logo
VeftÝmarit um ■rˇunarmßl
gunnisal
4. ßrg. 137. tbl.
9. nˇvember 2011
gunnisal
Al■jˇ­bankinn leitar eftir samstarfi vi­ ═slendinga Ý jar­hitamßlum. Ljˇsm. gunnisal
 

Nřta ß einstakt forskot ═slendinga Ý

jar­hitamßlum Ý ■ßgu AfrÝku■jˇ­a

-

- segir S. Vijay Iver framkvŠmdastjˇri hjß Al■jˇ­abankanum

 

"Vi­ teljum ═sland vera mj÷g mikilvŠgan samherja Ý stu­ningi vi­ ■Šr ■jˇ­ir sem b˙a yfir jar­hita. ═slendingar eru Ý fararbroddi Ý heiminum ■egar kemur a­ jar­hitatŠkni og ■i­ hafi­ sjßlf sřnt hvernig marka ß brautina frß kolabrennslu til hreinnar orkunotkunar frß vatnsafls- og jar­hitavirkjunum. Ůi­ hafi­ nß­ ■eim einstaka ßrangri a­ 99% allrar orku Ý landinu kemur frß fallv÷tnum og jar­hita, bŠ­i rafmagn og hiti. Vi­ h÷fum ßhuga ß ■vÝ a­ nřta einstakt forskot ═slendinga ß ■essu svi­i, sÚr■ekkingu ykkar og reynslu, Ý ■ßgu AfrÝku■jˇ­a. Og Úg er hinga­ kominn til a­ leita lei­a til a­ stofna til frekara samstarfs ß ■essu svi­i vi­ ═slendinga, sameina kraftana, ef svo mß komast a­ or­i."

 

S. Vijay IverS. Vijay Iver er framkvŠmdastjˇri ■eirrar deildar Al■jˇ­abankans sem fer me­ sjßlfbŠra orku hefur or­i­. Hann fˇr fyrir sendinefnd sem kom hinga­ til lands Ý sÝ­ustu viku og kynnti sÚr nřtingu jar­hita og kanna­i lei­ir Ý samstarfi. "OrkufßtŠkt er a­ finna vÝ­a Ý AfrÝku en einkum og sÚr Ý lagi Ý sunnanver­ri ßlfunni, bŠ­i hva­ rafmagn ßhrŠrir og eins var­andi eldun og hitun," segir hann. "Eins kaldhŠ­nislega og ■a­ hljˇmar ■ß břr AfrÝka yfir au­lindum sem gŠti uppfyllt ■arfirnar en a­eins ■ri­jungur heimila Ý ßlfunni hefur rafmagn. En ■a­ er lÝka mikil misskipting innan ßlfunnar.  ═ Austur-Kongˇ er rafvŠ­ingin a­eins um 6% og eing÷ngu Ý borgum. Ů÷rfin er fyrir hendi, au­lindirnar eru fyrir hendi, og keppikefli okkar Ý Al■jˇ­abankanum er a­ sty­ja vi­ baki­ ß ■jˇ­um AfrÝku vi­ a­ nřta ■essar au­lindir og leysa fˇlki­ undan orkufßtŠktinni, m.a. koma rafmagni til r˙mlega hßlfs milljar­s Ýb˙a sunnan Sahara. Ůa­ er verkefni okkar."

 

A­ mati Vijay eru um ■a­ bil ellefu AfrÝku■jˇ­ir sem b˙a yfir jar­hita og m÷guleikum ß nřtingu ■eirrar au­lindar. Hann segir a­ ein ■jˇ­anna, KenÝa, hafi ■egar nřtt jar­hitann og sÚ komin vel ß veg Ý ■eirri ■rˇun. ═slendingar hafi komi­ ■ar vi­ s÷gu og haldi ■vÝ ßfram. "En ■a­ eru fleiri l÷nd eins og R˙anda, ┌ganda, MˇsambÝk og MalavÝ sem hugsanlega geta nřtt jar­hita og vilja kanna ■ß m÷guleika frekar," segir hann. "A­ mÝnum dˇmi er unnt a­ mŠta a­ mestu orku■÷rf ■jˇ­anna Ý austanver­ri AfrÝku me­ jar­hita, vatnsorku og gasi. TvŠr ■Šr fyrrnefndu fela Ý sÚr hreina og sjßlfbŠr orku og gasi­ er Ý ■a­ minnsta skßrri kostur en olÝa og kol," bŠtir hann vi­. Vijay segir a­ Al■jˇ­abankinn vinni Ý orkumßlum me­ einstaka ■jˇ­um en einnig me­ al■jˇ­astofnunum Ý svŠ­abundnu samstarfi og meginmarki­ sÚ a­ sko­a hva­ unnt sÚ a­ gera til a­ mŠta orku■÷rf fßtŠkra AfrÝku■jˇ­a og sÚrsnÝ­a slÝkar lausnir a­ hverri og einni ■jˇ­.

