Í október verður hálfrar aldar afmæli Norrænu Afríkustofnunarinnar minnst með hátíðadagskrá í Reykjavík. Afríkumyndir: gunnisal.

Norræna Afríkustofnunin 50 ára á árinu:

Norrænir Afríkudagar á Íslandi í október

Draga fjölmiðlar á vesturlöndum upp raunsanna mynd af ríkjunum í suðri?

Þróunarfræðastofnunin breska, The Institute of Development Studies (IDS), hefur birt myndband þar sem tekin er til umræðu sú mynd sem vestrænir fjölmiðlar draga upp af suðrinu, þróunarríkjunum. Í þessu tíu mínútna myndbandi eru viðtöl við fræðimenn sem eru býsna sammála um það að fjölmiðlar hafi brugðist því hlutverki að bregða upp raunsærri mynd af samfélögum í suðrinu. Fjölmiðlar fjalli um það neikvæða fremur en hið jákvæða, fyrirsagnir einkennist af hugtökum eins og spillingu, hungursneyð og hörmungum.

Famine, War and Corruption: The British Media's Portrayal of the Global South/ IDS

Development needs discussions that embrace both the good and the bad, eftir Jonathan Glennie/ The Guardian

Álitamál í þróunarsamvinnu og hjálparstarfi verða í brennidepli á námskeiði EHI í mars. Skráning er hafin. Ljósmynd frá Sómalíu: IRIN.

Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands

Námskeið um álitamál í þróunar-samvinnu og hjálparstarfi á vettvangi

Dönsk stjórnvöld hafa tilkynnt að þróunarsamvinnu við tvö Afríkuríki, Benin og Sambíu, fari senn að ljúka en sendiráðum Dana í þessum löndum verður lokað árið 2014. Danska utanríkisráðuneytið hefur jafnframt tilkynnt að umdæmisskrifstofur verði opnaðar í tveimur nýjum samstarfslöndum, Líbíu og Myanmar. Stjórnvöld tilkynntu fyrir nokkru að framlög Dana til Myanmar verði 100 milljónir danskra króna á þessu ári en í Líbíu er ætlunin að styðja við lýðræðisferlið, umræðuna um mannréttindi og samstarf við einkageirann.

Nánar

Í upphafi skal endinn skoða - um árangurstjórnun í þróunarstarfi

  - eftir Ágústu Gísladóttur umdæmisstjóra Þróunarsamvinnustofnunar Íslands í Mósambík

Til hvers vorum við að gera 39 vatnsból í Namibíu? Varð breyting til batnaðar á lífskjörum fólksins í sveitinni, eða svonefndum haghöfum?, spyr Ágústa meðal annars í grein sinni.

Við, sem störfum við alþjóðlegri þróunarsamvinnu, fáum oft spurningar um árangurinn, hvort við séum að standa okkur í stykkinu? Við bendum þá gjarnan á afurðir verkefna (hér samheiti fyrir allskonar þróunarinngrip) s.s. fjölda vatnsbóla, fjölda útskrifaðra nemenda úr fullorðinsfræðslu, spítala eða skóla sem við höfum reist og svo mætti lengi telja. Fyrrgreind upptalning gefur vissulega ákveðnar vísbendingar, en til að meta árangurinn er nauðsynlegt að skoða heildarmyndina. Við þurfum nefnilega að spyrja okkur hvort markmiðum verkefna hafi verið náð. Til hvers vorum við að gera 39 vatnsból í Namibíu? Varð breyting til batnaðar á lífskjörum fólksins í sveitinni, eða svonefndum haghöfum? Síðast en ekki síst, hvernig getum við mælt árangurinn þegar hann er ekki bara bundinn við skírteini, stál eða steinsteypu? Oft hægt að sækja upplýsingar í gagnagrunna heimamanna, því flestar samstarfsþjóðir okkar halda utan um lykiltölur um hag þegnanna, en sumt er varla hægt að mæla s.s. valdeflingu og þekkingu. Árangur af vatnsveituverkefninu í Namibíu er nokkuð auðmælanlegur og felst í bættu aðgengi íbúanna að drykkjahæfu vatni (og þá væntanlega bættri heilsu).

