logo
Veftķmarit um
žróunarmįl
gunnisal
4. įrg. 141. tbl.
7. desember 2011

Busan

 

Nżju rķkin skrifušu undir sameiginlega yfirlżsingu

į lokaspretti Busan rįšstefnunnar

 

"Žaš sem merkilegast mį telja er aš meš žessari samžykkt eru nż rķki eins og Kķna, Indland, Brasilķa, Mexķkó og fleiri komin meš ķ samręmingu og umręšu um betri žróunarsamvinnu. Aš öšru leyti er plaggiš aš mestu endurtekning į gömlum samžykktum frį Róm, Marrakesh, Parķs og Akkra," segir Engilbert Gušmundsson framkvęmdastjóri Žróunarsamvinnustofnunar Ķslands nżkominn heim frį Busan ķ Sušur-Kóreru žar sem skrifaš var undir stefnumarkandi samkomulag um alžjóšlega žróunarsamvinnu. Rįšstefnuna ķ Busan, fjóršu alžjóšlegu rįšstefnuna um stefnumörkun ķ mįlaflokknum, sóttu į žrišja žśsund fulltrśar, m.a. Hillary Clinton utanrķkisrįšherra Bandarķkjanna, Ban ki-Moon framkvęmdastjóri Sameinušu žjóšanna, rįšherrar žróunarmįla, framkvęmdastjórar žróunarsamvinnustofnana, fulltrśar frjįlsra félagasamtaka, alžjóšlegra žróunarsjóša og fjölmargir ašrir.

 

Aš sögn Engilberts tóku fulltrśar Ķslands virkan žįtt ķ undirbśningi Nordic+ landahópsins en ķ žeim hópi eru norręnu žjóširnar fimm auk Bretlands, Ķrlands og Hollands. "Sį hópur var fremstur ķ flokki viš aš gęta žess aš ekki yrši gengiš į bak skuldbindingunum ķ Parķs og Akkra til aš gešjast hugsanlegum nżjum žįtttakendum, eins og t.d. Kķna eša Indlandi," segir hann. "Žetta tókst žokkalega vel aš lokum, žó ekki hafi allir veriš aš fullu sįttir. Samningavišręšur um lokagerš plaggsins stóšu fram undir mišnętti kvöldiš fyrir lokadag rįšstefnunnar. Žį fyrst varš ljóst aš Indland og Kķna myndu standa aš samžykktinni."

 

Af įkvęšum ķ lokaayfirlżsingunni nefnir Engilbert mįlsgrein 21b sem mikilvęga fyrir Ķsland. Hśn kvešur į um mikilvęgi hérašsstjórna (local governments) og hvetur til stušnings viš žaš stjórnsżslustig. "Ég held aš žetta sé ķ fyrsta sinn sem sérstaklega er kvešiš į um žetta stjórnsżslustig og žaš fellur vel aš nżjum nįlgunum Žróunarsamvinnustofnunar bęši ķ Śganda og Malavķ," segir Engilbert.

 

Af öšrum markveršum greinum lokasamžykktar nefnir hann stušningsyfirlżsingu viš óstöšug rķki (mįlsgrein 26) og vaxandi įherslu į gagnsęi og frjįlsan ašgang aš upplżsingum, žar sem m.a. er minnst į International Aid Transparency Initiative (IATI), en frjįls félagasamtök lögšu mikla įherslu į aš žaš vęri nefnt. "Žį er lķka įstęša til aš fagna žeim višbótarskrefum varšandi kynjajafnarétti sem er aš finna ķ mįlsgrein 20, einkum hvatningunni til aš safna uppżsingum meš žeim hętti sem getur gagnast ķ stefnumörkun og framkvęmd samvinnu," segir hann.

 

Ķsland tekur žįtt ķ faghópi um įrangur

Aš Busan fundinum loknum segir Engilbert aš nś taki viš heilmikil vinna viš aš beyta almennt oršušum yfirlżsingum ķ nżtingarhęfar višmišanir og stefnumörkun. Hann segir žaš einkum verša gert ķ faghópum um tiltekna mįlaflokka en žeir munu starfa reglubundiš aš frekari framžróun nżrra nįlgana, aš skošanaskiptum og fleiru. "Lönd og stofnanir geta aš eigin vali tekiš žįtt ķ einstökum slķkum hópum, sem nś ganga undir heitinu "Building Blocks". Ķsland hefur įkvešiš aš taka žįtt ķ slķkum hópi sem fjallar um įrangur, en ķ honum verša fulltrśar allra Nordic+ landanna. "Žetta er aušvitaš eitt helsta įhersluatrišiš ķ starfsemi ŽSSĶ. Ég geri rįš fyrir aš žįtttaka ķ žessu samstarfi verši hluti af faglegri vinnu ŽSSĶ į nęstu įrum."

