Alþjóðbankinn leitar eftir samstarfi við Íslendinga í jarðhitamálum. Ljósm. gunnisal

- segir S. Vijay Iver framkvæmdastjóri hjá Alþjóðabankanum

S. Vijay Iver er framkvæmdastjóri þeirrar deildar Alþjóðabankans sem fer með sjálfbæra orku hefur orðið. Hann fór fyrir sendinefnd sem kom hingað til lands í síðustu viku og kynnti sér nýtingu jarðhita og kannaði leiðir í samstarfi. "Orkufátækt er að finna víða í Afríku en einkum og sér í lagi í sunnanverðri álfunni, bæði hvað rafmagn áhrærir og eins varðandi eldun og hitun," segir hann. "Eins kaldhæðnislega og það hljómar þá býr Afríka yfir auðlindum sem gæti uppfyllt þarfirnar en aðeins þriðjungur heimila í álfunni hefur rafmagn. En það er líka mikil misskipting innan álfunnar.  Í Austur-Kongó er rafvæðingin aðeins um 6% og eingöngu í borgum. Þörfin er fyrir hendi, auðlindirnar eru fyrir hendi, og keppikefli okkar í Alþjóðabankanum er að styðja við bakið á þjóðum Afríku við að nýta þessar auðlindir og leysa fólkið undan orkufátæktinni, m.a. koma rafmagni til rúmlega hálfs milljarðs íbúa sunnan Sahara. Það er verkefni okkar."

Að mati Vijay eru um það bil ellefu Afríkuþjóðir sem búa yfir jarðhita og möguleikum á nýtingu þeirrar auðlindar. Hann segir að ein þjóðanna, Kenía, hafi þegar nýtt jarðhitann og sé komin vel á veg í þeirri þróun. Íslendingar hafi komið þar við sögu og haldi því áfram. "En það eru fleiri lönd eins og Rúanda, Úganda, Mósambík og Malaví sem hugsanlega geta nýtt jarðhita og vilja kanna þá möguleika frekar," segir hann. "Að mínum dómi er unnt að mæta að mestu orkuþörf þjóðanna í austanverðri Afríku með jarðhita, vatnsorku og gasi. Tvær þær fyrrnefndu fela í sér hreina og sjálfbær orku og gasið er í það minnsta skárri kostur en olía og kol," bætir hann við. Vijay segir að Alþjóðabankinn vinni í orkumálum með einstaka þjóðum en einnig með alþjóðastofnunum í svæðabundnu samstarfi og meginmarkið sé að skoða hvað unnt sé að gera til að mæta orkuþörf fátækra Afríkuþjóða og sérsníða slíkar lausnir að hverri og einni þjóð.

Þrennskonar stuðningur og forysta

"Ég held það sé mikilvægt að átta sig á því að Íslendingar geta veitt þrennskonar stuðning og forystu í jarðhitamálum - og þetta eru engin ný sannindi. Í fyrsta lagi snýr stuðningur ykkar að yfirfærslu þekkingar, sérfræðiþekkingar og tækniþekkingar, og ég hef sérstakan áhuga á því með hvaða hagkvæmum hætti slík yfirfærsla þekkingar gerist. Ég nefni dæmi: Lönd eins og Tansanía hafa margvíslegar orkuauðlindir, vatn, gas og jarðvarma en stjórnvöld þurfa samþætta rannsóknaráætlun á auðlindunum þannig að þau hafi í höndunum raunhæfa áætlun um nýtingu hverrar orku. Ég sé fyrir mér að Íslendingar geti komið að jarðhitaþættinum í þessari áætlanagerð. Í öðru lagi: hjá hverri og einni þjóð sem býr yfir jarðhita þarf að huga að því að byggja upp mannauð og þekkingu á sviði orkumála, ekki aðeins varðandi jarðhitann. Hér hafa Íslendingar þegar lagt mikið af mörkum en þið gætuð aukið þann stuðning."

Vijay nefndir Búrúndi í þessu sambandi þar sem átök hafa geisað í rúman áratug og hann segir fagfólk með sérþekkingu hafa í miklum mæli yfirgefið landið. Því þurfi að byggja upp þekkingu á nýjanleik og fjárfesta í fólki. Hann segir Ísland hafa þar hlutverki að gegna.

