malstofa
logo
VeftÝmarit um
■rˇunarmßl
4. ßrg. 136. tbl.
2. nˇvember 2011
 
Fulltr˙ar Al■jˇ­abankans kynna sÚr nřtingu jar­hita og lei­ir Ý samstarfi vi­ ═slendinga

jardhitasendinefnd
Sendinefnd Al■jˇ­abankans ßsamt fulltr˙um utanrÝkisrß­uneytis og ŮSS═ Ý Hellishei­arvirkjun Ý gŠr. Ljˇsmynd: Kristjßn Bjarnar Ëlafsson.

Fulltr˙ar Al■jˇ­abankans eru Ý heimsˇkn hÚr ß landi ■essa dagana ß vegum utanrÝkisrß­uneytis Ý ■eim tilgangi a­ kanna řmsar lei­ir til samstarfs vi­ ═slendinga Ý jar­hitamßlum. S. Vijay Iyer, yfirma­ur ■eirrar deildar Al■jˇ­abankans sem fer me­ mßlefni endurnřjanlegrar orku, fer fyrir sendinefndinni en Ý f÷r me­ honum eru řmsir orkurß­gjafar bankans Ý AfrÝku, nßnar til teki­ frß E■ݡpÝu, R˙anda og ┌ganda.

 

A­ s÷gn Benedikts H÷skuldssonar sendifulltr˙a Ý au­linda- og umhverfismßlum rß­uneytisins hefur innan Al■jˇ­abankans veri­ unni­ a­ endursko­un ß orkustefnu hans. "═ stefnu bankans kemur fram a­ hann mun leggja Ý vaxandi mŠli ßherslu ß auki­ a­gengi fˇlks a­ rafmagni og svo hins vegar aukna nřtingu endurnřjanlegra orkugjafa. Tilgangur heimsˇknarinnar til ═slands er fyrst og fremst sß a­ yfirmenn og sÚrfrŠ­ingar bankans Ý orkumßlum kynni sÚr nřtingu ■rˇun jar­hitamßla ß ═slandi og kanni um lei­ m÷gulegt samstarf um a­ hra­a nřtingu jar­hita Ý Austur AfrÝku, til a­ byrja me­. ═ ■eim efnum eru bß­ir a­ sko­a řmsar lei­ir til samstarfs og ■ß me­ ■a­ Ý huga a­ dřpka ■a­ enn frekar frß ■vÝ sem er," segir Benedikt.

 

Sendinefndin kom hinga­ til lands ß mßnudag og ß dagskrß hennar er fundir me­ fulltr˙um helstu jar­hitastofnana ═slendinga, svo sem Orkustofnun, ═slenskum Orkurannsˇknum (═SOR) og Jar­hitaskˇla Hßskˇla Sameinu­u ■jˇ­anna. Ůß eru kynningar frß verkfrŠ­istofum og orkufyrirtŠkjum auk ■ess sem sendinefndinni eru sřndar a­fer­ir til a­ nřta jar­hita beint Ý atvinnuskyni, t.d. Ý fisk■urrkun, lÝftŠkni og fer­i­na­i.

 

Heimsˇkninni lřkur ß morgun, fimmtudag..

 

7.000.000.000

St˙lkubarni­ Danica May Camacho sem fŠddist ß sj˙krah˙si Ý Manila ß Filippseyjum sk÷mmu fyrir mi­nŠtti 31. oktˇber er s÷g­ vera sj÷ milljar­asti Ýb˙i jar­ar. Sameinu­u ■jˇ­irnar v÷ldu barni­ en ˇm÷gulegt er a­ segja um me­ nokkurri nßkvŠmni hva­a nřfŠdda barn sÝ­ustu dŠgrin var­ Ý raun barni­ sem fyllti sj÷tta milljar­asta tuginn. Ínnur b÷rn voru lÝka tilnefnd af ÷­rum samt÷kum og einstaka ■jˇ­ir notu­u tŠkifŠri­ og ˙tnefndu nřfŠdd b÷rn sem sj÷ milljar­asta Ýb˙a jar­ar.

 

Ůa­ hefur miki­ veri­ lßti­ me­ ■essi tÝmamˇt en a­eins ■rettßn ßr eru li­in frß ■vÝ mannkyni­ taldi sex milljar­a. ┴ milli milljar­anna fimm og sex h÷f­u

gunnisal
AfrÝskar konur eiga enn Ý m÷rgum l÷ndum um e­a yfir sex b÷rn a­ jafna­i. Myndin frß MalavÝ: gunnisal

reyndar a­eins li­in ellefu ßr ■annig a­ ■a­ er ■egar fari­ a­ draga ˙r mannfj÷lgun... lÝtillega. NŠstu tÝmamˇt, ■egar vi­ ver­um or­in 8 milljar­ar, gerist lÝkast til ßri­ 2025.

 

Ein af ßhugaver­um vefsÝ­um sem helgu­ er sj÷ millj÷r­um jar­arb˙a heitir BreathingEarth.net og beinir athygli ß umhverfismßlum me­ ÷rt fj÷lgandi Ýb˙um. Ůar er m.a. hŠgt, me­ ■vÝ a­ setja m˙sabendil yfir l÷nd, a­ sjß hversu margir fŠ­ast og og deyja Ý hverju landi. Milli fŠ­inga ß ═slandi lÝ­a a­ me­altali 2.1 klukkukstund en milli andlßta 4.1. Ůessar t÷lur eru talsvert ÷­ruvÝsi Ý samstarfsl÷ndum ═slendinga Ý AfrÝku. ═ MalavÝ lÝ­a a­eins 49.5 sek˙ndur milli fŠ­inga og 2.5 milli andlßta. ═ ┌ganda er fŠ­ingartÝ­nin enn meiri, 19.9 sek˙ndna fresti er barn bori­ Ý heiminn og einhver deyr ß 1.3 mÝn˙tna fresti. ═ MˇsambÝk lÝ­a 37.8 sek˙ndur milli barnsfŠ­inga og andlßt ver­ur a­ me­altali ß 1.2 mÝn˙tna fresti.

