logo
VeftÝmarit um ■rˇunarmßl
Ůrˇunarsamvinna
Samstarfs■jˇ­ir 
9. desember 2009
800 milljˇnir ˇlŠsar Ý heiminum:
Fullor­innafrŠ­sla fŠr auki­ vŠgi Ý MalavÝ
 guffi
┴tta hundru­ milljˇnir manna Ý heiminum eru ˇlŠsar a­ ■vÝ er fram kemur Ý nřrri al■jˇ­legri skřrslu um fullor­innafrŠ­slu. Skřrslan kom ˙t ß CONFINTEA rß­stefnununni Ý BrasilÝu ß d÷gunum en um er a­ rŠ­a al■jˇ­arß­stefnu ß vegum UNESCO sem haldin er ß tˇlf ßra fresti um fullor­innafrŠ­slu. ═ skřrslunni kemur fram a­ Ý AfrÝku eru 164 milljˇnir manna ˇlŠsar ■ar af 102 milljˇnir kvenna.
 
Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands sinnir fullor­innafrŠ­slu Ý ■remur samstarfsl÷ndum, MalavÝ, ┌ganda og MˇsambÝk. "HÚr Ý MalavÝ hefur fullor­innafrŠ­slan lengi fengi­ lÝti­ opinbert fjßrmagn," segir Jˇ Tore Berg verkefnisstjˇri ŮSS═ Ý samtali vi­ VeftÝmariti­. "Ůa­ horfir ■ˇ til betri vegar ■vÝ forseti landsins hefur sagt a­ hann vilji leggja meiri ßherslu ß fullor­innafrŠ­slu. Nřlega hleypti t.d. rß­uneyti jafnrÚttismßla af stokkunum ßtaki sem kalla­ er "Mass Adult Literacy Project" og starfsmenn rÝkisins sem vinna vi­ fullor­innafrŠ­slu hÚr Ý Nankumba eru Ý ■essari viku ß frŠ­slunßmskei­i um ßtaki­."
 
Ůrˇunarsamvinnustofnun bř­ur upp ß fullor­innafrŠ­slu Ý flestum ■orpum Ý Nankumba sem er hluti af Mangochi hÚra­i Ý sunnanver­u landinu. A­ s÷gn Jˇ Tore skilgreinir hÚra­sstjˇrnin ˇlŠsi sem ■ri­ja mikilvŠgasta ˙rlausnarefni­ Ý hÚra­inu, ß eftir fŠ­u÷ryggi og takm÷rku­u a­gengi a­ gˇ­ri menntun. Hann segir a­ leshringirnir Ý Nankumba sÚu n˙ or­nir 94 en fullor­innafrŠ­sluverkefnin eru samstarfsverkefni ŮSS═ og malavÝskra stjˇrnvalda.
 
"Ůa­ er mikill ßhugi ß fÚlagsmi­st÷­inni sem vi­ h÷fum byggt Ý Monkey Bay bŠ­i Ý hÚra­inu og Ý rß­uneytinu Ý Lilongwe," segir Jˇ Tore. "Vi­ erum sÚrlega ßnŠg­ me­ a­ Ůjˇ­arbˇkhla­an (National Library) Štlar a­ stofna og reka ˙tib˙ i h˙snŠ­inu. Ůetta ver­ur fyrsta almennilega bˇkasafni­ Ý Monkey Bay og mikilvŠg hvatning til a­ vi­halda lestrarkunnßttu. Vi­ erum lÝka nřb˙in a­ vera me­ samkeppni fyrir lei­beinendur og ■ßtttakendur Ý leshringjunum um a­ skrifa gˇ­ar s÷gur. Ůa­ komu margar gˇ­ar og skemmtilegar s÷gur og veri­ er a­ fara yfir og velja besta s÷gurnar. Vi­ munum sÝ­an prenta og dreifa ■essum s÷gum Ý bˇkakassana sem eru Ý ÷llum leshringjunum."
 
