Ómengað vatn og hreinlætisaðstaða gerbreytir lífinu í fiskimannaþorpinu Kachanga:
Fólk er hraust, lífsgæði hafa aukist - við erum hamingjusöm |
Á tæpu ári frá því íbúar fiskimannaþorpsins Kachanga á einni af Ssese eyjunum úti á Viktoríuvatni í Úganda fengu aðgang að hreinu vatni hafa heilbrigðismálin í þorpinu tekið stakkaskiptum, sjúkdómar eins og kólera hafa ekki gert vart við sig og dregið hefur stórlega úr niðurgangspestum, að sögn Kakome Aloysius ritari vatnsnefndar Kachanga.
Sérfræðingar í þróunarmálum hafa margir haldið því fram að hreint vatn og hreinlætisaðstaða sé undirstaða þess að bæta lífsgæði í fátækum löndum og algjör forsenda þess að mörg þúsaldarmarkmiðin náist. Aloysius í Kachanga tekur undir þetta viðhorf. "Hér voru viðvarandi magasjúkdómar vegna vatnsmengunar með tilheyrandi vanlíðan og ferðum á heilsugæslustöðina," segir Aloysius í samtali við Veftímaritið. "Nú bregður hins vegar svo við fólk er hraust, lífsgæðin hafa aukist og við erum svo hamingjusöm," segir hann.
Á átta stöðum í þorpinu geta íbúar nú sótt sér ferskt og ómengað vatn með því einu að skrúfa frá krana. Vatnsverkefnið er hluti af framlagi Þróunarsamvinnustofnuna Íslands í þróunaráætlun Kalanagala héraðs sem miðar að því að auka hagsæld og lífsgæði íbúa í þessum strjálbýlu eyjasamfélögum. ÞSSÍ hefur einnig komið upp þremur almenningssalernum í bænum til að bæta hreinlætisaðstöðu og notagildi slíkrar aðstöðu þarf ekki að draga í efa.
"Við höfum líka aukið gæði aflans með því að skola fiskinn upp úr ferska vatninu áður en hann er sólþurrkaður og við verðum vör við að hreina vatnið laðar að nýja íbúa því hér hefur orðið talsverð fólksfjölgun," segir hann.
Fyrsti hluti af verkefninu var að reisa dælustöð sem vatni úr Viktoríuvatni er dælt í og þar er vatnið hreinsað og sýklar drepnir en eftir það er vatninu dælt í tvo stóra tanka fyrir ofan bæinn sem að lokum er veitt í átta vatnshana í bænum auk þess sem vatnið nýtist löndunarstaðnum þar sem meðferð á aflanum fer fram. Fyrst um sinn verður vatnið ókeypis fyrir þorpsbúa en síðar ætla yfirvöld í þorpinu að innheimta vatnsskatt til að tryggja viðhald á búnaðinum og sjálfbærni verkefnisins.
Alusias segir íbúa Kachanga ákaflega þakkláta íslensku þjóðinni fyrir þennan stuðning sem hann segir hafa gerbreytt samfélaginu til hins betra. -Gsal, Kachanga.
Á myndinni er Aloysius t.v. og Drífa Kristjánsdóttir verkefnastjóri t.h. við einn vatnshanann.
|
Frumkvöðlafræðsla í Úganda:
Tæplega sex þúsund búin að sækja námskeið |
Tæplega sex þúsund einstaklingar hafa sótt námskeið í frumkvöðlafræðslu í 36 héruðum Úganda á síðustu árum en leiðbeinendurnar hafa margir hverjir fengið frummenntun sína á þessu sviði á Íslandi. Fyrsti hópurinn með átta Úgandabúum kom sumarið 2006 og tólf verðandi kennarar í frumkvöðlafræðum voru á Íslandi síðasta sumar. Þessir einstaklingar hafa síðan kennt "annarri kynslóð" fræðara og alls hafa nú 150 einstaklingar réttindi til að kenna á frumkvöðlanámskeiðum.
