Á föstudaginn í síðustu viku var alþjóðlegur baráttudagur Sameinuðu þjóðanna gegn ofbeldi gagnvart konum en sá dagur markar einnig upphafið að 16 daga átaki gegn kynbundnu ofbeldi. Átakinu lýkur 10. desember eða á alþjóðlega mannréttindadeginum en upphaflega var þetta tímabil ákveðið til að leggja áherslu og athygli á að kynbundið ofbeldi væri mannréttindabrot.

Alþjóðlega 16 daga átakið gegn kynbundnu ofbeldi má rekja aftur til ársins 1991 og því er þetta í 21. sinn sem átakið er haldið á heimsvísu. Markmið átaksins er að knýja á um afnám alls kynbundins ofbeldis. Í ár er alþjóðlegt þema átaksins kynbundið ofbeldi í stríði og vopnuðum átökum. En jafnframt er sjónum beint að heimilisofbeldi því að aðeins þegar friður er á heimilum næst friður í heiminum. Hér heima er yfirskrift átaksins "Heimilisfriður - heimsfriður".

Undanfarin ár hafa orðið margir sigrar í baráttunni gegn kynferðisofbeldi en þó er mikið eftir. Enn lifa 306 milljónir kvenna í löndum þar sem heimilisofbeldi telst ekki vera glæpur, þrátt fyrir að 125 lönd hafi samþykkt lög sem gera það ólöglegt, sem er mikill árangur miðað við hvernig staðan var fyrir aðeins tíu árum síðan. Konum úti um allan heim er enn mismunað á ýmsa vegu, allt frá kynbundnum fóstureyðingum í Kína til mansals og kynlífsþrælkunar í Evrópu og barnabrúða á Indlandi. Kynferðisofbeldi er allt of algengt, bæði úti í heimi og hér heima á Fróni og því miður er gerendum í þessum málum sjaldan refsað.

Er réttlæti kvenna minna virði en karla - Inga Dóra Pétursdóttir framkvæmdastýra UN Women í útvarpsviðtali/ RUV

 -

Dagskrá 16 daga átaks gegn kynbundnu ofbeldi

-

Fésbókarsíða átaksins

-

Heimilisfriður - heimsfriður/ Barnaheill

-

16 actions for 16 days/ Say No UNITE to end violence against women

-

16 Days of Activism Against Gender Violence/ Amnesty International

-

16 Steps Policy Agenda/ UN Women 

Danskur sigurvegari í SÞ auglýsingasamkeppni

Grafíski hönnuðurinn Trine Sejthen frá Danmörku sigraði í keppni Sameinuðu þjóðanna í Evrópu um bestu auglýsinguna til höfuðs ofbeldi gegn konum. Sofía Spánardrottningin afhenti verðlaunin við hátíðlega athöfn í Caixa Forum í Madríd að viðstöddum háttsettum embættismönnum Sameinuðu þjóðanna og spænskum ráðamönnum, að því er segir á vef Upplýsingaskrifstofu SÞ fyrir Vestur-Evrópu sem var skipuleggjandi keppninnar með stuðningi UN Women.  Fyrir sigurinn hlýtur Trine fimm þúsund evrópur að launum.

Í sigur-auglýsingunni "Ofbeldi er ekki alltaf sýnilegt", er áherslan lögð á hversu hulið ofbeldi gegn konum oft er. Trine Sejthen sagði þegar hún tók við verðlaununum að auglýsing hennar væri einfaldlega ljósmynd af vinkonu hennar; venjulegri konu. "Þótt Heidi vinkona mín sé falleg kona, er hún ekki dæmigerð forsíðustúlka. Hún er raunveruleg...Ég vildi að hún gæti verið systir þín, besti vinur eða konan við hliðina á þér í strætó."

Rúmlega 2.700 auglýsingar bárust í keppnina frá 40 Evrópuríkjum. Stefán Einarsson sigraði í sams konar keppni á síðasta ári, en að þessu sinni komst ein íslensk auglýsing í úrslit frá Elsu Nielsen, grafískum hönnuði.

Nánar

-

Frétt Create for the UN

Ríkin sem þiggja aðstoð eiga að stýra eigin þróunarferli

Nánar

Nánar á vef Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi

Ritgerðin í heild

Sala á rauðu nefjunum hafin

- landssöfnun 9. desember

Dagur rauða nefsins nálgast og af því tilefni setti frú Vigdís Finnbogadóttir, verndari heimsforeldra UNICEF, upp fyrsta rauða nefið í ár. Sala á nefjunum hófst síðastliðinn föstudag. Þá hefur Páll Óskar Hjálmtýsson samið lag í þágu Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna (UNICEF) en lagið var frumflutt í gær. 