 

Vi­ blasir ß ■essum merku tÝmamˇtum a­ jar­arb˙ar lifa lengur og ■eir heilbrig­ara lÝfi en ß­ur og ■ar sem hjˇn e­a kŠrustup÷r hafa val um ■a­ hversu m÷rg b÷rn ■au fŠ­a Ý heiminn ■ß er vali­ a­ eignast fŠrri b÷rn en fyrri kynslˇ­ir. En konur hafa vÝ­a ekki val um fj÷lda barna og vÝ­a Ý AfrÝkurÝkjum fŠ­a konur a­ me­altali enn um sj÷ b÷rn ßn ■ess a­ vera spur­ar hvort ■Šr vilji eignast svo marga afkomendur.

 

┴ hverju ßri bŠtast 78 milljˇnir manna vi­ ß j÷r­inni e­a samanlag­ur Ýb˙afj÷ldi Kanada, ┴stralÝu, Grikklands og Port˙gals. Af 100 nřjum jar­arb˙um fŠ­ast 97 Ý ■rˇunarrÝkjum, m÷rgum hverjum sem eiga ■egar fullt Ý fangi me­ ■ann fj÷lda sem fyrir er. Bili­ milli rÝkra fßtŠkra heldur lÝka ßfram a­ stŠkka og sÝfellt fleiri eiga Ý basli me­ lÝfsnau­synjar eins og mat og vatn. Me­al svokalla­ra "l˙xusvandamßla" velmegunarlandanna er lÝtil frjˇsemi ■ar sem fˇlki fŠkkar og ÷ldru­um fj÷lgar.

 

١tt hŠgt hafi ß fˇlksfj÷lgun eru 3.7 milljar­ar ß barnseignaraldri ■annig a­ jar­arb˙um heldur ßfram a­ fj÷lga nŠstu ßratugina. Hvort hins vegar tekst a­ stemma stigu me­ skynsamlegum hŠtti vi­ fj÷lguninni rŠ­st tildŠmis af ■vÝ hvort st˙lkum gefst Ý vaxandi mŠli kostur ß framhaldsskˇlanßmi og almennt auknum tŠkifŠrum fyrir konur, m.a. hva­ var­ar ßkv÷r­un um fj÷lskyldustŠr­.

 

A­ lokum mß nefna a­ lÝfslÝkur jar­arb˙a hafa aukist um 20 ßr frß ßrinu 1950, ■.e. ˙r 48 ßrum Ý 69 ßr. DßnartÝ­ni hefur minnka­, m.a. vegna lyfja og betri heilbrig­is. Frjˇsemin hefur hins vegar i heildina minnka­ um helming, ˙r 5 b÷rnum a­ me­altai ß konu ßri­ 1950 Ý 2.5 b÷rn Ý dag. Mannfj÷ldaspßr gera rß­ fyrir a­ vi­ ver­um 9 milljar­ar ßri­ 2050 og li­lega 10 milljar­ar Ý lok aldarinnar.

 

7 Billion And Me

-

7 Billion Actions

-

Breathing Earth

-

The World At Seven Billion - What┤s Your Number?/ BBC

-

World Population: 7 Billons (myndasyrpa)/ Boston Globe

-

Who is the World's 7 Billionth Person?

-

Jar­arb˙ar 7 milljar­ar/ Spegillinn, RUV, vi­tal vi­ Engilbert Gu­mundsson framkvŠmdastjˇra ŮSS═.

 

 

 

gunnisal
Sta­alÝmyndir um hlutverk kynjanna mj÷g ˙tbreiddar me­al ungs fˇlks. Ljˇsmynd: gunnisal
St˙lkur ver­a fyrir tv÷faldri mismunun - ■Šr eru bŠ­i ungar og kvenkyns:

Horft ß hlutverk fe­ra, brŠ­a og eiginmanna Ý barßttunni fyrir jafnrÚtti

 

 Nř k÷nnun frß al■jˇ­asamt÷kunum Plan International sřnir a­ margar sta­alÝmyndir um hlutverk kynjanna eru enn mj÷g ˙tbreiddar me­al ungs fˇlks. Samt÷kin gßfu ß d÷gunum ˙t ßrlega skřrslu sÝna "Because I Am A Girl

" um st÷­u st˙lkna Ý heiminum en a­ ■essu sinni er horft sÚrstaklega til ■ess mikilvŠga hlutverks sem fe­ur, brŠ­ur og eiginmenn gegna Ý barßttunni fyrir jafnrÚtti. Undirtitill skřrslunnar Ý ßr vÝsar eimitt til pilta: So, What About The Boys.