"Þriðja atriðið snýr að fjárfestingu," segir hann. "Á Íslandi eru allmörg fyrirtæki sem hafa unnið frábært starf við að þróa nýtingu jarðhita bæði innanlands og utan. Ég myndi vilja sjá þessi fyrirtæki færa út kvíarnar, ekki síst í Afríku, og stuðla þannig að auknu samstarfi opinberra fyrirtækja og einkafyrirtækja - enn og aftur í þeim tilgangi að þjóðirnar nýti sér auðlindirnar. Það er þörf á miklum fjármunum, ég dreg ekki fjöður yfir þá staðreynd, og hvaðan kemur það fjármagn? Það kemur ekki frá Alþjóðabankanum, við höfum yfir takmörkuðu fé að ráða og þurfum að sinna stórum verkefnum á sviði heilbrigðismála, menntamála, samgöngumála - og því hafa orkumálin ekki aðgang að digrum sjóðum. Við viljum stuðla að þátttöku fleiri aðila einsog Íslands í þágu Afríkuþjóða þannig að fjármunir komi víðar að og ég sé fyrir mér aðkomu íslenskra fyrirtækja og stjórnvalda, þar á meðal Þróunarsamvinnustofnunar Íslands."

Fjórða stóra ráðstefna OECD um árangur í alþjóðlegri þróunarsamvinnu verður í Busan í Suður-Kóreu í lok mánðarins. Alls munu þátttakendur verða um 2500 talsins, ráðherrar, yfirmenn þróunarsamvinnustofnana og frjálsra félagasamtaka og ýmsir sérfræðingar um þróunarmál. Meðal þeirra sem boðað hafa komu sína á fundinn eru Hillary Clinton utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Ban Ki-moon framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna og Tony Blair fyrrverandi forsætisráðherra Breta.

Mikil umræða fer nú fram í aðdraganda fundarins og Veftímaritið hefur birtir krækjur hér fyrir neðan á ýmsar athyglisverðar greinar, m.a. þriðju drög að ályktun fundarins.

Ráðstefnan hefst 29. nóvember og lýkur 1. desember.

Heimasíða Busan fundarins

-

Key Documents/ Aid Effectiveness.org

-

Key Busan challenges and contributions to the emerging development effectiveness agenda, eftir Andrew Rogerson/ ODI

-

THIRD DRAFT OUTCOME DOCUMENT FOR THE FOURTH HIGH LEVEL FORUM ON AID EFFECTIVENESS, BUSAN, KOREA, 29 NOVEMBER - 1 DECEMBER 2011/ Working Party on Aid Effectiveness

-

PROGRESS TOWARDS MORE EFFECTIVE AID: WHAT DOES THE EVIDENCE SHOW?, eftir Talaat Abdel-Malek and Bert Koenders/ AidEffectivenss.org

-

International HLF-4 Essay Contest Winners Announced /AidEffectiveness.org

Samningurinn undirritaður.

Samið við Háskóla Sameinuðu þjóðanna um starfsemi Jarðhitaskólans til 2014

 

Samið hefur verið um að framlengja samning um Jarðhitaskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna hér á landi til ársins 2014. Samninginn undirrituðu á dögunum þeir Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra, Guðni A. Jóhannesson orkumálastjóri og Konrad Osterwalder rektor Háskóla Sameinuðu þjóðanna en aðalskrifstofa skólans er í Tókíó.

 

Í frétt frá utanríkisráðuneyti kemur fram að Allsherjarþing SÞ hafi stofnað Háskóla Sameinuðu þjóðanna árið 1973 í því skyni að styðja við framgang markmiða og grundvallarreglna stofnsáttmála SÞ með rannsóknum, menntun og þekkingarmiðlun. "Alþjóðlegt net 15 mennta- og rannsóknarstofnana um heim allan mynda HSÞ og er starf þeirra samhæft af aðalskrifstofu HSÞ í Tókíó. Jarðhitaskóli HSÞ hóf starfsemi 1. mars 1979 og var fyrsti skólinn á Íslandi sem varð hluti af neti HSÞ. Sjávarútvegskóli HSÞ bættist í hópinn 1998 og Landgræðsluskóli HSÞ árið 2010," segir í fréttinni.

 

Í síðasta mánuði útskrifuðust 28 nemendur frá 15 löndum úr Jarðhitaskóla Háskóla Sameinuðu Þjóðanna í dag. Þar með lauk 32. starfsári skólans og nemendurnir bættust í hóp á fimmta hundrað sérfræðinga frá þróunarríkjum sem stundað hafa nám við skólann frá stofnun hans.

Nánar á vef utanríkisiráðuneytis

Skólalóðin er auð. Þögnin dálítið yfirþyrmandi. Engin hávær hlátrasköll og undrunaróp hundraða barna. Aðeins lágvær þytur í laufi á sólfögrum degi.

