hjalparstarf
logo 
Veftķmarit um 
žróunarmįl

gunnisal
4. įrg. 140. tbl.
30. nóvember 2011

 

Busan fundurinn um skilvirkari žróunarsamvinnu hafinn:

Tekst aš fį nżjar žjóšir eins og Kķna og Indland til aš slįst ķ för meš OECD žjóšunum ķ nżju samkomulagi? 

 

 

Busan High Level Forum on Aid Effectiveness (HLF-4)
Busan High Level Forum on Aid Effectiveness (HLF-4)

"Hér ķ Busan er meginžunginn sį aš fį nżjar žjóšir, svo sem Kķna, Indland, Brasilķu, Mexķkó og fleiri, til aš slįst ķ för meš OECD žjóšunum og fįtęku žróunarlöndunum ķ nżju samkomulagi. Mikil vinna hefur veriš lögš ķ aš reyna aš nį slķku samkomulagi. Viš upphaf fundarins viršist ljóst aš nokkrar nżjar žjóšir muni bętast ķ hóp žeirra sem vilja skuldbinda sig til aš halda uppi žróunarsamvinnu ķ hįum gęšaflokki. Žó er afar ólķklegt aš Kķna eša Indland séu reišubśin aš undirgangast skuldbindingarnar. Ljóst er žó aš reynt veršur til sķšustu stundar aš tryggja žįtttöku žeirra, en fundinum lżkur į morgun, fimmtudag," segir Engilbert Gušmundsson framkvęmdastjóri Žróunarsamvinnustofnunar Ķslands en hann er mešal žįtttakenda į alžjóšlegri stefnumarkandi rįšstefnu OECD um skilvirkni žróunarsamvinnu. Rįšstefnan er haldin ķ Busan ķ Sušur-Kóreru og hófst ķ gęr.

 

Engilbert segir aš nżleg śttekt OECD į framkvęmd Parķsaryfirlżsingarinnar og Accra ašgeršarįętlunarinnar bendi til žess aš margt hafi nįšst fram og žróunarsamvinna sé nś miklu skilvirkari en įšur. "Verkefni eru miklu oftar ķ góšu samręmi viš įętlanir stjórnvalda, svonefnd geiranįlgun og fjįrlagastušningur hafa ķ verulegum męli komiš ķ stašinn fyrir sjįlfstęš žróunarverkefni. Samręming veitenda og rķkisvalds er betri en var įšur. Hinsvegar hefur lķtiš gerst ķ aš nota stjórnkerfi móttökulandanna og enn binda nokkrar žjóšir ašstoš sķna aš mestu eša verulegu leyti viš eigin vörur og žjónustu," segir hann.

 

Mikill fjöldi rįšamanna śr heiminum öllum kemur til rįšstefnunnar, en um 170 lönd munu hafa tilkynnt žįtttöku. Aš sögn Engilberts vekur žaš athygli aš Hillary Clinton utanrķkisrįšherra Bandarķkjanna kemur til fundarins, en žaš er ķ fyrsta sinn aš Bandarķkin senda rįšherra til slķks fundar.

 

Engilbert segir aš ķ meginatrišum sé stefnt aš žvķ meš nżju Busan samkomulagi aš festa Parķsar- og Accra skuldbindingarnar betur ķ sessi og fį fleiri til aš skrifa upp į žęr, en lķka aš dżpkva žęr į nokkrum svišum. "Žar er fyrst og fremst um aš ręša skuldbindingar um frekari skref ķ aš nota stjórnsżslu landsins ķ framkvęmdinni, tryggja betur fyrirsjįanleika varšandi fjįrmuni, žannig aš löndin geti betur gert įętlanir, og aš auka upplżsingar og gagnsęi um framlög og notkun alls fjįr. Žį er lķka gerš krafa um aš afbinding ašstošar verši aukin og henni flżtt," segir hann.

 

Nżr samstarfsvettvangur: Global Partnership

Til aš fylgjast meš žvķ aš allir standi viš skuldbindingarnar og aš meta įrangur er gert rįš fyrir žvķ aš nżr samstarfsvettvangur, Global Partnership, verši til. Žessi vettvangur į aš sögn Engilberts aš verša léttur ķ skrifęrši og veršur lķkast til tengdur OECD eša einhverri stofnun Sameinušu žjóšanna. Lögš veršur įhersla į aš rįšherrar, bęši śr veitenda- og vištökulöndum, eigi kost į aš hittast žar meš reglulegu millibili.

 

"Mešal žess sem er nżtt og įhugavert fyrir ŽSSĶ er aš Bśsan samkomulagiš tekur ķ fyrsta sinn į mikilvęgi valddreifingar og uppbyggingu stjórnsżslu į sveitarstjórnastigi. Žetta skiptir mįli žar sem ŽSSĶ hefur ķ vaxandi męli haslaš sér völl ķ žvķ stigi, enda eru sveitarfélög ķ framlķnu ķ žeirri grunnžjónustu viš fįtękt fólk sem viš viljum styšja viš, svo sem grunnmenntun, grunnheilbrigšisžjónustu og vatnsöflun."

 

Engilbert nefnir aš į żmsum žemafundum sem haldnir eru ķ tengslum viš rįšstefnuna sé fariš yfir reynslu og višfangsefni ķ žróun og žróunarsamvinnu. "Mešal žess sem įhugavert vakti mį nefna žį įherslu sem Tony Blair lagši į rafvęšingu dreifbżlis sem algjöra forsendu framfara og minnkunar į fįtękt - og fellur vel aš ķslenskum įherslum um jaršhitanżtingu ķ Afrķku og vķšar. Rįšherrar frį vestur Afrķkulöndum ręddu einnig mikiš um mikilvęgi fiskveiša og hafnarmannvirkja fyrir hagvöxt, sem meš svipušum hętti fellur vel aš ķslenskum įherslum um stušning viš fiskveišar. "Ķsland er ķ góšum hópi meš Noršurlöndunum, Bretum, Hollendingum og Ķrum - svonefndum Nordic+ hópi - en hann telst lķklega einna stašrįšnastur ķ žvķ aš festa skuldbindingarnar frį Parķs og Accra ķ sessi og taka eins mörg višbótarskref og mögulegt er. Ljóst er aš mörg fįtęk lönd binda miklar vonir viš aš samkomulag verši um frekari skref til betri žróunarsamvinnu, en eru um leiš įhyggjufull um aš hugsanlega verši tekin skref til baka og grafiš undir Parķ­sar og Accra skuldbindingunum. Hvort menn hafa erindi sem erfiši kemur ķ ljós fyrir vikulokin," segir Engilbert.

