|
|
|
|
|
4. árg. 143. tbl. |
21. desember 2011 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 | | Framsókn í sjósókn - breytingar í vændum í strandveiðum í Mósambík. Ljósmynd: gunnisal |
Breytingar boðaðar í hefbundum fiskveiðum í Mósambík:
Krafa um meiri gæði og vélknúna báta
Strandveiðar eða hefðbundnar fiskveiðar eru ein af undirstöðu atvinnugreinum í Mósambík. Veiðarnar eru stundaðar eftir endilangri strandlengjunni sem spannar hvorki meira né minna en 2800 kílómetra. Um 90 þúsund fiskimenn stunda sjósókn og skráðir bátar eru um 39 þúsund, þorri þeirra smábátar, mest kanóar. Vélknúnir bátar eru aðeins um 3% flotans. Þar sem tveir af hverjum þremur íbúum Mósambík búa í innan við 150 kílómetra fjarlægð frá strönd er sjávarútvegurinn - fyrst og fremst strandveiðarnar - bæði mikilvæg atvinnugrein og mikilvæg uppspretta fæðu en nánast allt sem veitt er af strandveiðimönnum fer til innanlandsneyslu. Sjávarútvegurinn - veiðar, vinnsla og sala - er tekjulind beint og óbeint fyrir hundruð þúsunda íbúa sem búa meðfram þessari gríðarlöngu strandlengju.
Spurn eftir fiski, bæði innanlands og utan, hefur aukið þrýsting á strandveiðimenn að auka bæði veiðar og gæði sjávarfangsins og Tomé N. Capece, einn af yfirmönnum þeirrar ríkisstofnuar sem fer með málaefni strandveiðimanna (IDPPE), segir í samtali við Veftímaritið að nú sé talsverð áhersla lögð á að fjölga vélknúnum bátum þannig að unnt sé að sækja lengra út á hafið. Einnig eru gæðamál ofarlega á lista enda aukast kröfur neytenda um gæði sífellt. Hvoru tveggja sætir tíðindum í atvinnugrein sem hefur um langalengi verið litlum breytingum háð.
 | |
Tomé N. Capece |
"Okkar hlutverk sem ríkisstjórnar er ekki að kaupa stærri báta heldur að kynna tækninýjungar og vekja áhuga fjárfesta á kostum þess að setja fé í strandveiðarnar," segir Tomé. En það er ekki nóg að koma vélbátum á sjó: með því að sækja á fjarlægari mið þarf að huga að frystingu aflans til að halda gæðum og það kallar á ís sem aftur kallar á orku og þar fram eftir götunum. Eins eru vegir til þorpa við stöndina margir hverjir slæmir og nauðsynlegt að bæta samgöngur til að auðvelda flutning á ferskum afla til markaða.
Íslendingar vinna með stjórnvöldum í Mósambík ásamt Norðmönnum að eflingu sjávarútvegs og hluti af því verkefni er skilyrtur stuðningur við grasrótina, fátæk fiskimannasamfélög viðs vegar við ströndina. Tomé segir að sá stuðningur hafi á þessu ári verið veittur til þúsunda íbúa í fiskimannaþorpum og bæjum, m.a. í formi námskeiða um gæðamál og vinnslu, tæknilega þætti og eflingu stjórnsýslunnar sem fer með fiskimál í samfélögunum, svo nokkuð sé nefnd. Tomé nefnir einnig að hluti af því þróunarfé sem fari til fiskveiða hafi verið notaður til að efla veiðar í stöðuvötnum og til samfélaga við vötn víðs vegar í landinu sem hafi sannarlega verið afskipt fram til þessa.
Stuðningur norsk-íslenska verkefnisins er hluti af þeirri viðleitni að draga úr fátækt og tryggja fæðuöryggi í samræmi við stefnu stjórnvalda, m.a. varðandi fiskveiðistjórnun. Stjórnvöld hafa að sögn Tomé uppi áætlanir um stórauknar fiskveiðar strandveiðimanna og aukin verðmæti sjávarfangs þar sem gæðin eru í öndvegi. Að mati FAO - Alþjóðamatvælastofnunarinnar - gætu veiðarnar tvöfaldast á næstu fimmtán árum, fari úr rúmlega 80 þúsund tonnum í 170 þúsund árið 2025.