 

Ůrennskonar stu­ningur og forysta

"╔g held ■a­ sÚ mikilvŠgt a­ ßtta sig ß ■vÝ a­ ═slendingar geta veitt ■rennskonar stu­ning og forystu Ý jar­hitamßlum - og ■etta eru engin nř sannindi. ═ fyrsta lagi snřr stu­ningur ykkar a­ yfirfŠrslu ■ekkingar, sÚrfrŠ­i■ekkingar og tŠkni■ekkingar, og Úg hef sÚrstakan ßhuga ß ■vÝ me­ hva­a hagkvŠmum hŠtti slÝk yfirfŠrsla ■ekkingar gerist. ╔g nefni dŠmi: L÷nd eins og TansanÝa hafa margvÝslegar orkuau­lindir, vatn, gas og jar­varma en stjˇrnv÷ld ■urfa sam■Štta rannsˇknarߊtlun ß au­lindunum ■annig a­ ■au hafi Ý h÷ndunum raunhŠfa ߊtlun um nřtingu hverrar orku. ╔g sÚ fyrir mÚr a­ ═slendingar geti komi­ a­ jar­hita■Šttinum Ý ■essari ߊtlanager­. ═ ÷­ru lagi: hjß hverri og einni ■jˇ­ sem břr yfir jar­hita ■arf a­ huga a­ ■vÝ a­ byggja upp mannau­ og ■ekkingu ß svi­i orkumßla, ekki a­eins var­andi jar­hitann. HÚr hafa ═slendingar ■egar lagt miki­ af m÷rkum en ■i­ gŠtu­ auki­ ■ann stu­ning."

 

Vijay nefndir B˙r˙ndi Ý ■essu sambandi ■ar sem ßt÷k hafa geisa­ Ý r˙man ßratug og hann segir fagfˇlk me­ sÚr■ekkingu hafa Ý miklum mŠli yfirgefi­ landi­. ŮvÝ ■urfi a­ byggja upp ■ekkingu ß nřjanleik og fjßrfesta Ý fˇlki. Hann segir ═sland hafa ■ar hlutverki a­ gegna.

 

"Ůri­ja atri­i­ snřr a­ fjßrfestingu," segir hann. "┴ ═slandi eru allm÷rg fyrirtŠki sem hafa unni­ frßbŠrt starf vi­ a­ ■rˇa nřtingu jar­hita bŠ­i innanlands og utan. ╔g myndi vilja sjß ■essi fyrirtŠki fŠra ˙t kvÝarnar, ekki sÝst Ý AfrÝku, og stu­la ■annig a­ auknu samstarfi opinberra fyrirtŠkja og einkafyrirtŠkja - enn og aftur Ý ■eim tilgangi a­ ■jˇ­irnar nřti sÚr au­lindirnar. Ůa­ er ■÷rf ß miklum fjßrmunum, Úg dreg ekki fj÷­ur yfir ■ß sta­reynd, og hva­an kemur ■a­ fjßrmagn? Ůa­ kemur ekki frß Al■jˇ­abankanum, vi­ h÷fum yfir takm÷rku­u fÚ a­ rß­a og ■urfum a­ sinna stˇrum verkefnum ß svi­i heilbrig­ismßla, menntamßla, samg÷ngumßla - og ■vÝ hafa orkumßlin ekki a­gang a­ digrum sjˇ­um. Vi­ viljum stu­la a­ ■ßttt÷ku fleiri a­ila einsog ═slands Ý ■ßgu AfrÝku■jˇ­a ■annig a­ fjßrmunir komi vÝ­ar a­ og Úg sÚ fyrir mÚr a­komu Ýslenskra fyrirtŠkja og stjˇrnvalda, ■ar ß me­al Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands."

 

Vijay segir a­ lokum a­ Al■jˇ­abankinn og Sameinu­u ■jˇ­irnar hafi nřlega teki­ h÷ndum saman um ßtak sem Ban Ki-Moon framkvŠmdastjˇri SŮ kynnti og nefnist: 30-30-30. Ůar er vÝsa­ til ■riggja meginmarkmi­a, 1) a­ allir hafi a­gang a­ orku fyrir 2030; 2) auka orkuframlei­slu um 40% fyrir ßri­ 2030; og 3) a­ 30% af allri orku ßri­ 2030 komi frß endurnřjanlegum orkugj÷fum sem ■ř­ir a­ tv÷falda ■ß orku ß heimsvÝsu. "ŮŠr ■jˇ­ir sem hafa jar­hita og geta nřtt ■ß au­lind munu hafa forskot," segir hann. "╔g sÚ fyrir mÚr a­ ═slendingar geta teki­ ■ßtt Ý a­ leysa ■Šr ■jˇ­ir ˙r  orkufßtŠktinni ■vÝ jar­hiti er sannarlega hluti af lausninni. Ůessar ■jˇ­ir ■urfa stu­ning vi­ alla ■rˇun og nřtingu jar­hitans. BŠ­i Al■jˇ­abankinn og ═sland eiga a­ fara me­ stˇrt hlutverk ß ■eirri vegfer­." -Gsal

 

HDI
LÝfskjaravÝsitalan: ═sland og samstarfs■jˇ­ir okkar Ý AfrÝku, ┌ganda, MalavÝ og MˇsambÝk.
Ůrˇunarskřrsla SŮ 2011 um sjßlfbŠrni og j÷fnu­:
Engin hreyfing ß samstarfs■jˇ­um ═slendinga ß lÝfskjaralistanum

 