 

Parķsaryfirlżsingin og Accra ašgeršarįętlunin 

 

  -Hverjar eru helstu kennileitin į leišinni til Busan?

"Sķšastlišin rśm tķu įr hafa oršiš miklar framfarir ķ žvķ hvernig žróunarsamvinna į sér staš. Žeir tķmar eru nś aš mestu lišnir žegar rķkar žjóšir įkvįšu upp į sitt eindęmi hverskonar ašstoš žęr ętlušu aš veita tilteknum žjóšum og sįu sķšan, einnig upp į sitt eindęmi, um framkvęmd ašstošarinnar, gjarnan meš eigin starfsliši og fyrirtękjum śr heimalandinu.

 

Meš sameiginlegu alžjóšlegu įtaki, fyrst undir forystu žróunarbankanna en sķšan OECD og fleiri, nįšist alžjóšlegt samkomulag um meginforsendur og ašferšafręši žróunarsamvinnu ķ Parķs įriš 2005. Meginatriši svonefndrar Parķsaryfirlżsingar (Parisdeclaration) var eignarhald landa sem taka viš fjįrhagslegri ašstoš į eigin žróun og aš öll ašstoš skyldi verša į forsendum žeirra sjįlfra, byggš į žróunarįętlunum landsins sjįlfs. Undir žessu meginvišmiši voru svo einnig settar reglur um hvernig žróunarstofnanir skyldu vinna saman og vinna meš yfirvöldum ķ móttökulöndum, um įherslu į raunverulegan įrangur frekar en męlingar į žvķ hve miklum peningum hefši veriš komiš śt og fleira ķ žeim dśr.

 

Parķsaryfirlżsingin var žó ķ meginatrišum samin af framlagsrķkjum, en įriš 2007 var svo haldinn framhaldsfundur žar sem žróunarlöndum léku stęrra hlutverk. Sį fundur var haldinn ķ Accra ķ Gana. Žaš sem einkum bęttist viš meš svokallašri Accra ašgeršaįętlun (Accra Agenda for Action) var samkomulag um aš veitendur myndu ķ vaxandi męli nota stjórnkerfi žróunarlanda ķ framkvęmd žróunarsamvinnu. Žetta var kallaš "use of country systems", og vķsar m.a. ķ aš fjįrmunir skuli fara ķ gegnum fjįrsżslukerfi viškomandi lands, innkaupareglur landsins skuli notašar, og svo framvegis. Žį var einnig ķ Accra lögš įhersla į afnįm bindingar viš vöru og žjónustu śr framlagsrķkinu, enda velžekkt aš slķkt eykur kostnaš aš mešaltali um 20-30%.

 

Nś hittast žjóšir heims ķ žrišja sinn og ķ žetta sinn ķ Bśsan ķ Kóreu og reyna aš nį frekara samkomulagi um betri og skilvirkari žróunarašstoš," segir Engilbert Gušmundsson aš lokum.

 

Busan: the stakes couldn't be higher/ The Guardian

-

OECD: Fourth High Level Forum on Aid Effectiveness 

Alison Evans: costs of aid fragmentation/ ODI (hljóšskrį)

-

 'Accountability Vital in Improving Aid Effectiveness'/ IPS

 -

The waiting game, Busan day one/ AidWatch

 -

China pulls out of aid partnership/ The Guardian

 -

 Busan - an explainer/ The Guardian  

-

A World Free from... Aid?, eftir Söru Messer/ Devex 

-

From Aid Effectiveness to Development Effectiveness, eftir Richard Ssewakiryanga / Devex

-

Sticking Points of Busan Negotiations: Tied Aid and NGO Regulation, eftir Ivy Muncgal/ Devex

World aid donors plot strategy amid economic crisis/ Reuters 

 -

 ODI on... Fourth High Level Forum on Aid Effectiveness in Busan/ ODI

-

Will Donors Hide behind China?, eftir Owen Barder/ CGD

-

Latest News from Busan/ YonHapNews

-

Fréttbréf frį fundinum ķ Busan

logo 

16 daga įtak gegn kynbundnu ofbeldi

 

Į föstudaginn ķ sķšustu viku var alžjóšlegur barįttudagur Sameinušu žjóšanna gegn ofbeldi gagnvart konum en sį dagur markar einnig upphafiš aš 16 daga įtaki gegn kynbundnu ofbeldi. Įtakinu lżkur 10. desember eša į alžjóšlega mannréttindadeginum en upphaflega var žetta tķmabil įkvešiš til aš leggja įherslu og athygli į aš kynbundiš ofbeldi vęri mannréttindabrot.

                                                               

Alžjóšlega 16 daga įtakiš gegn kynbundnu ofbeldi mį rekja aftur til įrsins 1991 og žvķ er žetta ķ 21. sinn sem įtakiš er haldiš į heimsvķsu. Markmiš įtaksins er aš knżja į um afnįm alls kynbundins ofbeldis. Ķ įr er alžjóšlegt žema įtaksins kynbundiš ofbeldi ķ strķši og vopnušum įtökum. En jafnframt er sjónum beint aš heimilisofbeldi žvķ aš ašeins žegar frišur er į heimilum nęst frišur ķ heiminum. Hér heima er yfirskrift įtaksins "Heimilisfrišur - heimsfrišur".

