Norræni þróunarsjóðurinn (NDF) með nýtt hlutverk í loftslagsmálum fátækra ríkja:
Uppbygging þjálfunarsetra í jarðhitamálum í samstarfi við Íslendinga til skoðunar |
"Sendinefndin hreifst mjög af getu Íslendinga á sviði jarðhitamála og miklum árangri jarðhitaverkefnis Jarðhitaskóla háskóla Sameinuðu þjóðanna," segir Helge Semb, framkvæmdastjóri Norræna þróunarsjóðsins í viðtali við Veftímaritið.
Sendinefnd á vegum sjóðsins var hér á landi á dögunum. Helgi segir að nefndin hafi komið í þeim tilgangi að kynna sér reynslu Íslendinga í jarðhitamálum. "Við höfðum sérstakan áhuga á Þróunarsamvinnustofnun Íslands vegna orkuverkefnisins í Níkaragva en sjóðurinn hefur uppi áform um verkefni þar á sviði jarðhita," segir hann.
Norræni þróunarsjóðurinn hefur gengið í gegnum endurnýjun lífdaga. Um tíma leit út fyrir að sjóðurinn yrði lagður niður en síðastliðið vor var tekin tekin ákvörðun um að í framtíðinni veiti sjóðurinn styrki til verkefna sem tengjast lofstlagsmálum í fátækum ríkjum. Áður hafði NDF stutt efnahagslega og félagslega uppbyggingu í þróunarríkjunum í formi víkjandi lána.
Að beiðni NDF skipulagði Þróunarsamvinnustofnun dagskrá í heimsókn sendinefndarinnar til Íslands en fulltrúar sjóðsins áttu fundi með fulltrúum utanríkisráðuneytisins, ÞSSÍ, Íslenskum Orkurannsóknum (ÍSOR) og Jarðhitaskóla háskóla Sameinuðu þjóðanna. "Við ræddum hugmyndir um hagnýta samvinnu milli Íslands og NDF, meðal annars hugsanlega samfjármögnum um svæðisbundin þjálfunarsetur í Mið-Ameríku og Austur-Afríku. Einnig hitti sendinefndin að máli fulltrúa einkafyrirtækja og frá háskólasamfélaginu," segir Helge.
Í nýútkomnu fréttabréfi NDF segir Helge að það sé ánægjulegt fyrir NDF að hefja starfsemi á sviði fjárfestinga sem tengjast loftlagsbreytingum í fátækustu löndum heims með því að fjármagna fjölda mikilvægra verkefna. "Loftlagsbreytingunum fylgja veruleg vandamál fyrir þessi lönd. NDF getur í ljósi reynslu sinnar og samstarfs við aðra fjármögnunaraðila stutt þróunarlöndin við að takast á við loftlagsvandamálin," segir í fréttabréfinu.
NDF getur veitt 27 fátækustu ríkjum heims í Afríku, Asíu og Suður-Ameríku fjárstuðning. Fyrir utan að vera skilgreind sem lágtekjulönd verða þau jafnframt að hafa þegið styrk áður frá NDF. Styrkirnir geta verið á bilinu frá 500 þúsundum evra til 4 milljóna evra.
|
| Um 30 þróunarstofnanir að meðaltali með starfsemi í fátækum ríkjum |
 Stofnunum og samtökum á vegum opinberra aðila sem veita þróunaraðstoð hefur fjölgað jafnt og þétt á síðustu áratugum, að ógleymdum öllum þeim þúsundum frjálsra félagasamtaka sem vinna í þróunarríkjum að hjálparstarfi. Þegar opinber þróunarsamvinna hófst við fátæk ríki voru flestir opinberu veitendurnir að störfum í innan við tuttugu ríkjum. Árið 2006 voru hins vegar samstarfsríkin að meðaltali hjá hverju framlagslandi yfir 100. Á sjöunda áratug síðustu aldar var hvert þróunarríki að meðtali með tvær opinberar erlendar stofnanir sem veittu þróunaraðstoð. Árið 2006 voru hins vegar að meðaltali 28 opinberar stofnanir að störfum í hverju þróunarríki. Og til marks um starfsemi erlendra þróunarstofnana voru á árinu 2007 verkefnin um 90 þúsund talsins, þar af rúmlega 2000 í einu landi. Með gríðarlegri fjölgun verkefna á síðustu árum hefur umfang þeirra að sama skapi minnkað.