 

Eins og nefnt var ķ sķšasta Veftķmariti var įkvešiš ķ Busan aš koma į nżjum samstarfsvettvangi, Global Partnership. Engilbert segir aš į nęstu mįnušum megi reikna meš lķflegri umręšu - og jafnvel nokkrum įtökum - um fyrirkomulag og stjórnsżslu ķ kringum žennan samstarfsvettvang (sjį mįlsgrein 36). "Nordic+ löndin hafa öll įhuga į aš žetta gerist į vettvangi žar sem žau eiga greišan ašgang. Żmsir ašrir, einkum stórveldi og stórir nżir ašilar eins og Kķna, Indland, Brasilia og fleiri viršast hafa meiri įhuga į aš tengja žetta viš G20, sem myndi śtiloka öll Nordic+ löndin nema Bretland. Viš munum reyna aš leggja okkar litla lóš į vogarskįlar meš Nordic+ hópnum. Lķklegast er aš hópurinn leggi įherslu į aškomu OECD-DAC aš mįlinu," segir Engilbert Gušmundsson.

-

Donors agree new 'transparent' aid partnership/ AFP 

-

China and India to join aid partnership on new terms/ Mark Tran

-

Friis Bach: Gennembrud i den globale kamp mod fattigdom/ U-landsnyt

-

Busan Skirts Gender Equality/ AllAfrica

-

Busan has been an expression of shifting geopolitical realities, eftir Jonathan Glennie/ The Guardian

-

'Nothing at Busan for African Women, Children', eftir Miriam Gathigah/ IPS

-

Kina ombord/ Bistandsaktuelt

-

Reflektioner från högnivåmötet i Busan, eftir Gunnellu Carlsson žróunarmįlarįšherra/ Sęnska utanrķkisrįšuneytiš

-

Nytt globalt partnerskap för utvecklingssamarbete efter möte i Sydkorea/ SIDA

-

The costs and benefits of consensus: the future of aid hangs in the balance, eftir James Deane/ BBC

-

Oxfam chief: Europe failed to be a constructive aid donor/ EuroActiv

-

Busan outcome and beyond: partnering for progress in aid effectiveness/ Korea Net

-

Michael's Thought on Busan/Michael McCann

-

Clinton tells developing world to be wary of donors/ Reuters

-

Busan: A Bang or a Whimper?, eftir Alan Hudson/ ONE

-

Norway's wise ways on aid, eftir Jonathan Glennie/ The Guardian

-

Busan keeps promise on Africa's Development Effectiveness/ NEPAD

-

Tough Negotiations, Smart Investments, eftir Rolf Rosenkranz/ Devex

-

Norge i front i samstemtpolitikken/ RORG.no

gunnisal
Beinn fjįrlagastušningur er į undanhaldi hjį Noršmönnum og Svķum. Ljósmynd: gunnisal
 
Ólķk afstaša norręnu žjóšanna til fjįrlagastušnings:

Noršmenn skera fjįrlagastušning nišur um tępan helming

 

Óįnęgja meš mannréttindi og stjórnarfar eru lykilįstęšur žess aš norsk stjórnvöld skera nišur um tępan helming žęr fjįrveitingar af žróunarfé sem renna beint ķ rķkissjóši vištökurķkja. Žessi svokallaši fjįralagastušningur - budget support - nam įriš 2008 rśmum 1.1 milljarši norskra króna en veršur samkvęmt norska fjįrlagafrumvarpinu į nęsta įri einungis 619 milljónir. Aš sögn Aftenposten ķ Noregi er ekki sķšri röksemd norsku rķkisstjórnarinnar fyrir nišurskuršinum aš hśn vill styrka norska pólķtķska stjórn į žróunarsamvinnu.

 

Ųyvind Eggen sérfręšingur ķ žróunarmįlum og vķsindamašur viš NUPI (Norsk Institute of International Affairs) segir aš žessi įkvöršun eigi ekki aš koma į óvart, rķkisstjórnin hafi skżra pólķtķska sżn į žaš hvernig žróunarsamvinnu skuli hįttaš og sé tilbśin aš veita fjįrmagn til verkefna į sviši umhverfismįla, loftslagsbreytinga og jafnréttismįla. "Rķkisstjórnin hefur sannast sagna ekki sérstakan įhuga į žvķ aš vištakendurnir taki įkvaršanir um žaš hvernig žróunarfé sé variš," er haft eftir honum ķ blašinu.

 

Haft er eftir Ingrid Fiskaa rįšherra žróunarmįla aš Noregur hafi į sķšustu įrum lagt meiri įherslu į žemabundna žróunarsamvinnu en fjįrlagastušning. Ķ Aftenposten kemur fram aš nišurskuršur ķ fjįrlagastušningi žżši ekki endilega aš dregiš sé śr fjįrhagslegum stušningi viš samstarfsrķkin en fjįrmagniš fari fremur ķ svokallaša geiranįlgun.