Krafan um árangur er ekki ný af nálinni, en orðræðan hefur breyst. Þó að aðferðir í þróunarsamvinnu hafi tekið breytingum á undanförnum árum þá eiga öll þróunarinngrip/verkefni sitt upphaf og endi, og skyldu setja sér skýr og mælanleg markmið. Nú um stundir er aukin áhersla lögð á vandaðan undirbúning verkefna og að orsakasamhengi hlutanna sé á hreinu, í samræmi við árangurstjórnunarfræðin.

Árangursstjórnun krefst þess að í upphafi skuli endinn skoða. Þannig er ekki ásættanlegt að sníða verkefni eftir því hvaða aðföng eru í boði (sérfræðiþekking, tæki eða tól). Þegar verkefnið er sett upp þá krefst árangursstjórnun þess að við byrjum "aftast".

1. Hvers vegna viljum við ráðast í þetta verkefni? -> Áhrif
2. Hverju á verkefnið að áorka? -> Útkoma      
3. Hvað á að koma út úr verkefninu ?-> Afurðir
4. Hvað er nauðsynlegt að gera? ->   Aðgerðir
5. Hvað þarf til? -> Aðföng

Samkvæmt alþjóðlegum viðmiðunum skulu markmið þróunarverkefna vera nátengd þróunarmarkmiðum viðkomandi lands, sem tilgreind eru í áætlunum gegn útrýmingu fátæktar og þúsaldarmarkmiðunum. Í lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands, er skilgreint meginmarkmið með þeirri þróunarsamvinnu að styðja við viðleitni stjórn­valda í þróunarlöndum til að útrýma fátækt og hungri, stuðla að efnahags- og félagslegri þróun, þ.m.t. mannréttindum, menntun, bættu heilbrigði, jafnrétti kynjanna, sjálfbærri þróun og sjálfbærri nýtingu auðlinda.

Árangur þróunarstarfs/inngrips okkar ætti því að þýða minnkuð fátækt eða bætt lífskjör almennings í þróunarlöndunum. Hinsvegar er árangur einstakra verkefna sjaldnast svo ótvíræður, við þurfum að skoða árangurinn nánar og á mismunandi stigum verkefnaferilsins. Oft er innviðum verkefna lýst með línulegum tímatengdum ferli svokallaðri árangurskeðju.

Aðföng -> Aðgerðir -> Afurðir -> Útkoma (sértækt markmið) -> Áhrif (þróunarmarkmið)

Í þessu samhengi kemur árangur verkefnis fram sem afurðir, útkoma og áhrif. Ein leið til að mæla árangur er að skoða tengslin á milli aðfanga, afurða og útkomu, þ.e. milli hagkvæmni, skilvirkni og markvirkni. Þrátt fyrir að árangurskeðjan sýni tímatengt, línulegt orsakasamband hinn ýmsu þátta, þá er sú ekki alltaf raunin. Eins og með önnur líkön þá er hér á ferðinni einföldun á flóknum veruleika þar sem margir óútreiknanlegir og ófyrisjáanlegir þætti geta haft áhrif á árangurinn, sérstaklega þó útkomu og áhrif. Afurðir verða til innan ákveðins tíma- og fjárhagsramma, undir stjórn viðkomandi verkefnisstjórnar, og því er tiltölulega einfalt að fylgjast með þeim árangri.

Víst er að vel skilgreind og mælanleg markmið ásamt viðeigandi mælikvörðum, eru nauðsynleg að stjórnendur verkefna einbeiti sér að því sem mestu máli skiptir, fyrirhuguðum jákvæðum áhrifum inngripsins/verkefnisins á markhópinn og hagaðilana.

Mapútó, 19. janúar 2012

Fyrsta tvíhliða verkefni íslenskrar þróunarsamvinnu við Grænhöfðaeyjar

Viðtal Morgunblaðsins við sendiherra Grænhöfðaeyja.

Fyrsta sjálfstæða verkefni Íslendinga í tvíhliða þróunarsamvinnu var við Grænhöfðaeyjar og hófst á starfstíma Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin. Skrifað var undir formlegt samkomulag um þróunarsamvinnu milli landanna árið 1981 en það hófst raunar árinu áður með komu skipsins M.S. Bjarts til eyjanna. Aðdragandinn er til muna lengri en upphaf samstarfsins má rekja til komu sendinefndar frá eyjunum hingað til lands sumarið 1977 undir forystu sjávarútvegsráðherra eyjanna. Stjórnmálasamband var tekið upp milli Íslands og Grænhöfðaeyja sumarið 1977 en þá voru tvö ár liðin frá því eyjarnar hlutu sjálfstæði. Í fréttabréfi Aðstoðarinnar í desember 1978 segir um komu sendinefndarinnar:

