Svipmyndir af fiskimannaþorpinu Bangaldesh við Kyoga vatnið í Úganda - Awor Catherine hægra megin næst efst. Ljósmyndir: gunnisal

Fiskgæðaverkefni í afskekktu þorpi við Kyoga vatn í Úganda:

Fyrsta skrefið stigið í breytingum á viðhorfum

Íbúar í þorpum við strendur Kyoga stöðuvatnsins í Úganda hafa ekki um neitt að velja þegar kemur að atvinnu eða lífsviðurværi: þeir verða að setja allt traust á fiskinn sem veiðist í vatninu - hann bæði fæðir og klæðir. Tekjur af fiskinum eru grunnstoðir samfélagsþjónustu og því skiptir miklu að fá sem hæst verð fyrir aflann.

Í þorpi sem heitir því sérkennilega nafni Bangladesh nyrst við Kyoga vatnið er nýlega byrjað að bæta löndunaraðstöðuna í fiskgæðaverkefni sem Íslendingar vinna að í samvinnu við stjórnvöld. Jafnframt snýst fullorðinnafræðslan í þorpinu, sem er hluti af verkefninu, ekki hvað síst um fisk og gæði - um viðhorfsbreytingu til veiða og verkunar, hvaða veiðarfæri eru notuð og hvernig aflinn er meðhöndlaður til þess að fá hærra verð fyrir hann á markaði. Ólíkt því sem gerst hefur í Kayei þorpinu sunnar við vatnið þar sem allt samfélagið hefur áttað sig á gildi gæðanna eru efasemdaraddir háværar í Bangladesh: þeir eru frekar fámennir bekkirnir í fullorðinnafræðslunni og boðskapnum tekið með nokkurri vantrú.

"Stóri vandinn í mörgum fiskimannasamfélögum við vatnið felst í viðhorfum fólksins til fiskveiða og fiskverkunar - og okkar meginverkefni er að freista þess að breyta viðhorfunum sem er hægara sagt en gert," segir Awor Catherine sem er yfirmaður skrifstofu þróunarmála í Apachéraði. "Á þessu svæði hefur frá alda öðli verið fiskimannasamfélög og fólk hefur veitt fisk með öllum tiltækum ráðum, öllum aðferðum sem hugsanlega geta aukið gróða af veiðunum. Þá er ekki verið að hugsa um neikvæðar afleiðingar fyrir stofnstærð eða framtíðarveiðar: skyndigróðinn er það eina sem rekur menn áfram. Þannig er glíman við ólögleg veiðarfæri eins og sagan endalausa - þar er ekki horft til þess að smáfiskurinn sem drepst í netum með litla möskva verður aldrei stór fiskur og verðmætur. Þótt ofveiði sé í vatninu og mikilvægt sé að fiskimennirnir noti aðeins viðurkennd veiðarfæri halda fiskimenn áfram að nota ólögleg veiðarfæri. Það er bæði fátæktin sem rekur þá til þess og fáfræðin," segir hún af alvöruþunga.

Awor Catherine segir að veiðarnar séu eitt, hitt stóra atriðið felist í viðhorfsbreytingunni um verkun á fiski. "Fiskimennirnir fá ekki marga aura fyrir aflann," segir hún. "Fiskurinn er illa verkaður og gæðin eru ekki uppá marga fiska. Vonandi nær fiskgæðaverkefnið sem ICEIDA styður að breyta viðhorfunum, um það snýst verkefnið, en það er of snemmt að segja til um langtímaáhrif á þorp eins og Bangladesh. Viðhorfsbreytingar verða aldrei á einni nóttu, þær taka langan tíma, en við trúum því að innan nokkurra ára verði breyting, að þjálfun leiðbeinenda í fullorðinnafræðslunni skili sér í aukinni þekkingu og fyrirmyndum sem hægt og bítandi varða leiðina til framfara. Núna erum við rétt að byrja og skynjum vel að leiðtogar, yfirmenn strandstjórnunarnefnda, eru á varðbergi - þeir hræðast breytingar, óttast um völd sín og sama gildir um fiskimennina."

Í Bangladesh eru stæltir strákar að sveifla haka bæði innan og utan girðingar þar sem byggingaframkvæmdir við löndunaraðstöðu eru í fullum gangi. Nokkrar konur eru í fjöruborðinu með litfagra bala að þvo klæðisplöggin af fjölskyldunni og börn burðast með gula vatnsbrúsa upp rauðbrúna troðninga að sjálfu þorpinu sem ber við heiðbláan himin uppá hæðinni - þarna eru tugir smáhúsa úr leir með stráþökum, geitur, nautgripir og börn stjákla á milli húsanna í kyrrðinni. Verktakinn sem byggir steypta pallinn - sem á að nota til að flokka fisk - og búningaaðstöðuna fyrir fiskverkendur er á leiðinni yfir Kyoga vatnið á smábát til fundar við starfsmenn verkefnisins.