 

A­ mati Nigel Chapmans framkvŠmdastjˇra samtakanna er almennt vi­urkennt a­ valdefling st˙lkna sÚ lykillinn a­ ■vÝ a­ fj÷lskyldur geti brotist ˙t ˙r fßtŠkt og ÷rbirg­. "Frß ■vÝ vi­ hˇfum a­ rřna Ý st÷­u st˙lkna Ý heiminum ßri­ 2007 h÷fum vi­ ■rßfaldlega veri­ spur­: En hva­ um strßkana? A­ sjßlfs÷g­u lÝ­a margir strßkar fyrir fßtŠkt, skort ß tŠkifŠrum og einnig ofbeldi. En st˙lkur ver­a fyrir tv÷faldri mismunun ■vÝ ■Šr eru bŠ­i ungar og kvenkyns. Allir, ■ar ß me­al strßkar, njˇta ■ess ßvinnings sem meiri j÷fnu­ur lei­ir af sÚr og vi­ ver­um ÷ll a­ taka virkan ■ßtt."

 

Vi­horf strßka til hlutverka kynjanna eru breytileg frß einu landi til annars en rannsˇkn Plan sřnir a­ sta­alÝmyndarnir eru lÝfseigar. A­ mati Marie Staunton sem střrir Plan International Ý Bretlandi lei­ir rannsˇknin Ý ljˇs a­ fj÷lskyldur og skˇlar innlei­a kynjamuninn frß einni kynslˇ­ til annarrar. "Fyrir st˙lkur ß uppvaxtarßrum, einkanlega Ý ■rˇunarrÝkjunum, fela vi­horfin Ý sÚr a­ tŠkifŠri ■eirra til a­ brjˇast ˙t ˙r vÝtahring fßtŠktar eru afar takm÷rku­."

 
KynjamisrÚtti­ Ý fßtŠkustu rÝkjum heims getur leitt til ■ess a­ st˙lkur hŠtta snemma Ý nßmi til ■ess a­ giftast og ■Šr eiga litla sem enga von um starfsframa. Skřrsluh÷fundar vekja athygli ß ■vÝ a­ vÝsindamenn telji menntun vera lykilatri­i Ý vi­horfsbreytingum og ■ar me­ tali­ breytingum ß sta­alÝmyndum. "Vi­ ver­um a­ frŠ­a til a­ stu­la a­ jafnrÚtti, allt frß leikskˇlaaldri, fß karla og strßka til a­ horfast Ý augu vi­ mismunun, og setja l÷g sem stu­la a­ j÷fnum tŠkifŠrum," segir Marie Staunton.

 

 

 

 

 

throunarskyrsla2011 

 

Ůrˇunarskřrsla Sameinu­u ■jˇ­anna kynnt Ý NorrŠna h˙sinu ß f÷studaginn

 

Ůrˇunarskřrsla Sameinu­u ■jˇ­anna ßri­ 2011 nefnist "Sustainability & Equity: A better future for all" (SjßlfbŠrni og j÷fnu­ur: betri framtÝ­ fyrir alla) og ver­ur kynnt Ý NorrŠna h˙sinu nŠstkomandi f÷studag Ý hßdeginu, milli klukkan 12 og 13. Mhalik Kalid, yfirma­ur Human Development skrifstofunnar Ý New York, kynnir skřrsluna en a­ fundinum standa FÚlag Sameinu­u ■jˇ­anna ß ═slandi, Ý samvinnu vi­ utanrÝkisrß­uneyti­ og Al■jˇ­amßlastofnun Hßskˇla ═slands.

 

Ůrˇunarskřrslur - Human Development Reoprt - sÝ­ustu ßra hafa sřnt a­ lifskilyr­i Ý heiminum hafa fari­ batnandi. Skřrsluh÷fundar Ůrˇunarskřrslunnar Ý ßr telja ■ˇ a­ vi­sn˙ningur kunni a­ ver­a ß ■essri ■rˇun ver­i ekki gripi­ til a­ger­a ß tveimur svi­um, Ý umhverfismßlum og fÚlagslegu misrÚtti.

 

Ůrˇunarskřrslur sÝ­ustu ßra hafa sřnt fram ß betri lÝfsskilyr­i ß undanf÷rnum ßratugum. ١ sřnir 2011 skřrslan fram ß vi­sn˙ning ■essarar ■rˇunar fßi n˙verandi umhverfismßl og fÚlagsleg misrÚttindi a­ vi­gangast.

 

HeimasÝ­a Ůrˇunarskřrslunnar 2011

 

Income gap between rich and poor has widened, says Planning Commission

edgeofjoy
Smelli­ ß ÷rina til a­ horfa
Heimildamyndin: The Edge of Joy

Um 36 ■˙sund konur deyja af barnsf÷rum ß ßri hverju Ý NÝgerÝu. Leikstjˇrinn Dawn Sinclair ger­i heimildamynd um a­stŠ­ur sŠngurkvenna Ý landinu sem vaki­ hefur mikla athygli. Vefsetri­ ViewChange.org hefur n˙ sett myndina Ý fullri lengd (um 34 mÝn˙tur) ß vefinn hjß sÚr og ■a­ er full ßstŠ­a til a­ hvetja lesendur til a­ horfa. HÚr er ßhrifamikil og ßtakanleg myndrŠn frßs÷gn um barßttu lŠkna, ljˇsmŠ­ra, hj˙krunarfˇlks og sÚrfrŠ­inga Ý heilbrig­ismßlum fyrir umbˇtum ß ■essu svi­i.