Íslenskur skipstjóri sendur utan 

"Sendinefnd þessi kom hingað í því skyni að ræða við íslenska ráðamenn um hugsanlega aðstoð Íslendinga við Cape Verde á sviði fiskveiða. Niðurstöður þessara viðræðna urðu þær að Aðstoð Íslands við þróunarlöndin í samráði við Utanríkisráðuneytið sendi Baldvin Gíslason skipstjóra til Cape Verdeeyja og fór hann þangað 23. nóvember 1977 og dvaldist þar til 15. desember sama ár. Kannaði Baldvin þar ýmsa möguleika á að aðstoða Cape Verdemenn í fiskveiðum. Eftir að Baldvin kom heim gerði hann mjög fróðlega skýrslu um eyjarnar og stöðu fiskveiða þar. Einnig lagði hann fram nokkrar tillögur um á hvern hátt Íslendingar gætu veitt aðstoð sem þeir réðu við. Þessar hugmyndir Baldvins voru síðan kynntar hér heima og einnig sendar Cape Verdemönnum."

Og sagan er rekin áfram í Fréttabréfinu árið 1978:

"Næst gerðist það að 3 fulltrúar Cape Verdestjórnar komu hingað til lands í kynnisferð dagana 17.-30. apríl s.l. Þessir fulltrúar voru Corsino Fortes sendiherra Cape Verde í Lissabon, Humberto Bettencourt fiskimálastjóri eyjanna og Sergio de Oliveira skipstjóri. Meðan á dvöl þremenningana stóð skoðuðu þeir fiskvinnslufyrirtæki bæði í Reykjavík, Grindavík og Vestmannaeyjum, fiskiskip, skipasmíðastöðvar og niðursuðuverksmiðjur fyrir utan fyrirtæki eins og Kassagerð Reykjavíkur, Hampiðjuna og Stýrimannaskólann í Reykjavík. Þá ræddu gestirnir við ýmsa ráðamenn og embættismenn.

                Í júlí s.l. kom svo bréf frá stjórn Cape Verde þar sem hún óskar eftir tækniaðstoð í fiskveiðum og var beiðni þessi byggð á tillögum Baldvins Gíslasonar. Þar var m.a. gert ráð fyrir að senda íslenskt fiskiskip með sérfróðum mönnum til að hefja tilraunaveiðar við Cape Verdeeyjar. Óskaði CapeVerdestjórn eftir því að þessi aðstoð hæfist á árinu 1979."

Hugmyndin komin frá forsetanum

Birgir Hermannsson hjá Fiskifélagi Íslands segir í viðtali í Morgunblaðinu í nóvember 1979 að hugmyndin að því að fá Íslendinga til aðstoðar við uppbyggingu á sjávarútvegi á Grænhöfðaeyjum komi beint frá Aristides Pereira forseta Grænhöfðaeyja. Hann hafi gegnum sendiherrann í Lissabon komið með beiðni um að tekið yrði upp stjórnmálasamband milli ríkjanna og ennfremur beiðni um að Íslendingar veittu aðstoð við að þróa fiskveiðar þeirra. Corsino Fortes sendiherra kom öðru sinni til Íslands sumarið 1979 til að afhenda trúnaðarbréf sitt sem sendiherra. Þegar Einar Benediktsson sendiherra fór sömu erinda til Grænhöfðaeyja til að afhenda erindisbréf sitt var farið þess á leit við Birgi að verða honum samferða en auk þess slóst með í förina Árni Benediktsson frá SÍS, forstjóri fyrirtækis sem var ráðgefandi fyrir öll Sambandsfrystihúsin "og því réttur maður til að sjá hvernig hægt er að hjálpa á því sviði," eins og segir í Morgunblaðsgreininni.

Birgir var þessum málum líka kunnugur því hann hafði verið í átta ár við þjálfun og kennslu í Malasíu og Jamaíku á vegum FAO og hafði einnig starfað á rannsóknarskipum þeirra.

Ein ástæða þess að Grænhöfðamenn vilja heldur þiggja aðstoð Íslendinga en annarra þjóða er sú að þeir vilja halda stórveldunum frá sér, er haft eftir Birgi, en hann segir jafnframt að þeir séu jafnframt "fullir aðdáunar á okkur fyrir þá framstaksemi og hugmyndaauðgi sem þeim finnst við sýna við fiskveiðar, vinnslu og markaðsöflun."