Samstarfs■jˇ­ir ═slendinga Ý tvÝhli­a ■rˇunarsamvinnu eru allar Ý hˇpi ■jˇ­anna sem eru ne­arlega ß lÝfskjaralista Sameinu­u ■jˇ­anna Ý ßr. S÷kum ■ess a­ ■jˇ­um ß listanum fj÷lgar um ßtjßn milli ßra og ■a­ eru allt ■jˇ­ir um mi­bik listans sÚst a­ samstarfs■jˇ­ir okkar eru Ý s÷mu sŠtum og fyrir ßri, ■.e. me­ t÷lu sem er sautjßn til ßtjßn ne­ar en 2010 - MˇsambÝk er ßfram Ý fjˇr­a ne­sta sŠti, nr. 184, MalavÝ er Ý 171. sŠti og ┌ganda tÝu sŠtum ofar e­a Ý 161. sŠti. LÝfskjaravÝsitalan er sem kunnugt er mŠld ˙t frß ■remur megingildum: tekjum, heilsuog menntun. ═slendingar eru Ý 14. sŠti, ■remur sŠtum ofar en fyrir ßri.

 

Khalid Malik framkvŠmdastjˇri ■rˇunarskřrslusvi­s Sameinu­u ■jˇ­anna kynnti skřrsluna ß hßdegisfundi Ý NorrŠna h˙sinu sÝ­astli­inn f÷studag Ý bo­i FÚlags Sameinu­u ■jˇ­anna ß ═slandi og utanrÝkisirß­uneytis Ý samvinnu vi­ Al■jˇ­amßlastofnun. Skřrslan Ý ßr er helgu­ j÷fnu­i lÝfskjara og sjßlfbŠrni - og tengslum ■essara tveggja mikilvŠgu ■ßtta. A­ mati Maliks felst Ý ni­urst÷­um skřrslunnar vi­v÷run um lakari lÝfskj÷r ver­i ekki brug­ist vi­ tvennu: fÚlagslegum ˇj÷fnu­i og ■rˇun Ý umhverfismßlum.

 

Haft er eftir Malik Ý FrÚttabla­inu ß d÷gunum a­ ˙tgangspuntkur skřrsluger­arinnar hafi frß upphafi veri­ sß a­ hin raunverulega au­leg­ ■jˇ­a sÚ fˇlki­ Ý hverju landi fyrir sig. Ůjˇ­arframlei­sla e­a ■jˇ­artekjur sÚu ekki besti mŠlikvar­inn ß lÝfskj÷r fˇlks, heldur hafi ■Šttir ß bor­ vi­ menntun og heilsufar veri­ teknir inn Ý myndina.

 

┴ vef FÚlags Sameinu­u ■jˇ­anna ß ═slandi segir um skřrsluna:

 

"H˙n fjallar Ý ßr um sjßlfbŠra ■rˇun, umhverfis- og jafnrÚttismßl og leggur grunn a­ samrŠ­um ■jˇ­a fyrir Rio +20 rß­stefnu Sameinu­u ■jˇ­anna ß nŠsta ßri. H˙n tekur ß alvarlegum hnattrŠnum vi­fangsefnum sjßlfbŠrninnar (sustainability) og jafnrÚttis (equity). Skřrslan heldur ■vÝ fram a­ sko­a ■urfi ■essi mßlefni Ý samhengi og rřnir h˙n Ý stefnum÷rkun ß lands- og heimvÝsu sem hafa haft ßhrif ß ■essa tvo samtengdu mßlefnaflokka. Ef ßframhaldandi ■rˇun ß a­ eiga sÚr sta­ gegn fßtŠkt Ý heiminum ■arf a­ leggja fram rˇtŠkar a­ger­ir me­ ■essa tvo mßlaflokka a­ lei­arljˇsi. Ůess er ■÷rf fyrir kynslˇ­ir framtÝ­arinnar sem og n˙verandi kynslˇ­ir.

 

Ůrˇunarskřrslur sÝ­ustu ßra hafa sřnt fram ß betri lÝfsskilyr­i ß undanf÷rnum ßratugum. ١ sřnir 2011 skřrslan fram ß vi­sn˙ning ■essarar ■rˇunar fßi n˙verandi umhverfismßl og fÚlagsleg misrÚttindi a­ vi­gangast. FßtŠkustu rÝkin munu fara verst ˙t ˙r ■rˇuninni fyrir 2050.

 

Skřrslan sřnir enn frekar hvernig umhverfismßlin munu hafa margf÷ld ßhrif ß ■ß sem minnst mega sÝn Ý heiminum, sÚrstaklega ef ekkert ver­ur a­ gert. ┴hrifin eru hva­ mest Ý nßnasta umhverfi ■ess, en ˇnˇg pˇlitÝsk ßhrif ■eirra gerir ■a­ erfi­ara fyrir samfÚl÷gin a­ nß samkomulagi um nau­synlegar breytingar ß heimsvÝsu."

 

busan
2500 ■ßtttakendur bo­a komu sÝna til Busan Ý Kˇreu

 

Fjˇr­a stˇra rß­stefna OECD um ßrangur Ý al■jˇ­legri ■rˇunarsamvinnu ver­ur Ý Busan Ý Su­ur-Kˇreu Ý lok mßn­arins. Alls munu ■ßtttakendur ver­a um 2500 talsins, rß­herrar, yfirmenn ■rˇunarsamvinnustofnana og frjßlsra fÚlagasamtaka og řmsir sÚrfrŠ­ingar um ■rˇunarmßl. Me­al ■eirra sem bo­a­ hafa komu sÝna ß fundinn eru Hillary Clinton utanrÝkisrß­herra BandarÝkjanna, Ban Ki-moon framkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna og Tony Blair fyrrverandi forsŠtisrß­herra Breta.

