gunnisal
VeftÝmarit um ■rˇunarmßl
Ůrˇunarsamvinna
Samstarfs■jˇ­ir 
2. desember 2009
Al■jˇ­legi alnŠmisdagurinn:
┴berandi ßhugaleysi Ý kj÷lfar kreppunnar
 AIDS
Samt÷kin LŠknar ßn landamŠra telja a­ Ý kj÷lfar fjßrmßlakreppunnar hafi dregi­ stˇrlega ˙r ßhuga ß me­h÷ndlun HIV smita­ra. Ůa­ geti blßtt ßfram ■řtt dau­a fyrir ■˙sundir manna. Samt÷kin telja a­ ■a­ vŠru svik vi­ fßtŠkustu ■jˇ­irnar eftir margra ßra ßrangur Ý barßttunni vi­ sj˙kdˇminn a­ hŠtta a­ sty­ja ■Šr me­ fjßrmunum vegna HIV me­fer­ar. Samt÷kin ˇttast a­ tilbo­ um me­fer­ hverfi Ý kj÷lfar kreppunnar.
 
═ gŠr, 1. desember, var al■jˇ­a alnŠmisdagurinn og ■ß var vÝ­s vegar um heim vakin athygli ß ■eim vanda sem ■jˇ­ir heims glÝma vi­ vegna sj˙kdˇmsins. Einkunnaror­ dagsins voru "Universal access and human rights" (Jafnt a­gengi og j÷fn mannrÚttindi um heim allan).
 
SamkvŠmt upplřsingum AlnŠmisstofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna (UNAIDS) hefur dregi­ ˙r nřgengi sj˙kdˇmsins um 17% ß heimsvÝsu ß undanf÷rnum ßrum. R˙mlega 33 milljˇnir eru smita­ar af HIV ß heimsvÝsu, ■ar af 2.1 milljˇn barna. Af smitu­um b˙a 22 milljˇnir Ý l÷ndunum sunnan Sahara Ý AfrÝku. Gˇ­ur frÚttirnar eru ■Šr a­ dßnartÝ­ni af v÷ldum alnŠmis hefur lŠkka­ ß undanf÷rnum ßrum, ekki sÝst vegna grei­ari a­gangi a­ lyfjum, me­fer­, um÷nnun og forv÷rnum gegn HIV smiti.

 
Reinforcing the response to AIDS in the World  
 
Lei­togafundurinn Ý Kaupmannah÷fn Ý nŠstu viku:
Fyrirheit um betri heilsu a­ draga ˙r losun grˇ­urh˙salofttegunda
 gunnisal
Vi­amikil al■jˇ­leg rannsˇkn lei­ir Ý ljˇs a­ margar a­ger­ir til a­ draga ˙r losun grˇ­urh˙salofttegunda koma til me­ a­ hafa jßkvŠ­ ßhrif ß heilbrig­i. BŠtt heilsufar mun draga ˙r kosna­i vegna loftslagsbreytinga ß sumum svi­um og tillit ß a­ taka til ■ess Ý al■jˇ­legum samningavi­rŠ­um, a­ mati al■jˇ­legs hˇps frŠ­imanna sem birti ni­urst÷­ur sÝnar Ý breska lŠknaritinu The Lancet Ý sÝ­ustu viku.
 
Hˇpurinn bjˇ til lÝk÷n fyrir fßtŠkar ■jˇ­ir og ■jˇ­ir me­ me­altekjur ■ar sem ßhrif ß heilsufar eru k÷rtl÷g­ mi­a­ vi­ beitingu mismunandi a­fer­a vi­ a­ draga ˙r losun gˇ­urh˙salofttegunda. FrŠ­imannahˇpurinn lřsir nokkrum dŠmum Ý skřrslunni me­ ßherslu ß fjˇrar lykil■Štti: raforku, samg÷ngur, orku til heimils, og matvŠli og landb˙na­.

Ni­urst÷­ur hˇpsins voru birtar Ý sÚrstakri ritr÷­ Ý Lancet 25. nˇvember og kynnt me­ vi­h÷fn samtÝmis Ý London og Washington.
 