 

Millions of children worldwide left out of secondary education, UN report finds
Milljˇnir barna fß aldrei tŠkifŠri ß nßmi ß framhaldsskˇlastigi.
Skřrsla OECD um menntun a­ loknu grunnnßmi:

Ëgerningur a­ brjˇtast ˙r ˙r fßtŠkt ßn framhaldsmenntunar

 

Menntun er mesti au­ur hverrrar ■jˇ­ar og Ý ljˇsi ■eirrar sta­reyndar segir UNESCO Ý nřrri skřrslu a­ ˇgerningur sÚ fyrir ■jˇ­ir a­ brjˇtast ˙t ˙r fßtŠkt ßn ■ess a­ efla menntun ß framhaldsskˇlastigi. Skřrsla Menningarmßlastofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna - 2011 Global Education Digest - fjallar um misrÚtti Ý menntun ß heimsvÝsu me­ ßherslu ß framhaldsskˇlastigi­ ■ar gjßin ß milli ■jˇ­a fer stŠkkandi a­ mati skřrsluh÷funda. Irina Bokova framkvŠmdastjˇri UNESCO sag­i ■egar skřrslan var kynnt a­ veita ■urfi ungu fˇlki ■ekkingu og fŠrni til ■ess a­ tryggja mannsŠmandi lÝfskj÷r Ý hnattvŠddum heimi n˙tÝmans.

 

"Ůa­ ■arf bŠ­i metna­ og vilja til ■ess a­ mŠta ■essari ßskorun. En ■a­ er eina lei­in til velmegunar," sag­i h˙n.


A­eins lÝtill hluti af ungu fˇlki Ý AfrÝkurÝkjum heldur ßfram nßmi eftir grunnskˇla. Tveir unglingar af hverjum ■remur fara ekki Ý framhaldsnßm. Spurnin eftir nßmi ß framhaldsskˇlastigi fer hins vegar vaxandi og rÝkisstjˇrnir eiga margar hverjar Ý erfi­leikum me­ a­ mŠta ■eim kr÷fum, sÚrstaklega rÝkisstjˇrnir i sunnanver­ri ßlfunni. Ůar er a­ jafna­i a­eins gert rß­ fyrir a­ 36% unglinga sŠki framhaldsnßm. St˙lkum er gert erfi­ara fyrir en strßkum a­ sŠkja framhaldsskˇla og kynjamunurinn er grÝ­arlegur Ý ■essum heimshluta, a­ ■vÝ er fram kemur Ý skřrslunni.

ndf
NorrŠni Ůrˇunarsjˇ­urinn auglřsir lausa st÷­u

NorrŠni Ůrˇunarsjˇ­urinn (NDF) styrkir verkefni sem tengjast loftslagsbreytingum Ý ■rˇunarrÝkjunum. Sjˇ­urinn er sameiginleg ■rˇunarstofnun norrŠnu rÝkjanna. NDF auglřsir lausa st÷­u "Country Program Manager" me­ umsˇknarfresti til 14. desember. Sjß nßnar ß heimasÝ­u sjˇ­sins.

Mßlstofa: Ůrˇunarsamvinna ═slendinga ß tÝmamˇtum

gunnisal

AfrÝ­ka 20:20 - ßhugamannafÚlag um mßlefni AfrÝku sunnan Sahara - stendur a­ mßlstofu Ý tengslum vi­ fyrstu langtÝmaߊtlun um al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu sem sam■ykkt voru ß ■ingi sÝ­astli­i­ vor. Mßlstofann ver­ur haldin ß ■ri­judaginn Ý nŠstu viku Ý fundarsal Ý Ůjˇ­arbˇkhl÷­u, ArngrÝmsg÷tu 3, 2. hŠ­, og hefst klukkan 16:00.

 

Geir Gunnlaugsson landlŠknir og forma­ur AfrÝku 20:20 setur mßlstofuna en fyrirlesarar eru Hermann Ingˇlfsson svi­sstjˇri Ý utanrÝkisrß­uneytinu sem fjallar um ■rˇunarsamvinnu ═slendinga 2011 til 2014, Engilbert Gu­mundsson framkvŠmdastjˇri Ůrˇunarsamvinnustofnunar: "Hvar komum vi­ a­ gagni? Huglei­ingar um val ß samstarfsl0ndum" - ┴rni ١r Sigur­sson forma­ur utanrÝkismßlanefndar Al■ingis: "┴byrg­ ═slendinga Ý ■rˇunarsamvinnu" og Inga Dˇra PÚtursdˇttir framkvŠmdastřra UN Women ß ═slandi sem rŠ­ir mismunandi st÷­u fÚlagasamtaka.

 

A­ loknum fyrirlestrum ver­a pallbor­sumrŠ­um me­ ■ßttt÷ku fyrirlesara og ١ris Gu­mundssonar svi­sstjˇra al■jˇ­asvi­s Rau­a kross ═slands.

 

Fundarstjˇri ver­ur MagnfrÝ­ur J˙lÝusdˇttir lektor Ý mannvistarlandafrŠ­i vi­ Hßskˇla ═slands.

 

Nßnar ß Facebook 

K R Ă K J U R


Rethinking leadership for development - with Tony Blair/ ODI

 

Out of sight, out of mind / ReliefWeb

-

Should Africa take the renewable energy path?/ JoToAfrica

-

Malawi sees dry spells in planting season key phase/ Reuters

-

Reducing inequality is crucial to global recovery, eftir Richard Jolly/ The Broker

-

A­ger­arsinnar Ý ┌ganda fß Raftover­launin/ Bistandsaktuelt

-

China in Africa - What does it mean for political development? Mßlstofa Ý Bergen Resource Center for International Development/ CMI

-

The g7 who? Fragile states set the agenda for aid effectiveness, eftir Lisu Denne/ ODI

-

Norsk bistand uten klare krav om rettigheter/ Bistandsaktuelt

-

World Bank must put its money behind the rhetoric on gender equality, eftir Elizabeth Arend/ The Guardian