 

Mikil umrŠ­a fer n˙ fram Ý a­draganda fundarins og VeftÝmariti­ hefur birtir krŠkjur hÚr fyrir ne­an ß řmsar athyglisver­ar greinar, m.a. ■ri­ju dr÷g a­ ßlyktun fundarins.

 

Rß­stefnan hefst 29. nˇvember og lřkur 1. desember.

 

HeimasÝ­a Busan fundarins

-

Key Documents/ Aid Effectiveness.org

-

Key Busan challenges and contributions to the emerging development effectiveness agenda, eftir Andrew Rogerson/ ODI

-

THIRD DRAFT OUTCOME DOCUMENT FOR THE FOURTH HIGH LEVEL FORUM ON AID EFFECTIVENESS, BUSAN, KOREA, 29 NOVEMBER - 1 DECEMBER 2011/ Working Party on Aid Effectiveness

-

PROGRESS TOWARDS MORE EFFECTIVE AID: WHAT DOES THE EVIDENCE SHOW?, eftir Talaat Abdel-Malek and Bert Koenders/ AidEffectivenss.org

-

International HLF-4 Essay Contest Winners Announced /AidEffectiveness.org

-
-
-
-
-
-
-
jardhitaskoli
Samningurinn undirrita­ur.
Sami­ vi­ Hßskˇla Sameinu­u ■jˇ­anna um starfsemi Jar­hitaskˇlans til 2014

 

Sami­ hefur veri­ um a­ framlengja samning um Jar­hitaskˇla Hßskˇla Sameinu­u ■jˇ­anna hÚr ß landi til ßrsins 2014. Samninginn undirritu­u ß d÷gunum ■eir Íssur SkarphÚ­insson utanrÝkisrß­herra, Gu­ni A. Jˇhannesson orkumßlastjˇri og Konrad Osterwalder rektor Hßskˇla Sameinu­u ■jˇ­anna en a­alskrifstofa skˇlans er Ý Tˇkݡ.

 

═ frÚtt frß utanrÝkisrß­uneyti kemur fram a­ Allsherjar■ing SŮ hafi stofna­ Hßskˇla Sameinu­u ■jˇ­anna ßri­ 1973 Ý ■vÝ skyni a­ sty­ja vi­ framgang markmi­a og grundvallarreglna stofnsßttmßla SŮ me­ rannsˇknum, menntun og ■ekkingarmi­lun. "Al■jˇ­legt net 15 mennta- og rannsˇknarstofnana um heim allan mynda HSŮ og er starf ■eirra samhŠft af a­alskrifstofu HSŮ Ý Tˇkݡ. Jar­hitaskˇli HSŮ hˇf starfsemi 1. mars 1979 og var fyrsti skˇlinn ß ═slandi sem var­ hluti af neti HSŮ. Sjßvar˙tvegskˇli HSŮ bŠttist Ý hˇpinn 1998 og LandgrŠ­sluskˇli HSŮ ßri­ 2010," segir Ý frÚttinni.

 

═ sÝ­asta mßnu­i ˙tskrifu­ust 28 nemendur frß 15 l÷ndum ˙r Jar­hitaskˇla Hßskˇla Sameinu­u Ůjˇ­anna Ý dag. Ůar me­ lauk 32. starfsßri skˇlans og nemendurnir bŠttust Ý hˇp ß fimmta hundra­ sÚrfrŠ­inga frß ■rˇunarrÝkjum sem stunda­ hafa nßm vi­ skˇlann frß stofnun hans.

 

Nßnar ß vef utanrÝkisirß­uneytis

 
Why Is Foreign Aid Important?
 
Af hverju er ■rˇunara­sto­ mikilvŠg?
 
Bill Gates sˇtti fund G-20 rÝkjanna ß d÷gunum en hann hefur eins og al■jˇ­ veit lßti­ ■rˇunarmßl sig miklu var­a ß sÝ­ustu ßrum. Hann sendi skilabo­ ß myndskei­i me­ yfirskriftinni: Af hverju er ■rˇunara­sto­ mikilvŠg. Hlusti­! 
 
vefsÝ­u hanser lÝka a­ finna nřjar greinar um ■rˇunarmßl Ý tengslum vi­ lei­togafundinn. Ůar er einnig a­ finna myndbrot og grein um Hans R÷sling og ßhugaver­a framsetningu hans ß talnag÷gnum undir heitinu: What Does The Data Say.
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Berjast gegn olÝu- og gasframlei­slu Ý MalavÝvatni

gunnisal

RÝkisstjˇrn MalavÝ hefur gefi­ ˙t rannsˇknarleyfi fyrir olÝu- og gasframlei­slu Ý MalavÝvatni ■rßtt fyrir mˇtmŠli umhverfissinna, fiskimanna og sÚrfrŠ­inga um vistvŠna fer­amennsku. Bistandsaktuelt Ý Noregi greinir frß ■essu og segir a­ breska olÝufyrirtŠki­ Surestream Petroleum hafi fengi­ rannsˇknarleyfi ß tveimur st÷­um Ý nor­urhluta vatnsins me­ ■eim skilyr­um a­ umhverifsßhrif ver­i fyrst k÷nnu­. MalavÝvatn er sem kunnugt er ■ri­ja stŠrsta st÷­uvatn AfrÝku og mikivŠg au­lind fyrir milljˇnir Ýb˙a. SÚrfrŠ­ingar Ý umhverfismßlum eru tortryggnir ß leyfisveitinguna og ˇttast neikvŠ­ ßhrif rannsˇkna ß vistkerfi vatnsins.