Landssöfnun verður á Degi rauða nefsins 9. desember og einkunnarorð söfnunarinnar eru að þessu sinni "Skemmtun sem skiptir máli." Landslið grínara, skemmtikrafta og listamanna leggur fram krafta sína - og sjónvarpsþáttur verður í opinni dagskrá á Stöð 2 um kvöldið.

"Ég þurfti að viðurkenna það þegar ég kom heim að þetta var áfall. Ég er breyttur maður. Þú kemur ekki sami maður heim eftir svona ferðalag" segir Páll Óskar Hjálmtýsson tónlistarmaður í DV í morgun sem segir það hafa breytt lífi hans að fara til Síerra Leóne í Afríku í október síðastliðnum.

Lag Páls Óskars: Megi það byrja með mér

Alþingi samþykkti í gær þingsályktunartillögu Össurar Skarphéðinssonar utanríkisráðherra um að ríkisstjórninni verði falið að viðurkenna Palestínu sem sjálfstætt og fullvalda ríki innan landamæranna frá því fyrir sex daga stríðið árið 1967. Tillagan var samþykkt mótatkvæðalaust með 38 atkvæðum en 13 þingmenn greiddu ekki atkvæði, að því er fram kemur á vef utanríkisráðuneytis.

Þar segir jafnframt að í stuttu ávarpi í umræðu á allsherjarþinginu um Palestínumálið í gær hafi fastafulltrúi Íslands, Gréta Gunnarsdóttir, tilkynnt þinginu um þingsályktunina sem samþykkt var fyrr um daginn. Tilkynningin hlaut góðan hljómgrunn í allsherjarþinginu, segir í fréttinni.

Frétt the Guardian í morgun

-

Iceland votes to recognize Palestinian state / Jerusalem Post 

Er góð jafnréttisstefna framkvæmanleg?

- eftir Þórdísi Sigurðardóttur skrifstofustjóra Þróunarsamvinnustofnunar Íslands

ÞSSÍ setti sér jafnréttisstefnu á árinu 2004 þar sem samþætting kynja- og jafnréttissjónarmiða í starfsemi stofnunarinnar er höfð að leiðarljósi. Í stefnunni kemur fram að litið er á jafnrétti sem forsendu fyrir réttlátri og árangursríkri þróun. Samþætting var árið 2004 orðin leiðandi aðferð til að vinna að jafnrétti á vettvangi þróunarmála. Í hugtakinu felst að kynjasjónarmið móti inntak og aðferðir í þróunarstarfi, að hagsmunir karla og kvenna endurspeglist í stefnu og aðgerðum og að kynjavíddin skeri þvert á alla geira og sé virk breyta á öllum stigum starfsins.

Stefna er aðeins fyrsta stig pólitískrar skuldbindingar og reynslan sýnir að hún á það til að missa flugið þegar kemur að því að fylgja henni eftir. Í jafnréttisstefnu ÞSSÍ er kveðið á um að meta skuli hversu vel hefur tekist til að samþætta kynja- og jafnréttissjónarmið í verkefnum þeim sem stofnunin styður. Það var þó ekki fyrr en 2011, sjö árum eftir að stefnan var samþykkt, að lagt var sérstakt jafnréttismat á eitt verkefni ÞSSÍ. Er þar um að ræða verkefni í Malaví á sviði fullorðinsfræðslu. Matið er framkvæmt af starfsfólki ÞSSÍ og verkefnisins, og er svokallað innra mat. Matið leiddi í ljós að þrátt fyrir markmið um samþættingu jafnréttissjónarmiða í verkefnið skortir bæði mælikvarða og kerfisbundna eftirfylgni til að meta áhrif aðgerða og til að mæla að hve miklu leyti jafnréttismarkmið hafa náðst.

Margir hafa greint frá svipaðri reynslu um framfylgd jafnréttisstefnu. Stefnumótun fylgir gjarnan bjartsýni og trú á að allt muni breytast til batnaðar. Framkvæmd er mun flóknari, að henni koma yfirleitt margir og ólíkir aðilar og málamiðlanir milli mismunandi sjónarmiða fara stöðugt fram. Ekki er hægt að gefa sér stuðning eða treysta á hollustu og skuldbindingu allra þeirra sem eiga að framfylgja jafnréttisstefnu og oft er ekki hugað nægilega að kunnáttu og tíma þeirra sem eiga að framkvæma til að ná árangri í að beita tilteknum aðferðum.