Fræðimennirnir Emmanuel Frot og Javier Santiso hafa nýverið skrifað tvær athyglisverðar greinar um þetta efni og tíundað þann vanda sem fylgja "molnun" (fragmentation) í þróunarsamvinnu, ekki síst fyrir viðtökuþjóðirnar sem þurfa oft og einatt að sinna í ríkum mæli fulltrúum framlagsríkjanna með veikt stjórnkerfi á eigin kostnað. Ennfremur halda greinarhöfundar því fram að fjölgun aðila að störfum í þróunarríkjum dragi úr árangri þróunarsamvinnu.
Skoðun á fjölda veitenda í hverju landi leiðir líka í ljós að sum þróunarríki eru vinsælli en önnur, svokölluð "donor darlings", þar sem sægur af opinberum stofnunum er með starfsemi meðan önnur lönd hafa fáa veitendur og þar af leiðandi of litla samkeppni milli þeirra, eins og höfundarnir benda á, stundum kölluð "donor orphans" eða "aid orphans".
|
| Frumbyggjar meðal fátækasta fólks jarðar |
Sameinuðu þjóðirnar hafa í fyrsta sinn tekið saman skýrslu um stöðu frumbyggja í heiminum. Skýrslan leiðir í ljós að staða þeirra er mun verri en meirihluta íbúa á þeim svæðum þar sem þeir búa og gildir þá einu hvort miðað er við fátækt, heilsufar eða mannréttindi.
Frumbyggjar eru 370 milljónir eða aðeins um 5% íbúa heimsins. Af þeim 900 milljónum sem búa við mestu örbirgð í heiminum er hins vegar þriðjungur í hópi frumbyggja. Þeir verða fyrir ýmiss konar misrétti, m.a. beinum árásum, en skýrslan staðfestir að lífskjör þeirra eru almennt bágari en gerist og gengur.
Frumbyggjar skiptast upp í 5000 ólíka hópa og þeir standa því undir drjúgum hluta af menningarlegri fjölbreytni í heiminum og um tungumál þeirra segir í skýrslunni að þau séu mikilvægur hluti af trúarlegri og menningarlegri sjálfsmynd. Tungumál frumbyggja eru hins vegar mörg í útrýmingarhættu og í skýrslunni er varað við því að glatist tungumálið glatist jafnframt ómissandi hluti af sameiginlegum og einstökum sérkennum frumbyggja.
|
Svört skýrsla OECD um menntamál:
Skólaganga milljóna barna í uppnámi vegna kreppunnar |
Margt jákvætt hefur gerst í skólamálum í Afríku á síðustu árum, miklu fleiri börn en áður sækja skóla og sérstaklega hefur stúlkum fjölgað. Hins vegar eru afleiðingar fjármálakreppunnar að koma í ljós í skólamálum í fátækustu ríkjum heims og myndin sem við blasir er dökk: UNESCO óttast að kreppan leiði til þess að hluti heillar kynslóðar barna missi af tækifærum til skólagöngu með þeim margfeldisáhrifum sem slíkt hefur í för með sér. UNESCO gaf út í síðustu viku skýrsluna "Reaching the marginalized: The 2010 Education for All Global Monitoring Report" sem dregur upp mynd af þeim börnum sem gætu glatað tækifærum til menntunar vegna fátæktar. Talið er að 56 milljónir barna verði að hætta skólagöngu vegna fjárskorts fram til ársins 2015, að mati skýrsluhöfunda.
