|
|
|
|
|
4. árg. 136. tbl. |
2. nóvember 2011 |
|
|
|
|
|
Fulltrúar Alþjóðabankans kynna sér nýtingu jarðhita og leiðir í samstarfi við Íslendinga
 | |
Sendinefnd Alþjóðabankans ásamt fulltrúum utanríkisráðuneytis og ÞSSÍ í Hellisheiðarvirkjun í gær. Ljósmynd: Kristján Bjarnar Ólafsson. |
Fulltrúar Alþjóðabankans eru í heimsókn hér á landi þessa dagana á vegum utanríkisráðuneytis í þeim tilgangi að kanna ýmsar leiðir til samstarfs við Íslendinga í jarðhitamálum. S. Vijay Iyer, yfirmaður þeirrar deildar Alþjóðabankans sem fer með málefni endurnýjanlegrar orku, fer fyrir sendinefndinni en í för með honum eru ýmsir orkuráðgjafar bankans í Afríku, nánar til tekið frá Eþíópíu, Rúanda og Úganda.
Að sögn Benedikts Höskuldssonar sendifulltrúa í auðlinda- og umhverfismálum ráðuneytisins hefur innan Alþjóðabankans verið unnið að endurskoðun á orkustefnu hans. "Í stefnu bankans kemur fram að hann mun leggja í vaxandi mæli áherslu á aukið aðgengi fólks að rafmagni og svo hins vegar aukna nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa. Tilgangur heimsóknarinnar til Íslands er fyrst og fremst sá að yfirmenn og sérfræðingar bankans í orkumálum kynni sér nýtingu þróun jarðhitamála á Íslandi og kanni um leið mögulegt samstarf um að hraða nýtingu jarðhita í Austur Afríku, til að byrja með. Í þeim efnum eru báðir að skoða ýmsar leiðir til samstarfs og þá með það í huga að dýpka það enn frekar frá því sem er," segir Benedikt.
Sendinefndin kom hingað til lands á mánudag og á dagskrá hennar er fundir með fulltrúum helstu jarðhitastofnana Íslendinga, svo sem Orkustofnun, Íslenskum Orkurannsóknum (ÍSOR) og Jarðhitaskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Þá eru kynningar frá verkfræðistofum og orkufyrirtækjum auk þess sem sendinefndinni eru sýndar aðferðir til að nýta jarðhita beint í atvinnuskyni, t.d. í fiskþurrkun, líftækni og ferðiðnaði.
Heimsókninni lýkur á morgun, fimmtudag.. |
|
|
|
|
|
|
7.000.000.000
Stúlkubarnið Danica May Camacho sem fæddist á sjúkrahúsi í Manila á Filippseyjum skömmu fyrir miðnætti 31. október er sögð vera sjö milljarðasti íbúi jarðar. Sameinuðu þjóðirnar völdu barnið en ómögulegt er að segja um með nokkurri nákvæmni hvaða nýfædda barn síðustu dægrin varð í raun barnið sem fyllti sjötta milljarðasta tuginn. Önnur börn voru líka tilnefnd af öðrum samtökum og einstaka þjóðir notuðu tækifærið og útnefndu nýfædd börn sem sjö milljarðasta íbúa jarðar.
Það hefur mikið verið látið með þessi tímamót en aðeins þrettán ár eru liðin frá því mannkynið taldi sex milljarða. Á milli milljarðanna fimm og sex höfðu
 | |
Afrískar konur eiga enn í mörgum löndum um eða yfir sex börn að jafnaði. Myndin frá Malaví: gunnisal |
reyndar aðeins liðin ellefu ár þannig að það er þegar farið að draga úr mannfjölgun... lítillega. Næstu tímamót, þegar við verðum orðin 8 milljarðar, gerist líkast til árið 2025.
Ein af áhugaverðum vefsíðum sem helguð er sjö milljörðum jarðarbúa heitir BreathingEarth.net og beinir athygli á umhverfismálum með ört fjölgandi íbúum. Þar er m.a. hægt, með því að setja músabendil yfir lönd, að sjá hversu margir fæðast og og deyja í hverju landi. Milli fæðinga á Íslandi líða að meðaltali 2.1 klukkukstund en milli andláta 4.1. Þessar tölur eru talsvert öðruvísi í samstarfslöndum Íslendinga í Afríku. Í Malaví líða aðeins 49.5 sekúndur milli fæðinga og 2.5 milli andláta. Í Úganda er fæðingartíðnin enn meiri, 19.9 sekúndna fresti er barn borið í heiminn og einhver deyr á 1.3 mínútna fresti. Í Mósambík líða 37.8 sekúndur milli barnsfæðinga og andlát verður að meðaltali á 1.2 mínútna fresti.