K R Ă K J U R

-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
 

 

Amnesty hvetur Museveni til a­ vir­a mannrÚttindi og tjßningarfrelsi­

 

 

MannrÚttindasamt÷kin Amnesty International hvetja Yoweri Museveni forseta ┌ganda til ■ess a­ aflÚtta ■egar banni vi­ mˇtmŠlum og samkomum, og ˇgilda řmiss konar l÷g sem brjˇta Ý bßga vi­ tjßningarfrelsi­ og rÚttindi borgaranna til a­ mˇtmŠla me­ fri­samlegum hŠtti. Samt÷kin gßfu ˙t 38 bla­sÝ­na skřrslu Ý si­ustu viku: Stifling Dissent: Restrictions on the rights to freedom of expression and peaceful assembly in Uganda. ═ skřrslunni er lřst ˇgnunum sem bla­amenn Ý ┌ganda, stjˇrnarandstŠ­ingar og a­ger­arsinnar hafa or­i­ fyrir af hßlfu stjˇrnvalda, m.a. me­ handahˇfskenndum handt÷kum og tilhŠfulausum ßkŠrum um pˇlÝtÝskar ßrßsir ß forsetann og flokk hans. Um ■rjßtÝu bla­amenn hafa fengi­ slÝkar ßkŠrur. Amnesty ˇttast a­ nřsam■ykkt l÷g og frumv÷rp til laga stu­li a­ frekari ˇ■oli yfirvalda gagnvart andˇfi.

 

Nßnar

 

Amnesty Condemns Government Crackdown on Ugandan Dissidents/ VOA

-

Museveni frykter Egypt-oppr°r/ Bistandsaktuelt

 

 

 

Ëtal barnslÝfum bjarga­ Ý austurhluta AfrÝku

 

Brß­ hŠtta ste­jar enn a­ yfir 13 milljˇnum manna Ý austurhluta AfrÝku. Helmingur ■eirra er b÷rn, segir ß vef UNICEF, Barnahjßlpar Sameinu­u ■jˇ­anna ß ═slandi. Vakin er athygli ß Ýtarlegri grein Svavars Hßvar­ssonar sem birtist Ý FrÚttabla­inu um helgina um ney­arßstandi­ ß ■urrkasvŠ­unum og vi­br÷g­um UNICEF.

Nßnar

Vitundarvakning um mikilvŠgi menntunar Ý MalavÝ

 

gunnisal

 

Skˇlalˇ­in er au­. Ů÷gnin dßlÝti­ yfir■yrmandi. Engin hßvŠr hlßtrask÷ll og undrunarˇp hundra­a barna. A­eins lßgvŠr ■ytur Ý laufi ß sˇlf÷grum degi.

 

B÷rnin eru Ý frÝi. Heima a­ hjßlpa til. Ekki Ý ˙tl÷ndum. Ekki ß annarri sˇlarstr÷nd en str÷nd MalavÝvatns.

 

Skˇlastjˇri, kennarar og skˇlanefndarmenn eru hins vegar komnir til a­ taka ß mˇti gestum, hafa bori­ ˙t kynstrin ÷ll af stˇlum og kynna sig undir stˇra trÚnu ß mi­ri skˇlalˇ­inni ■ar sem ß­ur var kennt frß morgni til kv÷lds. Ůetta er fˇlk ß řmsum aldri, ungt fˇlk sem talar ensku reiprennandi og ÷ldungar marka­ir striti langrar Švi, flestir ■ˇ ß mi­jum aldri og einn ■eirra skˇlanefndarma­ur sem fŠr oft or­i­ og talar um mikilvŠgi menntunar: hann er Ý rau­um bol me­ ßletruninni: Merry Christmas.

 

Ůau eru stolt af skˇlanum sÝnum. Ůa­ fer ekki framhjß neinum. Segja frß ■vÝ a­ ■rjßtÝu nemendur hafi loki­ skˇlanum me­ fyrstu ßgŠtiseinkunn og hafi fullt erindi Ý framhaldsnßm. ËvÝst sÚ hins vegar hvort ■au gangi ÷ll ßfram menntaveginn. Ekki vÝst a­ allir foreldrar hafi efni ß skˇlagj÷ldum.

 

Ůegar kemur a­ ■eirri stund, einsog gerist Švinlega ß fundum sem ■essum, a­ forma­ur skˇlanefndar e­a skˇlastjˇri byrja a­ telja upp ■a­ sem vantar, er ekki laust vi­ a­ fulltr˙ar Ůrˇunarsamvinnustofnunar ver­i eilÝti­ langleitir, undrandi. Aldrei ■essu vant skortir ekki fleiri skˇlastofur, h˙snŠ­i fyrir skˇlastjˇrnendur, kennarah˙s, salernisa­st÷­u, rafmagn, vatnsbˇl e­a anna­ sem oftast er ß lista yfir ■a­ brřnasta. Nei, ■a­ vantar gir­ingu.