"Ætlunin er að hefja innan tíðar eftirfylgni í formi viðskiptaráðgjafar fyrir þá sem hafa lokið frumkvöðlafræðslu," segir Leslie Mutumba hjá Fjárfestingastofu Úganda í samtali við Veftímaritið en Leslie var leiðtogi í námsferðinni á síðastliðnu sumri þar sem þeir sóttu tveggja vikna námskeið í frumkvöðlafræðslu í Háskólanum í Reykjavík. Báðir hóparnir sem komið hafa frá Úganda hafa verið á vegum Þróunarsamvinnustofnunar en eitt af samstarfsverkefnum í þróunarsamvinnu við stjórnvöld í Úganda er á sviði frumkvöðlafræðslu þar sem Fjárfestingastofa Úganda er helsti samstarfsaðili.
Frumkvöðlanámskeiðin hafa verið mjög vinsæl í Úganda en markmið þeirra er ekki hvað síst að efla atvinnutækifæri kvenna. Leslie segir að konur séu í talsverðum meirihluta þeirra sem sótt hafi námskeiðin, eða tæplega sex af hverjum tíu þátttakendum.
Með fjölgun leiðbeinenda á frumkvöðlanámskeiðum verður enn frekar hægt að herða róðurinn og bjóða fleiri Úgandabúum að sækja námskeið. Að sögn Leslie er á döfinni að þýða leiðbeiningarit á fimm staðbundin tungumál til að ná til þeirra sem ekki eru læsir á ensku. -Gsal, Kampala.
Á myndinni eru fulltrúar Uganda Invest Authority ásamt Geir Oddssyni verkefnastjóra á skrifstofu ÞSSÍ í Kampala, t.f.v. Charles Omusana, Harriet Nantege og Leslie Mutumba.
|
|
Íslendingar og Norðmenn í sameiginlegum verkefnastuðningi í Mósambík:
Taka þátt í aðgerðum gegn
ólöglegum fiskveiðum |
Ólöglegar fiskveiðar, bæði við strendur Afríku og í vötnum álfunnar, fela í sér stórkostlegan tekjumissi fyrir fátæka íbúa. Í nýrri grein eftir Guðmund Val Stefánsson verkefnisstjóra fiskimála í Mósambík gerir hann grein fyir umfangi vandans og leiðum sem ákveðið hefur verið að fara til að bregðast við þessari rányrkju. Verkefnastuðningur ÞSSÍ í samvinnu við utanríkisráðuneyti Noregs í Mósambík er hluti af þessari viðspyrnu gegn ólöglegum og óskráðum fiskveiðum við strendur Afríku.
Guðmundur Valur segir í greinni að í gegnum norsk-íslenska stuðninginn verði meðal annars lögð áhersla á að efla fiskimannasamfélög í Mósambík. "Í flestum þessum samfélögum hafa verið stofnuð samfélagsráð. Þau bera ábyrgð á samvinnu við sjávarútvegsráðuneytið varðandi innheimtu veiðileyfagjalda og útgáfu fiskveiðiheimilda og kvóta, sinna tilkynningaskyldu og hafa eftirlit með öryggi sjómanna. Ennfremur hafa þau samvinnu við Hafrannsóknarstofnun landsins varðandi skráningu afla við landanir og fylgja eftir notkunarreglum á veiðarfærum. Einnig eru þau milliliðir varðandi framkvæmd um starfsþjálfun sjó- og fiskvinnslufólks í fiskvinnslu og gæðastjórnun og sjá um framkvæmdir eins og að koma upp ísvélum, kælirými og einöngruðum flutningaílátum. Markmiðið er að auka lífsgæði þessa fólks með því að auka nýtni og gæði fiskafurða, lengja líftíma ferskra fiskafurða, ná þannig til mun stærra markaðsvæðis og þar með auka verðmæti afurðanna verulega."