Við blasir á þessum merku tímamótum að jarðarbúar lifa lengur og þeir heilbrigðara lífi en áður og þar sem hjón eða kærustupör hafa val um það hversu mörg börn þau fæða í heiminn þá er valið að eignast færri börn en fyrri kynslóðir. En konur hafa víða ekki val um fjölda barna og víða í Afríkuríkjum fæða konur að meðaltali enn um sjö börn án þess að vera spurðar hvort þær vilji eignast svo marga afkomendur.
Á hverju ári bætast 78 milljónir manna við á jörðinni eða samanlagður íbúafjöldi Kanada, Ástralíu, Grikklands og Portúgals. Af 100 nýjum jarðarbúum fæðast 97 í þróunarríkjum, mörgum hverjum sem eiga þegar fullt í fangi með þann fjölda sem fyrir er. Bilið milli ríkra fátækra heldur líka áfram að stækka og sífellt fleiri eiga í basli með lífsnauðsynjar eins og mat og vatn. Meðal svokallaðra "lúxusvandamála" velmegunarlandanna er lítil frjósemi þar sem fólki fækkar og öldruðum fjölgar.
Þótt hægt hafi á fólksfjölgun eru 3.7 milljarðar á barnseignaraldri þannig að jarðarbúum heldur áfram að fjölga næstu áratugina. Hvort hins vegar tekst að stemma stigu með skynsamlegum hætti við fjölguninni ræðst tildæmis af því hvort stúlkum gefst í vaxandi mæli kostur á framhaldsskólanámi og almennt auknum tækifærum fyrir konur, m.a. hvað varðar ákvörðun um fjölskyldustærð.
Að lokum má nefna að lífslíkur jarðarbúa hafa aukist um 20 ár frá árinu 1950, þ.e. úr 48 árum í 69 ár. Dánartíðni hefur minnkað, m.a. vegna lyfja og betri heilbrigðis. Frjósemin hefur hins vegar i heildina minnkað um helming, úr 5 börnum að meðaltai á konu árið 1950 í 2.5 börn í dag. Mannfjöldaspár gera ráð fyrir að við verðum 9 milljarðar árið 2050 og liðlega 10 milljarðar í lok aldarinnar.
7 Billion And Me
-
7 Billion Actions
-
Breathing Earth
-
The World At Seven Billion - What´s Your Number?/ BBC
-
World Population: 7 Billons (myndasyrpa)/ Boston Globe
-
Who is the World's 7 Billionth Person?
-
Jarðarbúar 7 milljarðar/ Spegillinn, RUV, viðtal við Engilbert Guðmundsson framkvæmdastjóra ÞSSÍ.
|
 | | Staðalímyndir um hlutverk kynjanna mjög útbreiddar meðal ungs fólks. Ljósmynd: gunnisal |
Stúlkur verða fyrir tvöfaldri mismunun - þær eru bæði ungar og kvenkyns:
Horft á hlutverk feðra, bræða og eiginmanna í baráttunni fyrir jafnrétti
Ný könnun frá alþjóðasamtökunum Plan International sýnir að margar staðalímyndir um hlutverk kynjanna eru enn mjög útbreiddar meðal ungs fólks. Samtökin gáfu á dögunum út árlega skýrslu sína "Because I Am A Girl
" um stöðu stúlkna í heiminum en að þessu sinni er horft sérstaklega til þess mikilvæga hlutverks sem feður, bræður og eiginmenn gegna í baráttunni fyrir jafnrétti. Undirtitill skýrslunnar í ár vísar eimitt til pilta: So, What About The Boys.