Fram kemur í skýrslunni að kostnaður við að veita öllum börnum menntun séu miklu meiri en áður var talið. Eitt af þúsaldarmarkmiðunum frá árinu 2000 er að tryggja öllum börnum skólagöngu fyrir árið 2015. Fram að fjármálakreppunni fyrir hálfu öðru ári virtist margt benda til að þetta væri það markmið sem líklegast væri að myndi takast að uppfylla en síðustu misseri hafa dregið úr væntingum. Nú horfa mörg fátæk ríki fram á allt að 10% niðurskurð í framlögum til menntamála. Í skýrslunni eru birtar tillögur að lausnum til að tryggja að öllum börnum skólagöngu.
Samkvæmt nýjustu tölum eru rúmlega 72 milljónir barna í heiminum í dag utan skóla.
Í kaflanum um ástand menntamála í ríkjum sunnan Sahara er tekið dæmi um Malaví en þar er boðið upp á ókeypis grunnskólanám. Af yngstu nemendunum sem áttu að hefja skólagöngu árið 2006 skiluðu aðeins 62% sér í skólann. Eftir því sem líður á sex ára grunnskólanámið heltast fleiri úr lestinni: 5. bekk ljúka aðeins 27% nemenda og enn fækkar fram að útskrift úr grunnskóla en því námi ljúka aðeins 12%. Með öðrum orðum: af eitthundrað nemendum ljúka tólf grunnskólanámi.
Alþjóðasamtökin Oxfam leggja til í ljósi niðurstöðu skýrslunnar frá OECD að veitendur þróunaraðstoðar stofni sérstakan sjóð - Global fund for Education - á leiðtogafundi G8/G20 hópsins í Kanada síðar á árinu.
|
Viðbrögð stjórnvalda í Hollandi við skýrslunni um þróunarsamvinnu:
Veitir tækifæri til að taka næstu skref, segir ráðherra |
Hollenska ríkisstjórnin hefur óformlega svarað hvassri gagnrýni sem birtist á dögunum í skýrslu um opinbera þróunarsamvinnu Hollands. Bert Koenders þróunarmálaráðherra segir að tillögur WRR veiti tækifæri til að taka næstu skref fram á við í nútímavæðingu þróunarsamvinnu. Skýrsla nefndarinnar bar yfirskriftina "Minni sýndarmennsku - meiri metnað" og þar var lagt til að auka fagmennsku með því að flytja framkvæmd starfseminnar frá sendiráðum yfir í sérstaka þróunarsamvinnustofnun. Ráðherran tekur undir þau sjónarmið að þörf sé á meiri fagmennsku og reynslu. Í skýrslunni er lagt til að samstarfsríkjum verði fækkað úr 36 í 10. Ráðherrann bendir á að á síðustu fimmtán árum hafi samstarfsríkjum fækkað úr rúmlega 100 niður í tæplega 40.
Farið verður nánar yfir skýrsluna á næstu mánuðum og formleg svör veitt við tillögum nefndarinnar.
Report on foreign aid finds policy too pretentious
An imminent revolution in Dutch foreign aid?
WRR report: Less pretension, more ambition. Development aid that makes a difference - Yfirlit hollensku skýrslunnar á ensku
|
| Batamerki sýnileg í efnahagsmálum Afríku |
Í fyrsta sinn á tíu árum drógust þjóðartekjur á mann saman í Afríku. Heimskreppan hafði þær afleiðingar að sjö milljónir manna bættust í hóp þeirra sem þurfa að lifa af rúmum 150 krónum ($ 1.25) á dag. Eins og margoft hefur verið nefnt hefur heimskreppan bitnað mjög á þjóðum Afríku og nú er komið á daginn að þjóðartekjur á árinu 2009 drógust saman eftir margra ára hækkun árin á undan. Hins vegar bendir margt til þess að það versta sé að baki, segir í fréttaskýringu Carnegie Endowment.
Staðhæft er að merki um efnahagsbata séu að koma fram í verslun og framleiðslu. Auk þess er bent á að tekist hafi að þessu sinni að afstýra átökum sem oft hafi verið fylgifiskar niðursveiflu í hagkerfinu.
Hagvöxtur í álfunni var að mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og EIU (Economist Intelligence Unit) aðeins ríflega 1% en hafði að meðaltali tíu árin þar á undan verið 5.6%. Hins vegar er spáð að hagvöxtur á þessu ári verði 5.2% í þróunarríkjunum.