Verkefnið nær ekki aðeins til strandveiða heldur alls sjávarútvegs í Mósambík. Meðal þess sem gert hefur verið í verkefinu á síðustu mánuðum má nefna mat og ráðgjöf varðandi veiðar á djúpsjávarrækju, tilraunaveiðar á krabba og humar í gildrur, ráðgjöf við uppsetningu og framkvæmd fiskveiðieftirlits og landhelgisgæslu, en fyrir tilstuðlan verkefnisins hafa stjórnvöld haft tímabundið landhelgisgæsluskip, Kuswag, sem hefur farið fjölmargar eftirlitsferðir á árinu og farið hefur verið um borð í fjölmörg veiðiskip. Á dögunum bættist annað landhelgisskip í flotann, Antillas Reefer, en það skip var á sínum tíma, 2008, gert upptækt fyrir ólöglegar en hefur verið endurbyggt fyrir nýja hlutverkið. Ólöglegar veiðar og rányrkja í fiskveiðilögsögu Mósambík eru mikið vandamál og tekjutapið metið á 64 milljónir Bandaríkjadala á ári. -Gsal, Mapútó |
 | |
Fjárþörf vegna neyðaraðstoðar er mest í Sómalíu. Ljósmynd: IRIN |
Ákall frá Sameinuðu þjóðunum um 7.7 milljarða dala á næsta ári:
Rúmlega 50 milljónir manna í sextán ríkjum þurfa neyðaraðstoð
Sameinuðu þjóðirnar hafa óskað eftir 7.7 milljörðum dala til neyðaraðstoðar á næsta ári í þágu 51 milljónar manna sem búa í sextán þjóðríkjum. Ellefu af þeim eru í Afríku. Þjóðirnar eru m.a. Miðafríkulýðveldið, Chad, Austur-Kongó, Djíbútí, Haítí, Fílabeinsströndin, Kenía, Níger, Palestína, Filippseyjar, Sómalía, Suður-Súdan, Jemen og Simbabve.
Sameinuðu þjóðirnar vara við því að tugir milljóna manna í umræddum sextán ríkjum komi til með að deyja án neyðaraðstoðar. Fulltrúar samtakanna segja þetta varnarlausasta fólkið í veröldinni - fólk sem býr við margs konar áþján, m.a. stríð, þurkka, hungursneyð og sjúkdóma.
Að mati SÞ þurfa níu af umræddum sextán ríkjum umtalsvert meira fé til mannúðaraðstoðar á næsta ári en á því ári sem er að líða. Af einstökum löndum þarf Sómalía á mestum fjármunum halda, hálfum milljarði meira á næsta ári en þessu.
-
UN needs $7.7B for 2012 humanitarian aid response/ DEVEX
-
UN seeks $7.7 billion to provide humanitarian aid to millions of people in 2012/ SÞ
|
|
Mannréttindi samkynhneigðra í skýrslu Sameinuðu þjóðanna
 Mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna - Human Right Council - hefur gefið út í fyrsta sinn skýrslu um mannréttindi samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og transgender fólks. Í skýslunni eru birt fjölmörg dæmi um það hvernig brotið er á mannréttindum þessara hóp víðs vegar um veröldina, með ofbeldi og lagasetningu, en jafnframt eru í skýrslunni tillögur til þjóða heims um leiðir til að vernda þegnana.
Í skýrslunni er staðhæft að ríkisstjórnir hafi oft horft framhjá ofbeldi og mismunun á grundvelli kynhneigðar og framfylgi lögum og venjum sem feli í sér mannréttindabrot.
Skyldur ríkisstjórna gagnvart þessum þjóðfélagshópum eru tíundaðar í skýrslunni og rakin eru dæmi um brot gegn einstaklingum.