Góð jafnréttisstefna er vissulega mikilvæg en hún hefur ekki sjálfstætt líf. Þróunarstarf er félagslegur veruleiki þar sem margvíslegir hagsmunir og sjónarmið eru til staðar. Skilningur þeirra sem koma að starfinu á hugtökunum og þýðingu þeirra er mismunandi og allir túlka út frá eigin forsendum. Stefna er þannig stöðugt sveigð og beygð í framkvæmd.

Skýrslan

Starfsnemar skrifa:

Það sitja ekki allir og bíða eftir hjálp að utan

"Þessi einlæga löngun til að bæta ástand samborgaranna er alveg mögnuð...," segir Helga Sólveig Gunnell starfsnemi í pistli sínum frá Mósambík.

Þrír ungir háskólanemar voru í ágúst síðastliðnum ráðnir sem starfsnemar Þróunarsamvinnustofnunar Íslands til fjögurra mánaða dvalar í samstarfsríkjum Íslands í þróunarsamvinnu. Þeir dvelja syðra fram í miðjan desember og skrifa til skiptis að beiðni Veftímaritsins um það sem á daga þeirra drífur í samstarfslöndum okkar. Helga Sólveig Gunnell í Mósambík er höfundur þessa pistils.

Við Dulce Mungoi erum aftur komnar til Inhambane ad leggja lokahönd a plön fyrir næsta ár og fara yfir verkefni síðustu mánaða sem og hvað skuli gera í desember. Þegar ég var hér síðast dvaldi ég ein í sveitinni í viku og heimsótti skóla til að afla upplýsinga um stöðuna í fullorðinsfræðslunni, m.a. bókakost, en fæstir hópar hafa réttar bækur. Einnig kannaði ég vatnsaðgengi og salernisaðstæður í barnaskólum í Jangamo og kom í ljós að fæstir skólar hafa auðvelt aðgengi að almennilegum brunnum og einungis 2 af yfir 49 skólum höfðu almennilega salernisaðstöðu. Það er því greinilegt að þrátt fyrir miklar framfarir er enn margt sem þarf að gera hér. Eitt af verkefnunum í desember er að ljúka við skipulag á fræðslumiðstoð þar sem verður m.a. bókasafn og kennsluaðstaða, og ljúka við uppsetningu annars bókasafns í Jangamo. Bókamenning er lítil í Mósambik, og almennt í Afríku (í Suður Afríku eru t.d. aðeins 18% skóla með bókasöfn) og því forvitnilegt að sjá hvernig samfélagið tekur þessum nýjungum og nýtir þær. Bókasöfnin bjóða upp á mikla möguleika og vonandi nýta samfélögin þau almennilega - bæði til að hverfa inn í nýja og forvitnilega heima og til að bæta lífsbaráttuna með nýjum upplýsingum.

Að brúa bilið á milli hins skóaða og berfætta

Punktur var settur við sögubrotin í síðustu viku þegar fyrir lá seint á árinu 1969 að fram kæmi á þingi frumvarp um stofnun sjóðs til aðstoðar við þróunarríkin. Þá voru liðin um fjögur ár frá því utanríkisráherra skipaði nefnd til að vinna að athugun á slíkum stuðningi Íslands við fátæk ríki en þá nefnd skipuðu Ólafur Björnsson prófessor sem var formaður, Sigurður Guðmundsson framkvæmdastjóri Húsnæðisstofnunar ríkisins og Ólafur Stephensen þáverandi framkvæmdastjóri Rauða krossins. Nefndin skilaði bráðabirgðaáliti en sökum efnahagsörðugleika var endanlegri tillöggerð frestað. Ungt fólk, í menntaskólum og Háskólanum, ungliðahreyfingum stjórnmálaflokkanna með Æskulýðssamband Íslands í fararbroddi hélt hins vegar á lofti kröfunni um opinberan stuðning Íslands við þróunarríkin. Unga fólkið efndi m.a. til söfnunar undir kjörorðinu Herferð gegn hungri og hélt Hungurvökur um páska tvö ár í röð, auk þess sem ályktanir og áskoranir voru sendar Alþingi.

Sagan sem hér er rakin um aðdraganda að fyrstu íslensku löggjöfinni um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands rekur ekki þátttöku Íslendinga í starfi alþjóðstofnana um þróunarsamvinnu á þessum árum. Sú þátttaka var talsverð og Íslendingar voru bæði í Afríku og Asíu við störf, einkanlega á vegum FAO, Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna. Einn af þeim var Einar Kvaran vélfræðingur sem dvaldi um árabil á Seylon (Sri Lanka) og síðar á Filippseyjum. Með því að smella á myndina má lesa frásögn Samvinnunnar um störf Einars en í grein Ragnars Kjartanssonar - sem minnst er á í pistli dagsins - er önnur mynd af Einari Kvaran frá árunum á Sri Lanka.