-

Malawi University Lecturers 'Unimpressed' With Presidential Order to End Strike/ VOA

-

The UK's scandalous legal aid bill is a threat to global human rights, eftir Nick Mathiason/ The Guardian

-

Evaluation of Norwegian Development Cooperation to Promote Human Rights/ NORAD

-

The life-saving power of education, eftir Christine Elizabeth Horansky/ WashingtonPost

-

Arab Spring highlights rejection of corruption and cry for integrity, says UNODC chief

-

Investing in Women and Girls/ MediaPlanet

-

Fiskeldi og fiskvei­ar Ý MˇsambÝk: Almost 70 million Dollars Pledged from IDB/ Mena

-

3 Questions for... Liz Ford: On the Future of International Development News Coverage/ Devex

-

Afghanistan: Key Conference Sidelining Women - Donors Should Insist on Women's Full Participation /HRW, MannrÚttindavaktin

-

DfID urged to re-evaluate decision to axe bilateral aid to Burundi/ The Guardian

-

AID POLICY: The politics of humanitarian principle/ IRIN

-

East Africa: Low fruit and vegetable intake killing citizens/ Africa.no

-

The life-saving power of education, eftir Christine Elizabeth Horansky/ WashingtonPost

-

Scaling Impact to Save Lives, eftir Melindu Gates/ Impatient OptimistImproving European policy towards fragile states, eftir Clare Castillejo/ FRIDE

-

Could Islamist rebels undermine change in Africa?/ AfricaNewsBlog, Rauters

-

Ůrˇunarhjßlp + vi­skipti = vond hjßlp og vond vi­skipti, vi­tal vi­ Engilbert Gu­mundsson framkvŠmdastjˇra ŮSS═/ Rˇtarřbla­i­, haust 2011, bls. 4-5

-

Rwanda afbryder samarbejde med Danmark/ Berlingske Tidende

-

Predicting social tipping points: current research and the way forward, eftir Sonja Grimm og Gerald Schneider/ DIE

-

OECD:PROGRESS AND CHALLENGES IN AID EFFECTIVENESS

-

A guide to climate compatible development tools/ climateplanning.org

Kvikmyndadagar Amnesty International
Amnesty International

Amnesty International, Ý samstarfi vi­ Bݡ ParadÝs, stendur fyrir kvikmyndad÷gum dagana 3.-13. nˇvember nŠstkomandi.

 

┴horfendum kvikmyndadaga er bo­i­ Ý fer­alag, fer­alag sem lei­ir ■ß til allra heimshorna og veitir innsřn Ý lÝf og a­stŠ­ur fˇlks. Sřndar ver­a tˇlf ˇlÝkar myndir sem allar hafa unni­ til al■jˇ­legra ver­launa, hver me­ sÝna nßlgun ß vi­fangsefni­.

 

Yfirskrift kvikmyndadaga Amnesty International , vÝsar Ý starf samtakanna sÝ­ustu fimmtÝu ßr. FÚlagar Ý samt÷kunum neita a­ lÝta undan og krefjast ■ess a­ mannrÚttindabrot sÚu ger­ sřnileg en ekki reynt a­ fela ■au.

 

Myndmßl er mi­lŠgt Ý lÝfi okkar allra Ý dag og myndir nota­ar til a­ sřna og t˙lka raunveruleikann. S˙ ßskorun sem tekist er ß vi­ lřtur a­ ■vÝ hvernig hŠgt sÚ a­ sřna fˇlki, sem břr fjarri ■eim st÷­um ■ar sem mannrÚttindabrot eiga sÚr sta­, raunveruleika ■eirra brota og um lei­ a­ fß fˇlk til a­ taka afst÷­u gegn brotunum og grÝpa til a­ger­a til a­ st÷­va ■au. Reynt er a­ varpa ljˇsi ß a­stŠ­ur Ý daglegu lÝfi og umhverfi fˇlks og ßhrif a­ger­a og/e­a a­ger­aleysis yfirvalda og annarra ß lÝf ■ess. A­drßttarafl heimildarmynda byggir ekki sÝst ß ■vÝ a­ myndefni­ gefur tilvÝsun Ý lÝf utan myndanna og tŠkifŠri til samskipta ■vert ß ÷ll landamŠri. Heimildarmyndir fela Ý sÚr tilraun til a­ ljß hinum ˇsřnilegu r÷dd.

 

A­ fer­alaginu loknu h÷fum vi­ kynnst fˇlki sem ■rßtt fyrir oft erfi­ar a­stŠ­ur heldur ßfram a­ krefjast rÚttar sÝns til a­ lifa me­ reisn.

 

Framlei­andi myndarinnar, Travel Advice for Syria, Peter L÷fgren ver­ur hei­ursgestur hßtÝ­arinnar. Hann ver­ur vi­staddur sřningu myndarinnar ■ann  8. nˇvember og svarar spurningum kvikmyndagesta a­ lokinni sřningu.

