|
|
|
|
|
4. árg. 141. tbl. |
7. desember 2011 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Nýju ríkin skrifuðu undir sameiginlega yfirlýsingu
- á lokaspretti Busan ráðstefnunnar
"Það sem merkilegast má telja er að með þessari samþykkt eru ný ríki eins og Kína, Indland, Brasilía, Mexíkó og fleiri komin með í samræmingu og umræðu um betri þróunarsamvinnu. Að öðru leyti er plaggið að mestu endurtekning á gömlum samþykktum frá Róm, Marrakesh, París og Akkra," segir Engilbert Guðmundsson framkvæmdastjóri Þróunarsamvinnustofnunar Íslands nýkominn heim frá Busan í Suður-Kóreru þar sem skrifað var undir stefnumarkandi samkomulag um alþjóðlega þróunarsamvinnu. Ráðstefnuna í Busan, fjórðu alþjóðlegu ráðstefnuna um stefnumörkun í málaflokknum, sóttu á þriðja þúsund fulltrúar, m.a. Hillary Clinton utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Ban ki-Moon framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, ráðherrar þróunarmála, framkvæmdastjórar þróunarsamvinnustofnana, fulltrúar frjálsra félagasamtaka, alþjóðlegra þróunarsjóða og fjölmargir aðrir.
Að sögn Engilberts tóku fulltrúar Íslands virkan þátt í undirbúningi Nordic+ landahópsins en í þeim hópi eru norrænu þjóðirnar fimm auk Bretlands, Írlands og Hollands. "Sá hópur var fremstur í flokki við að gæta þess að ekki yrði gengið á bak skuldbindingunum í París og Akkra til að geðjast hugsanlegum nýjum þátttakendum, eins og t.d. Kína eða Indlandi," segir hann. "Þetta tókst þokkalega vel að lokum, þó ekki hafi allir verið að fullu sáttir. Samningaviðræður um lokagerð plaggsins stóðu fram undir miðnætti kvöldið fyrir lokadag ráðstefnunnar. Þá fyrst varð ljóst að Indland og Kína myndu standa að samþykktinni."
Af ákvæðum í lokaayfirlýsingunni nefnir Engilbert málsgrein 21b sem mikilvæga fyrir Ísland. Hún kveður á um mikilvægi héraðsstjórna (local governments) og hvetur til stuðnings við það stjórnsýslustig. "Ég held að þetta sé í fyrsta sinn sem sérstaklega er kveðið á um þetta stjórnsýslustig og það fellur vel að nýjum nálgunum Þróunarsamvinnustofnunar bæði í Úganda og Malaví," segir Engilbert.
Af öðrum markverðum greinum lokasamþykktar nefnir hann stuðningsyfirlýsingu við óstöðug ríki (málsgrein 26) og vaxandi áherslu á gagnsæi og frjálsan aðgang að upplýsingum, þar sem m.a. er minnst á International Aid Transparency Initiative (IATI), en frjáls félagasamtök lögðu mikla áherslu á að það væri nefnt. "Þá er líka ástæða til að fagna þeim viðbótarskrefum varðandi kynjajafnarétti sem er að finna í málsgrein 20, einkum hvatningunni til að safna uppýsingum með þeim hætti sem getur gagnast í stefnumörkun og framkvæmd samvinnu," segir hann.
Ísland tekur þátt í faghópi um árangur
Að Busan fundinum loknum segir Engilbert að nú taki við heilmikil vinna við að beyta almennt orðuðum yfirlýsingum í nýtingarhæfar viðmiðanir og stefnumörkun. Hann segir það einkum verða gert í faghópum um tiltekna málaflokka en þeir munu starfa reglubundið að frekari framþróun nýrra nálgana, að skoðanaskiptum og fleiru. "Lönd og stofnanir geta að eigin vali tekið þátt í einstökum slíkum hópum, sem nú ganga undir heitinu "Building Blocks". Ísland hefur ákveðið að taka þátt í slíkum hópi sem fjallar um árangur, en í honum verða fulltrúar allra Nordic+ landanna. "Þetta er auðvitað eitt helsta áhersluatriðið í starfsemi ÞSSÍ. Ég geri ráð fyrir að þátttaka í þessu samstarfi verði hluti af faglegri vinnu ÞSSÍ á næstu árum."
