Fullorðinnafræðsla í Inhambane:

Hafa fengið nóg af niðurlægingu vegna ólæsis

Viðmælendur í annarri röð að ofan: Vitosiuno Julai, kennarinn Adeliu Eduardo, Anelka Rafael og stúlkan fyrir neðan myndina af kennaranum er Albertina Tomás. Hinar myndirnar skýra sig sjálfar. Ljósm. gunnisal.

Margir þeirra fullorðnu sem setjast að nýju á skólabekk eru orðnir langþreyttir á því að standa eins og kjánar á markaðnum og láta snuða sig þegar þeir selja þar varning, ávexti, hnetur eða annað. Þeir vilja læra að leggja saman og draga frá og tala portúgölsku reiprennandi. -Anelka Rafael gefur þessa skýringu á nýhafinni skólagöngu sinni og segist ekki vera ein um það að hafa fengið nóg af niðurlægingu vegna ólæsis. Hún er í fyrsta bekk af þremur og sækir námið lengst inní skóginum í Inhambane héraði þar sem heitir Nhacuanane skammt frá heimili hennar. Þegar ég bið hana að skrifa nafnið sitt kemur hik á hana, enda stutt síðan hún settist á skólabekk, en hún skrifar nafnið sitt hægt og lítur augnablik inní lófann sinn þar sem hún geymir fáeina ágæta stafi til að ljúka við eftirnafnið: Rafael.

Hún er ein tólf kvenna í þessum bekk sem situr flötum beinum á gólfinu og lærir um líkamann sem er á stundaskrá dagsins allt frá hnakka niður í tær, kennarinn bendir á töfluna þar sem hann hefur dregið upp ófullkomna mynd af mannslíkamanum og segir líkamsheitin hátt og snjallt á portúgölsku og konurnar taka undir. Og karlmaðurinn. Það er einn miðaldra maður í bekknum. Reyndar eru að sögn kennarans, Adeliu Eduardo, alla jafna um þrjátíu nemendur í bekknum en stór hluti fjarverandi vegna jarðarfarar.

Annar bekkur situr úti undir berum himni skammt frá, 3. bekkur, og nemendurnir eru að ljúka þessari þriggja ára törn fullorðinnafræðslunnar. Upp við töfluna stendur ung kona alvarleg á svip við töfluna með barn á bakinu sem brestur í mikinn grát þegar hvíti maðurinn mundar myndavélina. Bekkurinn brosir. Í dag eru tíu konur og tveir karlar á skólabekknum sem er enginn bekkur heldur aðeins móðir jörð.

Allt þetta gerist raunar eftir að bíll aðkomumannsins rennur í hlaðið þarna úti í buskanum og bekkirnir tveir bresta í dans og söng til að heiðra íslenska sendiboðann sem fulltrúa þeirra sem leggja fullorðinnafræðslunni lið í þessu fallega en fátæka héraði Mósambík sem heitir Jangamo. Þróunarsamvinnustofnun hefur um árabil lagt stutt þennan málaflokk og ekki beinlínis vanþörf á - tölfræðin segir ólæsa vera 83.9%.

Nemendurnir segja mér að af sé sú tíð að foreldrar sendi strákana í skóla en haldi stelpunum heima til að stússast í heimilshaldi, barnapössun og vatnsburði. Nú ríki jafnrétti. Adelia kennari segir viðhorfin hafa verið þannig þegar hún var ung stúlka að faðir hennar hafi ekki séð tilganginn í því að senda stúlkuna í skóla og skólagjöldin hafi líka verið meiri en efnahagur heimilisins réði við. Hún þurfti að huga að skepnunum og vinna heimilisstörf. Sjálf á Adelia sjö börn og öll skólagengin. -Þau beittu mig engum þrýstingi að sækja fullorðinnafræðsluna þegar hún bauðst. Ég var nú nógu sjálfstæð til að skilja mikilvægi þess, segir hún, og bætir við að hún ætli ekki að láta staðar numið, halda áfram námi og fá kennararéttindi.

Adelia ber nemendum vel söguna, þeir séu ákafir í lærdómnum en segir að það reynist þeim miserfitt að læra að lesa og skrifa. Portúgalskan vefst fyrir mörgum því hún er ekki töluð á þessu landssvæði heldur mállýska sem heitir bitonga.

Kennarar í fullorðinnafræðslu þurfa að hafa lokið 7. bekk til þess að eiga þess kost að fara á fjögurra daga námskeið til að öðlast réttindi sem kennarar í fullorðinnafræðslu. Adelia var reyndar aðeins búinn með sjötta bekkinn þegar hún fór í framhaldsnámið. Hún hafði verið í hjónabandi en eiginmaðurinn var þeirrar gerðar að hann bannaði henni að mennta sig. Adelia tók lærdóminn fram yfir karlinn, skildi við hann og hélt áfram námi og hefur nú starfað sem kennari í fullorðinnafræðslunni í fjögur ár. Það þarf ekki að fylgjast lengi með kennslunni til að sjá að þar er á ferðinni hörkuduglegur kennari.

Albertina Tomás, ung stúlka í hópnum á þriðja ári fellur ekki mjög vel að hugmyndinni um miðaldra fullorðinn nemenda sem er að setjast ólæs á skólabekk, enda kemur á daginn, þegar hún er tekin tali að henni hafði nokkrum árum verið vísað úr skóla vegna tíðra fjarvista. Jamm. Spurð um ástæður svarar hún svipbrigðalítil að skrópið hafi komið til vegna mikillar fjarlægðar frá heimili að skóla. Hún hafi komið of seint of mörgum sinnum og skólinn að endingu látið hana fá reisupassann. Nú hafi hún tekið fullorðinnafræðsluna í bráðum þrjú ár og fái á ný inngöngu í hefðbundna skólakerfið á næsta skólaári. Og þegar hún er spurð um framtíðaráform segir hún að kennarastarfið heilli.

Vitosiuno Julai skrifaði nafnið sitt á mettíma, fáeinum sekúndum, enda í þriðja bekk og orðinn fluglæs og flugskrifandi fyrir löngu. Af hverju hann sé í fullorðinnafræðslunni? Heimskulega spurt - til að læra, nema hvað, ekki síst til að læra portúgölsku og bókhald. Spurður hvers vegna karlar séu miklu færri í bekkjunum segir hann að margir þeirra telji sig ekki eiga erindi í nám, þeir efist um eigin getu, og þeir segi sosum líka: Til hvers? Hvaða erindi eigum við í skóla á okkar aldrei, ha? Glataður tími, segja þeir líka. Ég er þessu ósammála. Ég lærði aðeins sem stráklingur en hætti í skóla því ég var of mikill villingur og lét áhuga fjölskyldunnar á námi sem vind um eyru þjóta. En mér finnst þetta ekki glataður tími og ávinningurinn er mikill, jafnvel fyrir kall eins og mig.

Fólkið kveður með nýjum söng og nýjum dansi og það glitrar í hvítar tennur um leið og síðpils sviptast í fögrum litum í mósambísku roki og gesturinn hefur að skilnaði fengið rúmt kíló af appelsínum í pokaskjatta sem settur er í skottið á ICEIDA bílnum. Bílstjórinn okkar, João, er búinn að setja Vilhjálm Vilhjálmsson í geislaspilarann og hann syngur Vegir liggja til allra átta þar sem brunum eftir brúnum kræklóttum vegaslóð inn til Inhambane. Ég heyri ekki betur að João taki undir. -Gsal, Nhacuanane, Inhambane.

Starfsnemar skrifa:

Á handboltaæfingu með óeirðalögreglunni