 

Nßnar 

  

Starfsnemar skrifa:

 Af ■rˇunara­sto­ og framtÝ­arhorfum MalavÝ

 

 

ŮrÝr ungir hßskˇlanemar voru Ý ßg˙st sÝ­astli­num rß­nir sem starfsnemar Ůrˇunarsamvinnustofnunar ═slands til fj÷gurra mßna­a dvalar Ý samstarfsrÝkjum ═slands Ý ■rˇunarsamvinnu. Ůeir dvelja sy­ra fram Ý mi­jan desember og skrifa til skiptis a­ bei­ni VeftÝmaritsins um ■a­ sem ß daga ■eirra drÝfur Ý samstarfsl÷ndum okkar. Ël÷f Steinunnardˇttir Ý MalavÝ er h÷fundur ■essa pistils.

gunnisal
Ël÷f me­ malavÝskt barn Ý fanginu. Ljˇsm. gunnisal

 

Ůa­ er frekar einkennilegt a­ keyra um g÷tur h÷fu­borgar MalavÝ sem hefur a­ s÷gn heimamanna breyst miki­ ß undanf÷rnum 30 ßrum. Nřr mi­bŠr hefur risi­ hŠgt og rˇlega ■ar sem h÷fu­st÷­var al■jˇ­legrastofnana sem og sendirß­ fj÷lmargra ■jˇ­a og řmis rß­uneyti standa Ý flottum vestrŠnum byggingum vi­ malbika­ar g÷tur. Gamli bŠrinn eins og hann er kalla­ur er Ý nokkurra kÝlˇmetra fjarlŠg­ frß ■essum nřja mi­bŠ en ■ar eru g÷turnar margar Ý verra ßsigkomulagi ■ˇ margar sÚu ■Šr n˙ malbika­ar, h˙sin eldri og mun meiri afrÝsk stemming ef Úg get sagt sem svo. Ůar eru lÝklega fŠrri hvÝtir starfsmenn al■jˇ­legra ■rˇunarsamvinnustofnana ■ˇ nokkur frjßls fÚlagasamt÷k sÚu ■ar sta­sett og ÷rfßir ßgŠtir veitingarsta­ir sem bjˇ­a upp ß vestrŠnan mat ß evrˇpsku ver­i. ╔g get alveg vi­urkennt ■a­ a­ mÚr finnst ansi gott a­ hafa t÷k ß ■vÝ a­ fara ■anga­ og fß mÚr eldbaka­a pÝtsu og kˇk ■ˇ mÚr finnist ■a­ lÝka grßtlegt a­ ey­a jafn miklum peningum Ý eina mßltÝ­ og me­al Malavinn fŠr fyrir 7-10 langa vinnudaga vi­ hin řmsu st÷rf sem oft ß tÝ­um tengjast okkur hvÝta fˇlkinu ß einn e­a annan hßtt.

 

MÚr skilst a­ einungis 20% Malava sÚu Ý launa­ri vinnu og hßlf milljˇn af ■eim 14 milljˇnum landsmanna grei­ir skatt. Ůa­ er ■vÝ ekki a­ undra ■ˇ ■a­ reynist stjˇrnv÷ldum erfitt a­ byggja nŠgilega margar skˇlabyggingar, spÝtala og bora fyrir vatni. En ˙tflutningur ß ■eirra helstu ˙tflutningsv÷ru - tˇbaki - sem hefur ß undanf÷rnum ßrum veri­ Ý kringum 70% af ˙tflutningstekjum MalavÝ hefur gengi­ br÷sulega undanfari­ ßr ■ar sem Al■jˇ­a heilbrig­isstofnunin (WHO) hefur sett bann ß ■ß tˇbakstegund sem Malavar rŠkta.

 

═ kringum 40% af fjßrl÷gum MalavÝ kemur frß framlagsrÝkjum. Bretar hafa a­ miklu leyti haldi­ uppi heilbrig­iskerfi landsins en n˙ rÝkir breytt landslag Ý ■eim mßlum ■ar sem samskipti rÝkisstjˇrna landanna tveggja hafa versna­ hŠgt og rˇlega undanfari­ ßr og nřjustu frÚttir frß Bretlandi ■ess efnis a­ David Cameron Ýhugi a­ hŠtt vi­ ■rˇunara­sto­ til rÝkja sem brjˇta ß mannrÚttindum samkynheig­ra eru ekki gˇ­ tÝ­indi fyrir ■jˇ­ ß bor­ vi­ MalavÝ.

 

Ůa­ er ekki langt sÝ­an Úg heimsˇtti nŠrri 20 skˇla og skˇlastjˇrnendur sem Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands hefur ß undanf÷rnum ßratug stutt fjßrhagslega. Markmi­ heimsˇknanna var a­ komast a­ n˙verandi ßstandi skˇlanna og hversu miki­ nemendafj÷ldi hef­i aukist ß undanf÷rnum ßrum sem og ■vÝ einnig ney­in fyrir fleiri kennslustofur, h˙sg÷gn, kamra og hreinlŠtisa­s÷­ur. ١ Úg hafi vita­ ■a­ ß­ur en Úg lag­i af sta­ Ý ■essa fer­ a­ me­alnemendafj÷ldi kennara Ý MalavÝ sÚ um 150 b÷rn og flest b÷rn Ý MalavÝ sitja ekki vi­ bor­ ß stˇlum eins og vi­ teljum almenn mannrÚttindi ß Vesturl÷ndum tˇk ■a­ ßn efa ß sßlina a­ sjß ÷ll ■essi b÷rn sitjandi ß gˇlfunum n˙ e­a bara undir trÚ. En kennslustofur fj÷lmargra barna hÚr Ý MalavÝ eru gu­sgrŠn nßtt˙ran sem e­lilega hefur skelfilegar aflei­ingar ß kennsluna yfir regntÝmann sem stendur yfirleitt yfir frß ■vÝ Ý lok nˇvember og fram Ý aprÝl.