-
U.N.'s First Official Report on Gays Notes Widespread Bias/ IPS
-
UN issues first report on human rights of gay and lesbian people/ SÞ |
 Norræna ráðherranefndin styður auglýsinga-samkeppni SÞ um vatn
Sameinuðu þjóðirnar í Brussel og Norræna ráðherranefndin ýttu á dögunum úr vör evrópskri auglýsingasamkeppni undir fyrirsögninni "The Future We Want - Drop by Drop" sem nær til vatns, græna hagkerfisins og Rio+20.
Samkeppnin er haldin um alla Evrópu og er liður í alþjóðlegri herferð Sameinuðu þjóðanna sem nefndist The Future We Want í aðdraganda Rio+20: Ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun sem haldin verður 20.-22. júní 2012.
Norræna ráðherranefndin veitir fyrstu verðlaun, sem nefnast Verðlaun Norrænu ráðherranefndarinnar auk fimm þúsunda evra. "Norðurlönd hafa bolmagn og pólitískan vilja til þess að vera í fararbroddi í sjálfbærum lausnum og grænum hagvexti. Marmiðið með þessari samkeppni er að hvetja og stuðla að þátttöku allra Evrópubúa í baráttunni fyrir betri og vistvænni framtíð," segir Halldór Ásgrímsson, framkvæmdastjóri Norrænu ráðherraefndarinnar á vef Upplýsingaskrifstofu SÞ í Vestur-Evrópu.
Með samkepppninni er vonast til að einstaklingar og fyrirtæki í 48 Evrópuríkjum hanni blaðaauglýsingar sem veki fólk til vitundar og hvetji það til að finna grænar lausnir á stjórnun og varðveislu vatnsauðlinda, nú og fyrir kynslóðir framtíðarinnar.
-
Nánar |
|
|
|
Rauði krossinn í samstarf við Alvogen 
Rauði kross Íslands og bandaríska lyfjafyrirtækið Alvogen hafa gert samstarfssamning til þriggja ára. Starfsmenn Alvogen í 20 löndum hafa undanfarnar vikur staðið fyrir söfnunarátakinu Alvogen for Africa og safnað fjárframlögum meðal samstarfsmanna og samstarfsaðila sem renna óskert til Rauða krossins. Nú þegar hafa safnast um átta milljónir króna en gert er ráð fyrir að félagið styrki starf Rauða krossins í Afríku um að minnsta kosti tíu milljónir króna á samningstímanum.
Rauði krossinn hefur frá því í sumar staðið fyrir landsöfnun vegna hungursneyðar í Sómalíu en þar hafa geisað mestu þurrkar í yfir hálfa öld sem ógna lífi og heilsu tíu milljóna manna. Söfnunarfé hefur m.a. verið nýtt til kaupa á bætiefnaríku hnetusmjöri, öðrum neyðarmatvælum, fatnaði og hreinlætisvörum. Hjálparstarf Rauða krossins hefur miðast við að aðstoða rúmlega eina milljón manna áður en uppskera hefst í desember og janúar. Samstarfið við Alvogen gerir Rauða krossinum meðal annars kleift að aðstoða fólk í flóttamannabúðum í norðurhluta landsins.
Nánar
-
lvogen og RKÍ gegn neyð í Afríku - Milljónasamningur - Róbert Wessman sýnir á sér nýjar hliðar/ Pressan |
|
K R Æ K J U R
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
 | | A Year in Development Research |
- - - - - - - |
|
|
Berfætta dívan fallin frá | |
 | | CESARIA EVORA Sodade - Söknuður |
Ein af stóru röddum Afríku er þögnuð. Cesária Évora, berfætta dívan frá Grænhöfðaeyjum, lést um helgina sjötug að aldri.
Évora hafði átt við alvarleg veikindi að stríða síðan í september og lést á Hospital Baptista de Sousa sjúkrahúsinu á São Vicente eyju. Hún fæddist í hafnarborginni Mindelo á Grænhöfðaeyjum árið 1941. Hún hóf snemma að koma fram á kaffihúsum og knæpum í heimabæ sínum og hlaut skjótan frama í heimalandinu. Fyrsta hljómplatan hennar kom út í Frakklandi árið 1988.