 

Undanfarin įr hafa oršiš margir sigrar ķ barįttunni gegn kynferšisofbeldi en žó er mikiš eftir. Enn lifa 306 milljónir kvenna ķ löndum žar sem heimilisofbeldi telst ekki vera glępur, žrįtt fyrir aš 125 lönd hafi samžykkt lög sem gera žaš ólöglegt, sem er mikill įrangur mišaš viš hvernig stašan var fyrir ašeins tķu įrum sķšan. Konum śti um allan heim er enn mismunaš į żmsa vegu, allt frį kynbundnum fóstureyšingum ķ Kķna til mansals og kynlķfsžręlkunar ķ Evrópu og barnabrśša į Indlandi. Kynferšisofbeldi er allt of algengt, bęši śti ķ heimi og hér heima į Fróni og žvķ mišur er gerendum ķ žessum mįlum sjaldan refsaš.

  

Er réttlęti kvenna minna virši en karla - Inga Dóra Pétursdóttir framkvęmdastżra UN Women ķ śtvarpsvištali/ RUV

 -

Dagskrį 16 daga įtaks gegn kynbundnu ofbeldi

-

Fésbókarsķša įtaksins

-

Heimilisfrišur - heimsfrišur/ Barnaheill

-

16 actions for 16 days/ Say No UNITE to end violence against women

-

16 Days of Activism Against Gender Violence/ Amnesty International

-

16 Steps Policy Agenda/ UN Women 

UN

Danskur sigurvegari ķ SŽ auglżsingasamkeppni

 

Grafķski hönnušurinn Trine Sejthen frį Danmörku sigraši ķ keppni Sameinušu žjóšanna ķ Evrópu um bestu auglżsinguna til höfušs ofbeldi gegn konum. Sofķa Spįnardrottningin afhenti veršlaunin viš hįtķšlega athöfn ķ Caixa Forum ķ Madrķd aš višstöddum hįttsettum embęttismönnum Sameinušu žjóšanna og spęnskum rįšamönnum, aš žvķ er segir į vef Upplżsingaskrifstofu SŽ fyrir Vestur-Evrópu sem var skipuleggjandi keppninnar meš stušningi UN Women.  Fyrir sigurinn hlżtur Trine fimm žśsund evrópur aš launum.

 

Ķ sigur-auglżsingunni "Ofbeldi er ekki alltaf sżnilegt", er įherslan lögš į hversu huliš ofbeldi gegn konum oft er. Trine Sejthen sagši žegar hśn tók viš veršlaununum aš auglżsing hennar vęri einfaldlega ljósmynd af vinkonu hennar; venjulegri konu. "Žótt Heidi vinkona mķn sé falleg kona, er hśn ekki dęmigerš forsķšustślka. Hśn er raunveruleg...Ég vildi aš hśn gęti veriš systir žķn, besti vinur eša konan viš hlišina į žér ķ strętó."

 

Rśmlega 2.700 auglżsingar bįrust ķ keppnina frį 40 Evrópurķkjum. Stefįn Einarsson sigraši ķ sams konar keppni į sķšasta įri, en aš žessu sinni komst ein ķslensk auglżsing ķ śrslit frį Elsu Nielsen, grafķskum hönnuši.

 

Nįnar

-

Frétt Create for the UN

SriRķkin sem žiggja ašstoš eiga aš stżra eigin žróunarferli

 


"Meira aš segja efasemdarmenn višurkenna nśoršiš aš virk žróunarhjįlp sé įrangursrķk. Sķšastlišin 25 įr hefur fjölda fįtękra ķ žróunarrķkjum fękkaš um helming og į sķšasta įratug hafa oršiš miklar framfarir ķ löndum žar sem įstandiš žótti įšur vonlķtiš. "

 

Žetta segir Sri Mulyani Indrawati framkvęmdastjóri Alžjóšabankans og fyrrverandi fjįrmįlarįšherra Indónesķu en žżdd grein eftir hana birtist į dögunum į vef Landsbankans.

 

Hśn segir ennfremur:

 

"Ķ heiminum öllum hefur dįnartķšni barna undir fimm įra aldri lękkaš um žrišjung og hagvöxtur hefur aukist aš mešaltali um 6% ķ hagkerfum sunnan Sahara. Ef frį eru talin žau lönd sem veikast standa eša eiga ķ strķšsįtökum eru fįtęk lönd ķ dag mjög ólķk fįtękum löndum fyrr į tķmum.

 

Į 10. įratug sķšustu aldar var hlutur žróunarrķkja ķ hagvexti heimsins einungis fimmtungur. Nśna eru žau mörg hver drifkraftur ķ heimsbśskapnum. Sumir spį žvķ aš į įrinu 2025 muni yfir helmingur alls hagvaxtar ķ heiminum eiga uppruna sinn ķ sex nżmarkašshagkerfum - Kķna, Sušur-Kóreu, Indónesķu, Brasilķu, Indlandi og Rśsslandi."

 

Og nišurlagsoršin eru žessi:

 

"Nśna žegar rķku löndin hafa dregiš verulega śr framlögum sķnum til žróunarašstošar og žróunarrķkin verša viškvęmari fyrir įhrifum af kreppunni er spurningin ekki hvort žróunarašstoš skili įrangri, heldur hvernig hśn geti skilaš betri įrangri. Ef viš ętlum aš nį įrangri veršum viš aš lęra af mistökum, efla samstarf og tryggja aš rķkin sem žiggja ašstoš stżri eigin žróunarferli. Aš öšrum kosti leyfum viš röksemdum efasemdarmannanna aš rįša."

 

Nįnar

Ofžróun og vanžróun: Tvęr hlišar į sama peningnum?

 

Hildur Gušbjörnsdóttir, starfsnemi hjį Félagi Sameinušu žjóšanna, śtskrifašist nżlega meš B.A.-próf ķ mannfręši frį Hįskóla Ķslands, en lokaritgerš hennar nefnist "Ofžróun og vanžróun: Tvęr hlišar į sama peningnum?" Žar er fjallaš um žį ofžróun sem į sér staš į Vesturlöndum samhliša žeirri vanžróun sem herjar į fįtęk rķki og žeirri spurningu velt upp hvort einhver tenging sé žar į milli. Ķ ritgeršinni er varpaš ljósi į nokkrar helstu afleišingar ofžróunar, žaš er offitu, skašlega starfsemi alžjóšlegra stórfyrirtękja, mengun og neysluhyggju. Tengsl ofžróunar viš vanžróun eru sķšan rędd ķ sambandi viš żmsar félagsfręšilegar kenningar.