Eins og nefnt var í síðasta Veftímariti var ákveðið í Busan að koma á nýjum samstarfsvettvangi, Global Partnership. Engilbert segir að á næstu mánuðum megi reikna með líflegri umræðu - og jafnvel nokkrum átökum - um fyrirkomulag og stjórnsýslu í kringum þennan samstarfsvettvang (sjá málsgrein 36). "Nordic+ löndin hafa öll áhuga á að þetta gerist á vettvangi þar sem þau eiga greiðan aðgang. Ýmsir aðrir, einkum stórveldi og stórir nýir aðilar eins og Kína, Indland, Brasilia og fleiri virðast hafa meiri áhuga á að tengja þetta við G20, sem myndi útiloka öll Nordic+ löndin nema Bretland. Við munum reyna að leggja okkar litla lóð á vogarskálar með Nordic+ hópnum. Líklegast er að hópurinn leggi áherslu á aðkomu OECD-DAC að málinu," segir Engilbert Guðmundsson.
-
Donors agree new 'transparent' aid partnership/ AFP
-
China and India to join aid partnership on new terms/ Mark Tran
-
Friis Bach: Gennembrud i den globale kamp mod fattigdom/ U-landsnyt
-
Busan Skirts Gender Equality/ AllAfrica
-
Busan has been an expression of shifting geopolitical realities, eftir Jonathan Glennie/ The Guardian
-
'Nothing at Busan for African Women, Children', eftir Miriam Gathigah/ IPS
-
Kina ombord/ Bistandsaktuelt
-
Reflektioner från högnivåmötet i Busan, eftir Gunnellu Carlsson þróunarmálaráðherra/ Sænska utanríkisráðuneytið
-
Nytt globalt partnerskap för utvecklingssamarbete efter möte i Sydkorea/ SIDA
-
The costs and benefits of consensus: the future of aid hangs in the balance, eftir James Deane/ BBC
-
Oxfam chief: Europe failed to be a constructive aid donor/ EuroActiv
-
Busan outcome and beyond: partnering for progress in aid effectiveness/ Korea Net
-
Michael's Thought on Busan/Michael McCann
-
Clinton tells developing world to be wary of donors/ Reuters
-
Busan: A Bang or a Whimper?, eftir Alan Hudson/ ONE
-
Norway's wise ways on aid, eftir Jonathan Glennie/ The Guardian
-
Busan keeps promise on Africa's Development Effectiveness/ NEPAD
-
Tough Negotiations, Smart Investments, eftir Rolf Rosenkranz/ Devex
-
Norge i front i samstemtpolitikken/ RORG.no |
 | | Beinn fjárlagastuðningur er á undanhaldi hjá Norðmönnum og Svíum. Ljósmynd: gunnisal |
Ólík afstaða norrænu þjóðanna til fjárlagastuðnings:
Norðmenn skera fjárlagastuðning niður um tæpan helming
Óánægja með mannréttindi og stjórnarfar eru lykilástæður þess að norsk stjórnvöld skera niður um tæpan helming þær fjárveitingar af þróunarfé sem renna beint í ríkissjóði viðtökuríkja. Þessi svokallaði fjáralagastuðningur - budget support - nam árið 2008 rúmum 1.1 milljarði norskra króna en verður samkvæmt norska fjárlagafrumvarpinu á næsta ári einungis 619 milljónir. Að sögn Aftenposten í Noregi er ekki síðri röksemd norsku ríkisstjórnarinnar fyrir niðurskurðinum að hún vill styrka norska pólítíska stjórn á þróunarsamvinnu.
Øyvind Eggen sérfræðingur í þróunarmálum og vísindamaður við NUPI (Norsk Institute of International Affairs) segir að þessi ákvörðun eigi ekki að koma á óvart, ríkisstjórnin hafi skýra pólítíska sýn á það hvernig þróunarsamvinnu skuli háttað og sé tilbúin að veita fjármagn til verkefna á sviði umhverfismála, loftslagsbreytinga og jafnréttismála. "Ríkisstjórnin hefur sannast sagna ekki sérstakan áhuga á því að viðtakendurnir taki ákvarðanir um það hvernig þróunarfé sé varið," er haft eftir honum í blaðinu.
Haft er eftir Ingrid Fiskaa ráðherra þróunarmála að Noregur hafi á síðustu árum lagt meiri áherslu á þemabundna þróunarsamvinnu en fjárlagastuðning. Í Aftenposten kemur fram að niðurskurður í fjárlagastuðningi þýði ekki endilega að dregið sé úr fjárhagslegum stuðningi við samstarfsríkin en fjármagnið fari fremur í svokallaða geiranálgun.