Að mati Nigel Chapmans framkvæmdastjóra samtakanna er almennt viðurkennt að valdefling stúlkna sé lykillinn að því að fjölskyldur geti brotist út úr fátækt og örbirgð. "Frá því við hófum að rýna í stöðu stúlkna í heiminum árið 2007 höfum við þráfaldlega verið spurð: En hvað um strákana? Að sjálfsögðu líða margir strákar fyrir fátækt, skort á tækifærum og einnig ofbeldi. En stúlkur verða fyrir tvöfaldri mismunun því þær eru bæði ungar og kvenkyns. Allir, þar á meðal strákar, njóta þess ávinnings sem meiri jöfnuður leiðir af sér og við verðum öll að taka virkan þátt."
Viðhorf stráka til hlutverka kynjanna eru breytileg frá einu landi til annars en rannsókn Plan sýnir að staðalímyndarnir eru lífseigar. Að mati Marie Staunton sem stýrir Plan International í Bretlandi leiðir rannsóknin í ljós að fjölskyldur og skólar innleiða kynjamuninn frá einni kynslóð til annarrar. "Fyrir stúlkur á uppvaxtarárum, einkanlega í þróunarríkjunum, fela viðhorfin í sér að tækifæri þeirra til að brjóast út úr vítahring fátæktar eru afar takmörkuð."
Kynjamisréttið í fátækustu ríkjum heims getur leitt til þess að stúlkur hætta snemma í námi til þess að giftast og þær eiga litla sem enga von um starfsframa. Skýrsluhöfundar vekja athygli á því að vísindamenn telji menntun vera lykilatriði í viðhorfsbreytingum og þar með talið breytingum á staðalímyndum. "Við verðum að fræða til að stuðla að jafnrétti, allt frá leikskólaaldri, fá karla og stráka til að horfast í augu við mismunun, og setja lög sem stuðla að jöfnum tækifærum," segir Marie Staunton.
|
|
Þróunarskýrsla Sameinuðu þjóðanna kynnt í Norræna húsinu á föstudaginn
Þróunarskýrsla Sameinuðu þjóðanna árið 2011 nefnist "Sustainability & Equity: A better future for all" (Sjálfbærni og jöfnuður: betri framtíð fyrir alla) og verður kynnt í Norræna húsinu næstkomandi föstudag í hádeginu, milli klukkan 12 og 13. Mhalik Kalid, yfirmaður Human Development skrifstofunnar í New York, kynnir skýrsluna en að fundinum standa Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, í samvinnu við utanríkisráðuneytið og Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands.
Þróunarskýrslur - Human Development Reoprt - síðustu ára hafa sýnt að lifskilyrði í heiminum hafa farið batnandi. Skýrsluhöfundar Þróunarskýrslunnar í ár telja þó að viðsnúningur kunni að verða á þessri þróun verði ekki gripið til aðgerða á tveimur sviðum, í umhverfismálum og félagslegu misrétti.
Þróunarskýrslur síðustu ára hafa sýnt fram á betri lífsskilyrði á undanförnum áratugum. Þó sýnir 2011 skýrslan fram á viðsnúning þessarar þróunar fái núverandi umhverfismál og félagsleg misréttindi að viðgangast.
Heimasíða Þróunarskýrslunnar 2011
Income gap between rich and poor has widened, says Planning Commission |
 | |
Smellið á örina til að horfa |
Heimildamyndin: The Edge of Joy
Um 36 þúsund konur deyja af barnsförum á ári hverju í Nígeríu. Leikstjórinn Dawn Sinclair gerði heimildamynd um aðstæður sængurkvenna í landinu sem vakið hefur mikla athygli. Vefsetrið ViewChange.org hefur nú sett myndina í fullri lengd (um 34 mínútur) á vefinn hjá sér og það er full ástæða til að hvetja lesendur til að horfa. Hér er áhrifamikil og átakanleg myndræn frásögn um baráttu lækna, ljósmæðra, hjúkrunarfólks og sérfræðinga í heilbrigðismálum fyrir umbótum á þessu sviði.
|
 | |
Milljónir barna fá aldrei tækifæri á námi á framhaldsskólastigi. |
Skýrsla OECD um menntun að loknu grunnnámi:
Ógerningur að brjótast úr úr fátækt án framhaldsmenntunar
Menntun er mesti auður hverrrar þjóðar og í ljósi þeirrar staðreyndar segir UNESCO í nýrri skýrslu að ógerningur sé fyrir þjóðir að brjótast út úr fátækt án þess að efla menntun á framhaldsskólastigi. Skýrsla Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna - 2011 Global Education Digest - fjallar um misrétti í menntun á heimsvísu með áherslu á framhaldsskólastigið þar gjáin á milli þjóða fer stækkandi að mati skýrsluhöfunda. Irina Bokova framkvæmdastjóri UNESCO sagði þegar skýrslan var kynnt að veita þurfi ungu fólki þekkingu og færni til þess að tryggja mannsæmandi lífskjör í hnattvæddum heimi nútímans.