Jˇ Tore segir a­ eitt ßr sÚ eftir af verkefninu. "ŮvÝ mi­ur getum vi­ ekki gert eins miki­ og vi­ hef­um vilja­ gera nŠsta ßr vegna ni­urskur­ar hjß ŮSS═ og vi­ getum ■vÝ ekki gert allt sem verkefnisskjali­ kve­ur ß um," segir hann.

 
Educate Malawi's 5.3 million illiterates

Adult Education conference seeks to make lifelong learning a reality for all
 
MŠ­rah˙si­ Ý Engela teki­ Ý notkun og hřsir 60 konur
 Vilhjßlmur Wiium
Penehupifo Pohamba forsetafr˙ NamibÝu tˇk ß d÷gunum formlega Ý notkun nřtt mŠ­rah˙s Ý Engela Ý Ohangwena-sřslu en ═slendingar, bŠ­i Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands og gestir ß Ljˇsanˇtt Ý ReykjanesbŠ, l÷g­u fram fjßrmagn fyrir ■ri­jungi kostna­arins. Fjßr÷flun var hleypt af stokkunum snemma ßrs 2007 eftir a­ Vilhjßlmur Wiium umdŠmisstjˇri ŮSS═ Ý NamibÝu ˇk fram ß ■unga­ar konur sem h÷f­ust vi­ undir tveimur trjßm vi­ ■jˇ­veginn vi­ ˇbo­legar a­stŠ­ur.
 
Nßnar
SvÝar hˇta ni­urskur­i ß framl÷gum til ┌ganda
- LÝklegt a­ frumvarp gegn samkynhneig­um ver­i a­ l÷gum
 SvÝ■jˇ­
SvÝum bl÷skrar frumvarp til laga sem ■ingam­ur Ý ┌ganda hefur lagt fram ■ar sem samkynhneig­um er hˇta­ ■ungum refsingum, m.a. dau­arefsingu. Gunilla Carlsson rß­herra ■rˇunarmßla hefur gengi­ fram fyrir skj÷ldu og hˇta­ ■vÝ a­ SvÝar komi til me­ a­ draga ˙r framl÷gum til ■rˇunarmßla ver­i frumvarpi­ umdeilda a­ l÷gum. SvÝar verja ßrlega um 50 millj÷r­um sŠnskra krˇna til ■rˇunarsamvinnu Ý ┌ganda. Bretar og Kanadamenn hafa einnig lřst and˙­ sinni ß frumvarpinu auk fj÷lda samtaka sem starfa a­ mannrÚttindamßlum.
 
Rß­herra si­fer­is og rß­vendni Ý ┌ganda segir hˇtanir SvÝa og annarra samstarfsa­ila Ý ■rˇunarsamvinnu ekki breyta neinu um vi­horf rÝkisstjˇrnarinnar gagnvart samkynhneig­. ┌ganda hafi veri­ til ß­ur en SvÝar hˇfu a­ veita ■rˇunara­sto­.

 
Nßnar
 
Al■jˇ­legur dagur gegn spillingu Ý dag:
24 spillingarmßl inn ß bor­ til SIDA ß sÝ­asta ßri
 crunchgear
═ dag er al■jˇ­legur dagur gegn spillingu samkvŠmt ßlytkun Sameinu­u ■jˇ­anna. Tilgangurinn me­ deginum er a­ vekja athygli ß ■vÝ tjˇni sem hlřst af spillingu og hlutverki stofnana SŮ gegn henni.
 
Ůrˇunarsamvinnustofnun SvÝa, SIDA, kynnti Ý gŠr fyrstu skřrsluna me­ t÷lfrŠ­i um umfang spillingarmßla innan ■rˇunarsamvinnu sem komi­ hafa til kasta opinberra a­ila Ý SvÝ■jˇ­. Ůar kemur fram a­ inn ß bor­ SIDA komu ß ßrinu 2008 alls 24 mßl ■ar sem grunur lÚk ß um spillingu tengdri ■rˇunarsamvinnu. Fimm af ■essum mßlum voru send ßfram til l÷greglu e­a saksˇknara.
 