 

Į sķšasta įri veittu Noršmenn fjįrlagastušning til Bśrśndi, Malavķ, Mósambķk, Tansanķu, Sambķu, Śganda og Palestķnu. Śganda var tekiš af listanum fyrr į įrinu eftir aš spillingamįl komu upp og įkvešiš hefur veriš aš taka algerlega fyrir fjįrlagastušning viš Malavķ lķkt og önnur lönd hafa gert. Neikvęš žróun ķ stjórnsżslu, mannréttindum og hagstjórn eru atriši sem nefnd eru ķ žvķ sambandi. Einu afrķsku žjóširnar sem fį fjįrlagastušning frį Noregi į nęsta įri verša Tansanķa, Mósambķk, Sambķa og Bśrśndi.

 

Svķar hafa ekki įkvešiš hversu stór hluti af sęnsku žróunarfé į nęsta įri verši ķ formi fjįrlagastušnings. Ķ Svķžjóš eru lķka uppi efasemdir um slķkan stušning, sérstaklega gagnvart almenningi, og stjórnvöld vilja samręma meš Evrópusambandslöndunum stefnu um žennan žįtt žróunarsamvinnunnar. Danir vilja hins vegar įkvešiš auka beinan fjįrlagastušning meš vķsan ķ Parķsaryfirlżsinguna.

 

Ķslendingar hafa sem kunnugt er ekki veitt fjįrmagni beint inn ķ fjįrlög samstarfslanda meš žeirri undantekningu aš framlög ķ sjįvarśtvegsverkefni ķ Mósambķk meš Noršmönnum rennur beint inn ķ sjįvarśtvegsrįšuneytiš ķ Mapśtó. Žį eru uppi įform um aš nżta innlend fjįrmįlakerfi ķ Malavķ į sveitastjórnarstigi žegar hérašsžróunarverkefni ķ Mangochi hefst į nęsta įri.

 

Nįnar

COP17

Kennsluefni į ķslensku sem gefiš hefur veriš śt ķ tengslum viš rįšstefnuna

ķ Durban. Smelliš į myndina til aš skoša efniš.

 

Loftslagsrįšstefna Sameinušu žjóšanna, COP 17, stendur yfir ķ Sušur-Afrķku

Loftslagsvandinn śti ķ kuldanum?

 

Fyrstu viku višręšna į loftslagsrįšstefnunni ķ Durban ķ Sušur-Afrķku lauk meš žvķ aš fulltrśar umhverfissamtaka og samningamenn frį 200 žjóšum hófu aftur aš tala um žörfina fyrir bindandi alžjóšlegan sįttmįla. Christiana Figueres yfirmašur loftslagsmįla hjį Sameinušu žjóšunum telur aš samningar gętu tekist en hugmyndir fulltrśa Evrópusambandsrķkjanna um nżjan sįttmįla ķ staš Kyoto bókunarinnar mętir andstöšu frį Indlandi og öšrum žróunarrķkjum.

 

Rįšstefnan hófst ķ Durban 28. nóvember og stendur til 9. desember. Į rįšstefnunni koma saman fulltrśar rķkisstjórna heims, auk fulltrśa alžjóšastofnana og frjįlsra félagasamtaka. Rętt veršur m.a. um  framkvęmd Kyoto-bókunarinnar, sem og Bali Action Plan(2007-2012) og Cancun samningana. Ennfremur munu fulltrśar frį alls 192 löndum hittast ķ žeim tilgangi aš vinna saman aš alžjóšlegum samžykktum til aš draga śr losun gróšurhśsalofttegunda.

 

Rįšstefnan ķ Durban (COP17) hefur vakiš mun minni athygli en loftslagsrįšstefnan ķ Kaupmannahöfn (COP15) en loftslagsvandinn er frįleitt leystur. Žrettįn heitustu įr sögunnar hafa oršiš į sķšustu fimmtįn įrum, samkvęmt gögnum WMO, Alžjóšavešurfręšistofunnar. WMO segir segir aš įriš 2011 verši sennilega žaš tķunda heitasta frį žvķ įreišanlegar męlingar hófust įriš 1850. Mešalhitinn ķ október var 0,41 grįšu yfir mešaltali įranna 1961-1990 en žaš mešaltal er 14 grįšur. 

 

Green Growth: The Nordic Way
Green Growth: The Nordic Way

Norręna rįšherranefndin tekur žįtt ķ loftslagsrįšstefnunni ķ Durban. Rįšherranefndin stendur annars vegar fyrir sżningu į norręnum orkulausnum: kynnir annars vegar Norręnt orkusveitarfélag, og stendur hins vegar fyrir tveimur hlišarvišburšum um norręnt verkefni sem hefur aš markmiši aš finna nżjar leišir til aš höndla meš losunarkvóta fyrir koltvķsżring. Markmišiš meš žįtttöku norręnu rķkjanna į COP17 er aš stušla aš lausnum į lofstlagsvandanum og sżna dęmi um leišir til aš takast į viš loftslagsvandann sem geta oršiš öšrum aš leišarljósi.