"Það þarf bæði metnað og vilja til þess að mæta þessari áskorun. En það er eina leiðin til velmegunar," sagði hún.
Aðeins lítill hluti af ungu fólki í Afríkuríkjum heldur áfram námi eftir grunnskóla. Tveir unglingar af hverjum þremur fara ekki í framhaldsnám. Spurnin eftir námi á framhaldsskólastigi fer hins vegar vaxandi og ríkisstjórnir eiga margar hverjar í erfiðleikum með að mæta þeim kröfum, sérstaklega ríkisstjórnir i sunnanverðri álfunni. Þar er að jafnaði aðeins gert ráð fyrir að 36% unglinga sæki framhaldsnám. Stúlkum er gert erfiðara fyrir en strákum að sækja framhaldsskóla og kynjamunurinn er gríðarlegur í þessum heimshluta, að því er fram kemur í skýrslunni.
|
 Norræni Þróunarsjóðurinn auglýsir lausa stöðu
Norræni Þróunarsjóðurinn (NDF) styrkir verkefni sem tengjast loftslagsbreytingum í þróunarríkjunum. Sjóðurinn er sameiginleg þróunarstofnun norrænu ríkjanna. NDF auglýsir lausa stöðu "Country Program Manager" með umsóknarfresti til 14. desember. Sjá nánar á heimasíðu sjóðsins. |
|
|
Málstofa: Þróunarsamvinna Íslendinga á tímamótum 
Afríka 20:20 - áhugamannafélag um málefni Afríku sunnan Sahara - stendur að málstofu í tengslum við fyrstu langtímaáætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu sem samþykkt voru á þingi síðastliðið vor. Málstofann verður haldin á þriðjudaginn í næstu viku í fundarsal í Þjóðarbókhlöðu, Arngrímsgötu 3, 2. hæð, og hefst klukkan 16:00.
Geir Gunnlaugsson landlæknir og formaður Afríku 20:20 setur málstofuna en fyrirlesarar eru Hermann Ingólfsson sviðsstjóri í utanríkisráðuneytinu sem fjallar um þróunarsamvinnu Íslendinga 2011 til 2014, Engilbert Guðmundsson framkvæmdastjóri Þróunarsamvinnustofnunar: "Hvar komum við að gagni? Hugleiðingar um val á samstarfsl0ndum" - Árni Þór Sigurðsson formaður utanríkismálanefndar Alþingis: "Ábyrgð Íslendinga í þróunarsamvinnu" og Inga Dóra Pétursdóttir framkvæmdastýra UN Women á Íslandi sem ræðir mismunandi stöðu félagasamtaka.
Að loknum fyrirlestrum verða pallborðsumræðum með þátttöku fyrirlesara og Þóris Guðmundssonar sviðsstjóra alþjóðasviðs Rauða kross Íslands.
Fundarstjóri verður Magnfríður Júlíusdóttir lektor í mannvistarlandafræði við Háskóla Íslands.