The state of the world economy, developing country finance short-falls and donor responses |
| Stúlkum í Malaví haldið að námi með reiðufé |
Sú leið að greiða unglinsstúlkum smástyrki í reiðufé hefur reynst öflug leið til þess að halda stúlkum í Malaví á menntabrautinni. Þetta er niðurstaða tveggja ára verkefnis sem greint er frá í nýrri skýrslu. Stúlkurnar sem fengu þessa smástyrki eru á aldrinum 13 til 22 ára. Þær fengu einn dollara upp í fimm dollara á mánuði fyrir að sækja áfram nám og til viðbótar fengu foreldrarnir frá fjórum upp í tíu dollura fyrir að halda stúlkunum að námi. Með þessum móti tókst að draga úr brottfalli um 40%, segir í skýrslu Alþjóðabankans sem leiddi verkefnið.
Brottfall úr skólum hefur verið mjög hátt meðal unglingsstúlkna í Malaví en talið er ákaflega mikilvægt að halda þeim í skólum. Akin menntun minnkar líkur á því að þær eignist börn snemma, gangi í hjónaband á barnsaldri og smitist af HIV.
Skýrslan - Designing Cost-Effective Cash Transfer Programs to Boost Schooling among Young Women in Sub-Saharan Africa, eftir Sarah Baird, Craig McIntosh og Berk Özler |
 Veftímarit um þróunarmál er gefið út af Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ritinu er ætlað að glæða umræðu um þróunarmál og gefa áhugasömum kost á að fylgjast með því sem hæst ber hverju sinni. Efni veftímaritsins þarf ekki endilega að endurspegla stefnu ÞSSÍ.
Skráið ykkur í áskrift á heimasíðunni, www.iceida.is og látið vinsamlegast aðra með áhuga á þróunarmálum vita af tilvist veftímaritsins. Allar ábendingar um efni eru vel þegnar.
Þeir sem vilja afskrá sig af netfangalista, eða senda okkur ábendingu um efni, eru vinsamlegast beðnir um að senda slík erindi á netfangið iceida@iceida.is. Ritstjóri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is.
ISSN 1670-8105
Bestu kveðjur, Útgáfu- og kynningardeild ÞSSÍ
| |
|
|
|
Þriðjungur mannkyns vannærður
|
 |
Science and Development Network hefur tekið saman greinaflokk um vannæringu en þriðjungur mannkyns býr við þau bágindi að hafa ekki nægan mat. Eins og fram hefur komið í tölum frá FAO (Landbúnaðar- og matvælastofnun SÞ) býr rúmlega einn milljarður manna við sult eða sjötti hver íbúi jarðarinnar. Í ljósi fjölgunar mannskyns, einkanlega í fátækustu ríkjunum, og fyrirsjáaanlegra afleiðinga af hlýnun jarðar, er engum vafa undirorpið að vannærðum fjölgar í heiminum á næstu misserum og árum. Ennfremur þykir sífellt ólíklegra að fyrsta þúsaldarmarmiðið - að draga úr sárafátækt um helming fyrir 2015 - náist.
Hér er ítarlegur greinaflokkur um vannæringu í þróunarríkjum.
|
| Veftímaritið er á... |
Kíktu í heimsókn |
Myndaröð frá Mósambík
|
 |
Brynjar Gunnarsson fréttaljósmyndari hefur undanfarin ár unnið að ljósmyndaverkefni um loftslagsbreytingar. Hann fór árið 2008 til Mósambík eftir mikil flóð í Zambese ánni sem flæðir reglulega yfir bakka sína á regntímabilinu. Eins og fram kemur i skýringartexta með myndaröðinni hafa sumir íbúanna við ána þurft að yfirgefa heimili sín fjórum sinnum á síðustu sjö árum.