Guðmundur Valur segir að takist vel til leiði þessar aðgerðir til þess að dregið verði úr ólöglegum veiðum og að þá kæmi stærri hluti veiðanlegs afla í hlut fiskimannasamfélaga. Hann getur þess að einstaklingar í þessum samfélögum geti nú stofnað félög og fyrirtæki sem stunda atvinnurekstur, hafa bankareikning og aðgengi að smálánum. Um er að ræða 350 til 450 þúsund manns í umræddum fiskimannasamfélögum í Mósambík.
|
Eyjasamfélögin á Viktoríuvatni:
Heimavistir byggðar við þrjá
skóla til að bæta skólasókn |
Eftir um það bil mánuð verða teknar í notkun heimavistir og ný eldhús við tvo grunnskóla á Ssese eyjum á Viktoríuvatni í Úganda en nýju byggingarnar eru hluti af þróunarverkefni á eyjunum. Þróunarsamvinnustofnun Íslands vinnur með héraðsstjórninni að margvíslegri samfélagslegri uppbygginu við eyjasamfélögin, m.a. í menntamálum. Þriðja heimavistin verður tekin í notkun síðar á árinu. Aðeins 23 grunnskólar eru starfræktir á eyjunum en á sjöunda tug eyjanna eru byggðar. Skólasókn er afar bágborin sem sést best á því að aðeins 40% barna á grunnskólaaldri sækja skóla.
Við hvern skóla eru byggð tvö heimavistarhús, annað fyrir stelpur og hitt fyrir stráka, og með tilkomu heimavistanna verður í fyrsta sinn unnt að bjóða nemendum sem eiga heima á afskekktum eða fámennum eyjum að sækja skóla og búa við góðar aðstæður fjarri heimili. Tveir skólanna eru á stærstu eyjunni, Buggala, en þriðji skólinn á eyjunni Kachanga. Að sögn David Tusuumbira skólastjóra Kibanga grunnskólans á Buggala hefur fyrirspurnum um skólavist fjölgað á byggingartímanum og hann er ekki í neinum vafa um að heimavistarhúsin nýju auki skólasókn á eyjunum. "Við eigum efir að sjá mörg ný andlit," segir hann.
Hingað til hafa þeir tiltölulega fáu nemendur sem þurfa á heimavist að halda þurft að kúrast í einni kennslustofu sem breytt var í bráðabirgðahúsnæði. Nýju heimavistarhúsin koma til gerbreyta aðstöðunni en þau munu rúma 40 nemendur hvert auk þess sem "húsmóðir" verður ráðin við hverja heimavist til að gæta barnanna utan skólatíma.
Rúmlega 500 nemendur eru í Kibanga skólanum og kennarar eru ellefu talsins sem þýðir að hver kennari hefur að jafnaði umsjón með um 50 nemendum. Skólastjórinn segir erfiðleikum bundið að fá menntaða kennara til starfa. Hann bendir einnig á hátt brottfall úr námi, segir að langflestir nemendanna séu í fyrsta bekk en eftir því sem nemendur eldist fækki í árgöngum og tiltölulega fáir ljúki grunnskólanum eftir sjö ára nám. Skýringin er sú að lífið er fiskur á eyjunum og strax þegar krakkar, einkanlega strákar, hafa getu til að vinna sér inn aura í fiski er náminu kastað fyrir róða. David segir að skóla- og héraðsyfvöld reyni eftir fremsta megi að aftra því að börn séu tekin úr skóla vegna atvinnu. Hann nefnir líka að stundum komi stálpaðir nemendur í skólann og nú sé til dæmis fjórtán ára piltur í 1. bekk og sautján ára strákur í 4. bekk.