Nánar á Facebook |
|
K R Æ K J U R
Rethinking leadership for development - with Tony Blair/ ODI Out of sight, out of mind / ReliefWeb - Should Africa take the renewable energy path?/ JoToAfrica - Malawi sees dry spells in planting season key phase/ Reuters - Reducing inequality is crucial to global recovery, eftir Richard Jolly/ The Broker - Aðgerðarsinnar í Úganda fá Raftoverðlaunin/ Bistandsaktuelt - China in Africa - What does it mean for political development? Málstofa í Bergen Resource Center for International Development/ CMI - The g7 who? Fragile states set the agenda for aid effectiveness, eftir Lisu Denne/ ODI - Norsk bistand uten klare krav om rettigheter/ Bistandsaktuelt - World Bank must put its money behind the rhetoric on gender equality, eftir Elizabeth Arend/ The Guardian - Malawi University Lecturers 'Unimpressed' With Presidential Order to End Strike/ VOA - The UK's scandalous legal aid bill is a threat to global human rights, eftir Nick Mathiason/ The Guardian - Evaluation of Norwegian Development Cooperation to Promote Human Rights/ NORAD - The life-saving power of education, eftir Christine Elizabeth Horansky/ WashingtonPost - Arab Spring highlights rejection of corruption and cry for integrity, says UNODC chief - Investing in Women and Girls/ MediaPlanet - Fiskeldi og fiskveiðar í Mósambík: Almost 70 million Dollars Pledged from IDB/ Mena - 3 Questions for... Liz Ford: On the Future of International Development News Coverage/ Devex - Afghanistan: Key Conference Sidelining Women - Donors Should Insist on Women's Full Participation /HRW, Mannréttindavaktin - DfID urged to re-evaluate decision to axe bilateral aid to Burundi/ The Guardian - AID POLICY: The politics of humanitarian principle/ IRIN - East Africa: Low fruit and vegetable intake killing citizens/ Africa.no - The life-saving power of education, eftir Christine Elizabeth Horansky/ WashingtonPost - Scaling Impact to Save Lives, eftir Melindu Gates/ Impatient OptimistImproving European policy towards fragile states, eftir Clare Castillejo/ FRIDE - Could Islamist rebels undermine change in Africa?/ AfricaNewsBlog, Rauters - Þróunarhjálp + viðskipti = vond hjálp og vond viðskipti, viðtal við Engilbert Guðmundsson framkvæmdastjóra ÞSSÍ/ Rótarýblaðið, haust 2011, bls. 4-5 - Rwanda afbryder samarbejde med Danmark/ Berlingske Tidende - Predicting social tipping points: current research and the way forward, eftir Sonja Grimm og Gerald Schneider/ DIE - OECD:PROGRESS AND CHALLENGES IN AID EFFECTIVENESS - A guide to climate compatible development tools/ climateplanning.org |
|
Kvikmyndadagar Amnesty International 
Amnesty International, í samstarfi við Bíó Paradís, stendur fyrir kvikmyndadögum dagana 3.-13. nóvember næstkomandi. Áhorfendum kvikmyndadaga er boðið í ferðalag, ferðalag sem leiðir þá til allra heimshorna og veitir innsýn í líf og aðstæður fólks. Sýndar verða tólf ólíkar myndir sem allar hafa unnið til alþjóðlegra verðlauna, hver með sína nálgun á viðfangsefnið. Yfirskrift kvikmyndadaga Amnesty International , vísar í starf samtakanna síðustu fimmtíu ár. Félagar í samtökunum neita að líta undan og krefjast þess að mannréttindabrot séu gerð sýnileg en ekki reynt að fela þau. Myndmál er miðlægt í lífi okkar allra í dag og myndir notaðar til að sýna og túlka raunveruleikann. Sú áskorun sem tekist er á við lýtur að því hvernig hægt sé að sýna fólki, sem býr fjarri þeim stöðum þar sem mannréttindabrot eiga sér stað, raunveruleika þeirra brota og um leið að fá fólk til að taka afstöðu gegn brotunum og grípa til aðgerða til að stöðva þau. Reynt er að varpa ljósi á aðstæður í daglegu lífi og umhverfi fólks og áhrif aðgerða og/eða aðgerðaleysis yfirvalda og annarra á líf þess. Aðdráttarafl heimildarmynda byggir ekki síst á því að myndefnið gefur tilvísun í líf utan myndanna og tækifæri til samskipta þvert á öll landamæri. Heimildarmyndir fela í sér tilraun til að ljá hinum ósýnilegu rödd. Að ferðalaginu loknu höfum við kynnst fólki sem þrátt fyrir oft erfiðar aðstæður heldur áfram að krefjast réttar síns til að lifa með reisn. Framleiðandi myndarinnar, Travel Advice for Syria, Peter Löfgren verður heiðursgestur hátíðarinnar. Hann verður viðstaddur sýningu myndarinnar þann 8. nóvember og svarar spurningum kvikmyndagesta að lokinni sýningu. Nánar |
|
|
Starfsnemar skrifa:
Af þróunaraðstoð og framtíðarhorfum Malaví
| |
Þrír ungir háskólanemar voru í ágúst síðastliðnum ráðnir sem starfsnemar Þróunarsamvinnustofnunar Íslands til fjögurra mánaða dvalar í samstarfsríkjum Íslands í þróunarsamvinnu. Þeir dvelja syðra fram í miðjan desember og skrifa til skiptis að beiðni Veftímaritsins um það sem á daga þeirra drífur í samstarfslöndum okkar. Ólöf Steinunnardóttir í Malaví er höfundur þessa pistils.