Á síðasta ári veittu Norðmenn fjárlagastuðning til Búrúndi, Malaví, Mósambík, Tansaníu, Sambíu, Úganda og Palestínu. Úganda var tekið af listanum fyrr á árinu eftir að spillingamál komu upp og ákveðið hefur verið að taka algerlega fyrir fjárlagastuðning við Malaví líkt og önnur lönd hafa gert. Neikvæð þróun í stjórnsýslu, mannréttindum og hagstjórn eru atriði sem nefnd eru í því sambandi. Einu afrísku þjóðirnar sem fá fjárlagastuðning frá Noregi á næsta ári verða Tansanía, Mósambík, Sambía og Búrúndi.
Svíar hafa ekki ákveðið hversu stór hluti af sænsku þróunarfé á næsta ári verði í formi fjárlagastuðnings. Í Svíþjóð eru líka uppi efasemdir um slíkan stuðning, sérstaklega gagnvart almenningi, og stjórnvöld vilja samræma með Evrópusambandslöndunum stefnu um þennan þátt þróunarsamvinnunnar. Danir vilja hins vegar ákveðið auka beinan fjárlagastuðning með vísan í Parísaryfirlýsinguna.
Íslendingar hafa sem kunnugt er ekki veitt fjármagni beint inn í fjárlög samstarfslanda með þeirri undantekningu að framlög í sjávarútvegsverkefni í Mósambík með Norðmönnum rennur beint inn í sjávarútvegsráðuneytið í Mapútó. Þá eru uppi áform um að nýta innlend fjármálakerfi í Malaví á sveitastjórnarstigi þegar héraðsþróunarverkefni í Mangochi hefst á næsta ári.
Nánar |
 | |
Kennsluefni á íslensku sem gefið hefur verið út í tengslum við ráðstefnuna
í Durban. Smellið á myndina til að skoða efnið. |
Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna, COP 17, stendur yfir í Suður-Afríku
Loftslagsvandinn úti í kuldanum?
Fyrstu viku viðræðna á loftslagsráðstefnunni í Durban í Suður-Afríku lauk með því að fulltrúar umhverfissamtaka og samningamenn frá 200 þjóðum hófu aftur að tala um þörfina fyrir bindandi alþjóðlegan sáttmála. Christiana Figueres yfirmaður loftslagsmála hjá Sameinuðu þjóðunum telur að samningar gætu tekist en hugmyndir fulltrúa Evrópusambandsríkjanna um nýjan sáttmála í stað Kyoto bókunarinnar mætir andstöðu frá Indlandi og öðrum þróunarríkjum.
Ráðstefnan hófst í Durban 28. nóvember og stendur til 9. desember. Á ráðstefnunni koma saman fulltrúar ríkisstjórna heims, auk fulltrúa alþjóðastofnana og frjálsra félagasamtaka. Rætt verður m.a. um framkvæmd Kyoto-bókunarinnar, sem og Bali Action Plan(2007-2012) og Cancun samningana. Ennfremur munu fulltrúar frá alls 192 löndum hittast í þeim tilgangi að vinna saman að alþjóðlegum samþykktum til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.
Ráðstefnan í Durban (COP17) hefur vakið mun minni athygli en loftslagsráðstefnan í Kaupmannahöfn (COP15) en loftslagsvandinn er fráleitt leystur. Þrettán heitustu ár sögunnar hafa orðið á síðustu fimmtán árum, samkvæmt gögnum WMO, Alþjóðaveðurfræðistofunnar. WMO segir segir að árið 2011 verði sennilega það tíunda heitasta frá því áreiðanlegar mælingar hófust árið 1850. Meðalhitinn í október var 0,41 gráðu yfir meðaltali áranna 1961-1990 en það meðaltal er 14 gráður.
 | | Green Growth: The Nordic Way |
Norræna ráðherranefndin tekur þátt í loftslagsráðstefnunni í Durban. Ráðherranefndin stendur annars vegar fyrir sýningu á norrænum orkulausnum: kynnir annars vegar Norrænt orkusveitarfélag, og stendur hins vegar fyrir tveimur hliðarviðburðum um norrænt verkefni sem hefur að markmiði að finna nýjar leiðir til að höndla með losunarkvóta fyrir koltvísýring. Markmiðið með þátttöku norrænu ríkjanna á COP17 er að stuðla að lausnum á lofstlagsvandanum og sýna dæmi um leiðir til að takast á við loftslagsvandann sem geta orðið öðrum að leiðarljósi.