Brynjar er annar stofnenda SKARA sem er vefsíða helguð fréttaljósmyndum (photojournalism) eða ljósmyndablaðamennsku einsog stundum er líka sagt. Hann gaf Veftímaritinu góðfúslega leyfi til að vísa í myndaröðina frá Mósambík.
|
| Vatns- og hreinlætismál í ólestri |
 |
Samkvæmt könnun WHO og UNICEF bendir fátt til þess að 38 lönd í Afríku nái þúsaldarmarkmiðum í vatns- og hreinlætismálum - þúsaldarmarkmið nr. 7, að lækka um helming hlutfall þeirra sem ekki hafa aðgang að hreinu vatni. Á vefsíðu WaterAid er greint frá helstu niðurstöðum skýrslunnar þar sem m.a. kemur fram að aðeins sex lönd álfunnar eru á réttri braut með að ná markmiðunum í þessum málaflokki fyrir árið 2015. Yfir 400 milljónir manna þyrftu að fá aðgang að hreinu vatni á næstu fimm árum ef markmiðið ætti að nást. Í flestum ríkjum fjölgar þeim sem búa án viðunandi hreinlætisaðstöðu, þeir voru 135 milljónir árið 1990 en 583 milljónir árið 2006. |
| Umræða um þróunarmál á mannamáli |
|
|
Fréttatilkynningar og fréttir frá norska utanríkisráðuneytinu um þróunarmál eiga að vera auðlesnar og þar af leiðandi skrifaðar á einföldu máli. Erik Solheim umhverfis- og þróunarmálaráðherra hefur heitið því að fréttaefni um þróunarmál verði skrifað á máli sem flestir skilja. Hann telur að með því móti verði almennari umræða meðal norsku þjóðarinnar um þróunarmál.
Ráðherrann vill burt með fagmál og styttingar sem aðeins sérfræðingar skilja. Í frétt Bistandsaktuelt segir að starfsmenn ráðuneytisins hafi fengið tilkynningu þess efnis að forðast noktun skjaldgæfra hugtaka og fagheita. Einu skammstafanirnar sem má nota eru EU, FN, Nato og USA.
|
| Bill Gates óttast tilflutning fjármagns |
 |
Bill Gates, ríkasti maður heims, kvíðir því að aukin framlög til loftslagsmála í þróunarríkjum komi niður á fjárveitum til heilbrigðismála. Gates stofnaði fyrir allmörgum árum samtökin Bill & Melinda Gates Foundation í því skyni að bæta heilsufar í þróunarríkjum með fjárveitingum til baráttunnar gegn malaríu, alnæmi, berklum og öðrum banvænum sjúkdómum. Þjóðir heims skuldbundu sig á loftslagsfundinum í Kaupmannahöfn í desember til þess að leggja 100 milljarða dala í sérstakan þróunarsjóð til stuðnings þróunarríkjunum í viðleitni þeirra til að takast á við breytingar vegna hlýnunar jarðar. "Ég hef áhyggjur af því að hluti af þessu fjármagni verði tekinn af öðrum liðum í alþjóðlegri þróunarsamvinnu, sérstaklega heilbrigðismálum," sagði í bréfi sem Bill Gates skrifaði fjölmiðlum en í bréfinu lýsir hann starfi samtaka sinna. "Verði aðeins 1% af hundrað milljarða dala sjóðunum tekið úr sjóðum eyrnamerkum bóluefnum deyja 700 þúsund fleiri börn úr læknanlegum sjúkdómum," bætti Gates við, samkvæmt frétt Reuters. Fleiri fjölmiðlar fjalla um Bill Gates, bréfið hans, áhyggjurnar en líka þær miklu vonir og framfarir sem hann sér í Afríku.
|
| Umræða um Haítí á Fésbókarsíðu Veftímaritsins |
|
Morten Lange vekur athygli á Fésbókarsíðu Veftímaritsins á grein um sögu Haítí og hlutdeildar Bandaríkjanna í fátækt þjóðarinnar. Ástæða er til að benda lesendum á þennan umræðuvettvang á Fésbókinni þar sem hægt er leggja orð í belg um þróunarmál og/eða benda á athyglisverðar greinar. Morten Lange er verkfræðingur sem býr á Íslandi og formaður Landssambands hjólreiðamanna.
| |
|