 | |
Ólöf með malavískt barn í fanginu. Ljósm. gunnisal |
Það er frekar einkennilegt að keyra um götur höfuðborgar Malaví sem hefur að sögn heimamanna breyst mikið á undanförnum 30 árum. Nýr miðbær hefur risið hægt og rólega þar sem höfuðstöðvar alþjóðlegrastofnana sem og sendiráð fjölmargra þjóða og ýmis ráðuneyti standa í flottum vestrænum byggingum við malbikaðar götur. Gamli bærinn eins og hann er kallaður er í nokkurra kílómetra fjarlægð frá þessum nýja miðbæ en þar eru göturnar margar í verra ásigkomulagi þó margar séu þær nú malbikaðar, húsin eldri og mun meiri afrísk stemming ef ég get sagt sem svo. Þar eru líklega færri hvítir starfsmenn alþjóðlegra þróunarsamvinnustofnana þó nokkur frjáls félagasamtök séu þar staðsett og örfáir ágætir veitingarstaðir sem bjóða upp á vestrænan mat á evrópsku verði. Ég get alveg viðurkennt það að mér finnst ansi gott að hafa tök á því að fara þangað og fá mér eldbakaða pítsu og kók þó mér finnist það líka grátlegt að eyða jafn miklum peningum í eina máltíð og meðal Malavinn fær fyrir 7-10 langa vinnudaga við hin ýmsu störf sem oft á tíðum tengjast okkur hvíta fólkinu á einn eða annan hátt.
Mér skilst að einungis 20% Malava séu í launaðri vinnu og hálf milljón af þeim 14 milljónum landsmanna greiðir skatt. Það er því ekki að undra þó það reynist stjórnvöldum erfitt að byggja nægilega margar skólabyggingar, spítala og bora fyrir vatni. En útflutningur á þeirra helstu útflutningsvöru - tóbaki - sem hefur á undanförnum árum verið í kringum 70% af útflutningstekjum Malaví hefur gengið brösulega undanfarið ár þar sem Alþjóða heilbrigðisstofnunin (WHO) hefur sett bann á þá tóbakstegund sem Malavar rækta.
Í kringum 40% af fjárlögum Malaví kemur frá framlagsríkjum. Bretar hafa að miklu leyti haldið uppi heilbrigðiskerfi landsins en nú ríkir breytt landslag í þeim málum þar sem samskipti ríkisstjórna landanna tveggja hafa versnað hægt og rólega undanfarið ár og nýjustu fréttir frá Bretlandi þess efnis að David Cameron íhugi að hætt við þróunaraðstoð til ríkja sem brjóta á mannréttindum samkynheigðra eru ekki góð tíðindi fyrir þjóð á borð við Malaví.
Það er ekki langt síðan ég heimsótti nærri 20 skóla og skólastjórnendur sem Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur á undanförnum áratug stutt fjárhagslega. Markmið heimsóknanna var að komast að núverandi ástandi skólanna og hversu mikið nemendafjöldi hefði aukist á undanförnum árum sem og því einnig neyðin fyrir fleiri kennslustofur, húsgögn, kamra og hreinlætisaðsöður. Þó ég hafi vitað það áður en ég lagði af stað í þessa ferð að meðalnemendafjöldi kennara í Malaví sé um 150 börn og flest börn í Malaví sitja ekki við borð á stólum eins og við teljum almenn mannréttindi á Vesturlöndum tók það án efa á sálina að sjá öll þessi börn sitjandi á gólfunum nú eða bara undir tré. En kennslustofur fjölmargra barna hér í Malaví eru guðsgræn náttúran sem eðlilega hefur skelfilegar afleiðingar á kennsluna yfir regntímann sem stendur yfirleitt yfir frá því í lok nóvember og fram í apríl.