Börnin eru í fríi. Heima að hjálpa til. Ekki í útlöndum. Ekki á annarri sólarströnd en strönd Malavívatns.

Skólastjóri, kennarar og skólanefndarmenn eru hins vegar komnir til að taka á móti gestum, hafa borið út kynstrin öll af stólum og kynna sig undir stóra trénu á miðri skólalóðinni þar sem áður var kennt frá morgni til kvölds. Þetta er fólk á ýmsum aldri, ungt fólk sem talar ensku reiprennandi og öldungar markaðir striti langrar ævi, flestir þó á miðjum aldri og einn þeirra skólanefndarmaður sem fær oft orðið og talar um mikilvægi menntunar: hann er í rauðum bol með áletruninni: Merry Christmas.

Þau eru stolt af skólanum sínum. Það fer ekki framhjá neinum. Segja frá því að þrjátíu nemendur hafi lokið skólanum með fyrstu ágætiseinkunn og hafi fullt erindi í framhaldsnám. Óvíst sé hins vegar hvort þau gangi öll áfram menntaveginn. Ekki víst að allir foreldrar hafi efni á skólagjöldum.

Þegar kemur að þeirri stund, einsog gerist ævinlega á fundum sem þessum, að formaður skólanefndar eða skólastjóri byrja að telja upp það sem vantar, er ekki laust við að fulltrúar Þróunarsamvinnustofnunar verði eilítið langleitir, undrandi. Aldrei þessu vant skortir ekki fleiri skólastofur, húsnæði fyrir skólastjórnendur, kennarahús, salernisaðstöðu, rafmagn, vatnsból eða annað sem oftast er á lista yfir það brýnasta. Nei, það vantar girðingu.

Ungi skólanefndarmaðurinn segir það til vansa að hafa ekki almenninlega girðingu, ótækt sé að fólk rangli í tíma og ótíma yfir skólalóðina með tilheyrandi truflun fyrir skólastarfið. Svar okkar er eitthvað á þá leið að dugnaðarfólk eins og íbúar Melembo verði ekki skotaskuld úr því að reisa girðingu.

Hundrað nemendur á hvern kennara

Líkt og í öðrum grunnskólum sem Íslendingar hafa stutt við bakið á suður við Apaflóa eru um það bil eitthundrað nemendur á hvern kennara. Ef kennarar eru tíu má ganga að því vísu að nemendur séu eitt þúsund. Þrjátíu kennarar, þrjú þúsund nemendur.

Gladys H. Mission skólastýra í öðrum skóla sem við heimsækjum, Chilumba skólanum, segir okkur að markmiðið sé að einn kennari sé með sextíu börn. Þegar við segjum að fyrir komi á Íslandi að rúmlega tuttugu barna bekk sé skipt upp í tvennt vegna þess að nemendur séu of margir, skellir hún á lær og verður eitt spurningamerki í framan: Nei, þú segir ekki satt! Kemur ekki til mála! Svo hlær hún bara einsog hún hafi heyrt skröksögu.

Á lítilli skrifstofu hennar eru nákvæmar tölur yfir mætingu nemenda frá mánuði til mánaðar. Flest eru börnin á fyrstu árunum. En svo fer að kvarnast úr hópnum. Í efri bekkjunum eru afföllin mest, eftir tólf ára aldurinn verða skólastofurnar fámennari. Stelpurnar þurfa að hjálpa til við heimilisstörfin, barnagæslu, sækja vatn og eldivið að ógleymdum þeim sem verða barnungar þungaðar eða barnungar giftar konur. Strákarnir fara til veiða, finnst þeir vera orðnir stórir karlar og þurfa að láta til sín taka.

Enginn veit með vissu hversu hátt hlutfall barna í hverjum árgangi sækir skóla. Fæðingarvottorð eru ekki gefin út og skólafólk kveðst vita af börnum sem fara aldrei í skóla, segja þau fá, en hversu fá eða hversu mörg veit enginn. Þótt lög í landinu segi að börn eigi rétt á grunnskólamenntun er ekkert vald sem skipar foreldrum að senda börnin í skóla. Foreldrar hafa yfir börnum sínum að segja. Punktur.

En viðhorfin til menntunar eru engu að síður að breytast. Samfélögin við Malavívatn eru í auknum mæli að sjá mikilvægi þess að börnin stundi nám. Samt ber enn á því að menntun sé afgangsstærð en þau viðhorf eru á undanhaldi.