 

Norręna rįšherranefndin styrkir einnig verkefniš "Loftslagsrįšstefna ķ skólanum" žar sem nemendur geta tekiš aš sér hlutverk žįtttakenda į loftslagsrįšstefnunni ķ Durban. Verkefniš er hlutverkaleikur fyrir nemendur ķ 9. bekk eša menntaskólanema og er verkefniš bśiš til af nįmsgagnamišstöš ķ ešlisfręši viš hįskólann ķ Lundi ķ Svķžjóš, UNI*C ķ Danmörku og Tęknirįšinu ķ Noregi. Hugsunin er aš nemendur leiki žįtttakendur į loftslagsrįšstefnunni og aš kennarinn verši rįšstefnustjóri. Leikurinn hefur veriš žżddur į sęnsku, dönsku, norsku, finnsku, ķslensku og ensku. Einnig er hęgt aš hafa svokallašar "tvķhliša višręšur" viš annan bekk t.d. frį öšru norręnu rķki į netinu.

-

UN climate chief sees air clearing on cut pledges/ Reuters

-

Heimasķša rįšstefnunnar

-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
gunnisal
Bjart er yfir Afrķku. Ljósmynd frį Malavķ: gunnisal.
Glašasól yfir Afrķku og efnahagshorfur góšar

 

Hagkerfi ķ Afrķku stękka hrašar en vķšast annars stašar ķ heiminum allt frį Gana ķ vestri til Mósambķk ķ sušri, skrifar The Economist ķ greinarflokki um bjartari tķš sem blasir viš Afrķku. Glašasól eša "The sun shines bright" segir blašiš ķ fyrirsögn og bętir viš ķ undirfyrirsögn aš hagvöxturinn ķ įlfunni sé lķklegur til žess aš halda įfram.

 

Fréttskżrendur blašsins eru vongóšir fyrir hönd Afrķkubśa. Žeir segja aš góšu fréttirnar megi aš einhverju leyti rekja til žess aš Afrķka hafi loksins fundiš smjöržefinn af friši og sómasamlegum rķkisstjórnum. Žremur įratugum eftir aš Afrķkužjóšir vörpušu af sér nżlendufjötrum hafši engin žjóšanna, aš eyjunni Mįritķus frįtaldri, meš frišsömum hętti ķ frjįlsum kosningum skipt um stjórnarherra. Eftir aš Benin leiddi lżšręšisbrautina įriš 1991 hefur žaš hins vegar gerst žrjįtķu sinnum, miklu oftar en ķ Arabaheiminum.

 

Economist bendir į aš hagvöxtur Ežķópķu - sem lengi vel var samnefnari fyrir hungursneyš ķ heiminum - verši um 7.5% į žessu įri og žaš įn tekna af olķuśtflutningi. Blašiš segir aš mikils ósamręmis gęti vķšast hvar ķ įlfunni hvaš tekjudreifingu įhręrir en vķsir aš raunverulegri mišstétt sé aš verša til. Į 60 milljónum heimila eru įrlegar tekjur yfir 3000 Bandarķkjadalir og įriš 2015 er reiknaš meš aš heimilin meš žęr tekjur verši oršnar 100 milljónir. Og žį erum viš aš tala um ört stękkandi hóp neytenda.

 

Af žeim rśmlega milljarši manna sem bżr ķ Afrķku er meirihlutinn enn undir fįtęktarmörkum. Economist segir aš sjśkdómar og hungur verši enn vandamįl fyrir žennan stóra hóp. Tķmaritiš bendir į aš 118 börn af hverjum žśsund deyi įšur en fimm įra aldri er nįš. Sambęrileg tala hafi veriš 165 fyrir tveimur įratugum. Framfarir į žessu sviši - en barnadauši er mešal žśsaldarmarkmišanna - eru aš mati Economist bęši of hęgar og misjafnar innan įlfunnar.

 

Hins vegar segir blašiš aš žróun ķ ķbśafjölda geti kynt undir framfarir. Fjöldi ungs fólks meš betri menntun en fyrri kynslóšir sé aš koma inn į vinnumarkašinn og fęšingartķšni fari lękkandi. Žegar stór hluti vinnuaflsins verši bjargįlna styšji žaš viš hagvöxt og žaš hafi einmitt gerst ķ Asķu į sķnum tķma fyrir žremur įratugum. Nś sé Afrķka į žeim žröskuldi.

 

"Žaš er gott fyrir hvaša land sem er aš eiga stóran hóp ungmenna svo fremi aš hagkerfiš sé ķ blóma," segir ķ grein Economist, "en ef skortur er į atvinnu getur žaš leitt af sér misklķš og ofbeldi. Hvort aldurssamsetning žjóša ķ Afrķku leišir af sér gęfu eša glötun er aš mestu undir rķkisstjórnum žjóšanna komiš," segir ķ žessum merkilega greinaflokki The Economist.