Þeir Björn Þorsteinsson og Ólafur E. Einarssonar drógu þennan tíma saman í fáein orð í pistli sínum í Rétti 1971: "Ungt fólk í öllum stjórnmálaflokkum og fleiri félagssamtökum hóf undirskriftasöfnun með áskorun á alþingi að samþykkja löggjöf um þróunaraðstoð; framhaldsskólanemar tóku fulltrúa frá stjórnmálaflokkunum til bæna á hungurvökum og legið var í þingmönnum frá öllum flokkum að flytja frumv. um þróunarsjóð. Var slíkt frumvarp flutt á tveim þingum, en hlaut aldrei afgreiðslu. Arangur af þeim tillöguflutningi var þó sá, að nefnd utanríkisráðherra sá sig tilneydda að skila áliti. Þá höfðu ungir menn beitt sér, hver í sínum flokki fyrir samþykkt tillagna á flokksþingum um, að hið opinbera veitti þróunaraðstoð."

Ingiberg Magnússon myndlistarmaður velti fyrir sér stöðunni eftir Hungurvöku vorið 1969 í pistli í tímaritinu Eintaki 1. apríl:

"Fjölmiðlunartæki nútímans flytja líf fjarlægra þjóða inn í stofunar okkar. Þau gera okkur að ábyrgum aðilum í lífi þeirra, gera vandamál þeirra að okkar. Hungur hinna vanþróuðu þjóða er hungur okkar eigin menningar. Að lokinni hungurvöku er það ljóst að íslenzkt æskufólk veit að vandamál mannkynsins verða ekki leyst með hernaðarbandalögum og Hallelújaópum atvinnuhrópara, heldur með því að brúa bilið milli hins hungraða og sadda, milli hins skóaða og hins berfætta."

Á sama tíma, eða 2. apríl 1969, skrifar Ragnar Kjartansson formaður Æskulýðssamtaka Íslands grein í Morgunblaðið undir fyrirsögninni: Áhorfendur eða þátttakendur. Þar segir m.a.:

Baráttan fyrir hugmyndinni um opinberan, íslenzkan hjálparsjóð er hafin. Nú þegar eru nokkur ár síðan Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu Ólafs Björnssonar um athugun málsins, og samningu frumvarps. Þá má geta þess að málið er á stefnuskrá allra stjórnmálaflokkanna, svo og hafa þing ASÍ og fleiri aðilar gert eindregnar samþykktir og lýst yfir stuðningi. Í samhaldi af því hefur Herferð gegn Hungri, samhliða ýmis konar öðru fræðslustarfi, staðið fyrir fræðsluáætlun um kynningu á hugmyndinni um löggjöf um opinberan hjálparsjóð, og nauðsyn hans."

Lokorðin í grein Ragnars eru af skáldlegum toga: Gamalt máltæki segir: "Sveltur sitjandi kráka, en fljúgandi fær" - Um leið og við þurfum að herða eigin vængjatök, ber okkur skylda til að taka þátt í að kenna þeim flugtakið, er ekki kunna fyrir, og deila þannig framfarasókn okkar, með öðrum er minna mega sín."

Frumvarp um þróunarsjóð

Hugmyndin um sérstakan þróunarsjóð var ekki ný af nálinni þegar frumvarpið var lagt fram síðla árs 1969, eins og sést t.d. á grein Gunnars G. Schram í Morgunblaðinu vorið 1967. Þá var málið búið að velkjast í þinginu allt frá því 3ja manna nefndin skilaði af sér bráðabrigðatillögum til ríkisstjórnarinnar haustið 1966. Frumvarp um málið kom síðan fram í þinglok 1968 og síðan aftur 1969, en var í bæði skiptin tekið af dagskrá, og var ekki formlega lagt aftur fram fyrr en 10. desember 1969. Flutningsmenn voru úr öllum flokkum, þeir Pétur Sigurðsson, Benidikt Gröndal, Jónas Árnason og Jón Skaptason.