Lei­togafundur Sameinu­u ■jˇ­anna um loftslagsmßl hefst Ý nŠstu viku Ý Kaupmannah÷fn. Dr÷g a­ samkomulagi fundarins voru birt fyrir nokkrum d÷gum og ■egar hafa fulltr˙ar Indlands gefi­ ˙t yfirlřsingu ■ess efnis a­ dr÷gin sÚu ˇßsŠttanleg.
 
AfrÝku■jˇ­ir fylgjast grannt me­ fundinum og ˇttast a­ rÝkar ■jˇ­ir skjˇti enn ß frest a­ nß samkomulagi Ý sta­ ■ess a­ taka lagalega bindandi ßkvar­anir. A­ mati Mohamed Timamy framkvŠmdastjˇra umhverfismßla hjß AfrÝkusambandinu (AU) binda ■ˇ margir enn von vi­ lei­togafundinn Ý Kaupmannah÷fn. Hann segir Ý vi­tali vi­ Bisandsaktuelt Ý Noregi a­ AfrÝka beri byr­arnar. "ŮvÝ lengur sem vi­ bÝ­um eftir a­ nß samkomulagi ■vÝ meiri ver­a hamfarirnar. ┴standi­ er afar hŠttulegt og ■a­ versnar frß degi til dags," segir hann.

 
 
 
 
═slenskur stu­ningur vi­ frumbyggja:
San b÷rn fß nßmsefni ß mˇ­urmßli sÝnu
 gunnisal
!Kung San er yfirheiti ß nßmsefni sem komi­ er ˙t Ý NambÝu sÚrstaklega Štla­ San b÷rnum sem hinga­ til hafa fengi­ mj÷g takmarka­a kennslu ß mˇ­urmßli sÝnu. Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands sty­ur ■essa ˙tgßfu sem unnin er ß vegum WIMSA en ■a­ eru sjßlfstŠ­ fÚlagasamt÷k sem vinna a­ hagsmunum San frumbyggja Ý sunnanver­ri AfrÝku.
 
Um er a­ rŠ­a fyrstu nßms- og s÷gubŠkurnar ß tungumßlum San en flest tungumßl ■jˇ­flokksins eru eing÷ngu til sem raddmßl. Ůjˇ­flokkurinn telur um 38 ■˙sund manns en tungumßlin eru fimm og San fˇlki­ er dreift um vÝ­ßttumikil svŠ­i. ┴ ■essu ßri sty­ur ŮSS═ vi­ ˙tgßfu ß fjˇrum nßmsbˇkum fyrir b÷rn Ý Kwedam og !Kung tungumßlum sem ߊtla­ er a­ sÚu t÷lu­ af um 5 ■˙sund manns Ý nor­urhluta NamibÝu.
 
Nßnar ver­ur fjalla­ um San og stu­ning ═slendinga vi­ ■essa frumbyggja Ý nŠsta VeftÝmariti.


Mother-tongue instructions vital to San education

┴tta ■repa a­ger­aߊtlun til a­ draga ˙r hungri barna
 gunnisal
═ nřrri ßtta ■repa a­ger­aߊtlun sem Save the Children samt÷kin hafa birt segir a­ me­ ■vÝ a­ verja 8.8 millj÷r­um dala ßrlega vŠri unnt a­ fŠkka vannŠr­um b÷rnum i heiminum um helming. B÷rnin sem lÝ­a skort eru n˙ 178 milljˇnir talsins.
 
"Hungry for Change" nefnist nř skřrsla samtakanna er kastljˇsinu a­ ßtta l÷ndum en Ý ■eim břr helmingur allra vannŠr­a barna Ý heiminum a­ mati Save the Children. L÷ndin ßtta eru: Afganistan, Bangladesh, Lř­veldi­ Kongˇ, E■ݡpÝa, Indland, KenÝa, S˙dan og VÝetnam.