Anders Nordstr÷m framkvŠmdastjˇri SIDA segir Ý frÚtt ß heimasÝ­u stofnunarinnar a­ ■a­ hafi lengi veri­ forgangsmßl a­ vinna gegn spillingu og s˙ vinna hafi ß sÝ­ustu ßrum or­i­ skipulag­ari. Ůa­ muni auka getu SIDA til a­ lŠra af fyrri tilvikum og sjß spillingarmynstur eins og ■au birtist ■eim i mismunandi l÷ndum.
 
Lennart Hernander yfirma­ur L˙therska heimssambandins Ý ┌ganda skrifar um al■jˇ­legan dag gegn spillingu og vefur Hjßlparstarfs kirkunnar birtir ■ř­ingu ß ßvarpi hans. Hann segir m.a.:
 
Spilling er grÝ­arlegt vandamßl ■ar sem ekkert land, ekkert samfÚlag e­a svi­ er ˇnŠmt fyrir. Vi­ ver­um ÷ll, Ý rÝkum l÷ndum og fßtŠkum, a­ sameina krafta okkar og berjast gegn spillingu og fyrir rß­vendni. Al■jˇ­abankinn ߊtlar a­ trilljˇn dollarar fari Ý m˙tugrei­slur ß hverju ßri. Spilling hŠkkar ver­lag, dregur ˙r verkgŠ­um, skapar ˇrÚttlŠti Ý dˇmskerfinu, skekkir marka­ og veikir lř­rŠ­i. Ein ßhrif spillingar eru ■au a­ hundru­ milljˇna manna njˇta ekki rÚttar sÝns og ■jˇnustu sem ■eim ber. Spilling vinnur gegn ■vÝ a­ ■˙saldarmarkmi­in nßist. 

Nßnar
 
Unnt a­ draga stˇrlega ˙r mŠ­ra- og ungbarnadau­a
 Addingitup
Unnt vŠri a­ draga ˙r mŠ­radau­a Ý ■rˇunarrÝkjum um 70% og fŠkka dau­sf÷llum kornabarna um helming ef tv÷falda­ vŠri ■a­ fjßrmagn sem vari­ er til ■essa mßlaflokks, ■.e a­ a­sto­a fßtŠkar fj÷lskyldur vi­ a­ koma skipulagi ß fj÷lskyldustŠr­ og sinna konum ß me­g÷ngu. Ůessar t÷lur koma fram Ý nřrri skřrslu Guttmacher Institute og UNFPA, Mannfj÷ldastofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna.
 
┴ hverju ßri deyr r˙mlega hßlf milljˇn kvenna af barnsf÷rum Ý ■rˇunarrÝkjum og 3.5 milljˇnir kornabarna. ═ m÷rgum tilvikum vŠri unnt a­ koma au­veldlega Ý veg fyrir ■essi ˇtÝmabŠru dau­f÷ll, segja skřrsluh÷fundar.
 
Nřja skřrslan ber yfirskrifitina: Adding It Up: The Costs and Benefits of Investing in Family Planning and Maternal and Newborn Health. Ůar er birtur ßvinningur af tv÷f÷ldun fjßrmagns ß ■essu svi­i og sta­hŠft a­ unnt yr­i a­ bjarga 400 ■˙sund konum frß ■vÝ a­ deyja af barnsf÷rum og bjarga lÝfi 1.6 milljˇna barna. Jafnframt myndi "ˇviljandi" ■ungunum fŠkka um tvo ■ri­ju, hŠgt yr­i a­ draga ˙r hŠttulegum fˇsturey­ingum um 75% auk ■ess sem umbŠtur sŠust Ý vÝ­tŠkra samhengi, svo sem Ý minni fߊkt og auknum hagvexti Ý fßtŠkum l÷ndum.
 
Kostna­urinn er metinn ß 24.6 milljar­a dala - rÝflega tv÷f÷ldun ß ■vÝ fjßrmagni sem n˙ er vari­ til ■essara mßla.
 
