákveðin upphæð til Kríanna - og endanlega til HIV-smituðu mæðranna í Namibíu. Þær þurfa ekki einungis að takast á við alvarlegan líkamlegan sjúkdóm heldur einnig á þeim fordómum og þöggun sem smitinu fylgja. Sjálf stóð Vicky fram fyrir alþjóð á alþjóðlegum baráttudegi kvenna árið 2004 og tilkynnti um smit sitt. Var hún þá önnur konan þar í landi sem viðurkennt hafði opinberlega að vera HIV-smituð, í landi þar sem allt að fjórðungur þjóðarinnar er smitaður af þessu skæða sjúkdómi.

Nánar á kriurnar.is  

Fyrsta tvíhliða þróunarsamvinnuverkefnið: Íslenskur skipstjóri kennir í Kenía

"Íslenskur skipstjóri kennir Kenyamönnum" er fyrirsögn í Morgunblaðinu 3. ágúst 1978 og hefst á þessum orðum: "Baldvin Gíslason skipstjóri fór í gærmorgun til Kenya, en næstu vikur mun hann kynna sér aðstæður þar í sambandi við fiskveiðar og undirbúa fer sína þangað í haust. Þangað mun hann fara til árs dvalar á vegum Aðstoðar Íslands við þróunarríkin. Mun Baldvin aðstoða Kenyamenn við uppbyggingu fiskveiða við stendur Kenya og verður hann skipstjóri á 120 tonna stálbát. Á bátnum verða stundaðar veiðitilraunir, könnun á fisktegundum og kennsla, en fram til þessa hafa Kenyamenn aðallega stundað fiskveiðar í vötnum landsins, svo sem Viktoríuvatni."

Skemmtilegt vit í aðstoðinni

Baldvin Gíslason var fyrsti starfsmaður íslenskrar þróunarsamvinnu í fullu starfi og fyrsti tvíhliða samningur Íslands við þróunarríki, við Kenía, fólst í því að Íslendingar greiddu Baldvini laun og kostuðu dvöl hans syðra í eitt ár, í borginni Mombasa, ásamt því að leggja til veiðarfæri og annan búnað. Baldvin flutti ásamt fjölskyldu sinni til Kenía, en eiginkona hans, Helena Sigtryggsdóttir, starfaði m.a. sem sjálfboðaliði í blindraskólum og með þeim voru tvö elstu börnin á grunnskólaaldri, Gísli Rúnar og Helena Líndal sem gengu í einkaskóla í Mombasa.

Eina árið umsamda varð hins vegar að fjórum árum og þegar Baldvin sneri heim með fjölskylduna í júlílok 1982 var hann spurður að því hvort aðstoðin hefði komið að gagni: "Já, mér fannst mjög skemmtilegt vit í henni, þótt í smáum stíl væri. Þeir sem ég kenndi fóru með sína þekkingu á aðra staði og þannig breiðist þetta út." (Helgarpósturinn 23. janúar 1983).

Baldvin Gíslason er fæddur á Akureyri 1943. Hann lauk vélastjóranámi 1963 og prófi frá Stýrimannaskólanum 1965. Hann fór á togara frá Akureyri og síðar var hann stýrimaður og skipstjóri í Vestmannaeyjum og framkvæmdastjóri fyrir eignir Eiríks "ríka".  Árið 1975 hóf hann störf fyrir FAO, Matvælastofnun Sameinuðu þjóðanna, og var fyrst sendur til norðurhluta Jemen með höfuðaðsetur í borginni Hodeidah við Rauðahafið.  Þar var hann um tveggja ára skeið en veiktist heiftarlega af lifarbólgu. "Ég varð það veikur að við urðum að fara úr Jemen í betra loftslag til að ég jafnaði mig. Kenía var það land sem Sameinuðu þjóðirnar mæltu með," sagði Baldvin löngu síðar í viðtali við Morgunblaðið (Mbl. 21. desember 2008).

Veggklukkan eina tækið sem virkaði!

Baldvin lýsir aðstæðum í Kenía þegar hann kemur þangað með þessum orðum: "Ég fór út í byrjun ágúst ´78 og skoðaði ströndina og bátinn, sem þá var ansi slæmu ástandi enda ekki verið á sjó í þrjú ár. Það var til dæmis nánast ekkert sem starfaði af tækjunum í brúnni, nema veggklukkan. Ég kom síðan aftur heim og undirbjó veruna suðurfrá, setti upp tvo troll, úr efni frá Hampiðjunni, báturinn átti að vera tilbúinn um mánaðamótin október-nóvember. Þegar út var komið bað ég strax um ný tæki í bátinn, sem rekinn er af Kenya stjórn, en þar steytti ég brátt á því stóra skeri sem ríkisbáknið er þar í landi. Dýptarmælirinn kom í apríl ´81, talstöðin kom í janúar á þessu ári og radarinn er ekki kominn enn." (Morgunblaðið, 12. september 1982).

Ingi Þorsteinsson viðskiptafræðingur skrifar grein í Vísi árið 1979 um störf Baldvins í Kenía undir heitinu "Íslensk tæknihjálp í Kenya gefst vel" og lýsir þar SHAKWEE, bátnum sem stjórnvöld í Kenía létu af hendi fyrir rannsóknir og veiðar en nafn bátsins merkir sjófugl. Hann var smíður í Mombasa fyrir fiskirannsóknardeildina þar sem rannsóknarskip.  Báturinn var í algerri niðurníðslu og langan tíma tók að gera hann sjófæran. "Á meðan beðið var eftir varahlutum, þá notaði Baldvin tímann til námskeiðahalds fyrir áhöfnina í vélaviðgerðum og netaviðgerðum," segir Ingi í greininni. Og bætir við: "Eftir að "SHAKWEE" komst loksins á flot mjög vanbúinn öllum nútíma tækjum í brúnni, hefur árangur af starfi Baldvins farið að koma í ljós. Þegar Baldvin var inntur eftir hverju hann þakkaði góðan árangur sem náðst hefði í veiðiferðum bátsins, svaraði hann því til að pesónulega hefði hann aldrei ætlað að gera nein kraftaverk í sambandi við fiskveiðar í Kenya, heldur að veiðarfærin og meðferð þeirra gerðu kraftaverkin."

Stýrimannaskóli í stofunni heima

Sjálfur lýsir Baldvin verkefninu með þessum orðum í Morgunblaðinu árið 2008: "Ég starfrækti eins konar stýrimannaskóla heima í stofu, þar kenndi ég einfalda siglingafræði. Trollviðgerðir og uppsetning fór fram í garðinum við húsið okkar og skipshöfnin varð okkur náin. ... Dvölin í Kenía er einn eftirminnilegasti tími ævi minnar, oft erfið en samt vel þess virði."

Í öðru viðtali fer Baldvin líka fögrum orðum um kynni sín af heimamönnum. "Fólkið í Kenya er mjög gott og allir áhafnarmiðlimi urðu heimilisvinir okkar... Það er dýrmæt reynsla að hafa búið á slíkum stað og kynnst þessu fólki sem um svo margt er ólíkt okkur, og getað orðið því að liði. (Morgunblaðið 12. september 1982).