David segir samfélagið allt mjög ánægt með framlög ÞSSÍ til skólamála á eyjunum, ekki aðeins byggingar nýju húsanna, heldur ekki síður stuðning við innra starf skólans. Hann nefnir í því sambandi kaup á fyrstu hljóðfærunum sem skólinn eignast og fæst barnanna höfðu áður augum litið, einnig þátttöku í landskeppnum í íþróttum milli skóla í Úganda, m.a. í fótbolta, blaki og frjálsum íþróttum, sem hafi í mörgum tilvikum gefið börnunum tækifæri í fyrsta sinn að ferðast út fyrir eyjuna og upp á meginlandið. "Íslendingar hafa líka stuðlað að endurmenntun fyrir kennara og greitt fyrir vinnubúðir til að bæta skólastarfið, einnig keypt kennslubækur sem ekki var vanþörf á því síðustu kennslubækurnar frá stjórnvöldum bárust árið 2004. Við reiðum okkur á áframhaldandi stuðning ykkar í þágu barnanna á eyjunum," segir David að lokum. -Gsal, Ssese eyjum.
|
Menntamál á Ssese eyjum:
Viðhorfsbreyting til menntunar í fiskimannasamfélögum |
Í viðræðum við fulltrúa hérðasstjórnarinnar á Ssese eyjum eru þeir spurðir um framfarir á síðustu árum á þeirra sviðum, almennt séð, og tekið fram að það þurfi alls ekki að miðast við verkefni sem Þróunarsamvinnustofnun Íslands styður. "Fyrirgefðu," segir Florence Bbosa sem stýrir menntamálum á eyjunum. "Ég get ekki rætt um framfarir í menntmálum án þess að nefna ICEIDA, því allar þær umtalsverðustu hafa orðið fyrir tilverknað ykkar."
Florence segist ekki vilja draga neina dul á það að ástand menntamála á eyjunum hafi verið mjög slæmt áður en ICEIDA - eða Þróunarsamvinnustofnun Íslands - kom til sögunnar. Síðan hafi talsverðar framfarir orðið. "Ef við byrjum á skólasókninni," segir Florence, "þá voru áður um 3000 börn sem sóttu skóla en núna eru þau 4250, þannig að miklu fleiri börn fá nú formlega menntun. Annað atriði sem breyst hefur til batnaðar er eftirlitshlutverkið með skólastarfinu, fulltrúar frá héraðsstjórn Kalanagala geta nú sinnt því hlutverki betur vegna þess að samgöngur voru engar, ICEIDA keypti vélhjól fyrir eftirlitið og greiðir fyrir bát og eldsneyti til fjarlægri eyja. ICEIDA hefur einnig styrkt okkur með kaupum á námsbókum, áður þurftu fimm nemendur að deila með sér hverri námsbók en nú eru þrír um hverja bók. Og við væntum þess að innan tíðar verði aðeins tveir nemendur um hverja bók og það er ágætt."
Viðhorfin til menntunar í fiskimannasamfélögunum hefur að sögn Florence löngum verið lituð af þeim hugsunarhætti að framtíðin væri í fiski og nám væri ekki sérlega mikilvægt. Hún segir að nú séu þessi viðhorf að breytast. "Þessi viðhorfsbreyting tekur langan tíma en það er gleðilegt að við sjáum jákvæð dæmi um breytt viðhorf til menntunar," segir hún. "Við sjáum til dæmis foreldra sýna menntun barna nokkurn áhuga með því að kaupa skóladót og greiða örlítið fyrir fæði. Þetta er mikil breyting frá því sem áður var þegar foreldrar vildu alls ekki senda börn í skóla. Stóra vandamálið er hins vegar það hvort foreldrar hafi efni á því að greiða lítilræði fyrir menntun barna sinna og sem stendur getum við í héraðsstjórininni ekki tekið á okkur allan kostnaðinn, foreldrar verða að leggja sitt af mörkum."
Ssese eyjarnar eru sumar hverjar án grunnskóla og því hefur stór hópur barna á eyjunum alist upp án þess að ganga í skóla. Með nýjum heimavistum við þrjá grunnskóla sem byggðir eru fyrir íslenskt þróunarfé eru líkur á því að börn á þessum afskekktu eyjum fái tækifæri til að sækja skóla og búa í ágætri heimavist. "Við vitum nú þegar að börnin koma þegar þessi aðstaða hefur skapast," segir Florence. "Fiskimannafjölskyldur eru mikið á ferðinni og elta fiskinn. Börnin hafa að sjálfsögðu fylgt foreldrunum þegar þeir hafa tekið sig upp og flutt. Með heimavistunum vonumst við til að börnin geti áfram sótt skólann þótt fjölskyldan flakki á milli eyja."