Hún kom oft fram berfætt til að minna á fábrotinn uppruna sinn og bág kjör fólks, einkum kvenna, á Grænhöfðaeyjum. Evóra hélt tvenna tónleika á Íslandi, fyrst 2000 og síðan 2002.
Nánar
|
|
Ræktar monthana í Malaví | |
 | |
Smellið á örina til að hlusta á viðtalið við Stefán Jón. |
Stefán Jón Hafstein ræddi í Síðdegisútvarpinu á Rás 2 um þróunarstarfið í Malaví
Það er sagt að ef allt gengur vel í Malaví þá verði þar græn jól. Við fjöllum um fátækasta hluta heimsins, þann stað þar sem fólk býr sér hreysi úr gömlum pappakössum og bárujárni og þykir það fínt. Stefán Jón hefur unnið í Afríku undanfarin fimm ár og síðastliðið ár í Malaví í Suð-Austur Afríku. Hann verður gestur okkar á eftir og ræðir þróunarstarfið og það sem hann kallar "ljóla-ljósavísitöluna". En líka hvernig honum leið að kafa meðal hákarla og hvernig monthanaræktunin gengur sem hann sinnir líka þar ytra. - Kynning á viðtali við Stefán Jón á rás 2 síðastliðinn föstudag.
Kvikmyndafrásagnir Stefáns Jóns frá Afríku má sjá á YouTube
|
|
Glefsur úr sögu íslenskrar þróunarsamvinnu - VIII. hluti | |
Fjársvelti og aðstöðuleysi Aðstoðarinnar
Stofnunin "Aðstoð Íslands við þróunarlöndin" tók til starfa - að nafninu til - 1. apríl 1971 í samræmi við lögin sem samþykkt voru viku fyrr. Stofnunin hafði hins vegar engar fjárveitingar á þessu fyrsta ári en Alþingi kaus henni stjórn. "Fyrsta árið, sem stofnunin starfaði, hafði hún ekki til umráða neina fjárveitingu, og árið 1972 voru aðeins veittar þrjár milljónir til starfsemi hennar," segir Ólafur Björnsson prófessor og þingmaður í grein í 19. júní, ársriti Kvenréttindafélagsins, en hann var í apríl 1971 skipaður
 | |
Blaðamannafundur með stjórn Aðstoðarinnar árið 1976. Úrklippa úr Tímanum. |
formaður stjórnarinnar. Með honum í stjórn voru kosnir Gunnar G. Schram prófessor, Jón Kjartansson forstjóri, Ólafur R. Einarsson mennta-skólakennari og Örlygur Geirsson stjórnarráðsfulltrúi. Gunnar flutti reyndar af landi brott skömmu síðar og þá kaus Alþingi Skúla Möller kennara í hans stað.
Á fyrsta starfsári "Aðstoðarinnar" eins og stofnunin var oft kölluð "var rætt um að eðlilegt væri að Ísland tæki þátt í hinu norræna samstarfi sem þegar var komið á um aðstoð við þróunarlönd," eins og Björn Dagbjartsson orðar það í Fréttbréfi ÞSSÍ löngu síðar þegar hann skrifar um samstarfið við Norðurlöndin. Ísland gerðist árið 1973 formlegur aðili að svokölluðum Oslóarsamningi frá árinu 1968 um samstarf Norðurlandanna til aðstoðar þróunarríkjum.