 

Nišurstaša ritgeršarinnar er aš söfnun aušęfa ķ fyrsta heiminum er ķ rauninni aldagamall rįnsfengur frį žrišja heiminum og žessum ójöfnu valdahlutföllum er haldiš enn žann dag ķ dag. Ójafnvęgiš veldur ekki bara vandamįlum ķ žrišja heiminum heldur einnig ķ fyrsta heiminum og fyrir jöršina alla. Hungur og offita eru žannig hvort tveggja afleišingar žessa sama vandamįls.

 

Nįnar į vef Félags Sameinušu žjóšanna į Ķslandi

 

Ritgeršin ķ heild

  

Sala į raušu nefjunum hafin

- landssöfnun 9. desember

 
 

Dagur rauša nefsins nįlgast og af žvķ tilefni setti frś Vigdķs Finnbogadóttir, verndari heimsforeldra UNICEF, upp fyrsta rauša nefiš ķ įr. Sala į nefjunum hófst sķšastlišinn föstudag. Žį hefur Pįll Óskar Hjįlmtżsson samiš lag ķ žįgu Barnahjįlpar Sameinušu žjóšanna (UNICEF) en lagiš var frumflutt ķ gęr. 

  

Landssöfnun veršur į Degi rauša nefsins 9. desember og einkunnarorš söfnunarinnar eru aš žessu sinni "Skemmtun sem skiptir mįli." Landsliš grķnara, skemmtikrafta og listamanna leggur fram krafta sķna - og sjónvarpsžįttur veršur ķ opinni dagskrį į Stöš 2 um kvöldiš.

 

"Ég žurfti aš višurkenna žaš žegar ég kom heim aš žetta var įfall. Ég er breyttur mašur. Žś kemur ekki sami mašur heim eftir svona feršalag" segir Pįll Óskar Hjįlmtżsson tónlistarmašur ķ DV ķ morgun sem segir žaš hafa breytt lķfi hans aš fara til Sķerra Leóne ķ Afrķku ķ október sķšastlišnum.

 

Lag Pįls Óskars: Megi žaš byrja meš mér

Alžingi samžykkir sjįlfstęši Palestķnu
PalestĆ­na

Alžingi samžykkti ķ gęr žingsįlyktunartillögu Össurar Skarphéšinssonar utanrķkisrįšherra um aš rķkisstjórninni verši fališ aš višurkenna Palestķnu sem sjįlfstętt og fullvalda rķki innan landamęranna frį žvķ fyrir sex daga strķšiš įriš 1967. Tillagan var samžykkt mótatkvęšalaust meš 38 atkvęšum en 13 žingmenn greiddu ekki atkvęši, aš žvķ er fram kemur į vef utanrķkisrįšuneytis.

Žar segir jafnframt aš ķ stuttu įvarpi ķ umręšu į allsherjaržinginu um Palestķnumįliš ķ gęr hafi fastafulltrśi Ķslands, Gréta Gunnarsdóttir, tilkynnt žinginu um žingsįlyktunina sem samžykkt var fyrr um daginn. Tilkynningin hlaut góšan hljómgrunn ķ allsherjaržinginu, segir ķ fréttinni.

 

Frétt the Guardian ķ morgun

-

Iceland votes to recognize Palestinian state / Jerusalem Post 

Svķar žjóša fremstir ķ stušningi viš fįtękar žjóšir
cdi2011

Sęnsk žróunarsamvinna er til fyrirmyndar bęši hvaš varšar magn og gęši aš mati CGD, Center For Global Development, sem hefur birt nišurstöšu śr įrlegu mati į gęšum žróunarstarfs. Męlistikan kallast CDI, Commitment to Developing Index, og nęr til 22ja rķkustu žjóša heims. Hśn metur stušning žjóšanna viš fįtęk rķki į grundvelli sjö lykilžįtta. Svķar eru ķ efsta sętinu žetta įriš og stigatalan, 7.7, er sś hęsta sem um getur ķ sjö įra sögu žessar męlistiku.

 

Sweden best in the world at supporting poor countries/ Sęnska utanrķkisrįšuneytiš

 

K R Ę K J U R

-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
  Nżr yfirmašur žróunarsam-

vinnusvišs


 

Marķa Erla Marelsdóttir lögfręšingur tekur viš starfi svišsstjóra žróunarsamvinnusvišs utanrķkisrįšuneytis frį og meš 1. janśar nęstkomandi. Marķa Erla hefur veriš formašur samningahóps um utanrķkisvišskipta-, utanrķkis- og öryggismįl en hśn hefur starfaš ķ utanrķkisžjónustunni frį įrinu 1997.

 

Fleyg orš...

Laxness

Er góš jafnréttisstefna framkvęmanleg?

 

- eftir Žórdķsi Siguršardóttur skrifstofustjóra Žróunarsamvinnustofnunar Ķslands

 

gunnisalŽSSĶ setti sér jafnréttisstefnu į įrinu 2004 žar sem samžętting kynja- og jafnréttissjónarmiša ķ starfsemi stofnunarinnar er höfš aš leišarljósi. Ķ stefnunni kemur fram aš litiš er į jafnrétti sem forsendu fyrir réttlįtri og įrangursrķkri žróun. Samžętting var įriš 2004 oršin leišandi ašferš til aš vinna aš jafnrétti į vettvangi žróunarmįla. Ķ hugtakinu felst aš kynjasjónarmiš móti inntak og ašferšir ķ žróunarstarfi, aš hagsmunir karla og kvenna endurspeglist ķ stefnu og ašgeršum og aš kynjavķddin skeri žvert į alla geira og sé virk breyta į öllum stigum starfsins.