 

The Sun Shine Bright

-

Africa Rising

 

Gķfurlegt magn af jaršgasi fundiš viš strendur Mósambķk

 

moz 

Gķfurlegar aušlindir af jaršgasi hafa fundist viš strendur Mósambķk, miklu meiri en įšur hafši veriš įlitiš. Olķluleitarfyrirtękiš Anadarko Petrolium frį Texas greindi frį žessum fundi į dögunum og talsmenn žess sögšu aš endurheimtanlegt jaršgas nęmi į bilinu frį 15-30 trilljónum rśmfeta. Mešfram strandlengju Mósambķk hefur lengi veriš tališ aš jaršgas vęri aš finna ķ miklum męli. Ekki žarf aš fara mörgum oršum um žann efnahagslegan įvinning fyrir fįtękt rķki eins og Mósambķk ef žaš tekst aš nżta aušlindinaa ķ žįgu žjóšarinnar.

-

Nįnar

-

Is Mozambique the next African Energy Superpower?/ Oilprice.com

K R Ę K J U R

-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
KristniboưsfrƩttir


Alvarlegt ofbeldi og mannréttindabrot

FĆ­labeinsstrƶndin 

Skżrsla Barnahjįlpar Sameinušu žjóšanna (UNICEF) og Barnaheilla - Save the Children sżnir aš rķflega 1100 konur og börn hafa oršiš fyrir ofbeldi į lišnu įri į Fķlabeinsströndinni en mikiš hęttuįstand skapašist ķ kjölfar kosninga žar. Barni er naušgaš į Fķlabeinsströndinni į 36 tķma fresti.

 

Frį žvķ aš hęttuįstand skapašist, ķ kjölfar kosninga į Fķlabeinsströndinni ķ nóvember 2010, hefur veriš tilkynnt um 1121 alvarleg brot į mannréttindum og beinast brotin gegn konum og börnum. Žetta kemur fram ķ skżslu sem Barnaheill - Save the Children og Barnahjįlp Sameinušu žjóšanna (UNICEF) hafa birt, ķ samstarfi viš ašra ašila į sviši barnaverndar.

 

Skżrslan, sem ber nafniš "Varnarleysi, ofbeldi og alvarleg brot į mannréttindum barna - athugun į įhrifum hęttuįstands ķ kjölfar kosninga į verndun barna į Fķlabeinsströndinni", tekur til allra brota į mannréttindum, sem tilkynnt var um frį žvķ ķ nóvember 2010 fram ķ september 2011.

-

Nįnar

 

Dansskórnir hnżttir fyrir UNICEF

Dagur rauša nefsins nįlgast og ótal sjįlfbošališar leggja nś hönd į plóg viš aš setja saman metnašarfulla dagskrį fyrir skemmti- og söfnunaržįtt UNICEF į Stöš 2 į föstudag.

Strangar dansęfingar eru mešal annars hafnar į vegum atvinnudansarans Peters Anderson sem įšur var ķ Ķslenska dansflokknum. Žaš eru žó engir venjulegir dansarar sem Peter ęfir upp žessa dagana heldur hópar sem žekktir eru fyrir allt annaš en dans: Björgunarsveitarmenn og žingmenn.

-

Nįnar

Um Veftķmaritiš
logo

Veftķmarit um žróunarmįl er gefiš śt af Žróunarsamvinnustofnun Ķslands. Ritinu er ętlaš aš glęša umręšu um žróunarmįl og gefa įhugasömum kost į aš fylgjast meš žvķ sem hęst ber hverju sinni. Efni veftķmaritsins žarf ekki endilega aš endurspegla stefnu ŽSSĶ.
          
Skrįiš ykkur ķ įskrift į heimasķšunni, www.iceida.is og lįtiš vinsamlegast ašra meš įhuga į žróunarmįlum vita af tilvist veftķmaritsins. Allar įbendingar um efni eru vel žegnar.  

Žeir sem vilja senda okkur įbendingu um efni eša afskrį sig af netfangalista eru vinsamlegast bešnir um aš senda slķk erindi į netfangiš iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is. 

Viš bišjumst velviršingar į žvķ aš geta ekki notaš ķslenskar gęsalappķr ķ vištölum en bandarķskt snišmót Veftķmaritsins leyfir ekki notkun žeirra.

 

Bestu kvešjur, Śtgįfu- og kynningardeild ŽSSĶ

 

ISSN 1670-810

 
Amnesty International
Um žśsund undirskriftir söfnušust um sķšustu helgi

Ķ ašdraganda hins įrlega bréfamaražons vakti Ķslandsdeild Amnesty International athygli į įhrifamętti bréfa og póstkorta til stjórnvalda er brjóta mannréttindi. Gestum ķ Smįralind gafst, mešal annars, kostur į aš skrifa undir stęrsta póstkort Ķslands og žrżsta į stjórnvöld ķ Mexķkó, sem ekki hafa dregiš til įbyrgšar hermenn er naušgušu tveimur konum įriš 2002.

Vištökurnar voru frįbęrar: hįtt ķ 1.000 undirskriftir söfnušust į rśmum 3 tķmum! Bestu žakkir til allra sem tóku žįtt!

Įr hvert stendur Amnesty International fyrir bréfamaražoni ķ tengslum viš mannréttindadag Sameinušu žjóšanna 10. desember. Nęsta laugardag, 10. desember, fer bréfamaražoniš fram vķšs vegar um landiš.