Vísir að auknum samskiptum
"Fjárveitingar til stofnunarinnar hafa hér á landi verið af svo skornum skammti, að um tvíhliða aðstoð, sem neinu munar, hefir ekki verið að ræða. Hins vegar hefir Ísland átt aðild að hinum norrænu verkefnum síðan 1973 og hefir tekið þátt í kostnaði við þau samkvæmt reglum, sem Norðurlöndin hafa komið sér saman um. Þessi norrænu verkefni eru þrjú, svokölluð samvinnuverkefni í Kenyu og Tanzaníu og landbúnaðarverkefni í Tanzaníu," segir Ólafur Björnsson í grein sinni í 19. júní ritinu, árið 1975. "Starf Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin hefir hingað til verið svo smátt í sniðum, að varla er hægt að tala um meira en vísi að auknum samskiptum við þriðja heiminn," segir þar ennfremur.
Björn Þorsteinsson kennari var fyrsti og eini starfsmaður Aðstoðarinnar, lausráðinn alla tíð í hlutastarfi frá haustinu 1971. Björn skrifar um starfsemina fyrstu árin í 1. tbl. fréttabréfs Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin sem kom út fjölritað í janúar 1977, m.a. um fjárveitingar: Þær voru 3 milljónir 1972, 5 milljónir 1973, 5 milljónir 1974, 10 milljónir 1975 og 12.5 milljónir 1976. Um síðustu fjárveitingarnar skrifar Björn: "Báðar þessar fjárveitingar voru rétt nægilegar til að standa við samningsbundnu framlögin. Það var því útséð um það að stofnunin gæti sinnt að öðru leyti þeim verkefnum sem henni ber samkvæmt lögum. Á því er engra breytinga von, nema fjárveitingavaldið sjái sér fært að auka fjárveitingar til stofnunarinnar. Verður að vona að ráðamenn og Alþingi sjái sig um hönd í þessum efnum fyrr en seinna, því að lög, sem þessi hafa ærið lítið gildi ef ekki er hægt að framfylgja þeim. Verður að segja eins og er, að starfsgrundvöllur stofnunar, sem þessarar, er auðvitað enginn ef hún verður áfram í fjársvelti eins og hún hefur verið til þessa."
Þróunarfé til Íslands meira en framlög til þróunarríkja
"Þiggjum yfirleitt meira úr sjóðum Sameinuðu þjóðanna en við verjum til styrktar þróunarlöndum," sagði í fyrirsögn Tímans vorið 1976 en þá hafði komið út skýrsla stjórnar Aðstoðarinnar fyrir starfstímabilið 1971-1975. Tíminn segir: "Í ár má ætla að 1% þjóðartekna okkar verði um 1.5 milljarðar króna, og er þá ljóst að framlag Íslands þetta ár er aðeins um ½ prómill. ... Hitt er þó alvarlegra, að Íslendingar hafa þegið jafn mikið og þó oftar meira, úr sjóðum samkvæmt fjárlagafrumvarpi," segir þar. Í bókinni Stjórnarráð Íslands er einnig fjallað um þróunarsamvinnu frá þessu sjónarhorni en greiðslur frá UNDP, Þróunarstofnun SÞ, til Íslendinga voru stöðvaðar í mars 1976 þegar þær námu 400 þúsund dollurum og höfðu farið fram úr áætlun. "Í skýrslu sinni um utanríkismál 1976 nefndi utanríkisráðherra að "styrkir Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna væru fyrst og fremst ætlaðir hinum fátækari þróunarlöndum" og hlyti það að vera kappsmál Íslendinga að árlegt framlag þeirra samsvaraði að minnsta kosti þeim greiðslum sem rynnu til landsmanna, svo svo hefði ekki verið hingað til. - Þróunaraðstoðin ákvað árið 1976 að úthluta Íslendingum sömu upphæð í þróunaraðstoð og þeir hefðu fengið næstliðin fimm ár. En ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að afþakka þessa aðstoð "á þeirri forsendu, að vanþróuð ríki ættu að hafa forgang og að rétt þyki að Ísland sé frekar gefandi en þiggjandi að sjóðum Sameinuðu þjóðanna." (Stjórnarráð Íslands, bls. 346-347, höf: Ólafur Rastrick og Sumarliði R. Ísleifsson).