 

Stefna er ašeins fyrsta stig pólitķskrar skuldbindingar og reynslan sżnir aš hśn į žaš til aš missa flugiš žegar kemur aš žvķ aš fylgja henni eftir. Ķ jafnréttisstefnu ŽSSĶ er kvešiš į um aš meta skuli hversu vel hefur tekist til aš samžętta kynja- og jafnréttissjónarmiš ķ verkefnum žeim sem stofnunin styšur. Žaš var žó ekki fyrr en 2011, sjö įrum eftir aš stefnan var samžykkt, aš lagt var sérstakt jafnréttismat į eitt verkefni ŽSSĶ. Er žar um aš ręša verkefni ķ Malavķ į sviši fulloršinsfręšslu. Matiš er framkvęmt af starfsfólki ŽSSĶ og verkefnisins, og er svokallaš innra mat. Matiš leiddi ķ ljós aš žrįtt fyrir markmiš um samžęttingu jafnréttissjónarmiša ķ verkefniš skortir bęši męlikvarša og kerfisbundna eftirfylgni til aš meta įhrif ašgerša og til aš męla aš hve miklu leyti jafnréttismarkmiš hafa nįšst.

 

Margir hafa greint frį svipašri reynslu um framfylgd jafnréttisstefnu. Stefnumótun fylgir gjarnan bjartsżni og trś į aš allt muni breytast til batnašar. Framkvęmd er mun flóknari, aš henni koma yfirleitt margir og ólķkir ašilar og mįlamišlanir milli mismunandi sjónarmiša fara stöšugt fram. Ekki er hęgt aš gefa sér stušning eša treysta į hollustu og skuldbindingu allra žeirra sem eiga aš framfylgja jafnréttisstefnu og oft er ekki hugaš nęgilega aš kunnįttu og tķma žeirra sem eiga aš framkvęma til aš nį įrangri ķ aš beita tilteknum ašferšum.

 

Góš jafnréttisstefna er vissulega mikilvęg en hśn hefur ekki sjįlfstętt lķf. Žróunarstarf er félagslegur veruleiki žar sem margvķslegir hagsmunir og sjónarmiš eru til stašar. Skilningur žeirra sem koma aš starfinu į hugtökunum og žżšingu žeirra er mismunandi og allir tślka śt frį eigin forsendum. Stefna er žannig stöšugt sveigš og beygš ķ framkvęmd.

 

Skżrslan

 

 

Starfsnemar skrifa:

Žaš sitja ekki allir og bķša eftir hjįlp aš utan

 

 

HelgaSĆ³lveig
"Žessi einlęga löngun til aš bęta įstand samborgaranna er alveg mögnuš...," segir Helga Sólveig Gunnell starfsnemi ķ pistli sķnum frį Mósambķk.

Žrķr ungir hįskólanemar voru ķ įgśst sķšastlišnum rįšnir sem starfsnemar Žróunarsamvinnustofnunar Ķslands til fjögurra mįnaša dvalar ķ samstarfsrķkjum Ķslands ķ žróunarsamvinnu. Žeir dvelja syšra fram ķ mišjan desember og skrifa til skiptis aš beišni Veftķmaritsins um žaš sem į daga žeirra drķfur ķ samstarfslöndum okkar. Helga Sólveig Gunnell ķ Mósambķk er höfundur žessa pistils.

  

 

Nś į ég rétt yfir tvęr vikur eftir hér i Mósambik og allt fariš aš taka į sig ansi rómantķska mynd. Ég tel nišur allt sem ég į eftir aš gera og enda meš 5 eša fleiri afžreyingar fyrir nęstu helgi... vinur minn gapir og segir "aaallt žetta um helgina, žaš er ekki hęgt!" Ég hugsa um allt sem ég mun sakna héšan: nįttśran og fallegar strendurnar smį bķltśr ķ burtu, götulķfiš bęši ķ Maputo og ķ sveitinni, sem er svo litrķkt, og almennt ómar tónlist i bakgrunni śr einum eša fleiri bķlum, žessi stemmning getur fljótt breyst ķ partķ ef fólkiš er žannig stemmt. Skemmtilegustu partķin gerast nefnilega į götunni fyrir framan bķl med opnar bķlhuršir og hįvęra tónlist į portśgölsku, shangaana eša einhverju af Sušur Afrģsku tungumįlunum (Xhosa, Zulu, Sotho o.fl.). Meirašsegja rykiš, rusliš og pissufżlan sem hangir alltaf yfir efsta hluta götunnar minnar žar sem er röš af litlum börum, taka į sig fallega mynd sem ég į eftir aš sakna. Hér safnast saman fólk alls stašar aš śr samfélaginu (žó almennt menn, žvķ mišur) og ręša lķfiš og tilveruna og taka jafnvel nokkur dansspor. Hér eru allir velkomnir.

 

Ég hef kynnst svo mögnušu fólki og lęrt mikiš um landiš ķ gegnum žau. Žó verš ég aš lifa viš žaš aš ég mun aldrei skilja ašstęšur fólks hér fullkomlega i neinu samhengi, en ég geri mitt besta. Styrkur fólksins hér i barįttunni viš aš lifa af og reyna aš bęta lķf sitt og annarra veitir innblįstur og minnir mig reglulega į aš ég hef ķ rauninni yfir engu aš kvarta, allir vegir eru fęrir fyrir mig į mešan ašeins fįir - lķklegast börn stjórnmįlamanna og višskiptamanna, hafa tękifęri til aš komast śr hinni almennu fįtękt sem hér rķkir. Chapa ("strętó") bķlstjórinn, Marido, keyrir minibusinn sem hann er heppinn aš eiga sjįlfur frį 5 į morgnana til 10 į kvöldin alla daga og gręšir rétt tępar 4000 kr. ķ lok dags. Dulce, ung kona sem ég hitti ķ afmęlisveislu ķ sveitinni, sagši mér aš hun ynni sjįlfbošavinnu med HIV smitušu fólki. Hjįtrś og trś į galdra er enn ansi sterk hér og žvķ erfitt ķ sumum tilfellum aš sannfęra fólk um lęknisfręšilegar śtskżringar į veikindum sem žaš hrjįir. Eftir fullan vinnudag į markašnum fer hśn og heimsękir žetta fólk og gerir sitt besta til aš fręša žaš um sjśkdóminn svo žaš komist sem fyrst til lęknis og fįi žį ašstoš sem er til stašar - lyf viš HIV (anti-retrovirals) eru almennt ókeypis i sušurhluta Afrķku og žvķ lķfslķkur meš HIV smiti sķfellt batnandi. Auk žessa sér hśn einnig um nokkur börn sem hafa oršiš munašarlaus vegna sjśkdómsins.