 

Nįnar

Veftķmaritiš er į...
facebook

Taktu žįtt eša stofnašu til umręšna! 
Fyrsta bókasafniš ķ Monkey Bay

 

gunnisal
Bókaormum fjölgar hratt ķ Apaflóa meš tilkomu bókasafnsins ķ menningarmišstöšinni.

Bókaormar hafa til žessa veriš fįtķšir viš Apaflóa en žeim fjölgar dag frį degi. Bókasöfn eru ekki į hverju strįi. Žótt flestir skólanna hafi herbergi merkt "Library" er ķ fęstum žeirra nokkra bók aš finna. Meš bókasafninu sem opnaš var ķ fyrra ķ Menningarmišstöšinni skammt frį Monkey Bay žorpinu uršu tķmamót žvķ bękur eru žar ķ fįeinum žśsundum eintaka og ašstaša fyrir bókaorma aš lesa og lęra. Juwano Ganizani ašstošar-bókavöršur viš safniš segir aš 265 lįnžegar séu komnir meš bókasafnskort og žeim fjölgi hratt. Žeir geta fengiš aš lįni žrjįr bękur ókeypis ķ žrjįr vikur. Einnig er viš safniš sérstakt barnabóksafn og 60 krakkar komnir meš kort. Allt er žetta nżlunda į žessu svęši en alvörubóksafn hefur ekki veriš rekiš ķ Monkey Bay įšur; safniš er hluti af Žjóšarbókhlöšu Malavķ. Ganisani segir aš unglingar leiti ķ vaxandi męli til safnsins, sitji žar stund śr degi og grśski ķ bókum. Hann nefnir reyndar aš žörf sé į fleiri alfręširitum einmitt fyrir unglingastigiš, slķkt vęri kęrkomin višbók ķ safniš. Žrjįr tölvur eru į safninu, Netiš ókomiš en vęntanlega hęgt aš nettengja tölvurnar fyrr en sķšar. Bókasafniš er hluti af Menningar-mišstöšinni sem reist var fyrir ķslenskt žróunarfé en žar fer fram margvķsleg starfsemi félagasamtaka auk žess sem stór salur er notašur fyrir samkomur eins śtsendingar frį enska boltanum sem nżtur mikilla vinsęlda į žessu svęši. Žangaš męttu 400 manns til dęmis į leik Manchester United og Barcelona ķ fyrra. Einnig er salurinn notašur fyrir leištogafundi žorpshöfšingjanna ķ hérašinu en žeir eru į annaš hundraš.

 

Ljósmyndir: gunnisal.

 

Glefsur śr sögu ķslenskrar žróunarsamvinnu - VI. hluti

 

 

Tvķhliša ašstoš forsenda frumvarpsins   

grein
Žaš er eitthvaš bogiš viš žį skilgreiningu į vanžróušum löndum, žróunarlöndum, sem hvaš žekktust er ķ heiminum. Er žar m.a. haldiš fram, aš žaš séu lönd, sem ekki fylgist meš tķmanum. Žetta mį žó ekki skilja svo, aš hér sé ašeins įtt viš fįein lönd, sem svo er įstatt um, heldur er hér um aš ręša lönd, žar sem um 2/3 hlutar ķbśa jaršar bśa. Meš skilgreiningu sem žessari gerum viš óafvitandi lķtiš śr vandanum, viš blekkjum sjįlf okkur og metum vandamįlin samkvęmt žvķ." Žetta segir Skśli Möller varaformašur Ęskulżsssambnds Ķslands ķ greinarflokki sem birtist ķ Morgunblašinu voriš 1970 undir yfirskriftinni: Hvaš er žróunarland?

 

Žar var komiš sögu aš žriggja manna nefndin um ašstoš Ķslands viš žróunarlöndin hafši veriš bešin um aš skila svoköllušu endanlegu įliti eftir aš hugmyndir um sérstakan "žróunarsjóš" höfšu veriš teknar af dagskrį žingsins. Endanlega įlitiš lį fyrir frį nefndinni, žeim Ólafi Björnssyni, Sigurši Gušmundssyni og Ólafi Stephensen, ķ febrśar 1970. Sķšla sama įrs, ķ októberlok, kom frumvarpiš fram į žingi og Ólafur Björnsson fylgdi žvķ śr hlaši fįeinum dögum sķšar, 4. nóvember, enda var hann fyrstur žingmanna "til žess aš bera žetta mįl inn ķ žingiš," eins og hann komst sjįlfur aš orši. Ašrir flutningsmenn frumvarpsins voru žeir Björn Jónsson, Jón Įrmann Héšinsson, Karl Gušjónsson og Ólafur Jóhannesson.