Í eyjasamfélögunum hefur reynst erfitt að fá fagfólk til starfa, meðal annars hafa grunnskólarnir átt í örðugleikum með að fá menntaða kennara til starfa. Florence nefnir að með stuðningi Íslendinga hafi verið gert átak í því að veita starfandi kennurum tækifæri til endurmenntunar til að auka hæfni í starfi. Námskeið hafi verið haldin um námskrárgerð og samkennslu mismunandi aldurshópa og einnig hafi framkvæmdanefndir við skólana átt þess kost að sækja sér fræðslu um hlutverk þeirra og skyldur. "Við hér á menntasviði héraðsskrifstofunnar höfum einnig notið góðs af stuðnigi ICEIDA og nærtækast að nefna sjálfa mig í því sambandi," segir Florence. "Ég var með meistaragráðu en mig vantaði diplómagráðu í stjórnsýslu í almannaþágu og ICEIDA greiddi kennslugjöldin fyrir mig. Einnig hafa Íslendingar styrkt eftirlitsfulltrúa til að afla sér diplómu á sviði skólaráðgjafar." -Gsal, Ssese eyjum.
| |
|
|
|
| Um 40% barna í Úganda of lágvaxin miðað við aldur |
 |
Matvælastofnun Sameinuðu þjóðanna og heilbrigðisráðuneytið í Úganda hafa gert með sér þriggja ára samning um herferð sem hefur það markmið að vinna gegn vaxtahömlun barna. Ný könnun sem birt var í janúar á þessu ári sýnir að um 40% barna yngri en fimm ára vaxa ekki eðilega sökum viðvarandi hugurs og lélegrar fæðu. Í sumum héruðum landsins var hlutfallið enn hærra.
Viðvarandi hungur er hluti af sárafátækt en um þriðjungur úgandísku þjóðarinnar fellur undir þá skilgreiningu. Af þeim sökum fá börn ekki þau næringarefni úr fæðunni sem tryggja eðilegan vöxt og þroska. Fram kemur í frétt EastAfrican að einkanlega sé skortur á eggjahvítuefnum sem á uppvaxtarárum barnanna leiði til þess að það dregur úr líkamsvexti og vitsmunaþroska.
Lífslíkur barna sem stækka ekki eðlilega vegna næringarskorts eru minni en annarra auk þess að líkur eru á því að þau eignist börn sem eru undir meðalþyngd við fæðingu. Alls eru 38% barna í Úganda of lágvaxin miðað við aldur.
|
| Veftímaritið er á... |
Kíkið í heimsókn |
Bruninn í grafhýsi Búganda:
Allt með kyrrum kjörum |
 |
Ekki hefur komið til átaka síðustu daga eftir brunann á grafhýsi Búganda konungdæmisins í Úganda á þriðjudagskvöld í síðustu viku en daginn eftir leiddu átök til þess að þrír féllu. Ekki hafa fengist skýringar á eldsupptökum en grafhýsin - sem eru í Kasubi einu af úthverfum Kampala höfuðborgar Úganda - eru á heimsminjaskrá UNESCO og helgur staður í augum Búganda ættbálksins, fjölmennasta þjóðarbrots Úganda, um 17% íbúanna. Í september á síðasta ári kom til blóðugra átaka milli konungssinna Búganda og lögreglu í Kampala og þá féllu 30 manns, flestir þeirra Búgandamenn. -Gsal, Kampala
|
Tillögur frá AGS um grænan sjóð
|
 |
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagði fram tillögu í síðustu viku um sjóð sem hefði það hlutverk að bregðast við þeirri vá sem við blasir í þróunarríkjum vegna breyta á loftslagi jarðar. Sjóðurinn leggur til að safnað verði 100 milljörðum Bandaríkjadala árlega í þessu skyni fram til ársins 2020 en sjóðurinn kallast The Green Fund eða Græni sjóðurinn.