Og það er ánægjulegt fyrir okkur Íslendinga að eiga stóran þátt í þeirri jákvæðu viðhorfsbreytingu sem gengur yfir þorpssamfélögin í Nankumba sýslu að menntun er farin að skipta máli. Miklu máli. -Gsal, Monkey Bay

Þrjár leiðir til að veita aðstoð við þróunarlöndin

Grein Ólafs í Stúdentablaðinu árið 1965,

Ólafur Björnsson prófessor var eins og fram kom í síðasta Veftímariti frumkvöðull að umræðu um stuðning Íslands við þróunarríkin um miðjan sjöunda áratug síðustu aldar. Hann flutti þingsályktunartillögu um aðstoð Íslands við þróunarlöndin í nóvembermánuði 1964, fyrir réttum 47 árum. Í framhaldinu var skipuð nefnd  til að fjalla nánar um aðstoðina sem leiddi til þess sjö árum síðar, 1971, voru samþykkt fyrstu lögin um þróunarsamvinnu á Íslandi. Þá varð til svokölluð: Astoð Íslands við þróunarlöndin - og sú lagasetning fyrir 40 árum var á dögunum tilefni til afmælismálþings um íslenska þróunarsamvinnu.

Fram kemur í grein sem Ólafur Björnsson skrifaði í Stúdentablaðið árið 1965 að umræða á Íslandi um stuðning við þróunarríki hófst ekki fyrr en í byrjun sjöunda áratugarins. "Það er varla fyrr en eitt til tvö síðustu árin, að farið hefir verið að ræða þessa spurningu hér á landi," segir hann og vísar til spurningarinnar: Á Ísland að gerast þátttakandi í aðstoð við þróunarlöndin? Hann segir ýmsar ástæður liggja til þess að áhuginn hafi verið takmarkaður. "..sennilega hefir þar valdið mestu um, að svo virðist hafa verið litið á, að Ísland væri sjálft meðal þróunarlanda og bæri því sem slíku, fremur að vera þiggjandi en veitandi í þessu efni." Sjálfur segir hann því fari fjærri að Ísland sé í hópi þróunarlanda.

Hvers konar aðstoð við þróunarlöndin var í umræðunni þessi fyrstu ár? Grípum niður í fjórar heimildir um það efni frá þessum tíma, frá þingmönnunum Ólafi Björnssyni, Ingvari Gíslasyni, Gunnari G. Schram og endum á hugmyndum Sigurðar Bjarnasonar vorið 1965 en hann var þá formaður utanríkismálanefndar.

Í ræðu sem Ólafur Björnsson flutti þegar þingsályktunartillagan var lögð fram nefnir hann að fleira en fjárframlög til einhverra ákveðinn framkvæmda komi til greina. "En það er fleira en fjármagnsskortur, sem hamlar efnahagslegri þróun þessara landa. Fáfræði almennings og öðru fremur skortur á verkkunnáttu eru ekki síður meðal mikilvægustu orsaka þess, að lönd þessi hafa dregizt aftur úr í efnahagslegu tilliti. ...almenn verkkunnátta í þessum löndum er gjarnan öldum á eftir því, sem er hér á landi og í nágrannalöndum vorum. Verkkunnátta, sem hér er almenn, gæti því, ef hún næði til þessara þjóða, gerbylt lífskjörum þeirra. Slíkri kunnáttu gætum við bæði miðlað þessum þjóðum með því að senda menn til þessara landa í því skyni, að kenna það, sem að gagni mætti koma þar eða taka á móti fólki frá þróunarlöndunum til verklegs náms eða annars, sem að gagni mætti koma."

Síðar í ræðunni segir Ólafur: "... kemur einnig til greina margs konar leiðbeingarstarf á öðrum sviðum, svo sem heilbrigðismálakennslu og uppeldismála o.s.frv. Slík leiðbeiningastarfsemi gæti komið þessum löndum að miklum notum, en þarf ekki að kosta ýkja mikið þau lönd eða það land sem hana geta látið í té."

Ingvar Gíslason alþingismaður og síðar ráðherra ræðir þingsálytkunartillögu Ólafs í Tímanum 1. desember 1964 og tekur undir hugmyndina um að Íslendingar taki á móti fólki frá þróunarlöndunum - sem hefur heldur betur reynst skynsamleg leið eins og þrír Háskólar Sameinuðu þjóðanna hér á landi, Jarðhitaskólinn, Sjávarútvegsskólinn og Landgræðsluskólinn, bera glöggt vitni um.