 

Ungi skˇlanefndarma­urinn segir ■a­ til vansa a­ hafa ekki almenninlega gir­ingu, ˇtŠkt sÚ a­ fˇlk rangli Ý tÝma og ˇtÝma yfir skˇlalˇ­ina me­ tilheyrandi truflun fyrir skˇlastarfi­. Svar okkar er eitthva­ ß ■ß lei­ a­ dugna­arfˇlk eins og Ýb˙ar Melembo ver­i ekki skotaskuld ˙r ■vÝ a­ reisa gir­ingu.

 

Hundra­ nemendur ß hvern kennara

LÝkt og Ý ÷­rum grunnskˇlum sem ═slendingar hafa stutt vi­ baki­ ß su­ur vi­ Apaflˇa eru um ■a­ bil eitthundra­ nemendur ß hvern kennara. Ef kennarar eru tÝu mß ganga a­ ■vÝ vÝsu a­ nemendur sÚu eitt ■˙sund. ŮrjßtÝu kennarar, ■rj˙ ■˙sund nemendur.

 

Gladys H. Mission skˇlastřra Ý ÷­rum skˇla sem vi­ heimsŠkjum, Chilumba skˇlanum, segir okkur a­ markmi­i­ sÚ a­ einn kennari sÚ me­ sextÝu b÷rn. Ůegar vi­ segjum a­ fyrir komi ß ═slandi a­ r˙mlega tuttugu barna bekk sÚ skipt upp Ý tvennt vegna ■ess a­ nemendur sÚu of margir, skellir h˙n ß lŠr og ver­ur eitt spurningamerki Ý framan: Nei, ■˙ segir ekki satt! Kemur ekki til mßla! Svo hlŠr h˙n bara einsog h˙n hafi heyrt skr÷ks÷gu.

 

┴ lÝtilli skrifstofu hennar eru nßkvŠmar t÷lur yfir mŠtingu nemenda frß mßnu­i til mßna­ar. Flest eru b÷rnin ß fyrstu ßrunum. En svo fer a­ kvarnast ˙r hˇpnum. ═ efri bekkjunum eru aff÷llin mest, eftir tˇlf ßra aldurinn ver­a skˇlastofurnar fßmennari. Stelpurnar ■urfa a­ hjßlpa til vi­ heimilisst÷rfin, barnagŠslu, sŠkja vatn og eldivi­ a­ ˇgleymdum ■eim sem ver­a barnungar ■unga­ar e­a barnungar giftar konur. Strßkarnir fara til vei­a, finnst ■eir vera or­nir stˇrir karlar og ■urfa a­ lßta til sÝn taka.

 

Enginn veit me­ vissu hversu hßtt hlutfall barna Ý hverjum ßrgangi sŠkir skˇla. FŠ­ingarvottor­ eru ekki gefin ˙t og skˇlafˇlk kve­st vita af b÷rnum sem fara aldrei Ý skˇla, segja ■au fß, en hversu fß e­a hversu m÷rg veit enginn. ١tt l÷g Ý landinu segi a­ b÷rn eigi rÚtt ß grunnskˇlamenntun er ekkert vald sem skipar foreldrum a­ senda b÷rnin Ý skˇla. Foreldrar hafa yfir b÷rnum sÝnum a­ segja. Punktur.

 

En vi­horfin til menntunar eru engu a­ sÝ­ur a­ breytast. SamfÚl÷gin vi­ MalavÝvatn eru Ý auknum mŠli a­ sjß mikilvŠgi ■ess a­ b÷rnin stundi nßm. Samt ber enn ß ■vÝ a­ menntun sÚ afgangsstŠr­ en ■au vi­horf eru ß undanhaldi.

 

Og ■a­ er ßnŠgjulegt fyrir okkur ═slendinga a­ eiga stˇran ■ßtt Ý ■eirri jßkvŠ­u vi­horfsbreytingu sem gengur yfir ■orpssamfÚl÷gin Ý Nankumba sřslu a­ menntun er farin a­ skipta mßli. Miklu mßli. -Gsal, Monkey Bay

 

Glefsur ˙r s÷gu Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu - II. hluti

 

Ůrjßr lei­ir til a­ veita a­sto­ vi­ ■rˇunarl÷ndin

 

studentabladid
Grein Ëlafs Ý St˙dentabla­inu ßri­ 1965,

Ëlafur Bj÷rnsson prˇfessor var eins og fram kom Ý sÝ­asta VeftÝmariti frumkv÷­ull a­ umrŠ­u um stu­ning ═slands vi­ ■rˇunarrÝkin um mi­jan sj÷unda ßratug sÝ­ustu aldar. Hann flutti ■ingsßlyktunartill÷gu um a­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin Ý nˇvembermßnu­i 1964, fyrir rÚttum 47 ßrum. ═ framhaldinu var skipu­ nefnd  til a­ fjalla nßnar um a­sto­ina sem leiddi til ■ess sj÷ ßrum sÝ­ar, 1971, voru sam■ykkt fyrstu l÷gin um ■rˇunarsamvinnu ß ═slandi. Ůß var­ til svok÷llu­: Asto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin - og s˙ lagasetning fyrir 40 ßrum var ß d÷gunum tilefni til afmŠlismßl■ings um Ýslenska ■rˇunarsamvinnu.