 

Ungur mašur, Emidio, kom og byrjaši aš spjalla viš mig žegar ég var į leiš heim śr vinnunni einn daginn. Hann og hópur af ungu fólki, öll undir žrķtugu, hafa stofnaš samtökin Luz Verde (Gręna ljósiš) til aš gera sitt ķ barįttunni gegn HIV. Žau vinna meš fįtękum fjölskyldum smitašra barna meš žvķ aš ašstoša žęr viš aš śtvega mat og safna notušum fötum frį fólki ķ samfélaginu og dreifa žeim til fjölskyldnanna. Žau fręša einnig fólkiš ķ samfélaginu sem žau vinna ķ og ętla t.d. aš heimsękja spķtala 1. des, į alžjóšlegum degi barįttunnar gegn HIV. Allstašar hitti ég kennara sem eru stoltir af starfi sķnu og spenntir yfir žvķ aš ég sé aš vinna į sama sviši, efasemdirnar eru engar um gildi menntunar i landi einsog Mósambķk. Ég lenti t.d. į spjalli viš öryggisvörš ķ rįšhśsinu ķ Maputo og hann sagši mér hreykinn aš hann hefši unniš meš kirkjunni i Bela Vista, sunnan Maputo viš aš dreifa orši Gušs. Hann fór aš kenna fólki ķ samfélaginu aš lesa svo žaš gęti sjįlft lesiš Biblķuna og myndaš sķnar eigin skošanir į trśnni. Hann sagši mér svo aš hann hefši hętt ķ verkefninu žvķ žau hefšu fengiš fjįrmagn og launin hefšu umturnaš hugarfari kennaranna. Starfiš snerist ekki lengur um aš fręša eins marga og hęgt var, heldur aš sżna fram į starfsemi svo peningarnir héldu įfram aš koma. Ég hvatti hann til aš halda sķnu hugarfari og gera žaš sem hann gęti til aš kenna fólki žvķ žörfin er endalaus og honum var greinilega mjög annt um starfsemina eins og hśn var ķ upphafi. Žessi einlęga löngun til aš bęta įstand samborgaranna er alveg mögnuš og sżnir aš fólk situr ekki allt og bķšur eftir hjįlp aš utan. Žau taka mįlin ķ sķnar eigin hendur og gera žaš sem žau geta. Og margt smįtt gerir eitt stórt.

 

Viš Dulce Mungoi erum aftur komnar til Inhambane ad leggja lokahönd a plön fyrir nęsta įr og fara yfir verkefni sķšustu mįnaša sem og hvaš skuli gera ķ desember. Žegar ég var hér sķšast dvaldi ég ein ķ sveitinni ķ viku og heimsótti skóla til aš afla upplżsinga um stöšuna ķ fulloršinsfręšslunni, m.a. bókakost, en fęstir hópar hafa réttar bękur. Einnig kannaši ég vatnsašgengi og salernisašstęšur ķ barnaskólum ķ Jangamo og kom ķ ljós aš fęstir skólar hafa aušvelt ašgengi aš almennilegum brunnum og einungis 2 af yfir 49 skólum höfšu almennilega salernisašstöšu. Žaš er žvķ greinilegt aš žrįtt fyrir miklar framfarir er enn margt sem žarf aš gera hér. Eitt af verkefnunum ķ desember er aš ljśka viš skipulag į fręšslumišstoš žar sem veršur m.a. bókasafn og kennsluašstaša, og ljśka viš uppsetningu annars bókasafns ķ Jangamo. Bókamenning er lķtil ķ Mósambik, og almennt ķ Afrķku (ķ Sušur Afrķku eru t.d. ašeins 18% skóla meš bókasöfn) og žvķ forvitnilegt aš sjį hvernig samfélagiš tekur žessum nżjungum og nżtir žęr. Bókasöfnin bjóša upp į mikla möguleika og vonandi nżta samfélögin žau almennilega - bęši til aš hverfa inn ķ nżja og forvitnilega heima og til aš bęta lķfsbarįttuna meš nżjum upplżsingum.

 

 

 

 

 
Glefsur śr sögu ķslenskrar žróunarsamvinnu V. hluti

 

Aš brśa biliš į milli hins skóaša og berfętta

 

Punktur var settur viš sögubrotin ķ sķšustu viku žegar fyrir lį seint į įrinu 1969 aš fram kęmi į žingi frumvarp um stofnun sjóšs til ašstošar viš žróunarrķkin. Žį voru lišin um fjögur įr frį žvķ utanrķkisrįherra skipaši nefnd til aš vinna aš athugun į slķkum stušningi Ķslands viš fįtęk rķki en žį nefnd skipušu Ólafur Björnsson prófessor sem var formašur, Siguršur Gušmundsson framkvęmdastjóri Hśsnęšisstofnunar rķkisins og Ólafur Stephensen žįverandi framkvęmdastjóri Rauša krossins. Nefndin skilaši brįšabirgšaįliti en sökum efnahagsöršugleika var endanlegri tillöggerš frestaš. Ungt fólk, ķ menntaskólum og Hįskólanum, unglišahreyfingum stjórnmįlaflokkanna meš Ęskulżšssamband Ķslands ķ fararbroddi hélt hins vegar į lofti kröfunni um opinberan stušning Ķslands viš žróunarrķkin. Unga fólkiš efndi m.a. til söfnunar undir kjöroršinu Herferš gegn hungri og hélt Hungurvökur um pįska tvö įr ķ röš, auk žess sem įlyktanir og įskoranir voru sendar Alžingi.