Þorpið telur um fimmtán hundruð íbúa. Framfarir eru hægar og heimamenn segja að lífshættir hafi ekki breyst að neinu ráði um áratugaskeið. Nánast við hvert hús liggur netadræsa á jörðinni með fiski sem baðaður er í sól og mold innan um skorkvikindi og skít. Langir og mjóir fiskibátar liggja í tugatali við vatnsbakkann í daufgerðum litum. Þeir deila hundrað og tutttugu bátum fiskimennirnir fimm hundruð í þorpinu, sexæringar eru áberandi en oftast eru aðeins tveir undir árum á hverjum bát.

Muserhesi John er í strandstjórnunarnefnd þorpsins og segir íbúana þar hafa verið vanrækta lengi. Því sé mikið fagnaðarefni að fá fiskgæðaverkefnið í þorpið og þau mannvirki sem því fylgi ásamt hreinu vatni og rafmagni. "Við vitum að fiskurinn er lélegur og það er markmiðið að auka gæðin," segir hann og bætir við að gæðamálin verði að stórum hluta á herðum kvenna sem kaupa fisk af fiskimönnum og selja á markaði, oft sólþurrkaðan eða reyktan.

Okuroto Stephen, einn af leiðbeinendum á námskeiðum í fullorðinnafræðslunni, segir stóra vandann vera áhugaleysi og fámenni á námskeiðunum, það sæki þau kannski um tuttugu manns. "Það vilja allir peninga. Fólk er tilbúið að sækja pólítíska fundi af því að það fær peninga fyrir að koma og eini hvatinn sem fólk skilur eru peningar. Fólkið er fátækt og vill peninga."

Það er oft sagt, réttilega, að þróunarsamvinna sé langhlaup. Því verður fróðlegt að koma aftur til Bangladesh eftir nokkur ár og sjá breytingarnar. -Gsal, Bangladesh, Úganda.

Nýverið var gerð greining á kynjaskiptingu starfsmanna Íslensku friðargæslunnar árin 2002-2010. Litið var á fjölda sérfræðinga að störfum á ári hverju annars vegar og fjölda mannmánaða hins vegar.

Niðurstöðurnar sýna að kynjahlutfallið hefur jafnast með árunum. Árið 2010 voru 11 karlar að störfum  (55%) og 9 konur (45%) miðað við 14 karla (74%) og 5 konur (26%) árið 2002. Munurinn er svo enn meiri sé gerður samanburður við árið 2005 þegar 31 karl (91%) starfaði á vettvangi og aðeins 3 konur (9%). Árið 2011 stefnir svo í að þessu verði öfugt farið og að 4 karlar (40%) og 6 konur (60%) starfi á vettvangi á vegum Íslensku friðargæslunnar. Þess má geta að á viðbragðslista friðargæslunnar eru nánast jafnmargar konur og karlar.

Íslenska friðargæslan starfar að verkefnum sem lúta meðal annars að því að tryggja stöðugleika á átakasvæðum, styðja stjórnmála- og efnahagslíf í þeim tilgangi að koma á varanlegum friði ásamt fyrirbyggjandi verkefnum sem miða að því að hindra að ófriður brjótist út. Jafnframt er lögð áhersla á jafnrétti kynjanna og þátttöku kvenna í friðarferlum og uppbyggingarstarfi. Starf friðargæslunnar felst annars vegar í framlögum  til alþjóðastofnana og hins vegar í störfum íslenskra sérfræðinga á vettvangi.

Undanfarin ár hefur verið lögð rík áhersla á að jafna kynjaskiptingu meðal útsendra starfsmanna á vegum Íslensku friðargæslunnar, en friðargæslustörf hafa oft hlotið gagnrýni fyrir að þar halli verulega á konur. 

Eftir stjórnarskiptin í Danmörku í vikunni telja fréttaskýrendur að ríkisstjórn undir forystu jafnaðarmanna - sú fyrsta um tíu ára skeið - muni hækka framlög til þróunarsamvinnu. Hægri stjórnir sem setið hafa að völdum síðasta áratuginn hafa dregið hægt og bítandi úr framlögum en þegar hlutfallið var hæst námu framlögin 1.03% af þjóðartekjum. Á síðasta ári var hlutfallið komið niður í 0,81% og stjórnin sem féll í kosningunum á dögunum hafði uppi áform um frekari niðurskurð.

Nýr ráðherra þróunarmála er Christian Friis-Back, fulltrúi Jafnaðarmanna, en hann var áður framkvæmdastjóri Hjálparstarfs kirkjunnar í Danmörku, DanChurchAid. Hann segir frá því á vefsíðu sinni að nýja ríkisstjórnin muni hækka framlögin upp í 1% af þjóðartekjum.

Digni er nafnið á nýjum norskum vef átján félagasamtaka og kirkjufélaga sem opnaður var á dögunum. Um er að ræða regnhlífarsamtök þeirra félaga sem starfa að langtímaþróunarverkefnum og kölluðust áður "Norsk Misjons Bistandsnemnd". Á nýja vefnum eru ítarlegar upplýsingar um öll þau verkefni sem félögin vinna að ásamt margvíslegum öðrum upplýsingum tengdum þróunarstarfi.

Veftímarit um þróunarmál er gefið út af Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ritinu er ætlað að glæða umræðu um þróunarmál og gefa áhugasömum kost á að fylgjast með því sem hæst ber hverju sinni. Efni veftímaritsins þarf ekki endilega að endurspegla stefnu ÞSSÍ. 

Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is

ISSN 1670-810