Nßnar
 
Al■jˇ­legt sextßn daga ßtak gegn kynbundnu ofbeldi
 16DAYS
N˙ stendur yfir al■jˇ­legt sextßn daga ßtak gegn kynbundnu ofbeldi en ßtaki­ hˇfst 25. nˇvember ß al■jˇ­legum barßttudegi gegn kynbundnu ofbeldi. ┴takinu lřkur 10. desember sem ber upp ß al■jˇ­lega mannrÚttindadaginn en hann var valin til a­ tengja ß tßknrŠnan hßtt kynbundi­ ofbeldi og mannrÚttindi. TÝmasetningin var einnig valin til a­ leggja ßherslu ß mannrÚttindabrotin sem felast Ý slÝku ofbeldi. Markmi­ ßtaksins er a­ knřja ß um afnßm alls kynbundins ofbeldis.
 
═ sextßn daga ßtakinu hefur frß 1991 veri­ unni­ a­ ■vÝ a­ draga kynbundi­ ofbeldi fram Ý dagsljˇsi­ sem mannrÚttindabrot. Hˇpar og samt÷k um allan heim nřta ßtaki­ til a­ krefjast a­sto­ar og stu­nings til handa fˇrnarl÷mbum ofbeldis, til a­ styrkja forvarnastarf og ■rřsta ß um breytingar ß l÷ggj÷f til a­ bŠta rÚttarst÷­u ■olenda. Ůß hefur ßtaki­ veri­ nřtt til a­ stu­la a­ ■vÝ al■jˇ­legum mannrÚttindareglum sÚ beitt til a­ vinna gegn kynbundu ofbeldi sem mannrÚttindabroti, heilbrig­isvandamßli og ˇgn vi­ mannfrelsi og fri­ um allan heim.
 
VeftÝmarit um ■rˇunarmßl hefur teki­ saman řmiss konar Ýtarefni sem tengist ßtakinu.

 

MannrÚttindaskrifstofa ═slands
 
Al■jˇ­leg ■rˇunarsamvinna - bŠ­i dropi Ý hafi­ og hringir sem gßra vatni­
 Resultatrapport2009
Al■jˇ­leg ■rˇunarsamvinna er lÝti­ en mikilvŠgt framlag til hagvaxtar Ý fßtŠkum l÷ndum, segir Ý nřrri skřrslu frß NORAD um ßrangur Ý ■rˇunarsamvinnu - Resultatrapport 2009. Ůetta er Ý ■ri­ja sinn sem slÝk skřrsla er gefin ˙t og a­ ■essu sinni er sjˇnum beint a­ stu­ningi vi­ efnahagslega ■rˇun Ý ■eim fßtŠkum rÝkjum sem Nor­menn eiga Ý ■rˇunarsamvinnu vi­. "Skřrslan sřnir a­ norsk ■rˇunarsamvinna er bŠ­i dropi Ý hafi­ og hringir sem gßra vatni­," sag­i Paul Engberg-Pedersen framkvŠmdastjˇri NORAD vi­ kynningu ß skřrslunni ß mßnudaginn. Hann bŠtti vi­ a­ norsk ■rˇunara­sto­ vŠri yfirleitt mj÷g lÝtill hluti af efnahag Ý ˇlÝkum geirum Ý fßtŠku rÝkjunum. Hann sag­i ■a­ hins vegar sřna sig a­ ■egar a­stŠ­ur Ý samstarfsrÝkjunum vŠru hagstŠ­ar ■ß hafi fjßrmagn og fagleg rß­gj÷f mikil ßhrif. "Hvernig ■rˇunara­sto­in er nřtt af stjˇrnmßlam÷nnum og samfÚl÷gunum Ý vi­t÷kurÝkjunum skipti meira mßli en ■a­ hversu mikil a­sto­in er," sag­i Paul Engberg-Pedersen.
 
TÝu ■˙sund hvÝtingjar Ý felum
 Albino
Allt a­ tÝu ■˙sund hvÝtingjar, albÝnˇar, eru Ý felum Ý austurhluta AfrÝku af ˇtta vi­ a­ a­ vera sundurlima­ir og lÝkamshlutar ■eirra seldir t÷fralŠknum, a­ ■vÝ er fram kemur Ý nřrri skřrslu frß Rau­a krossinum.
VeftÝmariti­ hefur ß­ur greint frß skipul÷g­um aft÷kum ß albinˇum en tv÷ mor­ ß sÝ­ustu vikum, anna­ Ý B˙r˙ndÝ og hitt Ý TansanÝu, hefur leitt til ■ess a­ mikill ˇtti hefur gripi­ um sig me­al albinˇa og ■eir fari­ Ý felur. Sumir telja a­ lÝkamspartar albÝnˇa b˙i yfir sÚrst÷kum mŠtti og fŠri ■eim sem kemst yfir slÝkan "fjßrsjˇ­" bŠ­i gŠfu og au­.
 