 

samvinnan
Sagan sem hér er rakin um ašdraganda aš fyrstu ķslensku löggjöfinni um alžjóšlega žróunarsamvinnu Ķslands rekur ekki žįtttöku Ķslendinga ķ starfi alžjóšstofnana um žróunarsamvinnu į žessum įrum. Sś žįtttaka var talsverš og Ķslendingar voru bęši ķ Afrķku og Asķu viš störf, einkanlega į vegum FAO, Matvęla- og landbśnašarstofnunar Sameinušu žjóšanna. Einn af žeim var Einar Kvaran vélfręšingur sem dvaldi um įrabil į Seylon (Sri Lanka) og sķšar į Filippseyjum. Meš žvķ aš smella į myndina mį lesa frįsögn Samvinnunnar um störf Einars en ķ grein Ragnars Kjartanssonar - sem minnst er į ķ pistli dagsins - er önnur mynd af Einari Kvaran frį įrunum į Sri Lanka.

Žeir Björn Žorsteinsson og Ólafur E. Einarssonar drógu žennan tķma saman ķ fįein orš ķ pistli sķnum ķ Rétti 1971: "Ungt fólk ķ öllum stjórnmįlaflokkum og fleiri félagssamtökum hóf undirskriftasöfnun meš įskorun į alžingi aš samžykkja löggjöf um žróunarašstoš; framhaldsskólanemar tóku fulltrśa frį stjórnmįlaflokkunum til bęna į hungurvökum og legiš var ķ žingmönnum frį öllum flokkum aš flytja frumv. um žróunarsjóš. Var slķkt frumvarp flutt į tveim žingum, en hlaut aldrei afgreišslu. Arangur af žeim tillöguflutningi var žó sį, aš nefnd utanrķkisrįšherra sį sig tilneydda aš skila įliti. Žį höfšu ungir menn beitt sér, hver ķ sķnum flokki fyrir samžykkt tillagna į flokksžingum um, aš hiš opinbera veitti žróunarašstoš."

 

Ingiberg Magnśsson myndlistarmašur velti fyrir sér stöšunni eftir Hungurvöku voriš 1969 ķ pistli ķ tķmaritinu Eintaki 1. aprķl:

 

"Fjölmišlunartęki nśtķmans flytja lķf fjarlęgra žjóša inn ķ stofunar okkar. Žau gera okkur aš įbyrgum ašilum ķ lķfi žeirra, gera vandamįl žeirra aš okkar. Hungur hinna vanžróušu žjóša er hungur okkar eigin menningar. Aš lokinni hungurvöku er žaš ljóst aš ķslenzkt ęskufólk veit aš vandamįl mannkynsins verša ekki leyst meš hernašarbandalögum og Hallelśjaópum atvinnuhrópara, heldur meš žvķ aš brśa biliš milli hins hungraša og sadda, milli hins skóaša og hins berfętta."

 

Į sama tķma, eša 2. aprķl 1969, skrifar Ragnar Kjartansson formašur Ęskulżšssamtaka Ķslands grein ķ Morgunblašiš undir fyrirsögninni: Įhorfendur eša žįtttakendur. Žar segir m.a.:

 

Barįttan fyrir hugmyndinni um opinberan, ķslenzkan hjįlparsjóš er hafin. Nś žegar eru nokkur įr sķšan Alžingi samžykkti žingsįlyktunartillögu Ólafs Björnssonar um athugun mįlsins, og samningu frumvarps. Žį mį geta žess aš mįliš er į stefnuskrį allra stjórnmįlaflokkanna, svo og hafa žing ASĶ og fleiri ašilar gert eindregnar samžykktir og lżst yfir stušningi. Ķ samhaldi af žvķ hefur Herferš gegn Hungri, samhliša żmis konar öšru fręšslustarfi, stašiš fyrir fręšsluįętlun um kynningu į hugmyndinni um löggjöf um opinberan hjįlparsjóš, og naušsyn hans."

 

Lokoršin ķ grein Ragnars eru af skįldlegum toga: Gamalt mįltęki segir: "Sveltur sitjandi krįka, en fljśgandi fęr" - Um leiš og viš žurfum aš herša eigin vęngjatök, ber okkur skylda til aš taka žįtt ķ aš kenna žeim flugtakiš, er ekki kunna fyrir, og deila žannig framfarasókn okkar, meš öšrum er minna mega sķn."


Frumvarp um žróunarsjóš

Hugmyndin um sérstakan žróunarsjóš var ekki nż af nįlinni žegar frumvarpiš var lagt fram sķšla įrs 1969, eins og sést t.d. į grein Gunnars G. Schram ķ Morgunblašinu voriš 1967. Žį var mįliš bśiš aš velkjast ķ žinginu allt frį žvķ 3ja manna nefndin skilaši af sér brįšabrigšatillögum til rķkisstjórnarinnar haustiš 1966. Frumvarp um mįliš kom sķšan fram ķ žinglok 1968 og sķšan aftur 1969, en var ķ bęši skiptin tekiš af dagskrį, og var ekki formlega lagt aftur fram fyrr en 10. desember 1969. Flutningsmenn voru śr öllum flokkum, žeir Pétur Siguršsson, Benidikt Gröndal, Jónas Įrnason og Jón Skaptason.

 

Stofna skal opinberan sjóš, sem beri heitiš "Žróunarsjóšur" sagši ķ fyrstu grein og sķšan var upptalning į hlutverkum sjóšsins, žar sem m.a. kemur fram aš hann eigi aš vera rķkisstjórininni til rįšuneytis um rįšstöfun žess fjįr sem veitt eru til žróunarmįla ķ fjįrlögum hvers įrs og aukinheldur aš gera tillögur til rķkisstjórnarinnar um fjįrframlög. Sjóšurinn į einnig aš skipuleggja žįtttöku Ķslands ķ framkvęmdum ķ žįgu žróunarlanda į vegum Sameinušuš žjóšanna og vinna aš skipulagningu framkvęmda ķ žįgu žróunarlanda sem kunna aš vera kostašar af ķslenska rķkinu, "annaš hvort einu samn eša ķ samstarfi viš ašrar žjóšir", eins og segir ķ frumvarpinu.