Birgir rökstyður í greinnini ástæður þess að hann er því fylgjandi að Íslendingar hefi þróunarsamvinnu á Grænhöfðaeyjum. "Já, mér finnst alveg sjálfsagt að leggja lið. Þarna er um að ræða sérgrein og aðstoð frá okkur liggur því beint við.... Önnur rök eru þau að Portúgalar hafa þarna hagsmuna að gæta sem fyrrri nýlenduþjóð og fylgjast vell með. Þeir mundu því sennilega fáanlegir til að kaupa meira af salfiski frá okkur, án þess að þröngva okkur til að kaupa af þeim fleiri togara, ef slík hjálp kæmi frá okkur til Capó Verde. Auk þess sem við gætum hugsanlega fengið með góðum kjörum lánsfé frá erlendum bankastofnunum, sem vinna að aðstoð við þróunarlöndin. Við þetta má bæta að við höfum orðið okkur til skammar á undanförnum árum hvað þróunarhjálp snertir, sem kunnugt er.... Eftir að hafa skipst á sendinefndum og gefið í skyn að við séum reiðubúnir að hjálpa, ... sé ég raunar ekki að við getum dregið okkur í hlé. Íbúar Grænhöfðaeyja hafa setið af sér tækifæri til að leita hjálpar annars staðar, að þeir þeir hafa mænt á okkur. Ég sé ekki hvernig við getum brugðist núna."

Þrenns konar aðstoð

Árni Benediktsson var í viðtali í Vísi eftir ferðalagið til Grænhöfðaeyja sumarið 1979. "Þetta er fyrsta þjóðin, sem beinlínis biður okkur um aðstoð á þennan hátt, og okkur sem fórum til Cap Verde, yrði ekki sársaukalaust, ef á daginn kæmi, að þetta traust hefði ekki átt rétt á sér." Hann sá aðstoðina fyrir sér með þrennum hætti: "Í fyrsta lagi að senda fiskiskip með 3ja manna áhöfn með veiðarfærum til hringnóta- og togveiða og humargildrur. Þessi bátur verði síðan skilinn eftir, ef veiðarnar heppnast. Í öðru lagi verði ráðnar stúlkur frá Cap Verde í fiskiðnað hérna til að komast í snertingu við sem flesta þætti fiskvinnslu, og í þriðja lagi ráði sölusamtök sjávarútvegsins til sín menn í starfsþjálfun í sölumennsku og gæðaeftirliti, sem sé langt á eftir tímanum í Cap Verde." (Vísir, 15. október 1979, bls. 12.)

Fjárskortur

Augljóst er að Árni hefur áhyggjur af því að fjármunir til þróunarsamvinnu við Grænhöfðaeyjar fáist ekki en hugmyndir eru um að stuðningurinn feli í sér 160 milljóna króna framlag árið 1980. Ólafur Björnsson prófessor og stjórnarformaður Aðstoðarinnar staðfestir í Helgarpóstinum í nóvember 1979 að áhyggjur Árna er ekki ástæðulausar. "Stærsta nýja verkefni okkar er aðstoð við fiskveiðar við Cape Verdeeyjar, en það hefur ekki verið tekið inn í fjárlagafrumvarpið ennþá. Við teljum æskilegt, að þar verði okkur ekki settur stóllinn fyrir dyrnar. Stjórnvöld á Cap Verde gera sér miklar vonir um þetta verkefni, þótt við höfum frá upphafi gert þann fyrirvara, að aðstoð verði aðeins veitt að við fáum fé á fjárlögum. Þá má kannski segja að það sé afsakanlegt, að þingið samþykki ekki tillögur þar sem ekki liggja fyrir nákvæmar áætlanir. En hér eru fyrir hendi nákvæmar áætlanir, og það stendur algjörlega á fjárveitingavaldinu," segir Ólafur Björnsson.

Björn Þorsteinson "lausráðinn starfsmaður Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin" eins og hann er kynntur í sömu Helgarpóstsgrein segir. "... við höfum ekkert fengið til þessa verkefnis ennþá, og ég fæ ekki séð annað en heiðarlegast væri að senda yfirvöldum Cap Verde bréf, þar sem þeim yrði vinsamlegast skýrt frá því að, að því miður geti ekkert orðið af þessu."

Framhald í næstu viku. -Gsal