Fj÷rutÝu og fjˇrir albÝnˇar hafa veri­ drepnir Ý TanzanÝu frß ßrinu 2007 og fjˇrtßn Ý Burundi.

 
 
 
Dagur rau­a nefsins - hlßturinn lengir lÝfi­!
UNICEF
┴ f÷studaginn tekur fj÷ldi listamanna h÷ndum saman me­ Barnahjßlp Sameinu­u ■jˇ­anna (UNICEF) og stendur fyrir Degi rau­a nefsins. Um kv÷ldi­ ver­ur s÷fnunar■ßttur Ý opinni dagskrß St÷­var 2 ■ar sem grÝnistar lßta ljˇs sitt skÝna Ý ■eim tilgangi a­ safna fÚ fyrir bßgst÷dd b÷rn um allan heim.
 
Rau­ nef til styrktar UNICEF er komi­ fyrir nokkru Ý verslanir og lag Ljˇtu hßlfvitanna "HŠtt'essu vŠli" er Ý spilun ß ˙tvarpsst÷­vunum, en ■a­ var sami­ sÚrstaklega fyrir ßtaki­.
 

Nßnar ß UNICEF
Athyglisvert
 
 
VeftÝmariti­ er ß...
facebook
LÝttu vi­!
Nř vi­mi­ Ý um÷nnun barna
AIDS
┴ fundi sÝnum Ý New York sl. f÷studag fagna­i allsherjar■ing Sameinu­u ■jˇ­anna nřjum vi­mi­um fyrir um÷nnun barna sem ekki b˙a hjß foreldrum sÝnum. SOS-barna■orpin hafa Ý fimm ßr fari­ fyrir hˇpi sÚrfrŠ­inga vi­ ger­ ■essara nřju vi­mi­a.
Ůa­ ■ykir vel vi­ hŠfi a­ vi­mi­in hafi veri­ sam■ykkt ß 20 ßra afmŠli Barnasßttmßla SŮ.
Vi­mi­in sn˙a a­ um÷nnun ■eirra barna sem ekki b˙a hjß foreldrum sÝnum e­a eiga ß hŠttu a­ ver­a skilin frß ■eim.
 

SOS-frÚttir
Su­ur-Kˇrea me­limur Ý DAC
Ůßttt÷kurÝkjum Ý ■rˇunarsamvinnunefnd OECD, sem kallast Ý daglegu tali DAC, fj÷lga­i Ý sÝ­ustu viku ■egar sam■ykkt var a­ taka Su­ur-Kˇreru inn Ý hˇpinn. Inntaka Kˇreumanna var kunngj÷r­ ß sÚrst÷kum fundi a­ vi­st÷ddum Oh Joon, a­sto­arutanrÝkisrß­heerra. Hann sag­i Ý ßvarpi a­ Su­ur-Kˇrea hef­i fyrir hßlfri ÷ld ver­ eitt fßtŠkasta rÝki heims og veri­ a­ rÝsa upp˙r ÷sku KˇreustrÝ­sins. Ůß treysti ■jˇ­in a­ miklu leyti ß a­sto­ erlendis frß til a­ reisa vi­ efnahags landsins. N˙ er ÷ldin ÷nnur: Su­ur-Kˇrea me­ risavaxi­ al■jˇ­legt hagkerfi og forsetinn Ý fŠrsŠti G20 hˇpsins ß nŠsta ßri. Framl÷g til al■jˇ­legra ■rˇunarmßla hafa aukist ß sÝ­ustu ßrum, einkum til grannrÝkja Ý AsÝu, og nam 803 milljˇnum BandarÝkjadala ß sÝ­asta ßri.
 