Norræna ráðherranefndin styrkir einnig verkefnið "Loftslagsráðstefna í skólanum" þar sem nemendur geta tekið að sér hlutverk þátttakenda á loftslagsráðstefnunni í Durban. Verkefnið er hlutverkaleikur fyrir nemendur í 9. bekk eða menntaskólanema og er verkefnið búið til af námsgagnamiðstöð í eðlisfræði við háskólann í Lundi í Svíþjóð, UNI*C í Danmörku og Tækniráðinu í Noregi. Hugsunin er að nemendur leiki þátttakendur á loftslagsráðstefnunni og að kennarinn verði ráðstefnustjóri. Leikurinn hefur verið þýddur á sænsku, dönsku, norsku, finnsku, íslensku og ensku. Einnig er hægt að hafa svokallaðar "tvíhliða viðræður" við annan bekk t.d. frá öðru norrænu ríki á netinu.
-
UN climate chief sees air clearing on cut pledges/ Reuters
-
Heimasíða ráðstefnunnar
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
|
 | | Bjart er yfir Afríku. Ljósmynd frá Malaví: gunnisal. |
Glaðasól yfir Afríku og efnahagshorfur góðar
Hagkerfi í Afríku stækka hraðar en víðast annars staðar í heiminum allt frá Gana í vestri til Mósambík í suðri, skrifar The Economist í greinarflokki um bjartari tíð sem blasir við Afríku. Glaðasól eða "The sun shines bright" segir blaðið í fyrirsögn og bætir við í undirfyrirsögn að hagvöxturinn í álfunni sé líklegur til þess að halda áfram.
Fréttskýrendur blaðsins eru vongóðir fyrir hönd Afríkubúa. Þeir segja að góðu fréttirnar megi að einhverju leyti rekja til þess að Afríka hafi loksins fundið smjörþefinn af friði og sómasamlegum ríkisstjórnum. Þremur áratugum eftir að Afríkuþjóðir vörpuðu af sér nýlendufjötrum hafði engin þjóðanna, að eyjunni Máritíus frátaldri, með friðsömum hætti í frjálsum kosningum skipt um stjórnarherra. Eftir að Benin leiddi lýðræðisbrautina árið 1991 hefur það hins vegar gerst þrjátíu sinnum, miklu oftar en í Arabaheiminum.
Economist bendir á að hagvöxtur Eþíópíu - sem lengi vel var samnefnari fyrir hungursneyð í heiminum - verði um 7.5% á þessu ári og það án tekna af olíuútflutningi. Blaðið segir að mikils ósamræmis gæti víðast hvar í álfunni hvað tekjudreifingu áhrærir en vísir að raunverulegri miðstétt sé að verða til. Á 60 milljónum heimila eru árlegar tekjur yfir 3000 Bandaríkjadalir og árið 2015 er reiknað með að heimilin með þær tekjur verði orðnar 100 milljónir. Og þá erum við að tala um ört stækkandi hóp neytenda.
Af þeim rúmlega milljarði manna sem býr í Afríku er meirihlutinn enn undir fátæktarmörkum. Economist segir að sjúkdómar og hungur verði enn vandamál fyrir þennan stóra hóp. Tímaritið bendir á að 118 börn af hverjum þúsund deyi áður en fimm ára aldri er náð. Sambærileg tala hafi verið 165 fyrir tveimur áratugum. Framfarir á þessu sviði - en barnadauði er meðal þúsaldarmarkmiðanna - eru að mati Economist bæði of hægar og misjafnar innan álfunnar.
Hins vegar segir blaðið að þróun í íbúafjölda geti kynt undir framfarir. Fjöldi ungs fólks með betri menntun en fyrri kynslóðir sé að koma inn á vinnumarkaðinn og fæðingartíðni fari lækkandi. Þegar stór hluti vinnuaflsins verði bjargálna styðji það við hagvöxt og það hafi einmitt gerst í Asíu á sínum tíma fyrir þremur áratugum. Nú sé Afríka á þeim þröskuldi.
"Það er gott fyrir hvaða land sem er að eiga stóran hóp ungmenna svo fremi að hagkerfið sé í blóma," segir í grein Economist, "en ef skortur er á atvinnu getur það leitt af sér misklíð og ofbeldi. Hvort aldurssamsetning þjóða í Afríku leiðir af sér gæfu eða glötun er að mestu undir ríkisstjórnum þjóðanna komið," segir í þessum merkilega greinaflokki The Economist.