Það er ekki að furða þó ég eigi það til að velta því fyrir mér framtíðarhorfum þessa lands sem um þessar mundir á ekki í góðum samskiptum við tvær mjög miklvægar þjóðir sem án efa eru þau lönd sem dælt hafa hvað mestu peningum inn í þetta annars veika hagkerfi, þ.e. Bretland og Bandaríkin. Kínverjar hafa einnig verið að sækja í sig veðrið á undanförnum árum hér í Malaví eins og annars staðar í Afríku með frekar sérstökum hugmyndum um þróunaraðstoð en þeir færðu ríkisstjórn Malaví stórglæsilegt þinghús í fyrra sem og fimm stjörnu hótel auk þess sem þeir eru um þessar mundir að leggja lokahönd á ráðstefnuhöll. En öll þessara mannvirkja hafa verið byggð með kínversku vinnuafli en sögusagnir eru á reiki um að hluti þess vinnuafls séu fangar í Kína.
Eftir tæp þrjú ár munu Malavar fagna hálfrar alda sjálfstæði þjóðarinnar frá Bretum og ég get ekki sagt annað en ég óska þess að næstu fimmtíu árin muni reynast þjóðinni farsælari en undanfarin 50 ár. Það eru fjölmargir mikilvægir málaflokkar sem þarf að stokka upp en ég er þess fullviss að vestrænir fjárfestar sjái á næstu árum og áratugum kjörið tækifæri fyrir erlenda fjárfestingu með auknum atvinnutækifærum fyrir hinn almenna borgara, hærri skatttekjum fyrir ríkissjóð og vonandi minni nauðsyn fyrir erlenda þróunaraðstoð.
|
|
Glefsur úr sögu íslenskrar þróunarsamvinnu - I. hluti
| |
Þingsályktunartillaga frá 1964 og Ólafur Björnsson prófessor: guðfaðir íslenskrar þróunarsamvinnu
Í síðasta mánuði var þess minnst, meðal annars með afmælismálþingi, að fjörutíu ár eru liðin frá því íslensk stjórnvöld hófu alþjóðlega þróunarsamvinnu við fátæk ríki. Tilefnið var sú ákvörðun Alþingis frá árinu 1971 að koma á fót stofnun sem hlaut nafngiftina: Aðstoð Íslands við þróunarlöndin. Tíu árum síðar, 1981, kom Þróunarsamvinnustofnun Íslands, til sögunnar. Veftímaritið ætlar næstu vikurnar að rýna örlítið í þessa sögu sem er um margt merkileg.
 | |
Úrklippa úr Vísi 1964: meginefnið ræða Ólafs Björnssonar á þingi um stuðning Íslands við þróunarlönd. |
Það verður tæplega á nokkurn hallað þótt fullyrt sé að guðfaðir íslenskrar þróunarsamvinnu sé Ólafur heitinn Björnsson prófessor og þingmaður Sjálfstæðisflokksins en hann tók fyrstur manna upp málefni þróunarlanda á þingi seint á árinu 1964 og skrifaði blaðagreinar um Ísland og aðstoðina við þróunarlöndin, bæði í Vísi og Stúdentablaðið, sama ár. Hann flutti þingsályktunartillögu, 26. nóvember 1964, þess efnis að Alþingi álykti að skora á ríkisstjórnina að láta fara fram athugun á því, með hverju móti Ísland geti tekið virkari þátt í því en nú er, að veita þróunarlöndunum aðstoð til eflingar efnahagslegum framförum. "Hin Norðurlöndin hafa með höndum umfangsmikla starfsemi til hjálpar þróunarlöndunum, og sannarlega er tímabært að við Íslendingar látum eitthvað af hendi rakna í þessu skyni," sagði í greinargerð með ályktuninni.
Og Ólafur bætti við: "Við erum að vísu ekki auðug þjóð, og við höfum í mörg horn að lílta við uppbyggingu innanlands, en engu að síður búum við nú við einhver bestu lífskjör, sem þekkjast, og þurfum engu fé að verja til landvarna. Ber okkur því siðferðileg skylda til þess að greiða nokkuð til hjálpar þeim, sem verst eru settir í veröldinni."