ËvÝst er hvenŠr ═slendingar ver­a a­ilar a­ DAC en umsˇknarferli var a­ hefjast ■egar bankahruni­ var­ hÚr seint ß sÝ­asta ßri.
 

Nßnar
 
Kosningarnar Ý NamibÝu:
Yfirbur­asigur SWAPO
Hifikepunye Pohamba
Almennar ■ing- og forsetakosningar fˇru fram Ý NamibÝu um sÝ­ustu helgi og ■ˇtt einhver bi­ ver­i ß ■vÝ a­ tilkynna endanleg ˙rslit kosninganna er ljˇst a­ forseti landsns, Hifikepunye Pohamba og flokkur hans, SWAPO (South West African People┤s Organization) hafa fengi­ yfir 60% griddra atkvŠ­a. Klofsningsflokkur ˙t ˙r SWAPO, The Rally for Democracy and Progress, sem stofna­ur var 2007, var Ý ÷­ru sŠti me­ 10% atkvŠ­a. ═ forsetakosningunum hefur sitjandi forseti fengi­ tvo ■ri­ju hluta atkvŠ­a, a­ ■vÝ er fram kemur i frÚtt frß Bloomberg frÚttastofunni.
 
Ůetta voru fimmtu almennu kosningarnar Ý landinu frß ■vÝ NamibÝa hlaut sjßlfstŠ­i ßri­ 1991.
 

Namibia's Ruling Party Takes Early Lead in Election

Voters Provide Few But Some Surprises

FrÚttaskřring fyrir kj÷rdag: Namibia politics: A crowded field
Nřtt t÷lubla­ //AfrÝka!"
VeftÝmaritSJH
//AfrÝka!" 12. t÷lubla­ oktˇber-nˇvember 2009 er komi­ ˙t en ˙tgefandinn er Stefßn Jˇn Hafstein umdŠmisstjˇri ŮSS═ Ý MalavÝ. HŠgt er a­ panta ßskrift a­ bla­inu ß heimasÝ­u hans en bla­i­ er sent gjaldfrjßlst Ý t÷lvupˇsti til ßskrifenda sex sinnum ß ßri.
 

Nßnar
 
Sameinu­u ■jˇ­irnar bi­la um 7.1 milljar­ dala Ý ney­ara­sto­
SŮ
┴ mßnudag barst ßkall frß Sameinu­u ■jˇ­unum um 7.1 milljar­ dala til ney­ara­sto­ar fyrir ßri­ 2010. Aldrei Ý s÷gu SŮ hafa samt÷kin bi­la­ um jafn mikla fjßrmuni til mann˙­armßla. Me­ fjßrmagninu ß a­ sinna 48 milljˇnum manna Ý 25 l÷ndum sem ■urfa ß brřnni a­sto­ a­ halda, m.a. Ý S˙dan, Afganistan, Kongˇ og SˇmalÝu.
 

Nßnar
FrÚttir og frÚttaskřringar
 
 
Featured Article
AIDS
VeftÝmarit um ■rˇunarmßl er gefi­ ˙t af Ůrˇunarsamvinnustofnun ═slands. Ritinu er Štla­ a­ glŠ­a umrŠ­u um ■rˇunarmßl og gefa ßhugas÷mum kost ß a­ fylgjast me­ ■vÝ sem hŠst ber hverju sinni. Efni veftÝmaritsins ■arf ekki endilega a­ endurspegla stefnu ŮSS═.
          
Skrßi­ ykkur Ý ßskrift ß heimasÝ­unni, www.iceida.is og lßti­ vinsamlegast a­ra me­ ßhuga ß ■rˇunarmßlum vita af tilvist veftÝmaritsins. Allar ßbendingar um efni eru vel ■egnar.  

Ůeir sem vilja afskrß sig af netfangalista, e­a senda okkur ßbendingu um efni, eru vinsamlegast be­nir um a­ senda slÝk erindi ß netfangi­ iceida@iceida.is. Ritstjˇri er Gunnar Salvarsson, gsal@iceida.is.
  
ISSN 1670-8105

Bestu kve­jur, ┌tgßfu- og kynningardeild ŮSS═