 

Ķ greinargerš meš frumvarpinu segir:

 

"Eitt stęrsta vandamįl heimsins nś į dögum er tvķmęlalaust hiš ört vaxandi bil milli rķkra žjóša og snaušra. Sś stašreynd, aš um 1400 milljónir ķbśa jaršar svelta og um 950 milljónir skortir naušsynleg nęringarefni, mešan aušur fįrra išnašaržjóša vex stöšugt, er meiri ógnun viš heimsfrišinn ķ framtķšinni en nokkur deilumįl žjóša ķ milli.

 

Hin ört vaxandi fólksfjölgun, sérstaklega ķ žróunarlöndunum, į mikinn žįtt eymd og žjįningu ķbśanna. Įriš 1960 voru ķbśar jaršar 3 milljaršar, en 1965 voru žeir oršnir 3.3 milljaršar. Į fyrstu sextķu įrum žessarar aldar hefur ķbśafjöldi jaršar nęr tvöfaldazt, og ef mannkyninu fjölgar jafnmikiš į įri og undanfariš, mį bśast viš tvöföldun į 35 įra fresti.

 

Hinn sveltandi hluti heimsins hlżtur aš rķsa gegn hinum aušugu žjóšum, ef hinar sķšarnefndu breyta ekki algjörlega um afstöšu gagnvart fįtęku žjóšunum og veita žeim réttlįtan hlut ķ aušęfum heimsins ķ staš stöšugs aršrįns. Undirstaša aušlegšar flestra išnašaržjóša er lįgt verš hrįefnis og ódżrt vinnuafl ķ žróunarlöndunum. Mį benda į, aš heimsmarkašsverš į hrįefnum og matvęlum, sem er ašalśtflutningur žróunarlandanna, lękkaši śr 27% įriš 1953 ķ 19.3% įriš 1966 og žessi lękkun heldur įfram."

 

Sķšar ķ greinargeršinni segir:

 

Ašstoš viš žróunarlöndin hefur ekki veriš samžykkt einu sinni į Allsherjaržingi Sameinušu žjóšanna, heldur oft, og er vitaš, aš sendinefnd Ķslands hjį Sameinušu žjóšunum hefur veriš ķ hópi žeirra sendinefnda, sem goldiš hafa jįyrši viš samžykkt žessarar įlyktunar (en gert fyrirvara um 1% markiš). Vissulega er žvķ ešlilegt, aš ašstoš Ķslands sé byggš į grundvelli žessarar įlyktunar, og žó aš nś sé haršara į dalnum hjį okkur en oft įšur, skiptir žaš litlu mįli, žegar örbirgšin ķ žróunarlöndunum er höfš ķ huga og hiš yfirvofandi hęttuįstand ķ žeim heimshluta. Žegar rętt er um hlut Ķslands ķ ašstoš viš žróunarlöndin, er hollt aš minnast žess, hve skammt er sķšan hungurdauši ógnaši tilveru ķslenzku žjóšarinnar. Žį sęttu Ķslendingar įmóta višskiptakjörum og žróunarlöndin ķ dag. 90% ķbśanna stundušu landbśnaš ķ dreifbżlinu, en innlendur išnašur var eingöngu heimilisišnašur. Fęšingartalan var hį, en dįnartalan enn hęrri. Žaš er ekki öld sķšan Ķsland bar öll einkenni žróunarlands, og enn ķ dag byggjum viš afkomu okkar į einhęfum śtflutningi hrįefna. Žvķ mį segja, aš söguleg reynsla žjóšarinnar skyldi okkur til aš rķša į vašiš og verša mešal fyrstu žjóšanna, er gera tilmęli Sameinušu žjóšanna aš veruleika. Slķkt nęst ašeins meš skipulegri ašstoš hins opinbera ķ krafti lagasetningar, en ekki eingöngu meš fórnfśsu starfi einstaklinga eša félagasamtaka žrįtt fyrir góšan vilja. Mikilvęgt er, aš mikill hluti vęntanlegrar ašstošar Ķslands fari ķ gegnum Sameinušu žjóširnar eša hjįlparstofnanir žeirra."

 

Žaš er skemmst frį žvķ aš segja aš frumvarpi var tekiš til fyrstu umręšu į tveimur fundum ķ nešri deild Alžingis, 15. desember 1969 og 19. janśar 1970 en sķšan tók forseti mįliš af dagskrį. ".. og var žaš ekki į dagskrį tekiš framar," eins og segir ķ skjölum Alžingis.

 

Ķ nęstu viku: Fyrstu lög um alžjóšlega žróunarsamvinnu Ķslands. -Gsal

 

 
facebook
Veftķmaritiš er į Facebook!

Um Veftķmaritiš

 

Veftķmarit um žróunarmįl er gefiš śt af Žróunarsamvinnustofnun Ķslands. Ritinu er ętlaš aš glęša umręšu um žróunarmįl og gefa įhugasömum kost į aš fylgjast meš žvķ sem hęst ber hverju sinni. Efni veftķmaritsins žarf ekki endilega aš endurspegla stefnu ŽSSĶ.
          
Skrįiš ykkur ķ įskrift į heimasķšunni, www.iceida.is og lįtiš vinsamlegast ašra meš įhuga į žróunarmįlum vita af tilvist veftķmaritsins. Allar įbendingar um efni eru vel žegnar.  

Žeir sem vilja senda okkur įbendingu um efni eša afskrį sig af netfangalista eru vinsamlegast bešnir um aš senda slķk erindi į netfangiš iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is. 

Viš bišjumst velviršingar į žvķ aš geta ekki notaš ķslenskar gęsalappķr ķ vištölum en bandarķskt snišmót Veftķmaritsins leyfir ekki notkun žeirra.

 

Bestu kvešjur, Śtgįfu- og kynningardeild ŽSSĶ
 
ISSN 1670-810