Í frétt EastAfrican er haft eftir Dominique Strauss-Khan að loftslagsbreytingar komi til með að bitna fyrst og harðast á tekjulágum þjóðum. Hann nefnir að Afríkuþjóðir eigi lítinn þátt í losun kolefna út í andrúmsloftið sem stefni jörðinni í hættu en augljóst sé að þær eigi að borga brúsann. Því þurfi að grípa til skjótra aðgerða til að bregðast við þurrkum, flóðum, matarskorti og sjúkdómum - en allir þessir þætti geti kynt undir óstöðugleika og átök.
Eins og áður hefur komið fram í Veftímaritinu hefur starfsemi Norræna þróunarsjóðsins verið brytt á þann veg að framvegis styrkir sjóðurinn eingöngu verkefni í þróunarríkjum sem tengjast lofstslagsbreytingum. Ísland er eitt af stofnríkjum sjóðsins.
|
| Fréttir & fréttaskýringar |
|
|
| Aurora styrkir UNICEF í Síerra Leóne um 40 milljónir |
|
Stjórn Auroru velgerðasjóðs hefur tilkynnt þá ákvörðun sína að veita 40 milljónum króna til verkefna UNICEF á sviði menntunar í Vestur-Afríkuríkinu Síerra Leóne. Meðal markmiða verkefnisins sem Aurora styrkir með svo rausnarlegum hætti er að byggja upp barnvænt menntakerfi og skólahúsnæði, einkum með þarfir stúlkubarna í huga.
|
Netið lykilþáttur í hagvaxtarþróun Afríku
|
|
Alþjóðlega nefndin sem stýrir svæðisnetföngum í heiminum og ber heitið Internet Corporation for Assigned Name and Numbers (ICANN) hélt 37. fund sinn á dögunum í Næróbí í Kenía. Að mati Rod Beckstrom framkvæmdastjóra ICANN eru viðskipti um Netið lykilatriði í þróun hagvaxtar Afríku. "Nýr þurrkur hefur skotið upp kollinum í Afríku - Netaðgangsþurrkur," hefur EastAfrican eftir framkvæmdastjóranum og býður fram aðstoð sína við að uppræta þurrkinn því að hans mati eru viðskipti um Netið orðin mikilvæg víða um heim. Hann nefnir Kenía sem dæmi um þjóð sem hefur tekið Netinu opnum örmum og stuðlað að útbreiðslu ljósleiðara til að tryggja öflugan gagnaflutning.
|
| Á döfinni |
|
Áhrif femínisma á íslenska utanríkisstefnu
Fimmtudaginn 26. mars heldur Silja Bára Ómarsdóttir, stjórnmálafræðingur og aðjúnkt við stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands, fyrirlestur er nefnist "Áhrif femínisma á íslenska utanríkisstefnu". Fyrirlesturinn verður haldinn í Öskju, stofu 132, kl. 12.25-13.25.
|
| Um Veftímaritið |
 |
Veftímarit um þróunarmál er gefið út af Þróunarsamvinnu-stofnun Íslands. Ritinu er ætlað að glæða umræðu um þróunarmál og gefa áhugasömum kost á að fylgjast með því sem hæst ber hverju sinni. Efni veftímaritsins þarf ekki endilega að endurspegla stefnu ÞSSÍ.
Skráið ykkur í áskrift á heimasíðunni, www.iceida.is og látið vinsamlegast aðra með áhuga á þróunarmálum vita af tilvist veftímaritsins. Allar ábendingar um efni eru vel þegnar.
Þeir sem vilja afskrá sig af netfangalista, eða senda okkur ábendingu um efni, eru vinsamlegast beðnir um að senda slík erindi á netfangið iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is.
Við biðjumst velvirðingar á því að geta ekki notað íslenskar gæsalappír í viðtölum en bandarískt sniðmót Veftímaritsins leyfir ekki notkun þeirra.
Næsta tölublað Veftímaritsins kemur út eftir páska. | |
|