Nßnar
Borgir heims taka h÷ndum saman Ý loftslagsmßlum
 broker
Eftir ßri­ 2030 ver­a 60% Ýb˙a jar­arinnar borgarb˙ar. Stˇrborgir me­ yfir 10 milljˇnir Ýb˙a eru a­ ver­a til Ý ■rˇunarl÷ndum og innan tuttugu ßra ver­a borgir eins og Kairˇ, Dhaka, Jakarta, Karachi, Lagos og Mumbai komnar Ý ■ennan hˇp. Fyrir Ýb˙a fßtŠkrahverfa ■essara borga er framtÝ­armyndin hrikaleg. - Ůannig hljˇ­ar kynningartexti me­ nřju t÷lubla­i The Brokers um greinaflokk Ý bla­inu sem kallast "Sameining borga heimsins" (Cities of the world unite).

Ůar segir frß ■vÝ a­ samhli­a yfirstandandi loftslagsfundi Ý Kaupmannah÷fn ver­i haldinn sÚrstakur loftslagsfundur borgarstjˇra sem hafi ■a­ markmi­ a­ setja borgir Ý ÷ndvegi ■egar rŠtt er um loftslagsbreytingar. Skilabo­ fundar borgarstjˇranna inn ß sjßlfan lei­togafundinn til ■jˇ­h÷f­ingja - svo og til fj÷lmi­la og almennra borgara  -  eru ■au a­ borgir og borgarstjˇrnir hafi mikilvŠgu hlutverki a­ gegna ■vÝ allt a­ 80% af al■jˇ­legu ˙tstreymi CO2 komi frß borgum: ■eir hafi getuna og viljann til a­ger­a. Ůß er sta­hŠft a­ borgir sÚu ■egar farnar a­ beita nřstßrlegum a­fer­um til a­ sporna vi­ ßhrifum af loftslagsbreytingum.
 
Greinaflokkurinn Ý  ■essu nřju t÷lubla­i The Broker er sÚrst÷k ˙ttekt ß ■vÝ hvernig borgir heims breg­ast vi­ ■eirri vß sem hlřst af hlřnun jar­ar en h÷fundur greinaflokksins er Janne Nijman frß Amsterdam hßskˇla. ═ bla­inu er dregin upp mynd af borgarstjˇrnum og borgarsamfÚl÷gum Ý al■jˇ­legu samhengi. Borgir sÚu ekki lengur einangra­ fyrirbŠri ■ar sem fˇlk og fyrirtŠki lifa og starfa heldur hafi borgir sÝn ß milli tengsla- og samstarfsnet me­ rÝkisstjˇrnum og stofnunum um heim allan til a­ takast ß vi­ loftslagsbreytingar, mengun, skort ß fŠ­u÷ryggi, fÚlagslegt misrÚtti og svo framvegis. 
 
 
Breytir svarta gulli­ framtÝ­ fßtŠkra Ý ┌ganda?
 gunnisal
Miklar olÝuau­lindir hafa fundist Ý ┌ganda og ■a­ eru gˇ­ar frÚttir fyrir fßtŠka ■jˇ­ ■ˇtt reynslan sřni a­ svarta gulli­ er ekki Švinlega lyfitst÷ng framfara fyrir almenning. Museveni, forseti ┌ganda, hefur sagt a­ allur hagna­ur af olÝuframlei­slunni komi til me­ a­ fjßrmagna brřn verkefni hins opinbera og  nefndi sÚrstaklega orku- og samg÷ngumßl Ý ■vÝ sambandi. Ůegar eru vŠntingar um olÝan hra­i framf÷rum Ý ┌ganda, skapi tug■˙sundum atvinnu og lei­i ■jˇ­ina ˙t ˙r sßrafßtŠkt. Nefnt er a­ tekjur rÝkissjˇ­s ┌ganda geti allt a­ ■vÝ tv÷faldast ver­i olÝuframlei­slan Ý lÝkingu vi­ ■a­ sem ni­urst÷­ur rannsˇkna gefa til kynna. Ůß er veri­ a­ tala um 100-200 ■˙sund tunnur ß dag. Framlei­sla ß a­ geta hafist innan tveggja ßra.
Fari allt a­ vonum ver­ur ┌ganda komi­ Ý hˇp fimmtÝu helstu olÝuframlei­enda heims - en kemur ■a­ til me­ a­ breyta lÝfi ■eirra fßtŠkustu Ý landinu? Ůannig spyr The Guardian.
 