 

Ólafur Björnsson gerši grein fyrir žeim drętti sem oršiš hafši frį žvķ nefndin var skipuš haustiš 1965 og vķsaši til efnahagsöršugleikanna sem skullu į seinni hluta įrsins 1967, "sem hlutu aš setja svip sinn mjög į alla fjįrlagaafgreišslu og žį aušvitaš um leiš į mat į möguleikum į žvķ aš leggja fé fram ķ žessu skyni sem öšru. Žessir efnahagsöršugleikar og žaš, hvaš mjög žrengdi vegna žeirra aš öllum fjįrveitingum, uršu svo til žess, aš hlé varš žį um skeiš į störfum nefnarinnar."

 

Frumvarpiš var ķ žrķgang rętt į žingi žennan veturinn, fyrst 4. nóvember 1970 į žingskjali 71, ķ annaš sinn viš ašra umręšu 26. nóvember sama įr og loks viš žrišju umręšu 17. mars 1971. Žaš er full įstęša til žess aš lķta į višhorfin sem uppi voru milli žingmanna og rżna ašeins ķ žau atriši sem įgreiningur var um. Fyrst er žó aš lķta į sjįflt frumvarpiš en ķ 1. grein žess segir: Komiš skal į fót opinberri stofnun, er nefnist Ašstoš Ķslands viš žróunarlöndin.

 

Įhersla į kynningarhlutverk til aš efla įhuga almennings

Ķ 2. greininni um hlutverk stofnunarinnar segir aš hśn skuli ķ fyrsta lagi gera tillögur um hugsanlegar framkvęmdir ķ žįgu žróunarlandanna, skipuleggja slķkar framkvęmdir og hafa eftirlit meš žeim. Ķ öšru lagi aš vinna į annan hįtt aš auknum samskiptum Ķslands og žróunarlandanna, į sviši menningarmįla og višskipta og leggja skuli įherslu į tiltekin verkefni žar efst į blaši er aš vinna aš kynningu į žróunarlöndunum og mįlefnum žeirra "meš žaš fyrir augum aš efla įhuga almennings į aukinni ašstoš viš žau." Žį er vikiš aš auknum menningartengslum og nefndur m.a. möguleikinn aš veita ungu fólki ašgang aš hérlendum menntastofnunum. Einnig er minnst į višskiptatengsl og fram kemur aš stofnunin į lķka aš veita upplżsingar og leišbeiningar til annarra sem hafa meš höndum hjįlparstarfsemi ķ žįgu žróunarlandanna. Loks er eitt af hlutverkunum aš skipuleggja og hafa eftirlit meš verkefnum sem Ķslandi kynnu aš vera falin af hįlfu Sameinušu žjóšanna.

 

Ķ 3. greininni er stofnuninni heimilt aš stofna til samskota mešal almennings ķ žįgu įkvešinna verkefna; 4. greinin fjallar um stjórnina sem į aš vera skipuš fimm mönnum sem kosnir eru af sameinušu Alžingi; 5. greinin er heimild stjórnar til aš leita sérfręšilegrar ašstošar; 6. greinin fjallar um aš kostnašur sé greiddur śr rķkissjóši og 7. greinin er um gildistöku laganna.

 

Ekki žörf sérstakrar löggjafar um framlög til alžjóšastofnana

Ķ frumvarpinu er semsagt gert rįš fyrir aš "komiš skuli į fót opinberri stofnun, er nefnist Ašstoš Ķslands viš žróunarlöndin" en ķ fyrri tillögum sem komu fram į žingi var ekki tekin afstaša til žess hvort ašstošin yrši ķ mynd framlaga til alžjóšlegra stofnana eša meš séstakri stofnun sem hefši meš höndum tvķhliša žróunarašstoš, "en ķ henni felst žaš, aš Ķslendingar sjįlfir mundu žį skipuleggja og annast framkvęmdir til ašstošar ķ žróunarlöndunum annašhvort einir eša eftir atvikum ķ samvinnu viš ašra," eins og fram kom ķ mįli Ólafs Björnssonar fyrsta flutningsmanns. Hann sagši žetta vera grundvallarmun "žvķ aš ef sś leiš yrši farin aš leggja ašstošina einvöršungu fram sem framlag til alžjóšlegra stofnana, žį vęri ...engin žörf sérstakrar löggjafar um žetta efni. Žį vęri nóg, aš t.d. starfsmönnum utanrķkisrįšuneytis eša fulltrśum Ķslands į žingi Sameinušu žjóšanna vęri fališ aš gera tillögu um žaš til fjįrveitinganefndar, hversu žvķ fé, sem veitt vęri į fjįrlögum hverju sinni, vęri bezt rįšstafaš. ...Ef ašstošin er hins vegar veitt ķ žeirri mynd, aš Ķsland taki sjįlft virkan žįtt ķ skipulagningu žeirra framkvęmda, ...žį er naušsynlegt aš koma į fót innlendri stofnun... Meš samžykkt žessa frumvarps vęri žvķ tekin sś afstaša til žessa mįls, aš stefnt skuli aš žvķ, aš ašstošin verši ķ žessari mynd

 

Ólafur fęrši sķšan margvķsleg rök fyrir žvķ aš setja ętti į laggirnar slķka stofnun og lagši įherslu į žaš ašstošin vęri ekki žaš sama og alžjóšlegt lķknarstarf. "Žrišji heimurinn svokallaši er voldugt og vaxandi afl į vettvangi hins alžjóšlega samstarfs. Ef viš Ķslendingar viljum vera virkir žįtttakendur ķ žvķ, er okkur naušsynlegt aš žekkja žennan heim, komast ķ snertingu viš hann og kynna okkur vandamįl hans. Viš žurfum aš eignast menn, sem sérfróšir eru į žessu sviši, og žeirrar žekkingar veršur aš mķnu įliti bezt aflaš meš žįtttöku ķ ašstoš viš žróunarlöndin," sagši hann.