Björn Þorsteinsson og Ólafur E. Einarsson skrifa árið 1971 um þróunarmál í tímaritið Réttur og kalla greinina "Örbirgð eða réttlæti". Tilefni greinaskrifanna er stofnun títtnefndrar Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin eða eins og þeir orða það sjálfir: "Eru þessi lög það fyrsta sem opinberir aðilar samþykkja, um framlög Íslands til þróunarlandanna, en til þessa hefur þróunaraðstoð og fræðsla um ástandið í þriðja heiminum eingöngu hvílt á frjálsu frumkvæði ýmissa félagssamtaka. Er Ísland síðast Norðurlandanna til að ákveða aðstoð hins opinbera við þróunarlöndin."
Í greininni nefna þeir ennfremur þær miklu umræður sem urðu um aðstoð við þróunarlöndin á árinu 1965 - í framhaldi af þingsályktunartillögu Ólafs og Hungurvökum æskufólks - og segja að þær umræður hafi leitt til þess að utanríkisráðherra hafi skipað nefnd til að gera um það tillögur á hvern hátt mætti auka aðstoð Íslands við þróunarlöndin. "Formaður nefndarinnar var Ólafur Björnsson og tók það hálfan áratug fyrir nefndina að leggja endanlegar tillögur sínar fyrir alþingi. Höfðu tillögurnar að vísu um tíma lent á vergangi hjá ríkisstjórninni," segja þeir.
Millifyrisögnin "Skilningsleysi stjórnvalda" lýsir því best hvernig Björn og Ólafur telja að stjórnvöld hafi tekið á málefnum þróunarlanda um miðjan sjöunda áratuginn þegar þau mál voru í brennidepli. "Allt frá því að umræður hófust á Íslandi um vandamál þróunarlandanna hafa stjórnvöld sýnt því máli einstakt áhugaleysi og jafnvel litið svo á, að þetta væri sér óviðkomandi og hagkvæmast að leysa það eins og önnur mannúðarmál á Íslandi, með samskotum eða happdrættum, framkvæmdum af fórnfúsum einstaklingum og félögum. Þeir sem sýnt hafa þessu máli áhuga hafa þó ekki verið sammála þessu viðhorfi stjórnvalda og því verið hafður í frammi markviss áróður fyrir þátttöku ríkisins. Það hefur einnig gert stjórnvöldum nokkuð erfitt um við að skjóta sér undan, að Sameinuðu þjóðirnar hafa hvatt aðildarríki sín til að verja sem svarar 1% þjóðartekna árlega til þróunaraðstoðar. ... Ungt fólk í öllum stjórnmálaflokkum og fleiri félagssamtökum hóf undirskriftasöfnun með áskorun á alþingi að samþykkja löggjöf um þróunaraðstoð; framhaldsskólanemar tóku fulltrúa frá stjórnmálaflokkunum til bæna á hungurvökum og legið var í þingmönnum frá öllum flokkum að flytja frumv. um þróunarsjóð. Var slíkt frumvarp flutt á tveim þingum, en hlaut aldrei afgreiðslu. Árangur af þeim tillöguflutningi var þó sá, að nefnd utanríkisráðherra sá sig tilneydda að skila áliti. Þá höfðu ungir menn beitt sér, hver í sínum flokki fyrir samþykkt tillagna á flokksþingum um, að hið opinbera veitti þróunaraðstoð. En hvernig á síðan aðstoð hins opinbera að vera háttað, þegar hún loks sér dagsins Ijós?," spyrja þeir Björn og Ólafur.
Í næsta Veftímariti lítum við nánar á þingsályktunartillögu Ólafs Björnssonar frá haustinu 1964 og flettum umsögnum blaða um hungurvökur á páskum vorið 1965 þar sem ungt fólk, meðal annars í Menntaskólanum í Reykjavík, fastaði í tvo sólarhringa. Á þeirri hungurvöku sáu meðal annars um dagskrána fyrrnefndir Björn Þorsteinsson og Ólafur E. Einarsson og gáfu innsýn í vandamál þróunaríkjanna. -Gsal
. |
|
| |
 |
Um Veftímaritið
Veftímarit um þróunarmál er gefið út af Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ritinu er ætlað að glæða umræðu um þróunarmál og gefa áhugasömum kost á að fylgjast með því sem hæst ber hverju sinni. Efni veftímaritsins þarf ekki endilega að endurspegla stefnu ÞSSÍ.
ATH! Veftímaritið er á Facebook.
Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is | |
ISSN 1670-810 |
|
|
|