 

Fram kemur Ý grein sem Ëlafur Bj÷rnsson skrifa­i Ý St˙dentabla­i­ ßri­ 1965 a­ umrŠ­a ß ═slandi um stu­ning vi­ ■rˇunarrÝki hˇfst ekki fyrr en Ý byrjun sj÷unda ßratugarins. "Ůa­ er varla fyrr en eitt til tv÷ sÝ­ustu ßrin, a­ fari­ hefir veri­ a­ rŠ­a ■essa spurningu hÚr ß landi," segir hann og vÝsar til spurningarinnar: ┴ ═sland a­ gerast ■ßtttakandi Ý a­sto­ vi­ ■rˇunarl÷ndin? Hann segir řmsar ßstŠ­ur liggja til ■ess a­ ßhuginn hafi veri­ takmarka­ur. "..sennilega hefir ■ar valdi­ mestu um, a­ svo vir­ist hafa veri­ liti­ ß, a­ ═sland vŠri sjßlft me­al ■rˇunarlanda og bŠri ■vÝ sem slÝku, fremur a­ vera ■iggjandi en veitandi Ý ■essu efni." Sjßlfur segir hann ■vÝ fari fjŠrri a­ ═sland sÚ Ý hˇpi ■rˇunarlanda.

 

Hvers konar a­sto­ vi­ ■rˇunarl÷ndin var Ý umrŠ­unni ■essi fyrstu ßr? GrÝpum ni­ur Ý fjˇrar heimildir um ■a­ efni frß ■essum tÝma, frß ■ingm÷nnunum Ëlafi Bj÷rnssyni, Ingvari GÝslasyni, Gunnari G. Schram og endum ß hugmyndum Sigur­ar Bjarnasonar vori­ 1965 en hann var ■ß forma­ur utanrÝkismßlanefndar.

 

rŠ­u sem Ëlafur Bj÷rnsson flutti ■egar ■ingsßlyktunartillagan var l÷g­ fram nefnir hann a­ fleira en fjßrframl÷g til einhverra ßkve­inn framkvŠmda komi til greina. "En ■a­ er fleira en fjßrmagnsskortur, sem hamlar efnahagslegri ■rˇun ■essara landa. FßfrŠ­i almennings og ÷­ru fremur skortur ß verkkunnßttu eru ekki sÝ­ur me­al mikilvŠgustu orsaka ■ess, a­ l÷nd ■essi hafa dregizt aftur ˙r Ý efnahagslegu tilliti. ...almenn verkkunnßtta Ý ■essum l÷ndum er gjarnan ÷ldum ß eftir ■vÝ, sem er hÚr ß landi og Ý nßgrannal÷ndum vorum. Verkkunnßtta, sem hÚr er almenn, gŠti ■vÝ, ef h˙n nŠ­i til ■essara ■jˇ­a, gerbylt lÝfskj÷rum ■eirra. SlÝkri kunnßttu gŠtum vi­ bŠ­i mi­la­ ■essum ■jˇ­um me­ ■vÝ a­ senda menn til ■essara landa Ý ■vÝ skyni, a­ kenna ■a­, sem a­ gagni mŠtti koma ■ar e­a taka ß mˇti fˇlki frß ■rˇunarl÷ndunum til verklegs nßms e­a annars, sem a­ gagni mŠtti koma."

 

SÝ­ar Ý rŠ­unni segir Ëlafur: "... kemur einnig til greina margs konar lei­beingarstarf ß ÷­rum svi­um, svo sem heilbrig­ismßlakennslu og uppeldismßla o.s.frv. SlÝk lei­beiningastarfsemi gŠti komi­ ■essum l÷ndum a­ miklum notum, en ■arf ekki a­ kosta řkja miki­ ■au l÷nd e­a ■a­ land sem hana geta lßti­ Ý tÚ."

 

Ingvar GÝslason al■ingisma­ur og sÝ­ar rß­herra rŠ­ir ■ingsßlytkunartill÷gu Ëlafs Ý TÝmanum 1. desember 1964 og tekur undir hugmyndina um a­ ═slendingar taki ß mˇti fˇlki frß ■rˇunarl÷ndunum - sem hefur heldur betur reynst skynsamleg lei­ eins og ■rÝr Hßskˇlar Sameinu­u ■jˇ­anna hÚr ß landi, Jar­hitaskˇlinn, Sjßvar˙tvegsskˇlinn og LandgrŠ­sluskˇlinn, bera gl÷ggt vitni um.

 

Ingvar skrifar: "... vi­ ═slendingar eigum ekki yfir a­ rß­a fjßrmagni nÚ tŠknimenntu­u fˇlki, sem vi­ h÷fum efni ß a­ senda su­ur um ßlfur, en a­sto­ okkar gŠti mj÷g au­veldlega or­i­ Ý ■vÝ formi a­ bjˇ­a st˙dentum frß ■essum l÷ndum til nßms vi­ Hßskˇla ═slands, t.d. Ý lŠknisfrŠ­i, e­a nßmsm÷nnum Ý ÷­rum greinum." Ingvar tekur lÝka undir sko­anir Ëlafs um verkkunnßttu og telur brřnt hagsmunamßl a­ "koma upp vi­hlÝtandi heilbrig­is■jˇnustu og menntakerfi..." Hann gagnrřnir hins vegar erlenda uppbyggingarasto­ sem hann segir byggjast ß miklu skilningsleysi ß hßttum og h÷gum fˇlksins og felist Ý nau­syn ■ess "a­ ry­jast inn Ý ■essi l÷nd me­ miki­ fjßrmagn og stˇri­juframkvŠmdir og hra­a i­nvŠ­ingu."