Nation Poised to Join 50 Top Global Oil Producers

Battle for Stake in Oil Heats Up
Loftslagsrß­stefnan Ý Kaupmannah÷fn
FramkvŠmdastjˇri SŮ vongˇ­ur um samning
OtherWorlds
Fj÷lmi­lar greindu frß ■vÝ Ý morgun a­ upphlaup hafi or­i­ Ý gŠr ß loftslagsrß­stefnuninni Ý Kaupmannah÷fn eftir a­ dr÷g Lars L÷kke Rasmussen, forsŠtisrß­herra Danmerkur, a­ lokasamkomulagi lßku ˙t. Dr÷gin opinbera dj˙pstŠ­an ßgreining milli au­ugra i­nrÝkja og ■rˇunarrÝkja.

Fulltr˙ar Sameinu­u ■jˇ­anna ß loftslagsfundinum Ý Kaupmannah÷fn voru ß­ur sag­ir vongˇ­ir um a­ ß anna­ hundra­ ■jˇ­arlei­toga myndu nß samkomulagi um al■jˇ­legan samning til a­ stemma stigu vi­ loftslagsbreytingum. "Vi­ munum nß samkomulagi - og Úg tel a­ skrifa­ ver­i undir samninginn af ÷llum a­ildarrÝkjum Sameinu­u ■jˇ­anna - sem ver­ur s÷gulegt. Allir ■jˇ­h÷f­ingar og forsŠtisrß­herrar hafa sama markmi­ - a­ afstřra hlřnun jar­ar," sag­i Ban Ki-moon framkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna ß mßnudag.
 
 
 
Ůjˇ­verjar tv÷falda framl÷g til MalavÝ
Ůjˇ­verjar greindu frß ■vÝ Ý gŠr a­ ■eir myndu tv÷falda tvÝhli­a framl÷g til ■rˇunarsamvinnu vi­ Malava eftir samningavi­rŠ­ur Ý Lilongve, h÷fu­borg MalavÝ. Vari­ ver­ur 64 milljˇnum evra til samstarfsins e­a 13,7 millj÷r­um kvatsa. "Ůvert ß ˇtta um a­ al■jˇ­lega fjßrmßlakreppan lei­i til lŠkkunar ß framl÷gum til ■rˇunarsamvinnu taka Ůjˇ­verjar ßkv÷r­un um a­ tv÷falda framl÷g sÝn Ý MalavÝ," segir Rainer Mueller sendiherra Ůřskalands Ý MalavÝ. "Miklar framfarir hafa or­i­ Ý landinu ß sÝ­ustu ßrum og vi­ erum rei­ub˙in a­ veita frekari stu­ning Ý barßttunni gegn fßtŠkt og lř­rŠ­is■rˇun," bŠtir hann vi­.
 
Nßnar
Athyglisvert
VeftÝmariti­ er ß...
facebook
LÝttu vi­!
Mislingar: 
Dau­sf÷llum fŠkkar um 78%
Dau­sf÷llum af v÷ldum mislinga Ý heiminum fŠkka­ um 78% milli ßranna 2000 og 2008, a­ ■vÝ er fram kemur Ý nřjum t÷lum, ˙r 733 ■˙sundum ßri­ 2000 Ý 164 ■˙sund Ý fyrra. Ůetta kemur fram Ý frÚtt frß The Measles Initiative - samt÷kum lř­heilsufrŠ­inga vÝ­s vegar Ý heiminum sem vinna gegn sj˙kdˇmnum. Samt÷kin settu sÚr ■a­ mark a­ fŠkka dau­sf÷llum af v÷ldum mislinga um 90% fyrir ßri­ 2010 mi­a­ vi­ ßri­ 2000. Ůeim ßrangri hefur ■egar veri­ nß­ alls sta­ar nema Ý einum heimshluta, su­austur AsÝa.
 
