Samstarfsverkefni Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og stjórnvalda í Úganda í fullorðinnafræðslu í eyjasamfélögum á Viktoríuvatni var sérstaklega nefnt sem gott dæmi um árangursríkt samstarf á árlegri ráðstefnu um samfélagsþróun í Úganda sem haldin var á dögunum. Að sögn Geirs Oddssonar verkefnastjóra ÞSSÍ í Kampala eru stjórnvöld að breyta áherslum í fullorðinnafræðslu og ætla að leggja aukna áherslu á samþættingu þeirrar fræðslu við sem flesta geira samfélagsins.

Geir segir að fram að þessu hafi mesta áherslan verið á að auka læsi fullorðinna með hefðbundinni fullorðinnafræðslu til að gera fólki kleift að verða virkir þátttkendur í samfélaginu. "Á ráðstefnunni um daginn kom skýrt fram að í þeim samfélögum sem bjóða upp á FALP (Functional Adult Literacy Programme) þar sem lögð er áhersla á hagnýta fullorðinnafræðslu eru merkjanlega miklu virkari þátttakendur í sveitastjórnum, félagastarfsemi og atvinnusköpun en þeir sem nýta sér ekki fullorðinnafræðslu."

Unnið er af hálfu stjórnvalda í Úganda að endurskoðun stefnu og aðgerðaáætlun um fullorðinnafræðslu og ÞSSÍ styður við þau verkefni að sögn Geirs bæði með fjármagni og sérfræðiþekkingu. "Sérfræðingar okkar, Maria Nandango og Lilian Asaba, starfa með starfshópi á vegum ráðuneytis kynjamála, vinnumála og félagslegrar þróunar, en Maria hefur nýlega gert athyglisverða rannsókn á árangri FALP í fiskisamfélögum á eyjum í Viktoríuvatni, þar sem hún lýsir því sem kalla mætti geirasértækri (sector specific) nálgun í fullorðinsfræðslu í Úganda," segir Geir.

Fullorðinnafræðsluverkefni ÞSSÍ á eyjunum í Mukono héraði lýkur núna um áramótin en verkefninu í Kalangala héraði lýkur um þar næstu áramót. "Að mínum dómi er þetta kjörinn tímapunktur til að endurskoða form stuðnings ÞSSÍ við fullorðinnafræðsluna í Úganda. Sú leið sem stjórnvöld hafa óskað eftir að ÞSSÍ fylgi er að styðja þessa fræðslu í auknum mæli í gegnum ráðuneytið í formi skilgreinds geirstuðnings, þetta samræmist nýjum áherslum stjórnvalda. Rauður þráður í öllu samstarfi ÞSSÍ í Úganda er þjálfun og þekkingaruppbygging, sérstaklega meðal fiskisamfélaga þar sem eru einhverjir mestu jaðarhópar samfélagsins."

Skýrsla Mariu Nandango

Eftir áratuga viðleitni til að útrýma ólæsi í Afríku fjölgar hlutfallslega fullorðnum sem ekki kunna að lesa. Engin breyting hefur orðið á gjánni milli kynjanna í þessum efnum og sömu sögu er að segja af muninum á þéttbýli og dreifbýli. Ólæsi helst í hendur við lágt framleiðslustig, lágar tekjur og verri heilsu, þar með talinni meiri hættu á HIV/alnæmi. Í fáum orðum sagt: ólæsi hamlar þróun. Í nýrri skýrslu OECD um fullorðinnafræðslu í heiminum - Global Report On Adult Learning And Education - kemur fram að smám saman muni draga úr ólæsi í sunnanverðri Afríku. Sú þróun að bjóða ókeypis grunnskólanám sem hefur færst mjög í vöxt á umliðnum árum kemur smám saman til að breyta þessari mynd. Engu að síður er áhyggjuefni hversu hátt brottfall nemenda er í grunnskólum margra landa. Þeim sem þurfa á fullorðinnafræðslu að halda fjölgar stöðugt en þetta mikilvæga svið er hornreka í menntakerfum og býr við fjárskort jafnvel meðal þjóða þar sem hagsæld hefur aukist á umliðnum áratugum.

Hlutfall ólæsra meðal samstarfsþjóða Íslendinga í Afríku er hæst í Mósambík þar sem 55.6% þjóðarinnar er sögð ólæs samkvæmt þessari nýju OECD skýrslu. Í Malaví eru ólæsir 28.2% og eilítið færri hlutfallslega í Úganda, 26.4%. Namibía hefur hvað ólæsi áhrærir sérstöðu, 12% þjóðarinnar er ólæs.

Aðeins lítill hluti þjóða Afríku hefur markað sér stefnu í fullorðinnafræðslu, ellefu þjóðir. Meðal sumra annarra þjóða, þar á meðal í Mósambík, Namibíu og Úganda, er hins vegar að finna ákvæði í stjórnarskrá sem tryggir fullorðnum "rétt" til fræðslu, oft með skilyrðinu "fáist til þess fjármagn". Skilgreinginar á hugtakinu "fullorðinnafræðsla" eru einnig á reiki, getur þýtt læsi, grunnmenntun, eða lífsleikni tengd aukinni færni eða þjálfun. Í skýrslunni er t.d. nefnt að Úganda er meðal þeirra ríkja þar sem horft er á fullorðinnafræðslu í víðari skilningi - og í samræmi við túlkun OECD - sem hluta af símenntun með áherslu á lestrarkunnáttu.

Íslendingar hafa stutt dyggilega við bakið á stjórnvöldum í Úganda við svokallaða FALP-áætlun sem er aðgerð ríkisstjórnar Úganda til að draga úr fátækt með því auka hlutfall læsra íbúa. Þessi áætlun gerir fólki kleift að öðlast lesfærni þannig að þau geti skilið skrifleg skilaboð, svarað skilaboðum, unnið með tölur og tekið þátt í þróunaráætlunum fyrir heimili og á landsvísu. Ennfremur styður áætlunin nemendur við áframhaldandi leit að þekkingu og færni til að bæta líf sitt og samfélagið. Markmiðið með áætluninni er að ná til þeirra einstaklinga sem nutu ekki formlegrar menntunar svo og þeirra sem hafa hætt námi á fyrri stigum og misst lesfærni sína og er áherslan þá einkum lögð á konur. Ábyrgð á framkvæmd áætlunarinnar er færð út til allra héraða í undirsýslum landsins.

Nánar í fréttini hér á undan.