The Sun Shine Bright
-
Africa Rising
|
|
|
|
Gífurlegt magn af jarðgasi fundið við strendur Mósambík
Gífurlegar auðlindir af jarðgasi hafa fundist við strendur Mósambík, miklu meiri en áður hafði verið álitið. Olíluleitarfyrirtækið Anadarko Petrolium frá Texas greindi frá þessum fundi á dögunum og talsmenn þess sögðu að endurheimtanlegt jarðgas næmi á bilinu frá 15-30 trilljónum rúmfeta. Meðfram strandlengju Mósambík hefur lengi verið talið að jarðgas væri að finna í miklum mæli. Ekki þarf að fara mörgum orðum um þann efnahagslegan ávinning fyrir fátækt ríki eins og Mósambík ef það tekst að nýta auðlindinaa í þágu þjóðarinnar.
-
Nánar
-
Is Mozambique the next African Energy Superpower?/ Oilprice.com |
|
K R Æ K J U R
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
|
|
Alvarlegt ofbeldi og mannréttindabrot
Skýrsla Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna (UNICEF) og Barnaheilla - Save the Children sýnir að ríflega 1100 konur og börn hafa orðið fyrir ofbeldi á liðnu ári á Fílabeinsströndinni en mikið hættuástand skapaðist í kjölfar kosninga þar. Barni er nauðgað á Fílabeinsströndinni á 36 tíma fresti.
Frá því að hættuástand skapaðist, í kjölfar kosninga á Fílabeinsströndinni í nóvember 2010, hefur verið tilkynnt um 1121 alvarleg brot á mannréttindum og beinast brotin gegn konum og börnum. Þetta kemur fram í skýslu sem Barnaheill - Save the Children og Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF) hafa birt, í samstarfi við aðra aðila á sviði barnaverndar.
Skýrslan, sem ber nafnið "Varnarleysi, ofbeldi og alvarleg brot á mannréttindum barna - athugun á áhrifum hættuástands í kjölfar kosninga á verndun barna á Fílabeinsströndinni", tekur til allra brota á mannréttindum, sem tilkynnt var um frá því í nóvember 2010 fram í september 2011.
-
Nánar
|
|
Dansskórnir hnýttir fyrir UNICEF 
Dagur rauða nefsins nálgast og ótal sjálfboðaliðar leggja nú hönd á plóg við að setja saman metnaðarfulla dagskrá fyrir skemmti- og söfnunarþátt UNICEF á Stöð 2 á föstudag.
Strangar dansæfingar eru meðal annars hafnar á vegum atvinnudansarans Peters Anderson sem áður var í Íslenska dansflokknum. Það eru þó engir venjulegir dansarar sem Peter æfir upp þessa dagana heldur hópar sem þekktir eru fyrir allt annað en dans: Björgunarsveitarmenn og þingmenn.
-
Nánar |
|
Um Veftímaritið 
Veftímarit um þróunarmál er gefið út af Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ritinu er ætlað að glæða umræðu um þróunarmál og gefa áhugasömum kost á að fylgjast með því sem hæst ber hverju sinni. Efni veftímaritsins þarf ekki endilega að endurspegla stefnu ÞSSÍ.
Skráið ykkur í áskrift á heimasíðunni, www.iceida.is og látið vinsamlegast aðra með áhuga á þróunarmálum vita af tilvist veftímaritsins. Allar ábendingar um efni eru vel þegnar.
Þeir sem vilja senda okkur ábendingu um efni eða afskrá sig af netfangalista eru vinsamlegast beðnir um að senda slík erindi á netfangið iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is.
Við biðjumst velvirðingar á því að geta ekki notað íslenskar gæsalappír í viðtölum en bandarískt sniðmót Veftímaritsins leyfir ekki notkun þeirra. Bestu kveðjur, Útgáfu- og kynningardeild ÞSSÍ ISSN 1670-810 |
|
Amnesty International
Um þúsund undirskriftir söfnuðust um síðustu helgi
Í aðdraganda hins árlega bréfamaraþons vakti Íslandsdeild Amnesty International athygli á áhrifamætti bréfa og póstkorta til stjórnvalda er brjóta mannréttindi. Gestum í Smáralind gafst, meðal annars, kostur á að skrifa undir stærsta póstkort Íslands og þrýsta á stjórnvöld í Mexíkó, sem ekki hafa dregið til ábyrgðar hermenn er nauðguðu tveimur konum árið 2002.
Viðtökurnar voru frábærar: hátt í 1.000 undirskriftir söfnuðust á rúmum 3 tímum! Bestu þakkir til allra sem tóku þátt!