Fjársvelti og aðstöðuleysi
Fjársvelti og aðstöðuleysi var einkennandi fyrir stofnunina þau tíu ár sem hún starfaði, Björn Þorsteinsson hafði t.d. aðstöðu í herbergiskytru, fyrst í Borgartúni 7 hjá Fasteignamati ríkisins og síðan hjá ÁTVR á Lindargötu. "Stofnunin er í sjálfheldu," er haft eftir Ólafi Björnssyni árið 1979 í grein Helgarpóstsins en hún hefst á þessum orðum: Sú stofnun sem sér um þátt Íslands í aðstoð við þróunarlöndin, "Aðstoð Íslands við þróundarlöndin" er í fjárhagslegu svelti og hefur verið það frá því hún var sett á laggirnar með lögum frá Alþingi árið 1971. Á Alþingi hefur á sama tíma ríkt áhugaleysi um málefni stofnunarinnar, og illa hefur gengið að fá þingmenn til að samþykkja samningsbundin framlög til þrúnarhjálpar." Í greininni kemur m.a. fram haustið 1978 hafi Alþingi hafnað beiðni frá AÍÞ um fimm milljóna króna framlag til stjórnunar, skrifistofu og upplýsingastarfsemi. "Ef farið er að leggja út í eitthvert skrifstofuhald étur þetta sig meira og minna upp sjálft. Það er ekki meira fé en svo, sem við leggjum í þróunaraðstoð, að það á að renna í hana óskipt," er haft eftir Geir Gunnarssyni alþingismanni.
Vextir notaðir í styrki
Björn Þorsteinsson lýsir því í þessari sömu grein hvernig fjár er aflað til að senda fólk til þróunarlanda til að kynna sér málin af eigin raun, "...með því að taka framlögin frá ríkinu út jafnóðum og þau hafa fengist greidd, og leggja þau inn í banka. Þar hafa þau síðan legið á vöxtum þar til eftir þeim hefur verið kallað. Vextina höfum við síðan notað, með leyfi ráðuneytisins, til að styrkja fólk til ferða til þróunarlanda. Þrír Íslendingar fengu slíka styrki, fyrst Margrét Einarsdóttir sem sótti ráðstefnu í Osló (!) "þar sem rædd voru vandamál kvenna í þróunarlöndunum með þátttöku fjölda kvenna þaðan," (ÓB í 19. júní ritinu), síðan Kristín Tryggvadóttir kennari sem fór til Tansaníu og safnaði efni í samfélagsfræðiverkefni, og loks Páll Heiðar Jónsson sem gerði nokkra útvarpsþætti um Grænhöfðaeyjar.
Þá tók stofnunin á árunum 1972 til 1974 þátt í því í samráði við utanríkisráðuneytið að kosta dvöl íslenskra skipstjórnarmanna í Indlandi þar sem þeir leiðbeindu mönnum við fiskveiðar. Í næsta pistli - eftir áramótin - verður fjallað um verkefni Aðstoðarinnar á árunum 1971-1981. -Gsal
|
|
| |
 | |
Veftímaritið er á Facebook |
|
Veftímarit um þróunarmál er gefið út af Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ritinu er ætlað að glæða umræðu um þróunarmál og gefa áhugasömum kost á að fylgjast með því sem hæst ber hverju sinni. Efni veftímaritsins þarf ekki endilega að endurspegla stefnu ÞSSÍ.
Skráið ykkur í áskrift á heimasíðunni, www.iceida.is og látið vinsamlegast aðra með áhuga á þróunarmálum vita af tilvist veftímaritsins. Allar ábendingar um efni eru vel þegnar.
Þeir sem vilja senda okkur ábendingu um efni eða afskrá sig af netfangalista eru vinsamlegast beðnir um að senda slík erindi á netfangið iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is.
Við biðjumst velvirðingar á því að geta ekki notað íslenskar gæsalappír í viðtölum en bandarískt sniðmót Veftímaritsins leyfir ekki notkun þeirra.
Bestu kveðjur, Útgáfu- og kynningardeild ÞSSÍ | | ISSN 1670-810 |
|
|
|