 

Geta skuldugir gefiš?

Ķ lok ręšunnar gerši hann 1% višmiš Sameinušu žjóšanna aš umtalsefni og kvašst telja ešlilegt aš Ķslendingar stefni aš žvķ į sama hįtt og ašrar žjóšir, sem slķka ašstoš velta, aš 1% af žjóšartekjunum renni til ašstošar viš žróunarlöndin. Um žetta atriši spunnust miklar umręšur og breytingartillögur žegar frumvarpiš var tekiš til žrišju umręšu 17. mars įriš eftir. Ķ millitķšinni fór önnur umręša fram 26. nóvember 1970.Viš upphaf žeirrar umręšu nefndi Ólafur Björnsson aš žaš sjónarmiš hefši komiš fram um mįliš į opinberum vettvangi, aš "vegna žess aš Ķslendingar skulda talsvert erlendis, žį sé ekki rétt, aš žeir gerist fjįrmagnsśtflytjendur į žann hįtt aš veita ašstoš til žróunarlandanna." Og hann spurši undrandi: "...žętti okkur žaš ekki dįlķtiš vafasamur bošskapur, ef sagt yrši viš okkur, aš svo lengi sem viš ekki gętum greitt upp öll okkar lįn ķ lįnastofnunum og annars stašar, męttum viš hvorki lįna né gefa neinum neitt?"

 

Einar Įgśstsson var eini fulltrśi allsherjarnefndar sem gerši fyrirvara žegar frumvarpiš var afgreitt frį nefndinni. Hann gerši ķtarlega grein ķ ręšu viš 2. umręšu fyrir afstöšu sinni og fyrirvaranum sem fólst ķ efasemdum um réttmęti žess aš setja sérstaka ķslenska stofnun į laggirnar og óttanum viš spillingu. "Žaš er almennt įlitiš, aš sérfręšižekkingu žurfi til žess aš koma žessari ašstoš fyrir og žaš sé mjög aušvelt aš gera jafnvel meira ógagn en gagn og žaš žurfi aš bśa vel um hnśtana til žess aš tryggja, aš vištakendur - sś žjóš, sem žiggur ašstošina - noti hana rétt fólkinu til hagsbóta, en ekki žannig, aš einstakir ašilar ķ vištökulöndunum mati krókinn į slķkri ašstoš, eins og dęmi eru til um og dęmi vęri hęgt aš nefna um. Og žaš, sem ég dreg ķ efa ķ žessu sambandi, er žaš, aš Ķslendingar geti aflaš sér žessarar séržekkingar į mįlefnum žróunarlandanna į žann hįtt, aš žaš kosti ekki of mikinn hluta af žeirri takmörkušu ašstoš, sem Ķslendingar geta ķ té lįtiš." Og sķšar ķ ręšunni sagši Einar: "Viš erum ašilar aš Sameinušu žjóšunum, og viš störfum į žeirra vettvangi. Hvers vegna eigum viš ekki aš nota žęr leišir, sem žar koma til greina? Hér starfar Rauši krossinn, deild śr Alžjóša rauša krossinum. Er ekki hęgt aš notast viš hann? Hann hefur 10 įra reynslu ķ žróunarhjįlp."

 

Ólafur Björnsson svaraši Einari og sagši af skiljanlegum įstęšum vęri žróunarašstoš og hjįlparstarfi mjög blandaš saman ķ almennum umręšum um žessi mįl. "En alžjóšleg lķknarstarfsemi hefur aušvitaš žvķ hlutverki aš gegna aš koma til hjįlpar, žar sem neyšarįstand skapast, senda matvęli, fatnaš og annaš til naušstaddra, og slķkt įstand getur aušvitaš skapazt ķ žróunarlöndum og ķ öšrum löndum. Hin eiginlega ašstoš viš žróunarlöndin gegnir hins vegar fyrst og fremst žvķ hlutverki aš hjįlpa žessum žjóšum til žess aš nżta nįttśruaušlindir sķnar og ašra framleišslumöguleika. Žess vegna get ég ekki į žetta fallizt, žó aš starfsemi žeirra ašila hér į landi, sem taka žįtt ķ alžjóšlegri lķknarstarfsemi, sé alls góšs makleg."

 

Žrišja umręša og samžykkt frumvarpsins ķ nęsta pistli. -Gsal