Ár hvert stendur Amnesty International fyrir bréfamaraþoni í tengslum við mannréttindadag Sameinuðu þjóðanna 10. desember. Næsta laugardag, 10. desember, fer bréfamaraþonið fram víðs vegar um landið. Nánar |
|
Taktu þátt eða stofnaðu til umræðna! |
|
|
Fyrsta bókasafnið í Monkey Bay | |
 | |
Bókaormum fjölgar hratt í Apaflóa með tilkomu bókasafnsins í menningarmiðstöðinni. |
Bókaormar hafa til þessa verið fátíðir við Apaflóa en þeim fjölgar dag frá degi. Bókasöfn eru ekki á hverju strái. Þótt flestir skólanna hafi herbergi merkt "Library" er í fæstum þeirra nokkra bók að finna. Með bókasafninu sem opnað var í fyrra í Menningarmiðstöðinni skammt frá Monkey Bay þorpinu urðu tímamót því bækur eru þar í fáeinum þúsundum eintaka og aðstaða fyrir bókaorma að lesa og læra. Juwano Ganizani aðstoðar-bókavörður við safnið segir að 265 lánþegar séu komnir með bókasafnskort og þeim fjölgi hratt. Þeir geta fengið að láni þrjár bækur ókeypis í þrjár vikur. Einnig er við safnið sérstakt barnabóksafn og 60 krakkar komnir með kort. Allt er þetta nýlunda á þessu svæði en alvörubóksafn hefur ekki verið rekið í Monkey Bay áður; safnið er hluti af Þjóðarbókhlöðu Malaví. Ganisani segir að unglingar leiti í vaxandi mæli til safnsins, sitji þar stund úr degi og grúski í bókum. Hann nefnir reyndar að þörf sé á fleiri alfræðiritum einmitt fyrir unglingastigið, slíkt væri kærkomin viðbók í safnið. Þrjár tölvur eru á safninu, Netið ókomið en væntanlega hægt að nettengja tölvurnar fyrr en síðar. Bókasafnið er hluti af Menningar-miðstöðinni sem reist var fyrir íslenskt þróunarfé en þar fer fram margvísleg starfsemi félagasamtaka auk þess sem stór salur er notaður fyrir samkomur eins útsendingar frá enska boltanum sem nýtur mikilla vinsælda á þessu svæði. Þangað mættu 400 manns til dæmis á leik Manchester United og Barcelona í fyrra. Einnig er salurinn notaður fyrir leiðtogafundi þorpshöfðingjanna í héraðinu en þeir eru á annað hundrað.
Ljósmyndir: gunnisal. |
|
Glefsur úr sögu íslenskrar þróunarsamvinnu - VI. hluti
| |
Tvíhliða aðstoð forsenda frumvarpsins
 | |
Það er eitthvað bogið við þá skilgreiningu á vanþróuðum löndum, þróunarlöndum, sem hvað þekktust er í heiminum. Er þar m.a. haldið fram, að það séu lönd, sem ekki fylgist með tímanum. Þetta má þó ekki skilja svo, að hér sé aðeins átt við fáein lönd, sem svo er ástatt um, heldur er hér um að ræða lönd, þar sem um 2/3 hlutar íbúa jarðar búa. Með skilgreiningu sem þessari gerum við óafvitandi lítið úr vandanum, við blekkjum sjálf okkur og metum vandamálin samkvæmt því." Þetta segir Skúli Möller varaformaður Æskulýsssambnds Íslands í greinarflokki sem birtist í Morgunblaðinu vorið 1970 undir yfirskriftinni: Hvað er þróunarland? |
Þar var komið sögu að þriggja manna nefndin um aðstoð Íslands við þróunarlöndin hafði verið beðin um að skila svokölluðu endanlegu áliti eftir að hugmyndir um sérstakan "þróunarsjóð" höfðu verið teknar af dagskrá þingsins. Endanlega álitið lá fyrir frá nefndinni, þeim Ólafi Björnssyni, Sigurði Guðmundssyni og Ólafi Stephensen, í febrúar 1970. Síðla sama árs, í októberlok, kom frumvarpið fram á þingi og Ólafur Björnsson fylgdi því úr hlaði fáeinum dögum síðar, 4. nóvember, enda var hann fyrstur þingmanna "til þess að bera þetta mál inn í þingið," eins og hann komst sjálfur að orði. Aðrir flutningsmenn frumvarpsins voru þeir Björn Jónsson, Jón Ármann Héðinsson, Karl Guðjónsson og Ólafur Jóhannesson.