 

Ůa­ er ekki a­ fur­a ■ˇ Úg eigi ■a­ til a­ velta ■vÝ fyrir mÚr framtÝ­arhorfum ■essa lands sem um ■essar mundir ß ekki Ý gˇ­um samskiptum vi­ tvŠr mj÷g miklvŠgar ■jˇ­ir sem ßn efa eru ■au l÷nd sem dŠlt hafa hva­ mestu peningum inn Ý ■etta annars veika hagkerfi, ■.e. Bretland og BandarÝkin. KÝnverjar hafa einnig veri­ a­ sŠkja Ý sig ve­ri­ ß undanf÷rnum ßrum hÚr Ý MalavÝ eins og annars sta­ar Ý AfrÝku me­ frekar sÚrst÷kum hugmyndum um ■rˇunara­sto­ en ■eir fŠr­u rÝkisstjˇrn MalavÝ stˇrglŠsilegt ■ingh˙s Ý fyrra sem og fimm stj÷rnu hˇtel auk ■ess sem ■eir eru um ■essar mundir a­ leggja lokah÷nd ß rß­stefnuh÷ll. En ÷ll ■essara mannvirkja hafa veri­ bygg­ me­ kÝnversku vinnuafli en s÷gusagnir eru ß reiki um a­ hluti ■ess vinnuafls sÚu fangar Ý KÝna.

 

Eftir tŠp ■rj˙ ßr munu Malavar fagna hßlfrar alda sjßlfstŠ­i ■jˇ­arinnar frß Bretum og Úg get ekki sagt anna­ en Úg ˇska ■ess a­ nŠstu fimmtÝu ßrin muni reynast ■jˇ­inni farsŠlari en undanfarin 50 ßr. Ůa­ eru fj÷lmargir mikilvŠgir mßlaflokkar sem ■arf a­ stokka upp en Úg er ■ess fullviss a­ vestrŠnir fjßrfestar sjßi ß nŠstu ßrum og ßratugum kj÷ri­ tŠkifŠri fyrir erlenda fjßrfestingu me­ auknum atvinnutŠkifŠrum fyrir hinn almenna borgara, hŠrri skatttekjum fyrir rÝkissjˇ­ og vonandi minni nau­syn fyrir erlenda ■rˇunara­sto­.

  

 

Glefsur ˙r s÷gu Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu - I. hluti

 

 

Ůingsßlyktunartillaga frß 1964 og Ëlafur Bj÷rnsson prˇfessor: gu­fa­ir Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu

 

═ sÝ­asta mßnu­i var ■ess minnst, me­al annars me­ afmŠlismßl■ingi, a­ fj÷rutÝu ßr eru li­in frß ■vÝ Ýslensk stjˇrnv÷ld hˇfu al■jˇ­lega ■rˇunarsamvinnu vi­ fßtŠk rÝki. Tilefni­ var s˙ ßkv÷r­un Al■ingis frß ßrinu 1971 a­ koma ß fˇt stofnun sem hlaut nafngiftina: A­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin. TÝu ßrum sÝ­ar, 1981, kom Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands, til s÷gunnar. VeftÝmariti­ Štlar nŠstu vikurnar a­ rřna ÷rlÝti­ Ý ■essa s÷gu sem er um margt merkileg.

 

olafurbjornsson
┌rklippa ˙r VÝsi 1964: meginefni­ rŠ­a Ëlafs Bj÷rnssonar ß ■ingi um stu­ning ═slands vi­ ■rˇunarl÷nd.

Ůa­ ver­ur tŠplega ß nokkurn halla­ ■ˇtt fullyrt sÚ a­ gu­fa­ir Ýslenskrar ■rˇunarsamvinnu sÚ Ëlafur heitinn Bj÷rnsson prˇfessor og ■ingma­ur SjßlfstŠ­isflokksins en hann tˇk fyrstur manna upp mßlefni ■rˇunarlanda ß ■ingi seint ß ßrinu 1964 og skrifa­i bla­agreinar um ═sland og a­sto­ina vi­ ■rˇunarl÷ndin, bŠ­i Ý VÝsi og St˙dentabla­i­, sama ßr. Hann flutti ■ingsßlyktunartill÷gu, 26. nˇvember 1964, ■ess efnis a­ Al■ingi ßlykti a­ skora ß rÝkisstjˇrnina a­ lßta fara fram athugun ß ■vÝ, me­ hverju mˇti ═sland geti teki­ virkari ■ßtt Ý ■vÝ en n˙ er, a­ veita ■rˇunarl÷ndunum a­sto­ til eflingar efnahagslegum framf÷rum. "Hin Nor­url÷ndin hafa me­ h÷ndum umfangsmikla starfsemi til hjßlpar ■rˇunarl÷ndunum, og sannarlega er tÝmabŠrt a­ vi­ ═slendingar lßtum eitthva­ af hendi rakna Ý ■essu skyni," sag­i Ý greinarger­ me­ ßlyktuninni.

 

Og Ëlafur bŠtti vi­: "Vi­ erum a­ vÝsu ekki au­ug ■jˇ­, og vi­ h÷fum Ý m÷rg horn a­ lÝlta vi­ uppbyggingu innanlands, en engu a­ sÝ­ur b˙um vi­ n˙ vi­ einhver bestu lÝfskj÷r, sem ■ekkjast, og ■urfum engu fÚ a­ verja til landvarna. Ber okkur ■vÝ si­fer­ileg skylda til ■ess a­ grei­a nokku­ til hjßlpar ■eim, sem verst eru settir Ý ver÷ldinni."