Stofna skal opinberan sjóð, sem beri heitið "Þróunarsjóður" sagði í fyrstu grein og síðan var upptalning á hlutverkum sjóðsins, þar sem m.a. kemur fram að hann eigi að vera ríkisstjórininni til ráðuneytis um ráðstöfun þess fjár sem veitt eru til þróunarmála í fjárlögum hvers árs og aukinheldur að gera tillögur til ríkisstjórnarinnar um fjárframlög. Sjóðurinn á einnig að skipuleggja þátttöku Íslands í framkvæmdum í þágu þróunarlanda á vegum Sameinuðuð þjóðanna og vinna að skipulagningu framkvæmda í þágu þróunarlanda sem kunna að vera kostaðar af íslenska ríkinu, "annað hvort einu samn eða í samstarfi við aðrar þjóðir", eins og segir í frumvarpinu.

Í greinargerð með frumvarpinu segir:

"Eitt stærsta vandamál heimsins nú á dögum er tvímælalaust hið ört vaxandi bil milli ríkra þjóða og snauðra. Sú staðreynd, að um 1400 milljónir íbúa jarðar svelta og um 950 milljónir skortir nauðsynleg næringarefni, meðan auður fárra iðnaðarþjóða vex stöðugt, er meiri ógnun við heimsfriðinn í framtíðinni en nokkur deilumál þjóða í milli.

Hin ört vaxandi fólksfjölgun, sérstaklega í þróunarlöndunum, á mikinn þátt eymd og þjáningu íbúanna. Árið 1960 voru íbúar jarðar 3 milljarðar, en 1965 voru þeir orðnir 3.3 milljarðar. Á fyrstu sextíu árum þessarar aldar hefur íbúafjöldi jarðar nær tvöfaldazt, og ef mannkyninu fjölgar jafnmikið á ári og undanfarið, má búast við tvöföldun á 35 ára fresti.

Hinn sveltandi hluti heimsins hlýtur að rísa gegn hinum auðugu þjóðum, ef hinar síðarnefndu breyta ekki algjörlega um afstöðu gagnvart fátæku þjóðunum og veita þeim réttlátan hlut í auðæfum heimsins í stað stöðugs arðráns. Undirstaða auðlegðar flestra iðnaðarþjóða er lágt verð hráefnis og ódýrt vinnuafl í þróunarlöndunum. Má benda á, að heimsmarkaðsverð á hráefnum og matvælum, sem er aðalútflutningur þróunarlandanna, lækkaði úr 27% árið 1953 í 19.3% árið 1966 og þessi lækkun heldur áfram."

Síðar í greinargerðinni segir:

Aðstoð við þróunarlöndin hefur ekki verið samþykkt einu sinni á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, heldur oft, og er vitað, að sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum hefur verið í hópi þeirra sendinefnda, sem goldið hafa jáyrði við samþykkt þessarar ályktunar (en gert fyrirvara um 1% markið). Vissulega er því eðlilegt, að aðstoð Íslands sé byggð á grundvelli þessarar ályktunar, og þó að nú sé harðara á dalnum hjá okkur en oft áður, skiptir það litlu máli, þegar örbirgðin í þróunarlöndunum er höfð í huga og hið yfirvofandi hættuástand í þeim heimshluta. Þegar rætt er um hlut Íslands í aðstoð við þróunarlöndin, er hollt að minnast þess, hve skammt er síðan hungurdauði ógnaði tilveru íslenzku þjóðarinnar. Þá sættu Íslendingar ámóta viðskiptakjörum og þróunarlöndin í dag. 90% íbúanna stunduðu landbúnað í dreifbýlinu, en innlendur iðnaður var eingöngu heimilisiðnaður. Fæðingartalan var há, en dánartalan enn hærri. Það er ekki öld síðan Ísland bar öll einkenni þróunarlands, og enn í dag byggjum við afkomu okkar á einhæfum útflutningi hráefna. Því má segja, að söguleg reynsla þjóðarinnar skyldi okkur til að ríða á vaðið og verða meðal fyrstu þjóðanna, er gera tilmæli Sameinuðu þjóðanna að veruleika. Slíkt næst aðeins með skipulegri aðstoð hins opinbera í krafti lagasetningar, en ekki eingöngu með fórnfúsu starfi einstaklinga eða félagasamtaka þrátt fyrir góðan vilja. Mikilvægt er, að mikill hluti væntanlegrar aðstoðar Íslands fari í gegnum Sameinuðu þjóðirnar eða hjálparstofnanir þeirra."

Það er skemmst frá því að segja að frumvarpi var tekið til fyrstu umræðu á tveimur fundum í neðri deild Alþingis, 15. desember 1969 og 19. janúar 1970 en síðan tók forseti málið af dagskrá. ".. og var það ekki á dagskrá tekið framar," eins og segir í skjölum Alþingis.

Í næstu viku: Fyrstu lög um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands. -Gsal