Ólafur Björnsson gerði grein fyrir þeim drætti sem orðið hafði frá því nefndin var skipuð haustið 1965 og vísaði til efnahagsörðugleikanna sem skullu á seinni hluta ársins 1967, "sem hlutu að setja svip sinn mjög á alla fjárlagaafgreiðslu og þá auðvitað um leið á mat á möguleikum á því að leggja fé fram í þessu skyni sem öðru. Þessir efnahagsörðugleikar og það, hvað mjög þrengdi vegna þeirra að öllum fjárveitingum, urðu svo til þess, að hlé varð þá um skeið á störfum nefnarinnar."
Frumvarpið var í þrígang rætt á þingi þennan veturinn, fyrst 4. nóvember 1970 á þingskjali 71, í annað sinn við aðra umræðu 26. nóvember sama ár og loks við þriðju umræðu 17. mars 1971. Það er full ástæða til þess að líta á viðhorfin sem uppi voru milli þingmanna og rýna aðeins í þau atriði sem ágreiningur var um. Fyrst er þó að líta á sjáflt frumvarpið en í 1. grein þess segir: Komið skal á fót opinberri stofnun, er nefnist Aðstoð Íslands við þróunarlöndin.
Áhersla á kynningarhlutverk til að efla áhuga almennings
Í 2. greininni um hlutverk stofnunarinnar segir að hún skuli í fyrsta lagi gera tillögur um hugsanlegar framkvæmdir í þágu þróunarlandanna, skipuleggja slíkar framkvæmdir og hafa eftirlit með þeim. Í öðru lagi að vinna á annan hátt að auknum samskiptum Íslands og þróunarlandanna, á sviði menningarmála og viðskipta og leggja skuli áherslu á tiltekin verkefni þar efst á blaði er að vinna að kynningu á þróunarlöndunum og málefnum þeirra "með það fyrir augum að efla áhuga almennings á aukinni aðstoð við þau." Þá er vikið að auknum menningartengslum og nefndur m.a. möguleikinn að veita ungu fólki aðgang að hérlendum menntastofnunum. Einnig er minnst á viðskiptatengsl og fram kemur að stofnunin á líka að veita upplýsingar og leiðbeiningar til annarra sem hafa með höndum hjálparstarfsemi í þágu þróunarlandanna. Loks er eitt af hlutverkunum að skipuleggja og hafa eftirlit með verkefnum sem Íslandi kynnu að vera falin af hálfu Sameinuðu þjóðanna.
Í 3. greininni er stofnuninni heimilt að stofna til samskota meðal almennings í þágu ákveðinna verkefna; 4. greinin fjallar um stjórnina sem á að vera skipuð fimm mönnum sem kosnir eru af sameinuðu Alþingi; 5. greinin er heimild stjórnar til að leita sérfræðilegrar aðstoðar; 6. greinin fjallar um að kostnaður sé greiddur úr ríkissjóði og 7. greinin er um gildistöku laganna.
Ekki þörf sérstakrar löggjafar um framlög til alþjóðastofnana
Í frumvarpinu er semsagt gert ráð fyrir að "komið skuli á fót opinberri stofnun, er nefnist Aðstoð Íslands við þróunarlöndin" en í fyrri tillögum sem komu fram á þingi var ekki tekin afstaða til þess hvort aðstoðin yrði í mynd framlaga til alþjóðlegra stofnana eða með séstakri stofnun sem hefði með höndum tvíhliða þróunaraðstoð, "en í henni felst það, að Íslendingar sjálfir mundu þá skipuleggja og annast framkvæmdir til aðstoðar í þróunarlöndunum annaðhvort einir eða eftir atvikum í samvinnu við aðra," eins og fram kom í máli Ólafs Björnssonar fyrsta flutningsmanns. Hann sagði þetta vera grundvallarmun "því að ef sú leið yrði farin að leggja aðstoðina einvörðungu fram sem framlag til alþjóðlegra stofnana, þá væri ...engin þörf sérstakrar löggjafar um þetta efni. Þá væri nóg, að t.d. starfsmönnum utanríkisráðuneytis eða fulltrúum Íslands á þingi Sameinuðu þjóðanna væri falið að gera tillögu um það til fjárveitinganefndar, hversu því fé, sem veitt væri á fjárlögum hverju sinni, væri bezt ráðstafað. ...Ef aðstoðin er hins vegar veitt í þeirri mynd, að Ísland taki sjálft virkan þátt í skipulagningu þeirra framkvæmda, ...þá er nauðsynlegt að koma á fót innlendri stofnun... Með samþykkt þessa frumvarps væri því tekin sú afstaða til þessa máls, að stefnt skuli að því, að aðstoðin verði í þessari mynd
Ólafur færði síðan margvísleg rök fyrir því að setja ætti á laggirnar slíka stofnun og lagði áherslu á það aðstoðin væri ekki það sama og alþjóðlegt líknarstarf. "Þriðji heimurinn svokallaði er voldugt og vaxandi afl á vettvangi hins alþjóðlega samstarfs. Ef við Íslendingar viljum vera virkir þátttakendur í því, er okkur nauðsynlegt að þekkja þennan heim, komast í snertingu við hann og kynna okkur vandamál hans. Við þurfum að eignast menn, sem sérfróðir eru á þessu sviði, og þeirrar þekkingar verður að mínu áliti bezt aflað með þátttöku í aðstoð við þróunarlöndin," sagði hann.