Samt÷kin vara ■ˇ vi­ ■vÝ a­ dau­sf÷llum af v÷ldum sj˙kdˇmsins kunni a­ fj÷lga ß nřjan leik ef slaka­ er ß bˇlusetningu en ß sÝ­ustu ßrum hafa 700 milljˇnir barna veri­ bˇlusettar. ŮŠr a­ger­ir hafa leitt til ■ess a­ lÝfi 4.3 milljˇnir barna hefur veri­ bjarga­ ß innan vi­ ßratug. Engu sÝ­ur deyja enn 450 b÷rn daglega af v÷ldum mislinga.
 
 
SIDA: A­ger­aߊtlun fyrir fatla­a
SIDA
Ůrˇunarsamvinnustofnun SvÝa hefur řtt ˙r v÷r a­ger­aߊtlun me­ yfirskriftinni "MannrÚttindi fyrir fatla­a" en me­ henni vill SIDA tryggja a­ mannrÚttindi fatla­ra sÚu virt ■ar sem stofnunin er a­ st÷rfum Ý ■rˇunarrÝkjum.  Jafnframt vill SIDA tryggja a­ fatla­ir fßi tŠkifŠri til jafns vi­ a­ra a­ bŠta lÝfskj÷r sÝn Ý samstarfsrÝkjunum. Fram kemur i frÚtt ß heimasÝ­u SIDA a­ fatla­ir sÚu um 10% jar­arb˙a, hˇpurinn sÚ stˇr og a­ m÷rgu leyti ˇsřnilegur og mannrÚttindi ■eirra ß tÝ­um ekki virt.
═ frÚttinni kemur fram a­ 80% allra fatla­ra einstaklinga b˙i Ý ■rˇunarrÝkjunum ■ar sem ■eir sÚu oft ■eir fßtŠkustu me­al hinna fßtŠku. Af ■eim sem lifa af minna en einum BandarÝkjadal ß dag er fimmti hver fatla­ur, segir Ý frÚtt SIDA.
 

Nßnar
FrÚttir og frÚttaskřringar
Oxfam attacks "cannibalisation" of aid for climate (Reuters)
 
 Analysis: Abductions disrupt aid work in CAR (IRIN) 
 
Is donor aid fuelling corruption? (New Vision, Uganda)
 
Dau­adˇmur yfir HIV smitberum?
┴form eru uppi um ■a­ Ý ┌ganda a­ l÷gfesta dau­dˇm yfir ■eim sem viljandi e­a vÝsvitandi smitar annan einstakling af HIV veirunni sem veldur alnŠmi. Frumvarp ■essa efnis hefur enn ekki komi­ fyrir ■ingi­ en ■ess eru nřleg dŠmi a­ dˇmstˇlar hafi sakfellt fˇlk fyrir a­ hafa vÝsvitandi dreift veirunni, a­ ■vÝ er New Vision Ý ┌ganda greinir frß. ═ einu tilviki fÚkk ma­ur fjˇrtßn ßra dˇm fyrir a­ smita nÝtjßn ßra ■roskahefta st˙lku af HIV.
 
Barßttusamt÷k gegn alnŠmi gagnrřna fyrirŠtlanir stjˇrnvalda og telja a­ fyrirhugu­ lagasetning ver­i til ■ess a­ letja fˇlk til a­ fara Ý HIV-prˇf.

Nßnar
 
Um VeftÝmariti­
VeftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Efni veftÝmaritsins ■arf ekki endilega a­ endurspegla stefnu ŮSS═.
          
Skrßi­ ykkur Ý ßskrift ß heimasÝ­unni, www.iceida.is og lßti­ vinsamlegast a­ra me­ ßhuga ß ■rˇunarmßlum vita af tilvist veftÝmaritsins. Allar ßbendingar um efni eru vel ■egnar.  

Ůeir sem vilja afskrß sig af netfangalista, e­a senda okkur ßbendingu um efni, eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfangi­ iceida@iceida.is. Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is.
  
ISSN 1670-8105

Bestu kve­jur, ┌tgßfu- og kynningardeild ŮSS═