 

Bj÷rn Ůorsteinsson og Ëlafur E. Einarsson skrifa ßri­ 1971 um ■rˇunarmßl Ý tÝmariti­ RÚttur og kalla greinina "Írbirg­ e­a rÚttlŠti". Tilefni greinaskrifanna er stofnun tÝttnefndrar A­sto­ar ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin e­a eins og ■eir or­a ■a­ sjßlfir: "Eru ■essi l÷g ■a­ fyrsta sem opinberir a­ilar sam■ykkja, um framl÷g ═slands til ■rˇunarlandanna, en til ■essa hefur ■rˇunara­sto­ og frŠ­sla um ßstandi­ Ý ■ri­ja heiminum eing÷ngu hvÝlt ß frjßlsu frumkvŠ­i řmissa fÚlagssamtaka. Er ═sland sÝ­ast Nor­urlandanna til a­ ßkve­a a­sto­ hins opinbera vi­ ■rˇunarl÷ndin."

 

═ greininni nefna ■eir ennfremur ■Šr miklu umrŠ­ur sem ur­u um a­sto­ vi­ ■rˇunarl÷ndin ß ßrinu 1965 - Ý framhaldi af ■ingsßlyktunartill÷gu Ëlafs og Hungurv÷kum Šskufˇlks - og segja a­ ■Šr umrŠ­ur hafi leitt til ■ess a­ utanrÝkisrß­herra hafi skipa­ nefnd til a­ gera um ■a­ till÷gur ß hvern hßtt mŠtti auka a­sto­ ═slands vi­ ■rˇunarl÷ndin. "Forma­ur nefndarinnar var Ëlafur Bj÷rnsson og tˇk ■a­ hßlfan ßratug fyrir nefndina a­ leggja endanlegar till÷gur sÝnar fyrir al■ingi. H÷f­u till÷gurnar a­ vÝsu um tÝma lent ß vergangi hjß rÝkisstjˇrninni," segja ■eir.

 

Millifyris÷gnin "Skilningsleysi stjˇrnvalda" lřsir ■vÝ best hvernig Bj÷rn og Ëlafur telja a­ stjˇrnv÷ld hafi teki­ ß mßlefnum ■rˇunarlanda um mi­jan sj÷unda ßratuginn ■egar ■au mßl voru Ý brennidepli. "Allt frß ■vÝ a­ umrŠ­ur hˇfust ß ═slandi um vandamßl ■rˇunarlandanna hafa stjˇrnv÷ld sřnt ■vÝ mßli einstakt ßhugaleysi og jafnvel liti­ svo ß, a­ ■etta vŠri sÚr ˇvi­komandi og hagkvŠmast a­ leysa ■a­ eins og ÷nnur mann˙­armßl ß ═slandi, me­ samskotum e­a happdrŠttum, framkvŠmdum af fˇrnf˙sum einstaklingum og fÚl÷gum. Ůeir sem sřnt hafa ■essu mßli ßhuga hafa ■ˇ ekki veri­ sammßla ■essu vi­horfi stjˇrnvalda og ■vÝ veri­ haf­ur Ý frammi markviss ßrˇ­ur fyrir ■ßttt÷ku rÝkisins. Ůa­ hefur einnig gert stjˇrnv÷ldum nokku­ erfitt um vi­ a­ skjˇta sÚr undan, a­ Sameinu­u ■jˇ­irnar hafa hvatt a­ildarrÝki sÝn til a­ verja sem svarar 1% ■jˇ­artekna ßrlega til ■rˇunara­sto­ar. ... Ungt fˇlk Ý ÷llum stjˇrnmßlaflokkum og fleiri fÚlagssamt÷kum hˇf undirskriftas÷fnun me­ ßskorun ß al■ingi a­ sam■ykkja l÷ggj÷f um ■rˇunara­sto­; framhaldsskˇlanemar tˇku fulltr˙a frß stjˇrnmßlaflokkunum til bŠna ß hungurv÷kum og legi­ var Ý ■ingm÷nnum frß ÷llum flokkum a­ flytja frumv. um ■rˇunarsjˇ­. Var slÝkt frumvarp flutt ß tveim ■ingum, en hlaut aldrei afgrei­slu. ┴rangur af ■eim till÷guflutningi var ■ˇ sß, a­ nefnd utanrÝkisrß­herra sß sig tilneydda a­ skila ßliti. Ůß h÷f­u ungir menn beitt sÚr, hver Ý sÝnum flokki fyrir sam■ykkt tillagna ß flokks■ingum um, a­ hi­ opinbera veitti ■rˇunara­sto­. En hvernig ß sÝ­an a­sto­ hins opinbera a­ vera hßtta­, ■egar h˙n loks sÚr dagsins Ijˇs?," spyrja ■eir Bj÷rn og Ëlafur.

 

═ nŠsta VeftÝmariti lÝtum vi­ nßnar ß ■ingsßlyktunartill÷gu Ëlafs Bj÷rnssonar frß haustinu 1964 og flettum ums÷gnum bla­a um hungurv÷kur ß pßskum vori­ 1965 ■ar sem ungt fˇlk, me­al annars Ý Menntaskˇlanum Ý ReykjavÝk, fasta­i Ý tvo sˇlarhringa. ┴ ■eirri hungurv÷ku sßu me­al annars um dagskrßna fyrrnefndir Bj÷rn Ůorsteinsson og Ëlafur E. Einarsson og gßfu innsřn Ý vandamßl ■rˇunarÝkjanna. -Gsal

.

 
facebook 

Um VeftÝmariti­

 

VeftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Efni veftÝmaritsins ■arf ekki endilega a­ endurspegla stefnu ŮSS═. 

ATH! VeftÝmariti­ er ß Facebook.

 

Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

ISSN 1670-810