Geta skuldugir gefið?
Í lok ræðunnar gerði hann 1% viðmið Sameinuðu þjóðanna að umtalsefni og kvaðst telja eðlilegt að Íslendingar stefni að því á sama hátt og aðrar þjóðir, sem slíka aðstoð velta, að 1% af þjóðartekjunum renni til aðstoðar við þróunarlöndin. Um þetta atriði spunnust miklar umræður og breytingartillögur þegar frumvarpið var tekið til þriðju umræðu 17. mars árið eftir. Í millitíðinni fór önnur umræða fram 26. nóvember 1970.Við upphaf þeirrar umræðu nefndi Ólafur Björnsson að það sjónarmið hefði komið fram um málið á opinberum vettvangi, að "vegna þess að Íslendingar skulda talsvert erlendis, þá sé ekki rétt, að þeir gerist fjármagnsútflytjendur á þann hátt að veita aðstoð til þróunarlandanna." Og hann spurði undrandi: "...þætti okkur það ekki dálítið vafasamur boðskapur, ef sagt yrði við okkur, að svo lengi sem við ekki gætum greitt upp öll okkar lán í lánastofnunum og annars staðar, mættum við hvorki lána né gefa neinum neitt?"
Einar Ágústsson var eini fulltrúi allsherjarnefndar sem gerði fyrirvara þegar frumvarpið var afgreitt frá nefndinni. Hann gerði ítarlega grein í ræðu við 2. umræðu fyrir afstöðu sinni og fyrirvaranum sem fólst í efasemdum um réttmæti þess að setja sérstaka íslenska stofnun á laggirnar og óttanum við spillingu. "Það er almennt álitið, að sérfræðiþekkingu þurfi til þess að koma þessari aðstoð fyrir og það sé mjög auðvelt að gera jafnvel meira ógagn en gagn og það þurfi að búa vel um hnútana til þess að tryggja, að viðtakendur - sú þjóð, sem þiggur aðstoðina - noti hana rétt fólkinu til hagsbóta, en ekki þannig, að einstakir aðilar í viðtökulöndunum mati krókinn á slíkri aðstoð, eins og dæmi eru til um og dæmi væri hægt að nefna um. Og það, sem ég dreg í efa í þessu sambandi, er það, að Íslendingar geti aflað sér þessarar sérþekkingar á málefnum þróunarlandanna á þann hátt, að það kosti ekki of mikinn hluta af þeirri takmörkuðu aðstoð, sem Íslendingar geta í té látið." Og síðar í ræðunni sagði Einar: "Við erum aðilar að Sameinuðu þjóðunum, og við störfum á þeirra vettvangi. Hvers vegna eigum við ekki að nota þær leiðir, sem þar koma til greina? Hér starfar Rauði krossinn, deild úr Alþjóða rauða krossinum. Er ekki hægt að notast við hann? Hann hefur 10 ára reynslu í þróunarhjálp."
Ólafur Björnsson svaraði Einari og sagði af skiljanlegum ástæðum væri þróunaraðstoð og hjálparstarfi mjög blandað saman í almennum umræðum um þessi mál. "En alþjóðleg líknarstarfsemi hefur auðvitað því hlutverki að gegna að koma til hjálpar, þar sem neyðarástand skapast, senda matvæli, fatnað og annað til nauðstaddra, og slíkt ástand getur auðvitað skapazt í þróunarlöndum og í öðrum löndum. Hin eiginlega aðstoð við þróunarlöndin gegnir hins vegar fyrst og fremst því hlutverki að hjálpa þessum þjóðum til þess að nýta náttúruauðlindir sínar og aðra framleiðslumöguleika. Þess vegna get ég ekki á þetta fallizt, þó að starfsemi þeirra aðila hér á landi, sem taka þátt í alþjóðlegri líknarstarfsemi, sé alls góðs makleg."
Þriðja umræða og samþykkt frumvarpsins í næsta pistli. -Gsal
|
|
|
|
|