 

┴ Nor­url÷ndum og vÝ­ar h÷f­u ß ■essum tÝma veri­ starfrŠktar svokalla­ar "■rˇunarsveitir" skipa­ar sjßlfbo­ali­um sem fˇru til ■rˇunarlandanna og Gunnar G. Schram prˇfessor og ■ingma­ur SjßlfstŠ­isflokksins spyr Ý VÝsisgrein Ý febr˙ar 1965 - Hva­ um okkum ═slendinga? Og sÝ­an svarar hann sjßlfur: "A­ vÝsu mß segja a­ vi­ h÷fum ■egar hafi­ starf Ý ■essu efni ß svipu­um grundvelli og hÚr hefur veri­ drepi­ ß. ═slenskir skipstjˇrar og sÚrfrŠ­ingar Ý fiskvei­um hafa dvalizt lengi austur vi­ Indlandshaf og Ý fleiri l÷ndum austur ■ar og kennt fiskvei­itŠkni. En ■a­ starf hefur fari­ fram ß vegum al■jˇ­astofnana, fyrst og fremst FAO Ý Rˇmaborg, en ekki skipulagt beint hÚ­an a­ heiman. Engu a­ sÝ­ur vitum vi­ hve vel ■a­ hefur gefist og hver ■÷rf hefur reynzt ß slÝkri a­sto­. En ■vÝ fetum vi­ ekki Ý fˇtspor Nor­urlandanna og stofnum okkar eigin ■rˇunarsveit? ╔g er ekki Ý nokkrum vafa um ■a­ a­ margir ungir ═slendingar, sjˇmenn, b˙frŠ­ingar, i­nfrŠ­ingar og kennarar svo a­eins nokkrar starfsgreinar sÚu nefndar, vŠru f˙sir til ■ess a­ fara utan og starfa sem sjßlfbo­ali­ar Ý ■rˇunarl÷ndunum um eins til tveggja ßra skei­. Ůa­ sem ß skortir er frumkvŠ­i­, ■a­ a­ slÝkri sveit sÚ komi­ ß laggirnar."

 

UtanrÝkismßlanefnd rŠddi ■ingsßlyktunartill÷gu Ëlafs Bj÷rnssonar og var­ sammßla - 9. mars 1965 - um a­ leggja einrˇma til a­ h˙n yr­i sam■ykkt ˇbreytt. Forma­ur utanrÝkismßlanefndar, Sigur­ur Bjarnason, bar sÝ­an till÷guna upp Ý Sameinu­u ■ingi 31. mars og vÚk ■ß m.a. a­ hugmyndum um ■a­ hvernig a­sto­ ═slendingar gŠtu veitt.: "═ utanrmn. kom s˙ sko­un fram, a­ a­allega vŠri um 3 lei­ir a­ rŠ­a Ý ■essum efnum. ═ fyrsta lagi a­ sty­ja a­ dv÷l fˇlks frß ■rˇunarl÷ndunum hÚr ß landi til ■ess a­ afla sÚr menntunar. ═ ÷­ru lagi, a­ ═slendingar sendi sÚrfrŠ­inga hÚ­an til ■rˇunarlandanna. ═ ■ri­ja lagi, a­ ═slendingar veiti ■ß a­sto­, sem ■eir geta Ý tÚ lßti­, fyrir millig÷ngu al■jˇ­astofnana, sem vi­ erum a­ilar a­. Vita­ er, a­ Nor­urlanda■jˇ­irnar hafa allar beitt sÚr fyrir a­sto­ ß řmsum svi­um vi­ ■jˇ­ir hinna svok÷llu­u ■rˇunarlanda. Nor­menn hafa t.d. haldi­ nßmskei­ heima Ý Noregi fyrir nßmsfˇlk frß Indlandi. Vi­ ═slendingar h÷fum einnig sent skipstjˇrnarmenn til Indlands ß vegum Landb˙na­ar- og matvŠlastofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna til ■ess a­ kenna indverskum fiskim÷nnum fiskvei­ar. Ůß mß geta ■ess, a­ Rau­i kross ═slands hefur n˙ teki­ upp samvinnu vi­ Rau­a kross hinna Nor­urlandanna um řmiss konar mann˙­ar- og heilbrig­isa­ger­ir Ý NÝgerÝu. Munu ■essi samt÷k hafa Ý hyggju a­ beita sÚr fyrir hli­stŠ­um hjßlparrß­st÷funum Ý fleiri AfrÝkul÷ndum."

 

Eftir a­ ■ingsßlyktunartillagan var sam■ykkt Ý marslok 1965 var skipu­ nefnd Ý mßli­.

 

Meira eftir viku. -Gsal

 
facebook
VeftÝmariti­ er ß Facebook

UM VEFT═MARITIđ

 

VeftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Efni veftÝmaritsins ■arf ekki endilega a­ endurspegla stefnu ŮSS═. 
 

Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is          

ISSN 1670-810