Ingvar skrifar: "... við Íslendingar eigum ekki yfir að ráða fjármagni né tæknimenntuðu fólki, sem við höfum efni á að senda suður um álfur, en aðstoð okkar gæti mjög auðveldlega orðið í því formi að bjóða stúdentum frá þessum löndum til náms við Háskóla Íslands, t.d. í læknisfræði, eða námsmönnum í öðrum greinum." Ingvar tekur líka undir skoðanir Ólafs um verkkunnáttu og telur brýnt hagsmunamál að "koma upp viðhlítandi heilbrigðisþjónustu og menntakerfi..." Hann gagnrýnir hins vegar erlenda uppbyggingarastoð sem hann segir byggjast á miklu skilningsleysi á háttum og högum fólksins og felist í nauðsyn þess "að ryðjast inn í þessi lönd með mikið fjármagn og stóriðjuframkvæmdir og hraða iðnvæðingu."

Á Norðurlöndum og víðar höfðu á þessum tíma verið starfræktar svokallaðar "þróunarsveitir" skipaðar sjálfboðaliðum sem fóru til þróunarlandanna og Gunnar G. Schram prófessor og þingmaður Sjálfstæðisflokksins spyr í Vísisgrein í febrúar 1965 - Hvað um okkum Íslendinga? Og síðan svarar hann sjálfur: "Að vísu má segja að við höfum þegar hafið starf í þessu efni á svipuðum grundvelli og hér hefur verið drepið á. Íslenskir skipstjórar og sérfræðingar í fiskveiðum hafa dvalizt lengi austur við Indlandshaf og í fleiri löndum austur þar og kennt fiskveiðitækni. En það starf hefur farið fram á vegum alþjóðastofnana, fyrst og fremst FAO í Rómaborg, en ekki skipulagt beint héðan að heiman. Engu að síður vitum við hve vel það hefur gefist og hver þörf hefur reynzt á slíkri aðstoð. En því fetum við ekki í fótspor Norðurlandanna og stofnum okkar eigin þróunarsveit? Ég er ekki í nokkrum vafa um það að margir ungir Íslendingar, sjómenn, búfræðingar, iðnfræðingar og kennarar svo aðeins nokkrar starfsgreinar séu nefndar, væru fúsir til þess að fara utan og starfa sem sjálfboðaliðar í þróunarlöndunum um eins til tveggja ára skeið. Það sem á skortir er frumkvæðið, það að slíkri sveit sé komið á laggirnar."

Utanríkismálanefnd ræddi þingsályktunartillögu Ólafs Björnssonar og varð sammála - 9. mars 1965 - um að leggja einróma til að hún yrði samþykkt óbreytt. Formaður utanríkismálanefndar, Sigurður Bjarnason, bar síðan tillöguna upp í Sameinuðu þingi 31. mars og vék þá m.a. að hugmyndum um það hvernig aðstoð Íslendingar gætu veitt.: "Í utanrmn. kom sú skoðun fram, að aðallega væri um 3 leiðir að ræða í þessum efnum. Í fyrsta lagi að styðja að dvöl fólks frá þróunarlöndunum hér á landi til þess að afla sér menntunar. Í öðru lagi, að Íslendingar sendi sérfræðinga héðan til þróunarlandanna. Í þriðja lagi, að Íslendingar veiti þá aðstoð, sem þeir geta í té látið, fyrir milligöngu alþjóðastofnana, sem við erum aðilar að. Vitað er, að Norðurlandaþjóðirnar hafa allar beitt sér fyrir aðstoð á ýmsum sviðum við þjóðir hinna svokölluðu þróunarlanda. Norðmenn hafa t.d. haldið námskeið heima í Noregi fyrir námsfólk frá Indlandi. Við Íslendingar höfum einnig sent skipstjórnarmenn til Indlands á vegum Landbúnaðar- og matvælastofnunar Sameinuðu þjóðanna til þess að kenna indverskum fiskimönnum fiskveiðar. Þá má geta þess, að Rauði kross Íslands hefur nú tekið upp samvinnu við Rauða kross hinna Norðurlandanna um ýmiss konar mannúðar- og heilbrigðisaðgerðir í Nígeríu. Munu þessi samtök hafa í hyggju að beita sér fyrir hliðstæðum hjálparráðstöfunum í fleiri Afríkulöndum."

Eftir að þingsályktunartillagan var samþykkt í marslok 1965 var skipuð nefnd í málið.

Meira eftir viku. -Gsal